Onderzoek-naar- het-atriske- Protocol-bij- chronische-ptss-

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek-naar- het-atriske- Protocol-bij- chronische-ptss-"

Transcriptie

1 Onderzoeksrapport-voor- Revivendo-B.V.- Onderzoek-naar- het-atriske- Protocol-bij- chronische-ptss- SaxionHogeschool ToegepastePsychologie ElinevandenBerg KarinPloegh NienkeBoom Deventer 18= 8 = 2015

2 Voorwoord Vooruligthetonderzoeksrapport OnderzoeknaarhetAtriskeProtocolbijchronischePTSS.Dit rapportisgeschrevendoorelinevandenberg,studentaansaxionhogeschooldeventer.ommijn studieafterondenhebikeenafstudeeropdrachtuitgevoerdvoorrevivendob.v.ikhoopdoor middelvanditonderzoeksrapporteenduidelijkbeeldtescheppenvanmijnbevindingenmet betrekkingtothetatriskeprotocol. DezeafstudeeropdrachtheeftalsdoelomteonderzoekenofRevivendoB.V.methetAtriske Protocoleenadequaatbehandelaanbodheeftvoordebehandelingvan(chronische)PTSSzonder herbelevingen.ditrapporteindigtdanookmetdeconclusieenaanbevelingenvoorrevivendob.v.ik wiltonnaronenstefanadriaansenhartelijkbedankenvoorhunbegeleidingensteuntijdensmijn afstudeerstagebijrevivendob.v.vanuitdeopleidingwilikmijnbegeleiderskarinploeghennienke Boombedankenvoordehulpenbegeleiding.Defeedbackdieikhebontvangenheeftmijenorm geholpen.verderwilikkarinploeghenjannekejolijbedankenvoorhetorganiserenvanenhet delenvanhunkennistijdensdeafstudeerklassen.totslotwilikmarcofarfanbedankenvoorhet delenvanzijnkennistijdensdeafstudeerworkshops. Deventer,juli2015 ElinevandenBerg 2

3 Inhoudsopgave Samenvatting 4 Hoofdstuk1 Inleiding 5 1.1Aanleiding 5 1.2Onderzoeksvraag 6 1.3Doelstellingvanhetonderzoek 7 Hoofdstuk2 Theoretischkader 8 Hoofdstuk3 Onderzoeksdesign Onderzoeksmethode Onderzoeksdoelgroep Onderzoeksinstrument Procedure Analyses 18 Hoofdstuk4 Onderzoeksresultaten Uitvoering Respons Resultatenvandeelvraag Resultatenvandeelvraag Resultatenvandeelvraag Resultatenvandeelvraag Resultatenvandeelvraag Resultatenvandeelvraag Kwalitatieveresultaten 26 Hoofdstuk5 Conclusie,discussieenaanbevelingen Conclusieendiscussie Aanbevelingen 33 Verklarendewoordenlijst 36 Literatuurlijst 38 Bijlagen 1. ClassificatiecriteriavanPTSSvolgensdeDSMa5 2. Deel1:HetAtriskeProtocol Deel2:HetAtriskeProtocolaantekeningenenvraagtekensinperspectief 3. Vragenlijsten 4. Interviews 5. Planvanaanpak 6. Evaluatieformulierenopdrachtgever 7. Eigenwerkverklaring 3

4 Samenvatting InopdrachtvanRevivendoB.V.isonderzoekgedaannaarhetAtriskeProtocol.HetAtriskeProtocolis eenbehandelmethodevoor(chronische)posttraumatischestressstoornis(ptss)waarbijgeen gebruikwordtgemaaktvanherbelevingen.erisnoggeeneerderonderzoekgedaannaardeze behandelmethode.hetdoelvanditonderzoekisdatrevivendokanaantonendatrevivendomethet AtriskeProtocolbeschiktovereenadequaatbehandelaanbodvoorPTSSzonderherbelevingen.Het onderzoekisgebaseerdopgegevensdievoorafgaand,directnadebehandelingenoplangetermijn zijnverkregen.demeerderheidvanderespondentenisbehandeldvoorchronischtrauma,somsin combinatiemetcomplextrauma.eriskwantitatiefonderzoekgedaandoormiddelvan surveyonderzoek.omdemeningvanmensenmetchronischeptssoverdeklachtenensymptomen, dekwaliteitvanlevenendezorgconsumptieinkaarttebrengen,zijngestructureerdepsychologische vragenlijstenschriftelijkafgenomen.erisookkwalitatieveinformatieverkregenuitinterviewsen notitieformulieren,dezekwalitatievegegevenszorgenvooreenaanvullingopdekwantitatieve gegevens.deverwachtingisdathetatriskeprotocoleenpositieveinvloedheeftopdefysiekeen psychischegesteldheidvanmensenmetptss.uitderesultatenisgeblekendatereenaanzienlijke afnameisinptssklachtenensymptomendirectnadebehandeling.langeretijdnadebehandeling blijktereenlichtetoenametezijninklachtenensymptomentenopzichtevandedirectenameting. Tenopzichtevandebeginmetingiserlangeretijdnadebehandelingwelsprakevaneenafnamein klachtenensymptomen.hetmerendeelvanderespondentenheeftnadebehandelingopnieuw schokkendeen/oftraumatischeervaringenmeegemaakt.deovergrotemeerderheidvande respondentenervaartgeenklachtenmeermetbetrekkingtotdetraumatischegebeurtenis(sen) waarvoorzijbehandeldzijnmethetatriskeprotocol.dekwaliteitvanlevenvanderespondentenis nadebehandelingverbeterdtenopzichtevanvoordebehandeling.watbetreftdezorgconsumptie blijkterlangeretijdnadebehandelingeentoenametezijntenopzichtevanvoordebehandelingin hetaantalrespondentendateenafspraakhadmeteenpsycholoog,psychiaterofpsychotherapeut, eenmedischspecialist,eenalternatievegenezerenhetaantalrespondentendatgebruikheeft gemaaktvaneenzelfhulpgroep.verderblijkthetaantalrespondentendatmedicatiegebruikt,toete nemenlangeretijdnadebehandelingtenopzichtevanvoordebehandelingenerwordendanook meerverschillendesoortenmedicatiegebruikt.hetgaatvoornamelijkommedicatietegeneente hogebloeddruk,diabetesenhartfalen.bijdebehandelingmethetatriskeprotocolwordtgeen medicamenteuzeondersteuningaangebodeneneventuelemedicatiediedecliëntalgebruiktvoor debehandelingwordtveelalafgebouwd.erblijktnadebehandelingeenafnametezijninhetaantal respondentendateenafspraakhadmeteenhuisarts,eenbedrijfsartsofmeteenmaatschappelijk werker.ookisereenafnamezichtbaarinhetaantalafsprakendatrespondentenhebbengehadmet deverschillendehulpverleners.hetatriskeprotocollijktoverhetalgemeeneenpositieveinvloedte hebbenopdefysiekeenpsychischegesteldheidvanmensenmetchronischeptss.opbasisvandit onderzoeklijktermethetatriskeprotocoleenadequatebehandeling,zonderherbelevingen,tezijn voorptss.eenkanttekeningdiegemaaktmoetwordenisdatdeuitkomstenvanhetonderzoekmet enigevoorzichtigheidgeïnterpreteerdmoetenwordenaangezienergeengebruikisgemaaktvaneen controlegroep.vanwegehettijdsbestekvanvijfmaanden,washetniethaalbaaromgebruikte makenvaneencontrolegroep.inditonderzoekzijnalleendeeerstedriefasenentendeledevierde fasevanhetprotocolonderzochtomdatdelaatstefasenpasin2014zijngeïmplementeerd.opbasis vanditonderzoekwordtgeadviseerdomeeneffectstudietedoennaarallefasenvanhetatriske Protocol,waarbijgebruikwordtgemaaktvaneencontrolegroep. 4

5 1 Inleiding De#eerste#paragraaf#van#dit#hoofdstuk#bevat#de#aanleiding#van#het#onderzoek.#Na#de#aanleiding#komt# de#onderzoeksvraag#aan#bod#in#paragraaf#2,##gevolgd#door#de#deelvragen.#tot#slot#begint#paragraaf#3# met#een#beschrijving#van#de#organisatie#en#vervolgens#wordt#de#doelstelling#geformuleerd.## # 1.1Aanleiding InNoordaBrabantiseencollectiefgevestigddatgespecialiseerdisindediagnose,therapieen coachingtenbehoevevanmensendieleidenaandegevolgenvanpsychotrauma,genaamd RevivendoB.V.RevivendowileenlongitudinaalonderzoekstartennaarhetAtriskeProtocol(zie bijlage2).hetatriskeprotocoliseenbehandelmethodevoor(chronische)posttraumatische stressstoornis(ptss)voormensenvan12jaarenouderontwikkelddoordhr.naron.ziebijlage1 voordeclassificatiecriteriavanptssvolgensdedsma5.dezegeprotocolleerdebehandelingheeft dhr.naronindeperiodevan1999tot2005ontwikkeldeningezetinzijneigenpraktijkgenaamd NaronPraktijk.Inbijlage2wordtdeachtergrondvandhr.Naronkorttoegelicht.Indejarendaarna heefthijdezebehandelingverfijnd,gebruikmakendvanervaringenenfeedbackdiehijontvingvan degetraumatiseerdecliëntendiebijheminbehandelingwaren.in2014heefthijdezebehandeling denaam AtriskeProtocol gegeven.hetprotocolbestaatuitzesverschillendebehandelfasen(zie bijlage2).debehandelingmaaktgeengebruikvanherbelevingen.datwilzeggendatcliëntenbij dezebehandelinghuntraumatischeervaringennietopnieuwhoevenhertebeleven,hetgeenbijde anderebehandelingenvoorptsswelveelalmeerderemalendienttegebeuren(naron,2014). Momenteelwordtvaakexposure,eenvormvancognitievegedragstherapie,toegepastomPTSSte behandelen.exposureblijkteeneffectievebehandelingtezijnvoorptsspatiënten.tochzijnveel therapeutenwathuiverigomdebehandelingtoetepassenbijpatiëntenmetptss.eénvande redenenhiervoorisdegedachtedathetzowelvoorpatiëntalstherapeuteenbelastende therapievormisvanwegehetherhaaldelijkenlangdurigblootstellenaandetailsvanschokkende gebeurtenissen(vanminnenarntz,2005).demeesteffectievevormenvancognitieve (gedrags)therapievoorptssbevattenookherhaaldelijkeblootstellingaandetraumatische herinnering(ehlers,clark,hackmann,mcmanusfennel,2005).vermetten,kleberenvandehart (2012)geveninhethandboekposttraumatischestressstoornissenaandatdewerkzaamheidvande therapeutischebehandelingvanptssgoedisaangetoond.hetgaathieromtraumagerichte cognitievegedragstherapie,eyemovementdesensitizationandreprocessing(emdr), stressmanagement,traumagerichtegroepstherapie,nonatraumagerichtegroepsgedragstherapie, psychodynamischetherapie,hypnotherapieenondersteunendebegeleiding.zijmeldenhierbijwel datertochveelzakenonvoldoendebekendzijn.zoisdefrequentievanbehandelenbijvoorbeeld nietgoedbekendenishetdevraagofhetnoodzakelijkisombijelkebehandelvormovereen protocoltebeschikken.vermetten,kleberenvandehart(2012)bevelenaandattoekomstige studiesuitdrukkelijkermoetenkijkennaardeongewensteeffectenendebelastingvande behandelingvoordepatiënt.eenptssbehandelingvergtveelvanpatiëntenvanwegehet herhaaldelijkblootstellenaanschokkendegebeurtenissen.ditkanzorgenvooreentezware emotionelebelastingvandepatiëntwaardoordepatiëntmogelijkvroegtijdigstoptmetde behandeling(vermetten,klebervandehart,2012).hetatriskeprotocolzouhiereenuitkomst kunnenbiedenaangezienindezebehandelingnauwelijkstotgeengebruikwordtgemaaktvan herbeleving.daaromishetvanbelangomonderzoektedoennaardezebehandeling.eenandere behandelingdiemomenteelveelwordttoegepastisemdr.emdrblijkteffectieftezijnenwordt doorhaaraarddoorveelpatiëntenentherapeutenalsrelatiefweinigemotioneelbelastendervaren 5

6 (LandelijkestuurgroepmultidisciplinairerichtlijnenindeGGZ,2003).Vermetten,KleberenVander Hart(2012)meldendatcliëntentijdenseenEMDRbehandelingwordengeconfronteerdmetde traumatischeherinneringen.ditkanermogelijkvoorzorgendattraumaslachtofferseenemdr behandelingmijden.zoalsindedsma5beschrevenstaatiserbijptsssprakevaneenpersisterende vermijdingvanprikkelsdiegeassocieerdwordenmetdepsychotraumatischegebeurtenis(sen)(apa, 2014).EMDRiseenmethodevoorbehandelingvanacuteaenposttraumatischestressstoornissen (PTSS)bijmensendieeeneenmaligetraumatischegebeurtenishebbenmeegemaakt(Sharipo,2001). WatbetreftcomplexePTSSzijnerzekermogelijkhedenvoorEMDR.Vandetherapeutwordtwelveel meerverwachtdanbij gewone PTSS.(Vermetten,KleberVanderHart,2012).Zoisbijcomplexe PTSSeenlangerevoorbereidingnoodzakelijkendetherapeutmoetbeschikkenovermeerexpertise. InbestaandonderzoeknaarveelgebruiktebehandelmethodenvoorPTSSwordtdeeffectiviteitvan debehandelingvoornamelijkgemetenopbasisvandeaanaofafwezigheidvanptsssymptomen (Vermetten,KleberVanderHart,2012).Olff(2002)geeftaandateentraumatischegebeurtenis nietalleentotpsychischeklachtenkanleidenmaarooklichamelijkeklachtentotgevolgheeft.het gaathierbijvooralomveelvoorkomendelichamelijkeklachtenwaarvoorgeenmedischeverklaring gevondenkanworden.dezeklachtenwordenookwelsomatischonvoldoendeverklaarde LichamelijkKlachten(SOLK)genoemdengaangepaardmeteenaanzienlijkgebruikvande zorgconsumptie(deykinetal.,2001).wanneersolksecundairisaaneenptssdanzullende klachtenmeteeneffectieveptssbehandelinggrotendeelsverdwijnen(olff,2002).inbestaande onderzoekennaardeeffectiviteitvanptssbehandelingenstaatnietsvermeldoverdeinvloedvan demografischefactorenopdebehandeling.inditonderzoekwordendemografischefactoren,zoals geslacht,etniciteit,opleidingsniveauenburgerlijkestaat,onderzochtomdatditmogelijkinteressante gegevenskanopleveren.degenoemdedemografischefactorenzijnnamelijkrisicofactorenvoorptss (Trimbos,2010),dusmogelijkoefenendezefactorenookinvloeduitopeenPTSSbehandeling.Met hetatriskeprotocolmoetennietalleenalleptsssymptomenenklachtenbehandeldworden.het Atriskeprotocolwilverdergaaninzijnbehandelingdoorookandereproblemen,diealsgevolgvan psychotraumazijnontstaan,aantepakkenzoalsschulda,schaamteaenwraakgevoelens, geblokkeerderouwverwerkingenemotioneleverstrengelingen.debehandelingmoetervoorzorgen datmensenmetchronischeptsszichweergezondenweerbaargaanvoeleneninstaatzijnom volwaardigtefunctionerenzowelinwerkalsprivé.omvasttestellenofhetatriskeprotocoleen adequateptssbehandelingis,moeteronderzoekwordengedaanomdaterinhetverledenniet eerderonderzoekisuitgevoerdnaardezebehandelmethode. 1.2Onderzoeksvraag RevivendoB.V.iseenlongitudinaalonderzoekgestartnaarhetAtriskeProtocolbijchronischePTSS. Deonderzoeksvraagluidtalsvolgt: ZijneraanwijzingendathetAtriskeProtocolinvloedheeftopde fysiekeenpsychischegesteldheidvanmensenmetchronischeptss? HetAtriske#Protocol#iseengeprotocolleerdebehandelingvoormensenmetacuteenchronische PTSS,gebaseerdopverschillendeprotocollenvanuitNeuroaLinguïstischProgrammeren (NLP) aangevuldmetinterventiesuitmeerderetherapeutischerichtingen.psychoaeducatieisinelke behandelfaseeenwezenlijkelementindebehandelingtenbehoevevaneenactieve cliëntparticipatie.daarnaastvormthetpsychoaeducatieveaanboddebasisvoordeontwikkelingvan eenbewustzijn,watnietalleenbijdraagtaaninzichtindeopdevoorgrondtredendesymptomen 6

7 maarookvoorde(mogelijk)meerverborgeneffectenvanonverwerkttrauma.hetatriskeprotocol richtzichdaarmeenietalleenopdeverwerking,waaronderhetopheffenvanschulda,schaamteaen wraakgevoelens,geblokkeerderouwverwerkingenemotioneleverstrengelingendiealsgevolgvan traumahetlevenblijvendzoukunnenbelasten,maarookopdepersoonlijkeontwikkelingvande cliënt(naron,2014). InditonderzoekwordtdedefinitiePosttraumatischeBstressstoornis#(PTSS)gebruiktzoalsbeschreven indedsma5(ziebijlage1).inditonderzoekwordtervanchronischeptssgesprokenalsde symptomentenminstedriemaandenaanhouden(apa,2000). EenbehandelingmethetAtriskeProtocolmoetzorgenvooreenafnamevandePTSSklachtenen symptomen.daarnaastishetdebedoelingdataspectenvanwelzijnenwelbevindenverbeteren.zo wordtergestreefdnaareenverbeteringvandekwaliteitvanlevenzowelinwerkalsprivéende persoonlijkeontwikkelingwaarbijmensennietafhankelijkzijnvanhulpverlenersofmedicatie (Naron,2014).Omdeonderzoeksvraagtebeantwoordenzijndevolgendedeelvragenopgesteld: 1. ZijnerveranderingenwaarneembaarwatbetreftdePTSSklachtenensymptomenbij mensenmetchronischeptssdirectaenlangeretijdnadebehandelingmethetatriske Protocol? 2. WelkeverschillenzijnertezieninPTSSklachtenensymptomenwanneererwordtgekeken naargeslacht,etniciteit,opleidingsniveau,burgerlijkestaatenhetsoortptss? 3. HoeishetlangeretijdnadebehandelingmethetAtriskeProtocolgesteldmetde zorgconsumptiebijmensenmetchronischeptss? 4. Zijneraanwijzingendathetgeslacht,etniciteit,opleidingsniveau,burgerlijkestaatenhet soortptssinvloedhebbenopdezorgconsumptie? 5. HoeishetlangeretijdnadebehandelingmethetAtriskeProtocolgesteldmetdekwaliteit vanlevenbijmensenmetchronischeptss? 6. Welkerolspelengeslacht,etniciteit,opleidingsniveau,burgerlijkestaatenhetsoortPTSSbij dekwaliteitvanlevenvanmensenmetchronischeptss? 1.3Doelstellingvanhetonderzoek RevivendoB.V.iseenbedrijfdatgespecialiseerdisinpsychotrauma.HetAtriskeProtocolvandhr. NaronvoorchronischePTSSiséénvandebehandelwijzenvanRevivendo.Hetdoelvanditonderzoek iseenstartmakenmeteenlongitudinaalonderzoeknaardeeerstedrieentendeledevierdefase vanhetatriskeprotocolbijchronischeptss.erwordtnaardezefasenvanhetprotocolgekeken omdatdelaatstefasenpasin2014zijngeïmplementeerdenderespondentenuitditonderzoekvoor dietijdzijnbehandeld.inditonderzoekwordtergekekennaardeptssklachten,dekwaliteitvan levenendezorgconsumptie.opbasisvandeuitkomstenvanditonderzoekkanrevivendohet verschilaantonenvoorennadebehandelingmethetatriskeprotocol.vangrootbelangisdat RevivendoverwachtdatmetditonderzoekkanwordenaangetoonddatRevivendomethetAtriske Protocoleenadequaatbehandelaanbodheeftvoordebehandelingvan(chronische)PTSSzonder herbelevingen.watdhr.naronheeftgemotiveerdinhetontwikkelenvanhetatriskeprotocolisde ontdekkingdatveelernstigchronischgetraumatiseerdemensenterugschrikkenofnietin aanmerkingenkomenvooreenbehandeling.volgensdhr.naroniseenredenhiervoordathet herbelevenvandetraumatischeervaring,omtoteengewenstresultaattekomen,eenwezenlijk onderdeeluitmaaktvandebehandeling.revivendokanmogelijkaantonendathetbeschiktovereen 7

8 behandelaanbod,diezorgtvooreenafnamevandeptssklachtenenzorgconsumptie.ookkan mogelijkaangetoondwordendatdekwaliteitvanlevenvandebehandeldecliëntentoeneemt.met deresultatenvanditonderzoekkandebehandelingeventueelwaarnodigwordenaangepasten verbeterd.wanneereraangetoondkanwordendatersprakeisvaneenafnameinklachtenen symptomen,wanneerereenbeperktezorgconsumptieisofdekwaliteitvanleventoeneemt,kandit ooktengoedekomenaandefondswervingvoordefinancieringvanopleidingenenverder onderzoeknaardezebehandelingvanpsychotraumawaarrevivendomomenteelmeebezigis.uit onderzoekvanvanminnenenhendriks(2008)blijktdathetmerendeelvandepatiëntenmetptss onbehandeldblijftofnieteffectiefbehandeldwordt.depreventievaneenchronischbeloopbij PTSSisvanbelangvoorverbeteringvandekwaliteitvanlevenenhetverminderenvaninefficiënt gebruikvangezondheidszorgvoorzieningen(vanminnenhendriks,2008). 2 Theoretischkader In#hoofdstuk#2#wordt#de#theorie#gekoppeld#aan#het#onderzoek.#Er#wordt#aandacht#besteed#aan#de# theoretische#begrippen#en#constructen#van#het#onderzoek.#dit#hoofdstuk#bevat#ook#het#conceptueel# model#en#de#hypothesen.## ErzijninhetverledenveelonderzoekengedaannaarPTSSondermeernaardeoorzaken, risicofactoren,gevolgen,hetverloopendebehandelingvandezepsychischestoornis.inde aanleidingwordendetweevoorkeursbehandelingenvoorptssgenoemd,emdrencgt.momenteel iserverreweghetmeesteonderzoekgedaannaardezetweebehandelingen.verderiserook onderzoekverrichtnaarpsychodynamischetherapie,hypnoseengroepstherapie(landelijke stuurgroepmultidisciplinairerichtlijnenindeggz,2003). OmtekijkenofersprakeisvaneenadequatePTSSbehandelingmoetenverschillendezakenbekeken worden.vermettenetal.(2012)beschrijveninhethandboekposttraumatischestresstoornissendat ervaakverschillendeparameterswordengebruiktvoorhetbeoordelenvandeeffectiviteitvaneen therapeutischeinterventie.zonoemenzijprimaireparametersgebaseerdopdeernstvandeptss, zoalsgemetenkanwordenmetklinischeinterviewsofmetgestandaardiseerdevragenlijsten. Daarnaastzijnersecundaireparameterswaarondervariabelenkunnenwordengerangschikt,zoals symptoomscoresgemetenmetvragenlijstenmetbetrekkingtotbijvoorbeeldangstendepressie maarookmeerindirecteinterventiegerichteparameterszoalsbijvoorbeeldhetuitvalpercentagevan eenbehandeling.totslotzijnertertiaireparameterszoalssociaalfunctioneren,werkhervatting, kwaliteitvanleven,behandeltevredenheid,behandeluitvalenkosteneffectiviteit.zatzicketal.(1997) concludereninhunonderzoekhetvolgende: The#suffering#associated#with#combat#relatedBPTSD# extends#beyond#the#signs#and#symptoms#of#the#disorder#to#broader#areas#of#functional#and#social# morbidity.hetisdaaromvanbelangnietalleendeklachtenensymptomeninkaarttebrengenmaar bijvoorbeeldookdekwaliteitvanlevenendezorgconsumptie. Klachtenensymptomen Omdeeffectiviteitvaneenbehandelingtebepalenwordtaltijdgekekennaardeklachtenen symptomen.inonderzoekenvankersloot(2014)enbradley,greene,russ,dutraenwesten(2005) naaremdrencognitievegedragstherapie,devoorkeursbehandelingenvanptss,wordenuitspraken gedaanwaarhetbelangvaneenafnameinptssklachtennaarvorenkomen.zoookinhet 8

9 onderzoekvandejongh(2004): beidebehandelingenwarentenopzichtevandewachtlijstgroep effectiefinhetreducerenvanptssasymptomatologie.eenafnamevanklachtenensymptomenis eenbelangrijkdoelvaneensuccesvolleptssbehandeling.veelvoorkomendeptssklachtenen symptomenzijnonderandereherbelevingen,vermijdingofafstompingenverhoogde prikkelbaarheid(vandermolen,perreijnvandenhout,2010).eenadequateptssbehandeling zouervoormoetenzorgendatptsssymptomenafnemen. Kwaliteitvanleven Naastdeklachtenensymptomenwordtookdekwaliteitvanlevenvancliënteninkaartgebracht. Hetlabel kwaliteitvanleven wordtgebruiktomaanteduidendatgezondheidmeerisdande afwezigheidvanziekteendatdeziekteaervaringvandemensrelevantis(bruyninckxmortelmans, 1999).PTSSheeftgroteimpactopiemandsleven,somsvooreenzeerlangetijdwanneerersprakeis vanchronischeptss.uithetonderzoekvand Ardenne,Capuzzo,Fakhoury,JankovicaGravrilovicen Priebe(2005)blijktdatPTSSpatiënteneenlageresubjectievelevenskwaliteithebbendan vergelijkendegroepen.deptsspatiëntenzijnvergelekenmetpoliklinischepatiëntenmet schizofrenie,klinischepatiëntenmeteendepressie(vrouwen),klinischepatiëntenmetalcoholisme (vrouwen)enmedischestudenten.zijgeveninhunonderzoekaandatbijdebehandelingvanptss ooknagedachtmoetwordenoverdehogematevanontevredenheidopverschillendesociale domeinen.zoisereenhogematevanontevredenheidoverhetleveninhetalgemeen,de leefsituatie,defamilierelaties,devrijetijdsbesteding,desocialerelaties,definanciëlesituatie,de persoonlijkeveiligheidendegeestelijkegezondheid.maliketal.(1999)meldeneveneensinhun studiedatptssgeassocieerdismeteensterkverminderdekwaliteitvanleven,maaraanzienlijke verbeteringwerdbereiktdooreenmedicamenteuzebehandelingmetfluoxetine.dekwaliteitvan levenvanptsspatiëntenkandusverbeterdwordendooreenmedicamenteuzebehandeling. Mogelijkishetverbeterenvandekwaliteitvanlevenooktebewerkstelligendooreenpsychologische behandeling. Zorgconsumptie Ookdezorgconsumptiewordtinkaartgebracht.HetTrimbosInstituut(2010)geeftaandatmensen metptsseenrelatiefhoogzorggebruikhebbenvergelekenmetanderepsychischeaandoeningen.zij makenrelatiefvaakgebruikvandesomatischegezondheidszorgenookhetaantalbezoekenaande GGZisrelatiefhoog.VolgensGGZNederland(2012)zalhetbevorderenvandegeestelijke gezondheidzichdirectterugverdienenopanderemaatschappelijketerreinen.zoleidtde behandelingvanangstendepressiealtijdensdebehandelingtoteenafnamevan50%vanandere zorgkosten,bijvoorbeelddiebijdehuisartsendefysiotherapeut.opbasisvanvoorgaande informatielijkthetlogischdateenadequateptssbehandelingzalmoetenzorgenvooreenafname vangezondheidsproblemenendedaaruitvoortkomendezorgconsumptie.uitonderzoekisgebleken datrampenvoorveelspanningenstresszorgenbijdegetroffenenenhunomgeving.ditgeldtzeker voordewekendirectnaeenramp.maarookoplangetermijnkanhetmeemakenvaneen traumatischegebeurtenisgezondheidsproblemenveroorzaken(brometdew,1995;donker, IJzermans,SpreeuwenbergVanderZee,2002;IJzermansVanderZee,1999;Kolk,McFarlance Weisaeth,1996;Norrisetal.,2002;IJzermansGersons,2002).Naeentraumatischegebeurtenis kunnenzowellichamelijkealspsychischeklachtenontstaan(langemeyerpommée,2013).opbasis vandezeinformatievaltteverwachtendatdezorgconsumptiezaltoenemennahetmeemakenvan eentraumatischegebeurtenis.eenkanttekeningdiehierbijgemaaktmoetwordenisdat 9

10 traumaslachtoffersmogelijknietincontactkomenmetdegezondheidszorgvanwege vermijdingsgedrag.zoalsinparagraaf1.1albeschrevenstaatisvermijdingvolgensdedsma5een criteriavanptss.traumaslachtoffersproberenbijvoorbeeldnietaandegebeurtenistedenkenom pijnlijkegevoelenstevoorkomen(apa,2014).vaakwordenookgesprekkenoverhettraumaen activiteiten,situatiesofmensendieherinneringenoproepenaanhettraumavermeden(vander Molen,PerreijnVandenHout,2010).Wanneertraumaslachtoffershulpzoekeninde gezondheidszorgmoetenzestilstaanbijdetraumatischegebeurtenisenzullenzijaanhettrauma herinnerdworden.naron(persoonlijkecommunicatie,8juni2015)steltdathijindeafgelopen zestienjaardeervaringheeftopgedaan,dateengrotegroepmensendielijdtaanptssbuitenbeeld blijft.tientallenmensen,overdeafgelopenzestienjaar,werdenineersteinstantienaarhem verwezenvanwegeeenburnaout,depressie,relatieaen/ofsamenwerkingsproblemenenstagnatiein deprofessioneleontwikkeling.debronvandezeproblemenwasopbasisvandeintakeaen onderzoeksgegevens(4dklenptssklachtenschaal)chronischeptss. Demografischefactoren Inditonderzoekwordterdusgekekennaarklachtenensymptomen,kwaliteitvanlevenen zorgconsumptieomdatditbelangrijkepeilerslijkentezijnomheteffectvaneenadequate behandelmethodevoorptssinkaarttebrengen.daarnaastwordterookgekekennaardeinvloed vangeslacht,etniciteit,opleidingsniveau,burgerlijkestaatenhetsoortptss.inonderzoekennaarde effectiviteitvanptssbehandelingenwordtdeinvloedvandemografischefactorenopde behandelingnietofnauwelijksvermeld.welblijktuitverschillendeonderzoekendatdemografische factorenzoalsgeslacht,etniciteit,opleidingsniveauenburgerlijkestaat,invloedhebbenop bijvoorbeeldhetontwikkelenvanptssendemanierwaaropptssklachtenensymptomenworden ervarenengeuit(breslau,davis,andreskipeterson,1991;kessler,sonnega,bromet,hughes Nelson,1995;Perkoningg,Kessler,StorzWittchen,2000;Creamer,BurgessMcFarlane,2001; Drogendijk,etal.,2003;KirmayerYoung,1998).Hetisaannemelijkdatdemografischefactoren ookvaninvloedzijnopdeeffectenvaneenptssbehandeling.hieronderzalspecifiekeringegaan wordenopdeinvloedvandegenoemdedemografischefactorenophetontwikkelenvanptssende manierwaaropklachtenensymptomenwordenervarenengeuit. Geslacht ErzijnveleonderzoekengedaannaarsekseverschillenbijPTSS.Uitverschillendeonderzoekenis geblekendathetrisico(chronische)ptssteontwikkelenvoorvrouwenongeveertweekeerzogroot isalsvoormannen,terwijlmannenvakerdanvrouwenaantraumatischegebeurtenissenworden blootgesteld(solomondavidson,1997;kessler,sonnega,bromet,hughesnelson,1995;breslau, Davis,AndreskiPeterson,1991;1997;Breslau,etal.,1998;WolfeKimerling,1997;TolinFoa, 2006;Olff,Langeland,DraijerGersons,etal.,2007).Ditkandeelsverklaardwordendoordeaard vandetraumatischegebeurtenis,zoalsbijbijvoorbeeldopdepersoongerichtgeweld(stein,walker Forde,2000).Verderblijkenmeisjesvakersterkeregevoelensvanschaamteenschuldte ondervindenenzijnmeisjesmeergeneigdomzichzelfdeschuldtegevendanjongensdatdoen (Herman,1992;WolfeKimerling,1997).Geslachtblijktookeenroltespeleninhoetraumawordt ervareneningeschat.uitonderzoekisgeblekendatvrouweninvergelijkingmetmannen overschattenhoelangeentraumatischegebeurtenisduurt.vrouwenzijnmeergeneigdtraumatische ervaringenalsbedreigend,engenslechttezien.verderoverschattenzijookdekansopgevaaren richtenzijhunaandachtopnegatieveinterpretatiesenuitkomstverwachtingen(schok,2014).naron 10

11 (persoonlijkecommunicatie,8juni2015)steltdatontkenningenvermijdingmeervoorkomtbij mannendanbijvrouwen.vrouwenpratendoorgaansmakkelijkerovergevoelens.voormannenligt hetsprekenoverproblemenalsgevolgvanonverwerkteervaringenvaaknogintaboesfeer.dit wordtondersteunddoorhetonderzoeknaardepressievanwarren(1983).warrensteltdatmannen veelmoeitehebbenomoverdepressieveklachtentepratenomdatditnietovereenkomtmethun opvattingovermannelijkheid.aangezienkenmerkenvandepressiezoalsonderanderehetuitenvan negatievegevoelens,huilenenschuldgevoelenswordengezienals vrouwelijk,zullenmannen depressievegevoelenseerdernegeren,ontkennenencamouflerenvolgenswarren.erisweinig bekendoverdeinvloedvangeslachtopeenptssbehandeling.uitonderzoekennaardepressie komenverschillenderesultatennaarvoren.zoblijktuitonderzoekenvanjayson,wood,kroll,fraser enharrington(1998)enkolko,brent,baugher,bridgeenbirmaher(2000)datgeslachtgeeneffect heeftopdebehandeluitkomst.uithetonderzoekvanmichaelencrowley(2002)komtnaarvoren datbehandelingenvoordepressiebeterwerkenbijvrouwen.uitonderzoekvanclarke,rohde, Lewinsohn,HopsenSeeley(1999)blijktdaarentegendateenbehandelingvoordepressiebeter werktbijmannen.ommeerduidelijkheidtekrijgenoverderolvangeslacht,moetdeinvloedvan geslachtopeenptssbehandelingonderzochtworden. Etniciteit Naastgeslachtwordteronderscheidgemaakttussenallochtoneenautochtoneslachtoffers. Meerdereonderzoekenhebbenaangetoonddatallochtoneslachtoffersvanschokkende gebeurtenisseneenspecifiekerisicogroepvormenvoordeontwikkelingvanpsychischeklachten (Norrisetal.,2002;Drogendijketal.,2003).Etnischacultureleverschillentussenwesterseennieta westersebevolkingsgroepenbeïnvloedennietalleendekansophetontstaanvansymptomenmaar ookdekansdatsymptomenaldannietwordengeuit(vermetten,klebervanderhart,2012).er bestaatempirischeondersteuningdatmensenuitnietawesterseculturenmeersomatischeklachten ervarenenuitenbijextreemstressvollegebeurtenissendanmensenuitwesterseculturen(kirmayer Young,1998).Opbasishiervanvaltteverwachtendatallochtonenmeerlichamelijkeklachten zullennoemendanautochtonenendatautochtonenmeerpsychischeklachtenzullennoemen.uit onderzoekdatisgedaannaardevuurwerkrampinenschedeblijktdatvierjaarnaderampdemeeste gezondheidsproblemen(inclusiefptss)voorkomenbijgetroffenbewonersmetzwareschadeaan hunhuisenbijallochtonebewoners(grievinketal.,2004).vandegetroffenallochtonebewoners voldoetnavierjaar42%aandecriteriavanptsstegenover10%bijgetroffenautochtonebewoners. VanRooijenaMutsaers(2013)meldtdatdemogelijkeinvloedvanetniciteitopheteffectvan psychotherapeutischebehandelingennogteweinigisonderzocht.inhetonderzoekvanrohde, Seeley,Kaufman,ClarkeenStice(inVanRooijenaMutsaers,2013)isgekekennaarderolvan etniciteit.uithetonderzoekbleekdatbijdepressieveblankejeugdigeneencognitieve gedragstherapeutischeinterventieeffectieverisdaneencontroleconditiediebestonduithet aanlerenvanalgemenelevensvaardigheden.bijdepressievenietablankejeugdigenlekenbeide conditiesevengoedtewerken.ditkaneenaanwijzingzijndatetniciteitmogelijkinvloedheeftopde behandelingvanptss. Opleidingsniveau Ookwordthetopleidingsniveauvanderespondentenonderzocht.UithetonderzoekvanBreslauet al.(1991)isgeblekendateenlageropleidingsniveaueenrisicofactorisvoorblootstellingaan traumatischegebeurtenissen.eenlageropleidingsniveauisindicatorvooreenlagesociaal 11

12 economischestatus.eenlageropleidingsniveauverhoogthetrisicoopptssalsgevolgvansociale omgevingen,ongeachthetindividuelegedrag,diewordengeassocieerdmeteengrotere blootstellingaantrauma.hoekenga,thewissen,bos,agnesenwillemseavanson(2010)schrijvenin hunartikeldatptssvakervoorkomtbijmensenmeteenlageropleidingsniveau.onderzoekdoorvan derploegetal.(1985)naardegevolgenvangijzelingsdrama sindejaren 70inNederland,laatonder andereziendatermeernegatievegevolgenoptradennaarmatemensenminderschoolopleiding haddengenoten.erisweinigbekendoverdeinvloedvanopleidingsniveauopeenptssbehandeling. UitonderzoekvanBeutler,Harwood,AlimohamedenMalik(inVandereycken,Hoogduin Emmelkamp,2006)blijktdatintelligentiesamenhangtmeteenpositiefresultaatvan psychodynamischeenexperiëntiëletherapie.ditkaneenaanwijzingzijndateenhoger opleidingsniveauzorgtvooreenpositieverebehandeluitkomstbijeenptssbehandeling. Burgerlijkestaat Daarnaastwordtgekekennaardeburgerlijkestaatvanderespondenten.Uitverschillende onderzoekenisgeblekendatmensendieinhetverledengehuwdzijngeweest,zoalsgescheiden mensenenmensenwaarvandepartneroverledenis,meerkanshebbenopptssdangehuwdenof mensendienietzijngescheidenofmensenwaarvandepartnernietisoverleden(kessleretal.,1995; Creamer,BurgessMcFarlane,2001;Silver,Holman,McIntosh,PoulinGilaRivas,2002).Uiteen onderzoeknaarnederlandseveteranendiein1979a1985naarlibanonzijnuitgezondenblijktdat mensenzonderpartnermeergezondheidsproblemenrapporteren.hethebbenvaneenpartnerblijkt samentehangenmeteenbeterebeoordelingopalleofbijnaalleaspectenvankwaliteitvanleven (Mouthaanetal.,2005).Eriseenkansdathetaldanniethebbenvaneenpartnerookvaninvloedis opeenptssbehandeling.bijdebehandelingmethetatriskeprotocolwordennamelijkdepartneren indienmogelijkookdekinderenactiefbetrokken,ondermeerdoormiddelvanpsychoaeducatieen ondersteuningindeomgangmetdegetraumatiseerdepartnerofoudertenbehoevevanhet herstelproces. SoortPTSS TotslotwordteronderscheidgemaakttussenenkelvoudigePTSS(typeI)encomplexePTSS(typeII). Bijenkelvoudigtraumaisersprakevaneeneenmaligetraumatischegebeurtenis(Burggraaff,2013). Lanius,VermettenenPain(2010)gevenaandatcomplextraumazichonderscheidtvanenkelvoudig traumavanwegeherhaaldeenlangdurigetraumatisering.nietalleendeschokkendeervaringenzijn meervoudigmaarookdepsychischeensocialegevolgen.bijcomplextraumaiservolgens Vermetten,KleberVanderHart(2012),naastherhaaldeenlangdurigetraumatiseringooksprake vanvroegkinderlijketraumatisering.deingrijpendegebeurtenissenkunneneensterknegatieve uitwerkinghebbenopdeontwikkelingvandestressgevoeligheid,persoonlijkheid,identiteiten autonomie(stöfselmooren,2010).inonderzoekenvanbremneretal.(1999)enteicheretal. (2003)komtnaarvorendathetlogischteverwachtenisdatdepsychopathologischegevolgenvan eenlangdurigeperiodevanmachteloosheidenhulpeloosheidwaarindeangstaanjagende gebeurteniszichsteedsherhaaltennietkanwordenvermeden,verschillendzijninvergelijkingmet enkelvoudigetrauma s.inhunonderzoekenkomtooknaarvorendatwanneerdeaanhoudende traumatiseringindekindertijdplaatsvindt,degevolgendaarvanookinvloedhebbenopde ontwikkelingvandepersoonlijkheidendeontwikkelingvandehersenen.vermetten,kleberenvan derhart(2012)gevenaandatptssencomplexeptsspolenzijnopeencontinuüm.inditonderzoek heeftdebehandelaar,dhr.naron,percliëntbepaaldofersprakeisvanenkelvoudigeofcomplexe 12

13 PTSS.AangezienenkelvoudigeencomplexePTSSzichvanelkaaronderscheidenwordterindit onderzoekgekekenwelkeinvloedhetsoortptssheeftopdebehandelingmethetatriskeprotocol. UithetonderzoekvanDeBoer,SchroeversenFrets(2007)bijmensenmetverschillendepsychische klachtenisnamelijkgeblekendatcliëntendiemeerklachtenervarenaanhetbeginvaneen cognitievegedragtherapeutischebehandeling,gedurendedegehelebehandelingmeerklachten ervarendancliëntendieminderklachtenervarenaanhetbeginvandebehandeling.echterde mensendiemeerklachtenervarenaanhetbeginvandebehandeling,ervarenaanheteindvande behandelingnogsteedsmeerklachten. Dhr.Naron,ontwikkelaarvanhetAtriskeProtocol,geeftaandatzijnbehandelingverdergaatdan alleenhetsymptoomofdeklachtbehandelenwaardecliënthetmeestlastvanheeft.daarom wordennietalleendeklachtenensymptomenonderzochtmaarookdekwaliteitvanlevenende zorgconsumptie.deklachtenensymptomen,dekwaliteitvanlevenendezorgconsumptiewordenin ditonderzoeksamengevatonderdetermfysiekeenpsychischegesteldheid.ziefiguur1vooreen schematischeweergavevandeonderlingesamenhangvandevariabelen. Figuur#1.Conceptueelmodelvandeonderlingesamenhangvandevariabelen # Op#basis#van#de#literatuur#zijn#de#volgende#hypotheses#opgesteld:## H A #=#De#behandeling#met#het#Atriske#Protocol#heeft#een#positieve#invloed#op#de#fysieke#en# psychische#gesteldheid#van#mensen#met#chronische#ptss## H A #=#Bij#mannen#is#er#na#behandeling#met#het#Atriske#Protocol#een#grotere#daling#in#PTSS# klachten#en#symptomen#dan#bij#vrouwen# H A# =#De#behandeling#met#het#Atriske#Protocol#slaat#beter#aan#bij#autochtonen#dan#bij# allochtonen#als#er#wordt#gekeken#naar#fysieke#en#psychische#klachten,#de#zorgconsumptie#en# de#kwaliteit#van#leven## H A# =#De#behandeling#met#het#Atriske#Protocol#slaat#beter#aan#bij#mensen#met#een#hoger# opleidingsniveau#dan#bij#mensen#met#een#lager#opleidingsniveau#als#er#wordt#gekeken#naar# fysieke#en#psychische#klachten,#de#zorgconsumptie#en#de#kwaliteit#van#leven## H A# =#De#behandeling#met#het#Atriske#Protocol#slaat#beter#aan#bij#mensen#met#enkelvoudige# PTSS#dan#bij#mensen#met#complexe#PTSS#als#er#wordt#gekeken#naar#fysieke#en#psychische# klachten,#de#zorgconsumptie#en#de#kwaliteit#van#leven# 13

14 H A# =#De#behandeling#met#het#Atriske#Protocol#slaat#beter#aan#bij#mensen#met#partner#dan#bij# mensen#zonder#partner#als#er#wordt#gekeken#naar#de#fysieke#en#psychische#klachten,#de# zorgconsumptie#en#de#kwaliteit#van#leven ErisonvoldoendebekendoverhetAtriskeProtocolendeinvloedvandezebehandelmethodeopde psychischeenfysiekegesteldheidvanmensenmetchronischeptss.vermettenetal.(2012)melden dathetraadzaamisomwetenschappelijkonderzoekteverrichtennaardewerkingvanandere therapieëndanemdrencgt.erbestaannamelijkveelmeerbehandelvormenmaarveeldaarvan zijnnietingecontroleerdestudiesgetoetst.ditonderzoekisvanbelangom,naastdealbestaande behandelmethoden,eennieuweminderbelastendebehandelmethodevoorptsspatiëntenaanhet lichttebrengen.eeneffectievebehandelingvoorptssisnietalleenvanbelangvoorhetslachtoffer zelfmaarookvoordeomgeving.hettrimbosinstituut(2010)meldtdatmensenmetptssslechter functionerenopwerkofschooldanmensenzondereenpsychischestoornis.ookhebbenzijeen relatiefhoogzorggebruikvergelekenmetanderepsychischeaandoeningenwatvoorkostenzorgt.er isnognieteerderonderzoekgedaannaardezebehandeling,vandaardathetbelangrijkisomte kijkennaardeinvloedvanhetatriskeprotocolopdefysiekeenpsychischegesteldheidvan chronischeptsspatiënten. 3 Onderzoeksdesign In#paragraaf#1#staat#de#methode#van#het#onderzoek#beschreven.#Vervolgens#komt#in#paragraaf#2#de# onderzoeksdoelgroep#aan#de#orde,#gevolgd#door#de#onderzoeksinstrumenten#in#paragraaf#3.# Paragraaf#4#beschrijft#de#procedure#van#het#onderzoek.#Tot#slot#komen#in#paragraaf#5#de#analyses#aan# bod.## 3.1Onderzoeksmethode HetonderzoekvondplaatsbinnenRevivendoB.V.Eriskwantitatiefonderzoekgedaandoormiddel vansurveyonderzoek.opdezemanierkaneengrotehoeveelheidinformatiegestructureerdworden verzameldomdezevervolgenssystematischteanalyseren.erisvoorgekozenomgestructureerde psychologischevragenlijstenschriftelijkaftenemen.gestructureerdepsychologischevragenlijsten kunnendemeningvanderespondentennauwkeuriginkaartbrengen(perner,z.j.).erisgebruik gemaaktvaneenverklarendeonderzoeksopzetgenaamd Explanatorysequentialdesign.Een explanatorysequentialdesign bestaatuittweefasen.indeeerstefasewordterkwantitatieve informatieverkregenenindetweedefasekwalitatieveinformatie.dekwalitatieveresultaten wordengebruiktomdekwantitatieveresultatenteverklaren(creswellplanoclark,2011).indit gevalzijnereerstvragenlijstenafgenomenenvervolgenszijnereenaantalrespondenten geïnterviewd.bijdevragenlijstenzatookeenextranotitiebladvooreventueleopaofaanmerkingen metbetrekkingtotdebehandeling.zoweldeinterviewsalsdeingevuldenotitiebladenzorgenslechts vooreenaanvullingopdekwantitatievegegevens.erissprakevanlongitudinaalonderzoek aangezienermeerderemetingenzijnbijdezelfdegroeprespondenten.eriseenmetingvoorafgaand aandebehandelinggedaan,directnadebehandelingennuzalereenmetingwordengedaanna afloopvandebehandelingmethetatriskeprotocol(ziefiguur2oppagina15).deuitgestelde nametingbestaatgrofweguittweegroepen,eengroepdieééntotvijfjaargeledenisbehandelden eengroepdiezestottienjaargeledenisbehandeldmethetatriskeprotocol. 14

15 15 Figuur#2.Onderzoeksdesign 3.2Onderzoeksdoelgroep DedoelgroepbestaatuitmensenmetchronischePTSSdiehiervoorbehandeldzijnmetdeeerste driefasenentendeledevierdefasevanhetatriskeprotocolvandhr.naron.zoalsinparagraaf1.3 beschrevenstaatwordternaardezefasengekekenomdatderespondentenvanditonderzoekniet behandeldzijnmetdelaatstefasenvanhetatriskeprotocol.derespondentenzijndoormiddelvan eendoelgerichteselectesteekproefgekozen.desteekproefwerdbepaaldopbasisvande aanwezigheidvandevierdimensionaleklachtenlijst(4dkl)endeptssklachtenschaalinhetdossier vandecliëntenermoestsprakezijnvaneen zuivere PTSS.Erwordtinditonderzoekvan zuivere PTSSgesprokenwanneercliëntenopdePTSSklachtenschaal(voormeting)entijdensdeintake duidelijkdoordhr.naronkondenwordengedefinieerdalsptss.ineenaantalgevallenwasersprake vanenkelvoudigeptssenverderwasersprakevanchronischeptsssomsincombinatiemet complextraumametnogduidelijkterugtehalenherbelevingen.zoweldecliëntenmetenkelvoudige PTSS,alsdecliëntenmetchronischePTSSenchronischePTSSincombinatiemetcomplextrauma metnogduidelijkterugtehalenherbelevingenparticipereninhetonderzoek. Erzijnintotaal40respondentenbenaderddieinhetverledenzijnbehandeldmethetAtriske Protocolindeparticulierepraktijkvandhr.NaronofbijRevivendo.Dezegroepbestaatuit26 vrouwen(65%)en14mannen(35%).uitverschillendeonderzoekenblijktdatptssvakervoorkomt bijvrouwendanbijmannen.verschillendeonderzoekenmeldendatdelifetimeprevalentievoor vrouwenongeveertweekeerzohoogis(±10%)danvoormannen(±5%)(solomondavidson, 1997;Kessler,Sonnega,Bromet,HughesNelson,1995;WolfeKimerling,1997).Opbasisvan geslachtisdezesteekproefrepresentatiefvoordepopulatie.derespondentenzijnineersteinstantie telefonischbenaderddoordhr.naronvanwegeprivacyredenen.wanneerzijniettelefonisch bereikbaarwarenisereeneamailverstuurd.eengrootdeelvandebestaandecliëntenheeft aangegevenmeetewillenwerkenaanhetonderzoekomdatzijvanuiteigenervaringendenoodzaak inzienvaneengoedeptssbehandeling.daarnaastwasdekansgrootdatzijmeezoudenwerkenaan hetonderzoekuitloyaliteitnaardebehandelaarofuitinteresseindebehandelingdiezijhebben gehad. 3.3Onderzoeksinstrument Erzijnverschillendevragenlijsteningezetomdegegevensteverkrijgenoverdeklachtenen symptomen,dekwaliteitvanlevenendezorgconsumptie.dezevragenlijstenzijnopgenomenin bijlage3.devierdimensionaleklachtenlijstendeptssklachtenschaalstondenvoorafalvast aangezienditonderzoekdeelsopdossieronderzoekisgebaseerd.hieronderwordtverderingegaan opdeingezetteonderzoeksinstrumenten. Fysiekeen psychische gesteldheid (0ametng) Behandelingmethet AtriskéProtocol (intervente) Fysiekeen psychische gesteldheid(directe nametng) Fysiekeen psychische gesteldheid (uitgestelde nametng)

16 3.3.1#Vier#Dimensionale#Klachtenlijst#(4DKL)## De4DKLwerdgebruiktomdeklachtenensymptomenvanderespondenteninkaarttebrengen.De 4DKLiseenzelfbeoordelingsvragenlijstdievierdimensiesvanpsychopathologiemeet.Dedimensies ookwelschalengenoemdzijndistress,depressie,angstensomatisatie.vrijwelhethelescalaaan psychischeenpsychosomatischeklachtenkanindezevierschalenwordenondergebracht(terluin, Terluin,PrinceVanMarwijk,2008).De4DKLbestaatuitvragenals Haduafgelopenweek hoofdpijn? en Voeldeuzichdeafgelopenweekgespannen? VolgensTerluin(inVanBeljouw,etal., 2010)hebbende4DKLaschaleneenhogebetrouwbaarheid,ditisonderzochtbijhuisartspatiënten (n=2127),decronbach salphavarieertvan.84tot.94.decotanheeftde4dklmetuitzondering vandenormeringopallepuntenalsvoldoendetotgoedbeoordeeld.denormeringisonvoldoende omdatdenormenzijnverouderdennietrepresentatiefzijnen/ofderepresentativiteitniette beoordelenis(egberink,janssenvermeulen,2009a2014).derespondentenhebbendevragenlijst voorafgaandaandebehandeling,aanheteindvandebehandelingenlangeretijdnadebehandeling ingevuld. # 3.3.2#PTSS#klachtenschaal# Naastde4DKLwerddePTSSklachtenschaalingezetomspecifiekdePTSSklachtenensymptomenin kaarttebrengen.ookdezevragenlijsthebbenderespondentenvoorafgaandaandebehandeling, aanheteindvandebehandelingenlangeretijdnadebehandelingingevuld.deptssklachtenschaal iseenzelfrapportagevragenlijstomptsssymptomentemetenopeenvierpuntsschaal.de vragenlijstbestaatuitvragenzoals Hoevaakheeftudeafgelopenweeklastgehadvanpijnlijke gedachtenofbeeldenoverhettraumaterwijluernietaanwildedenken? Debetrouwbaarheidvan denederlandseversievandevragenlijst,onderzochtbijpatiëntenverwezennaarambulantezorgop symptomenvanposttraumatischestress(n=63),toondeeencronbach salphavan.88voordetotale score(moletal.,2005). # 3.3.3#Manchester#Short#Assessment#of#Quality#of#Life#(MANSA)# DeMANSAiseenzelfintevullenvragenlijstdiebestaatuit16itemsenisingezetomdekwaliteitvan leventemeten.demansameetdesubjectiefervarenkwaliteitvanlevenoptwaalflevensgebieden. Dezelevensgebiedenzijnpsychischfunctioneren,lichamelijkfunctioneren,socialecontacten, familierelaties,woonsituatie,werksituatie,financiëlesituatie,seksualiteit,vrijetijdsbesteding, veiligheidenleveninhetalgemeenopeenzevenpuntsschaal( kannietslechter kannietbeter ). Eenvraagdiewordtgesteldis Kuntvertellenhoeuopditmomentuwlevenalsgeheelervaart? De MANSAwordtgescoorddoordescoresoptwaalfitemsoptetellenofdoorhetgemiddeldeervante nemen(priebe,huxley,knightevans,1999).ookkunnendeitemsindividueelgeïnterpreteerd wordenindiennodig.eenviertalvragenwaarrespondentenmet ja of nee opkunnenantwoorden wordennietmeegenomenbijhetscorenvandevragenlijst.debetrouwbaarheidvandemansa blijktvoldoendeuithetonderzoekvanpriebe,huxley,knightenevans(1999)bij55mensenmeteen psychischeziekte(α=.74).debetrouwbaarheidblijktgoedtezijnuithetonderzoekvanbjorkmanen Svensson(2005)bij92personenmeteenernstigepsychischeziekte(α=.81).Watbetreftde constructvaliditeitwerdenhogecorrelatiecoëfficiëntengevondentussendemansaende LancashireQualityofLifeProfile (r=>.82)(vanbeljouwverhaak,2010).erwasgeenbeginmeting beschikbaarvandemansavandaardatdevragenlijstnadebehandelingtweekeerisingevuld.eén keerwerdderespondentengevraagdomdevragenintevullenzoalszijzichvoorafgaandaande 16

17 behandelingvoelden.enéénkeerwerdderespondentengevraagdomdevragenintevullenzoalszij zichophetmomentvaninvullenvoelden.erisdussprakevaneenterugblikeneenhuidigemeting. # 3.3.4#Trimbos/iMTA#questionnaire#for#Costs#associated#with#Psychiatric#Illness#(TiCBP)# DeTiCaPiseenvragenlijstoverzorggebruikenproductiviteitsverliezenmetbetrekkingtotbetaalden onbetaaldwerkbijpsychischeaandoeningen.deticapbestaatuittweedelendieafzonderlijkkunnen wordenafgenomen(bouwmansetal.,2013).inditonderzoekiseenaangepasteversievanhet eerstedeelvandeticapafgenomen.ditdeelbrengtdezorgconsumptieinkaartbijmensenmet psychischeaandoeningen.erwordenvragengesteldzoals Hoeveelafsprakenhaduindeafgelopen driemaandenmetdehuisarts? Erwordteenaangepasteversiegebruiktomdatdeorigineleversie wordtgebruiktomeeninschattingtemakenvandekostenvoorgezondheidszorg.indehandleiding staatbeschrevendatitemsdienietrelevantwordengeachtvoordeonderzoekspopulatiekunnen wordenweggelaten.voorditonderzoekisdevraag Hoebentutegenziektekostenverzekerd? weggelatenomdatdezenietrelevantisvoorditonderzoek.algemeenisdebetrouwbaarheidvande TiCaPtoereikendtotperfect(ICC>0,6).Ditkwamnaarvorenuiteentestahertestmetingmetdatadie isverkregenuiteengerandomiseerdklinischonderzoeknaardekosteneneffectenvanfeedback gedurendebehandelingmetpsychotherapie(n=99).ditbetekentdaternauwelijksverschillen waarneembaarzijntussendeverschillendemetingen(bouwmansetal.,2013).netalsbijdemansa wasergeenbeginmetingvandeticap.ookdezevragenlijstisnadebehandelingtweekeeringevuld. Eénkeerwerdderespondentengevraagdomdevragen,overhunzorggebruikoverdriemaanden voorafgaandaandebehandelingintevullen.enéénkeerwerdderespondentengevraagdomde vragenoverhunzorggebruikvandeafgelopendriemaandenintevullen.eriswederomsprakevan eenterugblikeneenhuidigemeting. 3.4Procedure Erisgebruikgemaaktvanzowelbestaandealsnieuwegegevens.Debestaandegegevenszijn verkregenuitdecliëntendossierswaarovernaronpraktijkbeschikt.dezecliëntenzijninhetverleden metdeeerstedrieentendeledevierdefasevanhetatriskeprotocolbehandeld.derespondenten zijngeselecteerdopbasisvandebeschikbaregegevens.zomoesthetdossierbeschikkenovereen vooraeneendirectenametingmetde4dklendeptssklachtenschaal.dezevragenlijstenzijntijdens deintakeendirectnadebehandelingafgenomen.verdermoestersprakezijnvan zuivere PTSS, zoalsbeschreveninparagraaf3.2.wanneerersprakeisvan zuivere PTSSkunnenandere ziektebeeldendebehandelingmethetatriskeprotocolnietbeïnvloeden,zodaterspecifiek onderzoekwordtgedaannaarptss. Nadatuitdedossiersdebruikbarecliëntenzijngeselecteerdwerdendezecliëntenvanwegeprivacy redenentelefonischbenaderd.erisaanhengevraagdofzijmeewillenwerkenaanhetonderzoek. Decliëntendiewildenparticipereninhetonderzoekkregendevragenlijstenmetbegeleidendebrief inclusiefeenformuliervooropaofaanmerkingenthuisgestuurd.ziebijlage3voordebegeleidende briefendevragenlijsten.ookwerdereenenveloppemeegezondenzodatderespondenten,nahet invullenvandevragenlijsten,allesnaardeonderzoekerkondenretourneren.ditgebeurdenaamloos enondernummerzodatdeanonimiteitvandecliëntengewaarborgdbleef.dezelaatstemeting bestaatuitgrofwegtweegroepen,zoalsbeschreveninparagraaf3.1.ziefiguur2(pagina15)voor eenweergavevanhetonderzoeksdesign.verderzijneenaantalwillekeurigerespondentenvande geselecteerdegroepbenaderdomtevragenofzijbereidzijnmeetewerkenaaneeninterview.deze 17

18 interviewszijndoordeonderzoekerafgenomenindepraktijkvandhr.naronenbijeenrespondent thuis.dhr.naronwasnietaanweziginzijnpraktijkruimteophettijdstipvanhetinterview. 3.5Analyses Erzijnmeerderemomentenwaarbijdezelfdegroeprespondentenvragenlijstenhebbeningevuld.De totaalscoresvandedrieverschillendemeetmomentenmetde4dklendeptssklachtenschaalzijn metelkaarvergeleken,doormiddelvan ANOVAwithrepeatedmeasures.Ookwordende4DKL schalenapartvergeleken,doormiddelvan ANOVAwithrepeatedmeasures.Erwordtvandeze toetsgebruikgemaaktomdatermetingenzijnopmeerdantweemomentenbijdezelfdegroep respondenten.opdezemanierwordtergekekenoferverschillenwaarneembaarzijninklachtenen symptomenvanptsspatiëntenvoorennabehandelingmethetatriskeprotocol.uitdeliteratuuris naarvorengekomendatgeslacht,hetsoortptssenetniciteitinvloedhebbenopptssklachten.de MannaWhitneyUatoets wordtingezetomtekijkenwelkeverschillenerbestaantussenmannenen vrouwen,mensenmetpartnerenmensenzonderpartner,enkelvoudigeptssencomplexeptssen tussenallochtonenenautochtonen,watbetreftdeklachtenensymptomen.hetopleidingsniveau blijkteveneensvaninvloedtezijnopptssklachten.omdeverschillenquaopleidingsniveauinkaart tebrengenwordtergebruikgemaaktvande KruskalaWallistoets.Dezetoetsenwordengebruikt omdatdesteekproeftekleinisomeen Tatoets uittevoeren. InwelkematemensenmetchronischePTSSvoorennahunbehandelinggebruikmakenvan hulpverlenersenmedicatiewordtinkaartgebrachtmeteenfrequentieverdeling.ookwordter gekekenofereenverschilistussendetweeuitgesteldemetingen(deterugblikendehuidige meting),hiervoorwordtde Wilcoxonsignedarankstoets gebruikt.ofereensamenhangistussen geslacht,etniciteit,burgerlijkestaatofhetsoortptssenzorggebruikwordtbekekenmet Cramers V.Desamenhangtussenopleidingsniveauenzorggebruikwordtbekekenmet Spearman s rangcorrelatie. Verderwordtergekekennaarkwaliteitvanleven.Doormiddelvandegemiddeldescorewordt gekekeninwelkematemensenmetchronischeptsstevredenzijnmethunleven.daarnaastwordt ergekekenofereenverschilistussendeuitgesteldemetingen(deterugblikendehuidigemeting), hiervoorwordtgebruikgemaaktvande Wilcoxonsignedarankstoets.Erwordtonderzochtofereen samenhangistussengeslacht,etniciteit,burgerlijkestaatofhetsoortptssenkwaliteitvandoor middelvan CramersV.Desamenhangtussenopleidingsniveauenkwaliteitvanlevenwordt onderzochtmet Spearman srangcorrelatie. Totslotwordenerkwalitatieveonderzoeksgegevensverkregenuitinterviewsmetcliëntenenuitde notitieformulierendiemetdevragenlijstenzijnmeegestuurd.dezegegevenszullenslechtseen aanvullingzijnopdekwantitatievegegevens.dezegegevenswordensubjectiefgeanalyseerden verwerktdoordeonderzoeker.hierbijprobeertdeonderzoekerzosystematischmogelijktewerkte gaandoordeverkregeninformatieteordenenentecombineren. 18

19 4 Onderzoeksresultaten In#hoofdstuk#4#komen#de#resultaten#van#het#onderzoek#aan#bod.#In#de#eerste#paragraaf#staat#de# uitvoering#van#het#onderzoek#beschreven.#paragraaf#2#geeft#de#respons#van#het#onderzoek#weer.#in# paragraaf#3#tot#en#met#8#komen#de#resultaten#gericht#op#de#verschillende#deelvragen#aan#bod.## # 4.1Uitvoering Hetonderzoekbestaatdeelsuitdossieronderzoek.Alleoudecliëntendossierszijndoorgenomenom tekijkenwelkecliëntengeschiktzijnvoordeelnameaanhetonderzoek.erzijn40cliëntennaarvoren gekomendieinaanmerkingkomenvoordeelnameaanhetonderzoek.tweerespondentenhebben tijdensdedirectenametingde4dklnietingevuld,éénvandezerespondentenheefttijdensde voormetingookde4dklnietingevuld.vanderespondentendieoverblijvenzijndevooraende directenametingmetdeptssklachtenschaalende4dklingevoerdinspss.dezecliëntenzijn, vanwegeprivacyredenen,doordhr.naronbenaderdomtevragenofzijmeewildenwerkenaanhet onderzoek.op15april2015zijndevragenlijsteninclusiefbegeleidendebriefenretourenveloppe ondernummerdoordhr.naronperpostverstuurd.deretourenveloppewasnaardeonderzoeker geadresseerd.eriseenperiodevanzeswekenuitgetrokkenwaarinderespondentendevragenlijst kondenretourneren.respondentendienavierwekenhunvragenlijstnogniethadden geretourneerdzijnnogmaalstelefonischbenaderdomtevragenofzijditalsnogwildendoen.tijdens deeerstetweewekenvanjunizijndedatageanalyseerdenverwerkt.tijdenshetanalyserenen verwerkenvandedatableekdatdevraag: Ervaartunogklachtenmetbetrekkingtotde traumatischegebeurtenis(sen)waarvoorubentbehandeldmethetatriskeprotocol? niettezijn gesteldaanderespondenten.hierdoorwerduithetonderzoeknietduidelijkofdeklachten betrekkinghebbenopnieuweschokkendeen/oftraumatischegebeurtenissenofdatdeklachten betrekkinghebbenophettraumawaarvoorzijzijnbehandeld.vanwegedeimportantievandevraag isbesloteneenvervolgonderzoektestartenwaarindezevraagalsnogwerdgesteld.op9juli2015 kregenderespondentenopnieuweenkortevragenlijstinclusiefbegeleidendebriefen retourenveloppe(ziebijlage3)perpostthuisgestuurd.wederomwasderetourenveloppenaarde onderzoekergeadresseerd.derespondentendienadriewekenhunvragenlijstnogniethadden geretourneerdzijntelefonischbenaderd,wanneerzijniettelefonischbereikbaarwarenzijnzijperea mailbenaderdomtevragenofzijalsnogdeingevuldevragenlijstwildenretourneren.denieuwe gegevenszijnhalverwegeaugustusgeanalyseerdenverwerkt. 4.2Respons Intabel1(pagina20)istezienhoeveelrespondentendaadwerkelijkhebbendeelgenomenaanalle metingenvanhetonderzoek.tijdensdevoormetingendedirectenametingzijnzowelde4dklalsde PTSSklachtenschaalingevuldentijdensdeuitgesteldenametingisnaastdezevragenlijstenooknog demansaendeticapingevuld.13respondenten,diehebbenmeegewerktaandeuitgestelde nameting,hebbenhetformuliervooreventueleopaofaanmerkingeningevuld.tweerespondenten zijngeïnterviewd.tienrespondentenwarennietmeertraceerbaartijdensdeuitgesteldenameting vanwegeachterhaaldecontactgegevens.deoverigerespondentenhebbennietdeelgenomenaande uitgesteldenametingvanwegeuiteenlopenderedenen,zoalsbijvoorbeeldgeentijdkunnen vrijmakenvanwegepersoonlijkeomstandigheden.erzijn18respondenten,diehebbenmeegedaan aandeuitgesteldenameting,diezestottienjaargeledenzijnbehandeldmethetatriskeprotocol.de overigedrierespondentenzijnééntotvijfjaargeledenbehandeldmethetprotocol.bij16 respondentenwasersprakevanchronischeptss,inzesgevallenwatditincombinatiemetcomplex 19

Voorwoord... iii Verantwoording... v

Voorwoord... iii Verantwoording... v Inhoudsopgave Voorwoord... iii Verantwoording... v INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker als probleemoplosser of de onderzoeker als adviseur...

Nadere informatie

Voorwoord) ( De(diabeteszorg(in(Nederland(begeeft(zich(op(hoog(niveau.(In(internationaal(verband(wordt(ons(land( alom(geprezen(om(de(toewijding(die(aan(de(dag(wordt(gelegd(om(het(leven(voor(mensen(met(

Nadere informatie

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi Inhoudsopgave Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten Nationaal onderzoek Over Duurzame Inzetbaarheid

Onderzoeksresultaten Nationaal onderzoek Over Duurzame Inzetbaarheid Onderzoeksresultaten Nationaal onderzoek Over Duurzame Inzetbaarheid Inleiding In de periode van 17 januari tot 17 februari 2012 is het Nationaal onderzoek Over Duurzame Inzetbaarheid gehouden. De vragenlijst

Nadere informatie

De Bladenbox in 2012 en verder.. Onderzoeksrapport

De Bladenbox in 2012 en verder.. Onderzoeksrapport De Bladenbox in 2012 en verder.. Onderzoeksrapport Samenvatting Onderzoeksvraag en methodebeschrijving Uit de situatieanalyses is naar voren gekomen dat er een verandering plaats vindt in het leefgedrag

Nadere informatie

Door Cliënten Bekeken voor Gezondheidscentra. Vervolgmeting. Rapportage gezondheidscentrum Noord

Door Cliënten Bekeken voor Gezondheidscentra. Vervolgmeting. Rapportage gezondheidscentrum Noord Door Cliënten Bekeken voor Gezondheidscentra Vervolgmeting Rapportage gezondheidscentrum Noord ARGO BV 2014 Vervolgmeting Door Cliënten Bekeken In het gezondheidscentrum is een vervolgmeting als onderdeel

Nadere informatie

Samenvatting. Managementsamenvatting Medewerkersonderzoek onder flexibele medewerkers 2013 2013 TNS

Samenvatting. Managementsamenvatting Medewerkersonderzoek onder flexibele medewerkers 2013 2013 TNS Samenvatting Medewerkersonderzoek onder flexibele medewerkers 2013 Inleiding en achtergrond flexibele medewerkers Driessen HRM Onderzoekskenmerken Op verzoek van Driessen HRM heeft TNS NIPO van 11 tot

Nadere informatie

koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER

koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER koopzondagen 2012 def KOOPZONDAGEN EN KOOPAVONDEN DE MENING VAN DE BURGER Oktober 2012 2 Opdrachtnemer: Opdrachtgever: Team Financieel Advies, Onderzoek & Statistiek Camiel De Bruijn Ard Costongs Economie

Nadere informatie

Brandveilig leven Omnibusonderzoek 2011

Brandveilig leven Omnibusonderzoek 2011 Omnibusonderzoek 2011 Onderzoekskader Omnibusonderzoeken 2011 Opdrachtgever Brandweer en rampenbestrijding (Marry Borst) Uitvoering Gemeente Alkmaar, Concerncontrol, Team Onderzoek en Statistiek (Aad Baltus)

Nadere informatie

Onderzoek Wonen Welzijn Zorg Kampen

Onderzoek Wonen Welzijn Zorg Kampen inzicht Advies en Faciliteiten Informatie Stadskantoor Lübeckplein 2 Postbus 10007 8000 GA Zwolle Telefoon (038) 498 25 69 R.Dekker@zwolle.nl www.zwolle.nl Onderzoek Wonen Welzijn Zorg Kampen Onderzoeksvoorstel

Nadere informatie

Rapportage Onderzoek behoefteanalyse. Creatieve sector Groningen

Rapportage Onderzoek behoefteanalyse. Creatieve sector Groningen RapportageOnderzoekbehoefteanalyse CreatievesectorGroningen Opdrachtgever Opdrachtnemer :GemeenteGroningen :Onderneem t Datum :31januari2012 Onderneem t 1 2 Inhoud 1.OnderzoekbehoefteanalysecreatievesectorGroningen

Nadere informatie

De Stand van Brabant Thema Cultuur

De Stand van Brabant Thema Cultuur De Stand van Brabant Thema Cultuur Opinieonderzoek naar de mening van Brabanders over actuele onderwerpen: Thema Cultuur Tangram Advies & Onderzoek Willem van Leerdam Jantina van Sloten 26 augustus 2011

Nadere informatie

Wat is de Kinder Onderzoek Groep?

Wat is de Kinder Onderzoek Groep? Wat is de Kinder Onderzoek Groep? Wereldwijd doen volwassenen veel onderzoek naar de leefwereld van kinderen, maar doen kinderen dat zelf nog weinig. Terwijl zij dat heel goed kunnen en zij toch de experts

Nadere informatie

En voor u? Algemeen Management alles of niets? HR Management maar op afstand? Corporate positionering uw grootste zorg?

En voor u? Algemeen Management alles of niets? HR Management maar op afstand? Corporate positionering uw grootste zorg? En voor u? Algemeen Management alles of niets? HR Management maar op afstand? Corporate positionering uw grootste zorg? INHOUDSOPGAVE Pag. Nr. VOORWOORD 3 1. MANAGEMENT SUMMARY 4 1.1 Hunters versus farmers?

Nadere informatie

Juridische notitie. Toestemming jongere niet medisch wetenschappelijk onderzoek. Mr. S.J.C. Höfte. Uitwerking

Juridische notitie. Toestemming jongere niet medisch wetenschappelijk onderzoek. Mr. S.J.C. Höfte. Uitwerking Juridische notitie Toestemming jongere niet medisch wetenschappelijk onderzoek Mr. S.J.C. Höfte Het lectoraat Residentiële Jeugdzorg doet onderzoek naar het leef- leer- en werkklimaat in residentiële (jeugd)inrichtingen.

Nadere informatie

als hulpmiddel in de mondzorg van somatische thuiswonende ouderen

als hulpmiddel in de mondzorg van somatische thuiswonende ouderen E-HEALTH als hulpmiddel in de mondzorg van somatische thuiswonende ouderen Lilian Hubeek Natascha Giessen 11 mei 2016 Inhoud 1. Introductie 2. Onderzoeksontwerp 3. Resultaten 4. Aanbevelingen De 3 Actoren

Nadere informatie

Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector

Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector 1 Inhoudsopgave Introductie Onderzoekskader Methodologie Resultaten Conclusie Aanbevelingen 2 Introductie

Nadere informatie

Ongemerkt problematisch. Marieke Zwaanswijk (onderzoeker NIVEL) Marijke Lutjenhuis (huisarts)

Ongemerkt problematisch. Marieke Zwaanswijk (onderzoeker NIVEL) Marijke Lutjenhuis (huisarts) Ongemerkt problematisch Marieke Zwaanswijk (onderzoeker NIVEL) Marijke Lutjenhuis (huisarts) Kijk, als een kind zich opzettelijk uit de auto gooit, dan is het vrij duidelijk dat er iets mis is. Dan heb

Nadere informatie

Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten

Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten B.E. Dado & R.G.M. Dahmen Kaleidoscope voor succesvolle ICT-projecten De belangrijkste kenmerken van succesvolle ICT-projecten kans op succes te vergroten B.E.

Nadere informatie

13 mei - Opnieuw Beginnen. Een onderzoek onder lezers van het maandblad van het IAC

13 mei - Opnieuw Beginnen. Een onderzoek onder lezers van het maandblad van het IAC 13 mei - Opnieuw Beginnen Een onderzoek onder lezers van het maandblad van het IAC COLOFON Uitgave: I&O Research Langestraat 37 Postbus 563, 7500 AN Enschede Tel. 053 482 50 00 Project: As2viac Rapportnummer:

Nadere informatie

Uitkomsten enquête driehoek

Uitkomsten enquête driehoek Uitkomsten enquête driehoek Pier Winsemiusleane Meamerterdyk - Molepaed Dorpsbelang Winsum (Fr.) Maart 2014 METHODE Procedure Iedere woning/huishouden in Winsum kreeg een enquête met vragen in de brievenbus.

Nadere informatie

Hoge werktevredenheid geen garantie voor doorwerken tot pensioen

Hoge werktevredenheid geen garantie voor doorwerken tot pensioen Hoge werktevredenheid geen garantie voor doorwerken tot pensioen 11 Meeste werknemers tevreden met het werk Acht op de tien werknemers (zeer) tevreden met hun werk Vrouwen vaker tevreden dan mannen Werknemers

Nadere informatie

Tabellenboek 'Bekendheid van verzekerden met de polisvoorwaarden en de inhoud van de zorgverzekering

Tabellenboek 'Bekendheid van verzekerden met de polisvoorwaarden en de inhoud van de zorgverzekering Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Tabellenboek 'Bekendheid van verzekerden met de polisvoorwaarden en de inhoud van de zorgverzekering Behorende

Nadere informatie

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Ter Zake Het Ondernemershuis

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Ter Zake Het Ondernemershuis Omnibusenquête 2015 deelrapport Ter Zake Het Ondernemershuis Omnibusenquête 2015 deelrapport Ter Zake Het Ondernemershuis OMNIBUSENQUÊTE 2015 deelrapport TER ZAKE HET ONDERNEMERSHUIS Zoetermeer, 15 februari

Nadere informatie

Vragenlijst Beoordelen van wetenschappelijke manuscripten

Vragenlijst Beoordelen van wetenschappelijke manuscripten Vragenlijst Beoordelen van wetenschappelijke manuscripten Welkom bij het onderzoek naar eigenschappen van wetenschappelijke manuscripten. In dit onderzoek willen we daarom nader onderzoeken welke onderdelen

Nadere informatie

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Studentenhuisvesting

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Studentenhuisvesting Omnibusenquête 2015 deelrapport Studentenhuisvesting Omnibusenquête 2015 deelrapport Studentenhuisvesting OMNIBUSENQUÊTE 2015 deelrapport STUDENTENHUISVESTING Zoetermeer, 9 december 2015 Gemeente Zoetermeer

Nadere informatie

Totaalrapportage Niesing Bouwbedrijf B.V.

Totaalrapportage Niesing Bouwbedrijf B.V. Totaalrapportage Niesing Bouwbedrijf B.V. Bouwstroom : Alle bouwstromen Aantal respondenten : 4 Periode : Alle resultaten tot op heden Vergeleken met : heel Nederland Aantal respondenten in de regio :

Nadere informatie

Spaanse verpleegkundigen in Nederland.

Spaanse verpleegkundigen in Nederland. Spaanse verpleegkundigen in Nederland. Een casestudy naar de integratie van twaalf verpleegkundigen bij zorginstelling Archipel Zorggroep. Onderzoeksrapportage Naam: Arjen Klinkert Datum: 28-6-2013 Studentnummer:

Nadere informatie

Werkinstructies voor de CQI Gehandicaptenzorg Verstandelijk Gehandicapten

Werkinstructies voor de CQI Gehandicaptenzorg Verstandelijk Gehandicapten Werkinstructies voor de CQI voor verstandelijk gehandicapten In de vernieuwde werkwijze kwaliteitskader heeft pijler 2B betrekking op het meten van cliëntervaringen. De CQI maakt geen deel uit van een

Nadere informatie

Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren

Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren Stichting toetsing verzekeraars Datum: 8 februari 2016 Projectnummer: 2015522 Auteur: Marit Koelman Inhoud 1 Achtergrond onderzoek 3 2

Nadere informatie

De Perfecte VoorbereiDing

De Perfecte VoorbereiDing De Perfecte VoorbereiDing 12 juni 2014 Norbert Schotte studentnummer: 2046869 Maurice Peeters Joop de Zwart Jaap Wessels Titel: DePerfecteVoorbereiding :hetspoornaarperfectie? Subtitel: EenpraktijkonderzoeknaardemogelijkeinvloedvanConcurrent

Nadere informatie

Werkinstructie voor de CQI Naasten op de IC

Werkinstructie voor de CQI Naasten op de IC Werkinstructie voor de CQI Naasten op de IC 1. De vragenlijst Waarvoor is de CQI Naasten op de IC bedoeld? De CQI Naasten op de IC is bedoeld is bedoeld om de kwaliteit van de begeleiding en opvang van

Nadere informatie

Stemmen op 3 maart 2010 Vragen aan het Purmerends internetpanel

Stemmen op 3 maart 2010 Vragen aan het Purmerends internetpanel Stemmen op 3 maart 2010 Vragen aan het Purmerends internetpanel Stemintenties Purmerends Internetpanel 1 Gemeente Purmerend, Team B&I Rapportage door: Team Beleidsonderzoek & Informatiemanagement Gemeente

Nadere informatie

Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling. Bureau Onderzoek en Statistiek. Sportmonitor 2013. Inzicht in het sportgedrag van Amsterdammers

Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling. Bureau Onderzoek en Statistiek. Sportmonitor 2013. Inzicht in het sportgedrag van Amsterdammers Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling en Bureau Onderzoek en Statistiek Sportmonitor 2013 Inzicht in het sportgedrag van Amsterdammers Sportdeelname Amsterdam Aandeel sporters in Amsterdam toegenomen 67%

Nadere informatie

Werkinstructies voor de CQI Gehandicaptenzorg Lichamelijk. Gehandicapten

Werkinstructies voor de CQI Gehandicaptenzorg Lichamelijk. Gehandicapten CQI zorg Werkinstructies voor de CQI zorg In de vernieuwde werkwijze kwaliteitskader zorg heeft pijler 2B betrekking op het meten van cliëntervaringen. De CQI zorg maakt geen deel uit van een instrumentenwaaier

Nadere informatie

Effectiviteit en bruikbaarheid van verschillende werkvormen EVS in de opleiding van jeugdsportbegeleiders

Effectiviteit en bruikbaarheid van verschillende werkvormen EVS in de opleiding van jeugdsportbegeleiders Effectiviteit en bruikbaarheid van verschillende werkvormen EVS in de opleiding van jeugdsportbegeleiders J. De Bouw, K. De Martelaer, K. Struyven en L. Haerens 31/12/2011 Inleiding Aanleiding onderzoek:

Nadere informatie

Inhoudsopgave volledig rapport

Inhoudsopgave volledig rapport NIVEL/VUmc, 2005 72 pag. NIVEL bestelcode: W9.69 Prijs: 7,50 Verzendkosten: 2,50 ISBN: 90-6905-749-2 Deze samenvatting van onderstaand rapport is een uitgave van het NIVEL in 2005. De gegevens mogen met

Nadere informatie

Checklist effectonderzoek

Checklist effectonderzoek Checklist effectonderzoek Inleiding De Grieken begonnen er al mee.. meten en weten doet men al sinds mensenheugenis. Het meten van effecten blijft belangrijk. Wanneer je met een project bepaalde veranderingen

Nadere informatie

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 Datum : 01-02-2014 Auteur : Jaap Noorlander, Joris van Nimwegen Versie : 2 1 Inhoudsopgave Inleiding... Pagina 3 Vraagstelling... Pagina 3 Methode

Nadere informatie

De Nederlandse bloembollenconsument; Voorjaarsbloembollen monitor 2008

De Nederlandse bloembollenconsument; Voorjaarsbloembollen monitor 2008 De Nederlandse bloembollenconsument; Voorjaarsbloembollen monitor 2008 PT 2009-12 Productschap Tuinbouw, afdeling Markt en Innovatie Samenvatting (I) Onderzoeksopzet MSI-ACI Europe heeft in de maanden

Nadere informatie

De relatie tussen de groente- en fruitconsumptie en sociaal economische status bij zwangere vrouwen. Nanda Gost en Manon Ritico Referaat, 7 juni 2013

De relatie tussen de groente- en fruitconsumptie en sociaal economische status bij zwangere vrouwen. Nanda Gost en Manon Ritico Referaat, 7 juni 2013 De relatie tussen de groente- en fruitconsumptie en sociaal economische status bij zwangere vrouwen Nanda Gost en Manon Ritico Referaat, 7 juni 2013 ONDERZOEKSDOEL Wat is de associatie tussen de groente-

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek 1-op-1 Relaties Trajecten

Klanttevredenheidsonderzoek 1-op-1 Relaties Trajecten Klanttevredenheidsonderzoek 1-op-1 Relaties Trajecten Rapportage van de tevredenheid bij cliënten van de één-op-één Relaties Trajecten Uitgevoerd in opdracht van Stichting Welzijn Ouderen Arnhem November

Nadere informatie

Kanalen in Balans. Onderzoek naar kanaalkeuze Gemeente Tilburg 2008. Publiekszaken / Beleidsontwikkeling /

Kanalen in Balans. Onderzoek naar kanaalkeuze Gemeente Tilburg 2008. Publiekszaken / Beleidsontwikkeling / Kanalen in Balans Onderzoek naar kanaalkeuze Gemeente Tilburg 2008 Opdrachtgever: Opdrachtnemer: Publiekszaken / Beleidsontwikkeling / Burger- en Ondernemerszaken Team Onderzoek & Informatie December 2008

Nadere informatie

ONDERZOEKSPROJECT. Fatima Zorg in beweging. Naam: Job Hummelink s1018865 Maartje Klein Falckenborg s1018074

ONDERZOEKSPROJECT. Fatima Zorg in beweging. Naam: Job Hummelink s1018865 Maartje Klein Falckenborg s1018074 ONDERZOEKSPROJECT Fatima Zorg in beweging Naam: Job Hummelink s1018865 Maartje Klein Falckenborg s1018074 Gonny Elferink s1021650 Publicatie: juni 2011 Opleiding: Christelijke Hogeschool Windesheim, SPH

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Verschillen tussen mensen met en zonder een handicap Socio-demografische kenmerken - Leeftijd - Geslacht - Woonsituatie - Werksituatie

Verschillen tussen mensen met en zonder een handicap Socio-demografische kenmerken - Leeftijd - Geslacht - Woonsituatie - Werksituatie Inhoud Theoretisch kader Operationalisering concepten Methodologie en dataverzameling Resultaten en analyses: kwalitatief onderzoek Resultaten en analyses: Kwantitatief onderzoek Conclusies Aanbevelingen

Nadere informatie

Je#bent#jong#en#je#wilt#wat #! Onderzoek!naar!jongerenparticipatie!voor! het!centrum!voor!jeugd!en!gezin! van!de!gemeente!geldermalsen!!!!!!

Je#bent#jong#en#je#wilt#wat #! Onderzoek!naar!jongerenparticipatie!voor! het!centrum!voor!jeugd!en!gezin! van!de!gemeente!geldermalsen!!!!!! Je#bent#jong#en#je#wilt#wat # Onderzoeknaarjongerenparticipatievoor hetcentrumvoorjeugdengezin vandegemeentegeldermalsen # Masterthesis## MargauxVermeer Utrechtjuli2012 Je#bent#jong#en#je#wilt#wat # Onderzoeknaarjongerenparticipatievoor

Nadere informatie

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN EN GEMEENTELIJKE SPORTBELEID. In opdracht van NOC*NSF

GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN EN GEMEENTELIJKE SPORTBELEID. In opdracht van NOC*NSF GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN EN GEMEENTELIJKE SPORTBELEID In opdracht van NOC*NSF GfK 2014 Gemeenteraadsverkiezingen Sportdeelname Index Hardlooprapportage en gemeentelijk sportbeleid februari 2014 1 Inleiding

Nadere informatie

2006. 1 Delnoij D., van der Schee E. Collectief aanbod nodigt uit tot wisselen van zorgverzekeraar, NIVEL,

2006. 1 Delnoij D., van der Schee E. Collectief aanbod nodigt uit tot wisselen van zorgverzekeraar, NIVEL, Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Judith de Jong, Diana Delnoij, Peter Groenewegen, Verzekerdenmobiliteit is hoog. Ook ouderen zijn overgestapt, NIVEL, 2006)

Nadere informatie

Rapportage. Mevrouw A. Noniem

Rapportage. Mevrouw A. Noniem Rapportage Mevrouw A. Noniem Deze rapportage is vertrouwelijk. Deze rapportage is opgesteld inzake het in kaart brengen van de werknemersvaardigheden van betrokkene. Het huidige onderzoek betreft een momentopname.

Nadere informatie

INFORMATIEBEHOEFTEN EN INFORMATIEZOEKGEDRAG IN RELATIE TOT SPORT. In opdracht van NOC*NSF

INFORMATIEBEHOEFTEN EN INFORMATIEZOEKGEDRAG IN RELATIE TOT SPORT. In opdracht van NOC*NSF INFORMATIEBEHOEFTEN EN INFORMATIEZOEKGEDRAG IN RELATIE TOT SPORT In opdracht van NOC*NSF 1 Inleiding GfK voert maandelijks in opdracht van NOC*NSF de Sportdeelname Index uit. In dit onderzoek wordt iedere

Nadere informatie

Bijlagen. Tevredenheid van potentiële werknemers

Bijlagen. Tevredenheid van potentiële werknemers Bijlagen Tevredenheid van potentiële werknemers Evaluatie Pastiel Bijlagen Tevredenheid van potentiële werknemers Pastiel Drs. Jan Dirk Gardenier MBA Erik Geerlink, MSc Lotte Piekema, MSc Februari 2014

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN

IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN - eindrapport - dr. M. Witvliet Y. Bleeker, MSc Regioplan Jollemanhof 8 09 GW Amsterdam Tel.: + (0)0 5 5 5 Amsterdam,

Nadere informatie

Geslacht respondenten CBS 2011* man 49% 49% vrouw 51% 51% totaal 100% 100%

Geslacht respondenten CBS 2011* man 49% 49% vrouw 51% 51% totaal 100% 100% Verantwoording onderzoek "4 en 5 mei" Veldwerkperiode: woensdag 11 april tot woensdag 18 april. Aantal uitgenodigd: 15628 Aantal onbezorgbaar: 197 Netto verstuurd: 15431 Respons: 7597 49% Onvolledig ingevulde

Nadere informatie

DEEL I DE GEVOLGEN VOOR SLACHTOFFERS VAN VERKEERSONGEVALLEN, DE REGELGEVING EN DE VOORZIENINGEN

DEEL I DE GEVOLGEN VOOR SLACHTOFFERS VAN VERKEERSONGEVALLEN, DE REGELGEVING EN DE VOORZIENINGEN INLEIDING 1. Aanleiding en doelstelling van het onderzoek 1.1. De aanleiding 1.2. De doelstelling 1.3. De uitwerking 1.4. De rapportage 2. De problematiek ingeleid 2.1. Enkele cijfers 2.2. Het ontstaan

Nadere informatie

Behoefteonderzoek opvang kinderen basisschoolleeftijd

Behoefteonderzoek opvang kinderen basisschoolleeftijd Behoefteonderzoek opvang kinderen basisschoolleeftijd Totaal alle deelnemers Project: Dagarrangementen en Combinatiefuncties In opdracht van: DMO Weesperstraat 79 Postbus 658 1018 VN Amsterdam 1000 AR

Nadere informatie

Locatiebereik Boomerang Media Inclusief bereik Toiletreclame

Locatiebereik Boomerang Media Inclusief bereik Toiletreclame Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Locatiebereik Boomerang Media Inclusief bereik Toiletreclame

Nadere informatie

IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN

IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN - eindrapport - dr. M. Witvliet Y. Bleeker, MSc Regioplan Jollemanhof 8 09 GW Amsterdam Tel.: + (0)0 5 5 5 Amsterdam,

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten van Drenthe Postbus 122 9400 AC ASSEN

Gedeputeerde Staten van Drenthe Postbus 122 9400 AC ASSEN Aan: Gedeputeerde Staten van Drenthe Postbus 122 9400 AC ASSEN Assen, 27 februari 2007 Ons kenmerk: 07.016/32000118.02/SW/EL/HL Behandeld door: drs. E. Lange (0592) 365943 Onderwerp: aanbieding onderzoeksrapport

Nadere informatie

Onderzoek Digipanel: Vrijwillige Brandweer

Onderzoek Digipanel: Vrijwillige Brandweer Versie definitief Datum 25 november 2008 1 (7) Onderzoek Digipanel: Vrijwillige Brandweer Auteur Tineke Brouwers Het achtste onderzoek Op 12 september 2008 kregen alle panelleden van dat moment (749 personen)

Nadere informatie

Leerlingtevredenheidsonderzoek

Leerlingtevredenheidsonderzoek Rapportage Leerlingtevredenheidsonderzoek De Meentschool - Afdeling SO In opdracht van Contactpersoon De Meentschool - Afdeling SO de heer A. Bosscher Utrecht, juni 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent

Nadere informatie

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011 Voorwoord In mijn scriptie De oorlog om ICT-talent heb ik onderzoek gedaan of Het Nieuwe Werken als (gedeeltelijke) oplossing kon dienen voor de aankomende vergrijzing. Hiervoor werd de volgende onderzoeksvraag

Nadere informatie

Onderzoek tevredenheid medewerkers FICTIEF. 2012 Rapportage. Walvis ConsultingGroep Amersfoort, maart 2012 Onderzoeker: drs.

Onderzoek tevredenheid medewerkers FICTIEF. 2012 Rapportage. Walvis ConsultingGroep Amersfoort, maart 2012 Onderzoeker: drs. Onderzoek tevredenheid medewerkers FICTIEF 2012 Rapportage Walvis ConsultingGroep Amersfoort, maart 2012 Onderzoeker: drs. Ronald Zwart Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding en leeswijzer... 3 1.1 Inleiding:

Nadere informatie

SCHOOLSPORT SPORTEN OP SCHOOL, BIJ SCHOOL EN NAMENS SCHOOL. In opdracht van NOC*NSF

SCHOOLSPORT SPORTEN OP SCHOOL, BIJ SCHOOL EN NAMENS SCHOOL. In opdracht van NOC*NSF SCHOOLSPORT SPORTEN OP SCHOOL, BIJ SCHOOL EN NAMENS SCHOOL In opdracht van NOC*NSF GfK 1 Schoolsport Juli 1 1 Inleiding GfK voert maandelijks in opdracht van NOC*NSF de Sportdeelname Index uit. In dit

Nadere informatie

7,8. Cliënten aan het woord over. Uitkomsten cliëntwaarderingsonderzoek door Kiwa Prismant

7,8. Cliënten aan het woord over. Uitkomsten cliëntwaarderingsonderzoek door Kiwa Prismant Cliënten aan het woord over In het laatste kwartaal van 2011 heeft het onafhankelijke onderzoeksbureau Kiwa Prismant onderzocht wat de klanten van Stichting tantelouise-vivensis vinden van de zorg en dienstverlening.

Nadere informatie

Onderzoektechnische verantwoording. Opinieonderzoek Solidariteit

Onderzoektechnische verantwoording. Opinieonderzoek Solidariteit Onderzoektechnische verantwoording Opinieonderzoek Solidariteit Project 18917 / mei 2013 Een onderzoek in opdracht van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, te Den Haag. AUTEURSRECHT MARKETRESPONSE

Nadere informatie

Burgerparticipatie in de openbare ruimte. Juni, 2014

Burgerparticipatie in de openbare ruimte. Juni, 2014 Burgerparticipatie in de openbare ruimte Juni, 2014 Uitgave : Team Kennis en Verkenning Naam : M. Hofland Telefoonnummer : 0570-693317 Mail : m.hofland@deventer.nl 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Kader

Nadere informatie

In opdracht van De Nieuwste School

In opdracht van De Nieuwste School In opdracht van De Nieuwste School februari 2016 Dit rapport is opgesteld door DUO Onderwijsonderzoek in opdracht van De Nieuwste School. DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven drs. Madelon van

Nadere informatie

Jaarrapport Cenzo totaal 2013

Jaarrapport Cenzo totaal 2013 Jaarrapport Cenzo totaal 2013 Copyright Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Cenzo worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt. Voor het gebruik van de informatie

Nadere informatie

Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg

Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg in opdracht van de Raad voor Volksgezondheid & Zorg Datum 24 april 2014 Versie 1.0 Auteur Miquelle Marchand T: +31 13 466 8323 E: m.marchand@uvt.nl

Nadere informatie

Door Cliënten Bekeken voor Gezondheidscentra. Vervolgmeting. Rapportage Zoed (Zorgverleners Onder Eén Dak) Molenwijk

Door Cliënten Bekeken voor Gezondheidscentra. Vervolgmeting. Rapportage Zoed (Zorgverleners Onder Eén Dak) Molenwijk Door Cliënten Bekeken voor Gezondheidscentra Vervolgmeting Rapportage Zoed (Zorgverleners Onder Eén Dak) Molenwijk ARGO BV 2014 Vervolgmeting Door Cliënten Bekeken In het gezondheidscentrum is een vervolgmeting

Nadere informatie

FNV Vakantiewerk onderzoek 2013

FNV Vakantiewerk onderzoek 2013 FNV Vakantiewerk onderzoek 2013 Datum: 31 Mei 2013 Opdrachtgever: FNV Jong Onderzoeksbureau: YoungVotes TM (DVJ Insights) Contactpersoon FNV Jong: Esther de Jong, Kim Cornelissen Contactpersoon YoungVotes:

Nadere informatie

Bestemd voor (jong) volwassenen

Bestemd voor (jong) volwassenen Bestemd voor (jong) volwassenen Aanmeldingsformulier onderzoek naar dyslexie NB. U wordt vriendelijk verzocht het aanmeldingsformulier zo volledig mogelijk in te vullen. Datum invullen Naam invuller Gegevens

Nadere informatie

Arbeidsparticipatie en Reïntegratie van chronisch zieken en gehandicapten. Bijlageboek

Arbeidsparticipatie en Reïntegratie van chronisch zieken en gehandicapten. Bijlageboek Arbeidsparticipatie en Reïntegratie van chronisch zieken en gehandicapten Bijlageboek B I J L A G E N > 1. 1. L I J S T M E T F I G U R E N Figuur 1: Arbeidsgehandicapten vallen in sectie A (VFSIPH, 2003)

Nadere informatie

Managen van professioneel behandelgedrag door en voor fysiotherapeuten

Managen van professioneel behandelgedrag door en voor fysiotherapeuten Managen van professioneel behandelgedrag door en voor fysiotherapeuten Saxion University of Applied Sciences Kenniskring Ondernemend in de Zorg Monique Filart, Jos van der Werf Mei 2015 Aanleiding Behoefte

Nadere informatie

i n t e r n e t p a n e l o v e r b e z u i n i g i n g e n

i n t e r n e t p a n e l o v e r b e z u i n i g i n g e n i n t e r n e t p a n e l o v e r b e z u i n i g i n g e n Mening internetpanel over bezuinigingen In opdracht van: College van burgemeester en wethouders gemeente Purmerend Uitgevoerd door: Team Beleidsonderzoek

Nadere informatie

VOORWOORD 11. Deel I. Wetenschappelijk werk en informatie 13

VOORWOORD 11. Deel I. Wetenschappelijk werk en informatie 13 I N H O U D VOORWOORD 11 INLEIDING Deel I. Wetenschappelijk werk en informatie 13 HOOFDSTUK 1. Kenmerken van wetenschappelijk werk 19 1. Internet, informatie en onderzoek 19 2. Kenmerken en verwachtingen

Nadere informatie

Onderzoeksverslag Behoeftepeiling Sportwijk Nijla n

Onderzoeksverslag Behoeftepeiling Sportwijk Nijla n Onderzoeksverslag Behoeftepeiling Sportwijk Nijla n In dit document vindt u het onderzoeksverslag naar aanleiding van de behoeftepeiling in de wijk Nijlân. Inhoudsopgave Inleiding... Onderzoeksmethode...

Nadere informatie

Re-View. Een model voor online onderzoek naar online tv-programma s

Re-View. Een model voor online onderzoek naar online tv-programma s Het kijkgedrag van de Nederlandse televisiekijker is in ontwikkeling en sterk aan verandering onderhevig. De tijd dat mensen thuisbleven voor een televisieprogramma lijkt definitief voorbij. Het tijdperk

Nadere informatie

Kindermishandeling, hoe gaan pedagogisch medewerkers het tegen? Onderzoek in opdracht van e-academy The Next Page, onderdeel van de Augeo-Foundation

Kindermishandeling, hoe gaan pedagogisch medewerkers het tegen? Onderzoek in opdracht van e-academy The Next Page, onderdeel van de Augeo-Foundation Kindermishandeling, hoe gaan pedagogisch medewerkers het tegen? Onderzoek in opdracht van e-academy The Next Page, onderdeel van de Augeo-Foundation Student: Nynke Dijkstra Studentnummer S1032406 Student:

Nadere informatie

RAPPORTAGE SPORT EN GELUK

RAPPORTAGE SPORT EN GELUK RAPPORTAGE SPORT EN GELUK Extra vragen Sportdeelname Index Februari 2015 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Management Summary 3 Onderzoeksresultaten 4 Onderzoeksverantwoording 5 Contact 2 1. Inleiding 3 Inleiding

Nadere informatie

Een derde van de geneesmiddelengebruikers houdt geneesmiddelen over

Een derde van de geneesmiddelengebruikers houdt geneesmiddelen over Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma, Anne Brabers, Joke Korevaar, Judith de Jong, Marloes van Dijk en Liset van Dijk. Een derde van de geneesmiddelengebruikers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek onder vrijwilligers in de sector Zorg en Welzijn Gemeente Aalsmeer en Uithoorn

Tevredenheidsonderzoek onder vrijwilligers in de sector Zorg en Welzijn Gemeente Aalsmeer en Uithoorn Tevredenheidsonderzoek onder vrijwilligers in de sector Zorg en Welzijn Gemeente Aalsmeer en Uithoorn Tevredenheidsonderzoek onder vrijwilligers in de sector Zorg en Welzijn Gemeente Aalsmeer en Uithoorn

Nadere informatie

the Netherlands. Health Policy, Volume 63, Issue 3, Page 289-298 Cromwell Press.

the Netherlands. Health Policy, Volume 63, Issue 3, Page 289-298 Cromwell Press. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Marloes Loermans & Judith de Jong. Veel mensen zijn bereid om voor zorg naar het buitenland te gaan, NIVEL, 2008) worden

Nadere informatie

Onderzoek Module 10.3 Het empirisch onderzoek ontwerpen. Master Innovation & Leadership in Education

Onderzoek Module 10.3 Het empirisch onderzoek ontwerpen. Master Innovation & Leadership in Education Onderzoek Module 10.3 Het empirisch onderzoek ontwerpen Master Innovation & Leadership in Education Leerdoelen Aan het eind van deze lesdag heb je: Kennis van de dataverzamelingsmethodes vragenlijstonderzoek,

Nadere informatie

Past performance. Een wijze les voor iedereen

Past performance. Een wijze les voor iedereen Past performance Een wijze les voor iedereen Pastperformance:eenwijzeles vooriedereen Enschede,augustus2012 Auteur MartenLagemaat UniversiteitTwente m.lagemaat@student.utwente.nl Begeleiding drs.ing.j.boes

Nadere informatie

Centrum van Horst Wonen Limburg

Centrum van Horst Wonen Limburg Centrum van Horst Wonen Limburg januari 2013 Flycatcher Internet Research, 2004 Dit materiaal is auteursrechtelijk beschermd en kopiëren zonder schriftelijke toestemming van de uitgever is dan ook niet

Nadere informatie

Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs.

Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs. Onderzoek naar een sluitend schoolaanbod voor jongeren met ASS die uitvallen binnen het speciaal onderwijs. Afstudeerproject - Master Pedagogiek School of Health, Hogeschool Inholland C.C.A (Claudine)

Nadere informatie

Hogeschool Zuyd - Alumni

Hogeschool Zuyd - Alumni Hogeschool Zuyd - Alumni (werk)situatie alumni 2007 november 2007 Flycatcher Internet Research, 2004 Dit materiaal is auteursrechtelijk beschermd en kopiëren zonder schriftelijke toestemming van de uitgever

Nadere informatie

Medewerkersonderszoek 2012/2013. Hoofdrapportage MBO branche

Medewerkersonderszoek 2012/2013. Hoofdrapportage MBO branche Medewerkersonderszoek 2012/2013 Hoofdrapportage MBO branche Inleiding Voor u ligt het medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) in het bekostigd middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Dit eerste MTO is sectorbreed

Nadere informatie

Methodologische bijsluiter: Discriminatie van beroepskrachten met een migratieachtergrond. Niet alles is wat het soms lijkt

Methodologische bijsluiter: Discriminatie van beroepskrachten met een migratieachtergrond. Niet alles is wat het soms lijkt Methodologische bijsluiter: Discriminatie van beroepskrachten met een migratieachtergrond. Niet alles is wat het soms lijkt Hans Vermeersch(*) en Pieter De Pauw(**) (*) Expertisecentrum Sociale Innovatie,

Nadere informatie

Enquete patienttevredenheidonderzoek 2009. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1

Enquete patienttevredenheidonderzoek 2009. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1 Enquete patienttevredenheidonderzoek 2009 Inhoudsopgave 1...1 2 Hoofdsectie...2 1 Benadering Assistentes...2 2 Specialist / Behandeling...4 3 Bereikbaarheid/toegankelijkheid...7 4 Heeft u uw zorgverzekeraar

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

Kenniswerkplaats Tienplus

Kenniswerkplaats Tienplus Workshop Jeugd in Onderzoek Kenniswerkplaats Tienplus Laagdrempelige ondersteuning van ouders met tieners in Amsterdam http://www.kenniswerkplaats-tienplus.nl Triple P divers Marjolijn Distelbrink Verwey-Jonker

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek Dyslexie ONL

Tevredenheidsonderzoek Dyslexie ONL Tevredenheidsonderzoek Dyslexie ONL 2014 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Respons... 3 Resultaten enquête... 4 Rapportcijfer behandeling... 4 Bereikbaarheid... 4 Wachttijden... 5 Informatievoorziening... 5

Nadere informatie

Herstel na ziekteverzuim en werkhervatting

Herstel na ziekteverzuim en werkhervatting Vragenlijst Herstel na ziekteverzuim en werkhervatting Leidinggevenden Respondentnummer: Datum versturen: - - 2012 Datum ontvangen: - - 2012 Vragenlijst - Leidinggevenden versie 26-10-2010 KvB 1 Introductie

Nadere informatie

Onbekend maakt onbemind

Onbekend maakt onbemind De bekendheid van palliatieve zorg bij de Vlaamse bevolking - een nulmeting Onbekend maakt onbemind Promotor: Prof. Guido Van Hal Onder begeleiding van: Trudie Van Iersel, Jessica Fraeyman Studenten: Elynn

Nadere informatie

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index April 2014 Samenstelling: drs. Jeroen J. Haamers, Versie: april 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 CQI-onderzoek; achtergrond en

Nadere informatie