Crisistijd L.A. Dumonde Nummer: 1 kijk op voor meer gratis downloads

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "www.gratisaanbiedingen.nl Crisistijd L.A. Dumonde Nummer: 1 kijk op www.gratisaanbiedingen.nl voor meer gratis downloads"

Transcriptie

1 Crisistijd L.A. Dumonde Nummer: 1 kijk op voor meer gratis downloads

2 Crisistijd L.A. Dumonde Colofon Crisistijd is een uitgave van: Absolute Figures Margrietstraat 4, 6921 ZD Duiven Telefoon: Eindredactie: Ruud van Capelleveen Bezoek onze website: Copyright Het is niet toegestaan om de inhoud en werking van onze download te wijzigen. Ook mag u de inhoud van deze download niet op een andere manier verspreiden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Kastelen Extra 1 2

3 Verandering: Barack Obama November Na de acht zwarte jaren van George W. Bush is Amerika moe van oorlog en economische neergang. In november 2008 koos Amerika een nieuwe president. Barack Obama kwam op een goed moment met zijn oproep tot verandering. Hij behaalde met de leus change een grote overwinning. Een zegen die deze keer niet door hertelling te bestrijden is. Verandering Met zijn oproep tot verandering doelde Barack Obama niet alleen op verandering in politieke aangelegenheden. Veel kiezers steunden hem ook om een andere belangrijke verandering tot stand te brengen: voor het eerst zal in de Verenigde Staten een zwarte president de baas zijn. De radicalere dominee Jesse Jackson liet zijn tranen lopen, toen hij zich realiseerde dat zwart Amerika had gewonnen. Het was de best denkbare illustratie van het belang van de verandering die Barack Obama tot stand had gebracht. Vergelijkingen De verkiezingen in 2008 werden vaak vergeleken met die in 1960, toen de fris ogende John F. Kennedy met een zeer krappe marge Richard Nixon versloeg. Met de kreet Laten we ons land weer in beweging brengen sprak John F. Kennedy net als Barack Obama over verandering. In vergelijking met zijn opponent toonde Obama veel frisser en net als John F. Kennedy hield Brack Obama bevlogen toespraken. In tegenstelling tot eerdere Amerikaanse politici met wortels in Afrika, klonk Barack Obama positief en verzoeningsgezind. Hierdoor was Obama ook voor blank Amerika een acceptabele kandidaat. Dit was een voorwaarde voor de overwinning en een feit dat door mannen als Jesse Jackson bij voorgaande verkiezingen totaal uit het oog was verloren. Lastige tijden Na de euforie van de overwinning zal Barack Obama het 1 3

4 moeilijk krijgen. Als eerste zwarte president van de Verenigde Staten krijgt Barack Obama te maken met hooggespannen verwachtingen. Zowel in binnen- als buitenland. Onder de leiding van George W. Bush heeft de Amerikaanse regering in binnen- en buitenland veel krediet verspeeld. Oorlog en economische schandalen (Enron en hypotheekcrisis) leggen een zware wissel op de begroting van de Verenigde Staten. En daar komen de schulden nog bij. Amerika leeft in het heden en op de pof van landen in het Midden-Oosten en Azië. Eens zal deze rekening gepresenteerd worden. Reacties In het Midden-Oosten werd positief op de keuze van Amerika voor Barack Obama gereageerd. Muqtada al-sadr, de leidende figuur achter het huidige sjiitische verzet tegen de aanwezigheid van Amerikaanse troepen in Irak, reageerde tevreden: Deze keuze bewijst dat de Verenigde Staten oorlogsmoe zijn. Obama gaf niet alleen Amerika hoop op verandering. De Palestijnse president Mahmoud Abbas riep Obama op zich extra in te spannen om een einde te maken aan het conflict tussen de Palestijnen en Israël. Barack Obama zal echter geen wonderen kunnen verrichten. Uiteindelijk is ook hij een gewoon mens van vlees en bloed. 1 4

5 Bankzaken in crisistijd Juli 2009 Miljardenhulp De miljardenhulp van de Nederlandse overheid heeft de banken een stevig fundament gegeven. Leningen met een luchtje zijn afgewaardeerd en de balansen zijn opgeschoond. Voor kredietaanvragen gelden nieuwe regels. De plannen van de ondernemers en consumenten deugen opeens niet meer. De banken willen meer zekerheid. Dit doet me denken aan een opmerking die ik jaren geleden in een coöperatieve bank hoorde: Wij verzekeren alles tegen brandschade, zowww.gratisaanbiedingen.nl De kredietcrisis in de Verenigde Staten lijkt voorbij. De Amerikaanse bankmanagers zijn tevreden. De eerste bonussen zijn weer binnen. Ze laten een boer en wrijven over hun dikke buik. Sommige banken keerden bijna tien procent van de ontvangen staatssteun aan de topmanagers uit. Het volgende bonusmoment nadert: het bankaandeel op de effectenbeurs stijgt. De belastingbetaler kijkt toe en zucht. Het zakendoen is niet veranderd. Egoïsme regeert de wereld. Nederland Ook in Nederland doen de banken goede zaken. De banken krijgen goedkoop geld van de Nederlandse en Europese belastingbetaler en wijzen kredietaanvragen van ondernemingen veelal af. Waar blijft al dat geld? Waarvoor dient deze geldschepping? Onlangs passeerde ik tijdens mijn middagwandeling met Nestor een vestiging van een bankfiliaal, waarvan de voorzienigheid de juiste naam bepaalde. Nestor tilde zijn poot op voor de pui van de Algemene Bank Nederland en stelde mij in de gelegenheid om langdurig door het raam te kijken. Hier worden vragen uitsluitend ontkennend beantwoord, zag ik al snel. Een medewerker telefoneerde. Hij schudde heftig met zijn hoofd. De ondernemer heeft pech. De kluis is leeg. Het geld is op. 1 5

6 lang het van beton is en op de bodem van de oceaan ligt. Angst is het ware gezicht van de crisis. De gevolgen zijn desastreus. Baanverlies Ondanks de steun van de overheid staan nu duizenden banen in de bouwsector op de tocht. De aannemers krijgen amper nieuwe opdrachten. Elke stad kent uitgestelde projecten. De gebouwen werden gesloopt, de financiering stokte en het terrein ligt er nu troosteloos bij. Ook in Arnhem was de hamer sneller dan het geld. Het bedrijfsterrein van de melkfabriek Coberco ziet er troosteloos uit. Op de plek waar eens de Bartokzaal stond, groeit nu gras. Consument Het zijn ook onzekere tijden voor de consument. De Nederlander houdt de hand op de knip en spaart weer. De consument kijkt de kat uit de boom. Ook mevrouw Dumonde doet het rustig aan. Sinds het begin van de crisis bestudeert ze folders en bewaart ze elk bonnetje dat een voordeeltje belooft. De winkelier speelt in op dit nieuwe koopgedrag. De ene voordeelaanbieding volgt de andere op. Kwaliteit speelt geen rol meer. Alleen de prijs kan de Nederlander nog tot een aankoop bewegen. 1 6

7 Einde economische crisis VS Augustus De Amerikaanse economie is in het tweede kwartaal van 2009 minder hard gekrompen, dan in de maanden daarvoor. In de Verenigde Staten voorzien economen een terugkeer naar groei. De bodem zou zijn bereikt. De daling was minder sterk dan verwacht. Dat is altijd een goed teken, vinden de analisten. Kunnen we de vlag al uitsteken? In het tweede kwartaal van 2009 kromp de economie in de Verenigde Staten echter nog steeds. Lichtpuntjes Er zijn enkele lichtpuntjes. De investeringen en de export daalden in het afgelopen kwartaal minder hard dan in de maanden daarvoor. De consumentenbestedingen staan echter onder druk. Iedereen begrijpt dat dit een slecht teken is. De oplopende werkloosheid in de Verenigde Staten en Europa is nog steeds een punt van zorg. Hierdoor geven de consumenten minder uit. Angst voor werkloosheid en verlies van inkomen maakt koopschuw. In de Amerikaanse staat Californië heeft men onlangs harde maatregelen moeten nemen. Op alle uitgaven wordt bezuinigd. Geen overheidsdienst ontsnapt aan de bezuiniging. Ambtenaren krijgen een onbetaalde wekelijkse vakantiedag. Dit is niet goed voor het vertrouwen van de consument aan de westkust, dat begrijpt u. Verbeteringen Nu de daling van de huizenprijzen meevalt en de aandelenbeurs aantrekt, zijn sommige analisten optimistisch. De optimist kijkt vooruit en heeft geen zorgen over de dag van gisteren. Zij zijn vergeten wat er aan de hand was en hoe de financiële crisis bestreden werd. De Amerikaanse banken sloten hypothecaire leningen af die niet terugbetaald konden worden. De Amerikaanse overheid bestreed de crisis door geld in banken en de slecht renderende autobranche te pompen. Dat is de Amerikaanse manier van leven. Je zwaait met een creditcard en je wordt direct geholpen. 1 7

8 De toename van de overheidsuitgaven, met name door massieve steun en lastenverminderingen, zal niet zonder gevolgen kunnen blijven. Dollar De laatste maanden is veel geschreven over de rol van de dollar. De Amerikaanse overheid heeft er sinds de Tweede Wereldoorlog alles aan gedaan om de dollar tot de belangrijkste munt van de wereld te maken en te houden. Omdat iedereen in dollars rekent, kunnen de Amerikanen blijven lenen. De leningen van de Amerikaanse consument wordt afgedekt met vreemd geld. Zolang instanties buiten de Verenigde Staten de Amerikaanse bestedingen blijven financieren is er niets aan de hand. De dollar blijft dan op een kunstmatig hoog niveau. Bestedingen Als de huidige crisis is overwonnen zal Amerika haar bestedingen naar beneden moeten bijstellen. De uitgaven en inkomsten zullen elkaar in evenwicht moeten houden. Als dit niet gebeurt, zal de dollar op een dag bezwijken en een echte economische wereldcrisis veroorzaken. De nationale schuld van de Verenigde Staten is de graadmeter die ik in de gaten houd. 1 8

9 Sloopregeling succesvol Augustus Economen in Duitsland en de Verenigde Staten van Amerika zijn enthousiast over de sloopregelingen voor oude onzuinige auto s. In de VS worden de benzineslurpers massaal ingeleverd. De sloopregeling wordt daar cash for clunkers - geld voor wrakken - genoemd. Ook in Duitsland krijgen de bezitters een leuke premie als zij een oude voor een nieuwe verruilen. Deze inruilauto s zouden gesloopt moeten worden. De eerste berichten van misbruik zijn reeds in de pers gemeld. Honderden auto s leverden de slopers nog een extra handgeldje op. Zij versleepten deze voor Europa ongeschikte auto s naar Afrika. Succes in VS In de Verenigde Staten wordt van een doorslaand succes gesproken. De dealers werden bestormd. Binnen een week werd het hele beschikbare budget van 1 miljard dollar uitgegeven. Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden stemde inmiddels in met extra geld voor de sloopregeling. Er komt nog 2 miljard beschikbaar. Als het tempo van slopen doorgaat is dit binnen twee weken ook op. Deze actie is ook goed voor de toekomst. Het benzineverbruik van Amerika zal hierdoor dalen, omdat alleen oude auto s die meer dan 1:7 rijden voor de sloopregeling in aanmerking komen. Hiervoor moet een auto worden teruggekocht die 1:9 rijdt. De premie bedraagt gemiddeld dollar. Hieruit kunnen we berekenen dat ongeveer auto s zijn ingewisseld voor een zuiniger model. Duitsland Ook in Duitsland werden vanaf het moment dat de sloopregeling van kracht werd, aanzienlijk meer auto s verkocht. In de eerste zeven maanden van 2009 verkochten de autodealers in Duitsland 27 procent meer auto s dan in dezelfde periode in De Duitsers krijgen euro slooppremie 1 9

10 bij inlevering van een oude auto. Nederland In Nederland is de sloopregeling lang niet zo succesvol. Het is nauwelijks een economische impuls te noemen. In Nederland krijgt de inruiler euro premie voor een oude auto. Ongeveer kopers van een nieuwer model maakten gebruik van deze sloopregeling. De meesten kochten hiervoor een tweedehands auto terug. Het effect van de Nederlandse sloopregeling wordt door de branchevereniging Auto Recycling Nederland als beperkt genoemd. Frankrijk Frankrijk koos voor een andere benadering. Bedrijven in de getroffen sectoren krijgen rechtstreeks geld uit Parijs. Mondeling wordt hier een politieke wens aan toegevoegd. De fabriek in Frankrijk moet openblijven. De productiefaciliteit in het buitenland kan worden ontmanteld. Milieu Hiervoor is iets te zeggen. In Duitsland en Amerika komt een groot deel van het uitgegeven belastinggeld terecht in de zakken van buitenlandse autoproducenten. Het door de Nederlandse belastingplichtige opgebrachte sloopgeld heeft geen economisch doel. Zoals gebruikelijk wordt de auto hier alleen in verband met het milieu gebracht. Alleen is het deze keer niet alleen gunstig voor het milieu, maar ook voor de autobezitter: een welkome afwisseling

11 Turbulent jaar voor Shell Augustus 2009 Besparingen In de aanloop naar betere tijden wil Shell miljarden bespawww.gratisaanbiedingen.nl De gepensioneerden van Shell ontvingen onlangs een brochure met de titel 2008 in het kort: een turbulent jaar. Het jaar 2008 was ook voor het pensioenfonds een turbulent jaar waarin de financiële wereld op zijn grondvesten schudde. Met name de tweede helft van het jaar stond vrijwel geheel in het teken van de wereldwijde financiële kredietcrisis. Het pensioenfonds schoot onder de dekkingsgraad. De werkgeverspremie werd verhoogd. Werkgever Shell was bovendien statutair gedwongen om twee miljard euro te storten. Faillissement Deze feiten maken ook meteen duidelijk hoe zwak het pensioensysteem is. Als het bedrijf door de crisis failliet was gegaan, zouden de gepensioneerden de dupe zijn geweest. De pensioenrechten van de werknemers zijn maar matig geregeld. Er wordt te zwaar geleund op de werkgever. Als de beurs floreert draagt de werkgever te weinig of zelfs helemaal geen premie af. En als de werkgever door een economische crisis wordt getroffen zijn de werknemers en de gepensioneerden het haasje. Daar komt dan nog bij dat bedrijfspensioenen doorgaans ook een te groot aandeel in het moederbedrijf hebben geïnvesteerd. De klap bij een faillissement komt dan dubbel hard aan. Vooruitblik Het huidige jaar zal qua turbulentie niet onderdoen voor het jaar waarin de economische crisis begon. Shell presteert op het ogenblik slechter dan andere oliemaatschappijen. Dit komt onder meer doordat Shell geïnvesteerd heeft in dure olieproductie uit teerzand en in putten in Nigeria, waar al jaren lang een conflict met de plaatselijke bevolking bestaat. Door de lage olieprijs is de marge kleiner geworden

12 ren door kostenvermindering. De budgetten worden met tien procent verlaagd. Een significant aantal banen zal verdwijnen. Topman Peter Voser probeert zo het tij te keren. Shell heeft door de economische crisis te maken met een weggezakte olieprijs. Op het hoofdkantoor van Shell in Den Haag verwacht men dit jaar de zwaarste terugval van de vraag naar olie mee te maken sinds Investeringen Hoewel er flink gesneden wordt in de kosten, volgt Shell het bestaande investeringsplan. Een investering van 500 miljoen dollar in een nieuwe ontzwavelingsfabriek moet de huidige wereldmarktpositie voor de raffinaderij in Pernis veiligstellen. De vraag naar schonere brandstof zal de komende jaren stijgen. Zo krijgt huisbrandolie in Duitsland vanaf 2011 een strengere eis ten aanzien van het zwavelgehalte. De investering van de oliemaatschappij in Pernis is goed voor de Nederlandse economie. Het hele havengebied van Rotterdam zal meeprofiteren van de investering van Shell

13 Inkeer belastingparadijs Augustus Al tot inkeer gekomen? De fiscus heeft de deur wijd geopend om de inkeerders met een vriendelijke aanslag te verwelkomen. Belastingparadijzen als Liechtenstein, Luxemburg en Zwitserland zullen een andere inkomstenbron moeten zoeken. Belastingparadijs U moet steeds verder reizen om uw spaargeld te verbergen voor de Nederlandse belastingdienst. Het bankgeheim van Liechtenstein werd wereldnieuws toen een ex-medewerker het klantenbestand van de LGT-bank uit Liechtenstein aan de Duitse belastingdienst verkocht. Korte tijd later werd een inval gedaan bij Klaus Zumwinkel, topman van de Duitse Post. Meer hierover kunt u lezen in het informatieve artikel Belastingschandaal Liechtenstein van Ruud van Capelleveen. Groot-Brittannië Ook de Britse fiscus heeft de strijd tegen het zwarte geld verzwaard. Groot-Brittannië sloot hiervoor een overeenkomst met Liechtenstein. De landen gaan bancaire informatie uitwisselen. Britse spaarders met een geheime bankrekening in Liechtenstein worden minder vriendelijk behandeld dan Nederlanders die tot inkeer zijn gekomen. Zij krijgen de mogelijkheid om hun achterstallige belastingen over de afgelopen tien jaar te betalen plus een boete van tien procent. Voorwaarde hiervoor is wel dat zij zelf de eerste stap nemen en de Britse belastingdienst op de hoogte stellen van hun spaartegoed in Liechtenstein. Als de Britse spaarder niet meewerkt komt hij op zwart zaad te zitten. Het hele spaartegoed wordt dan overgemaakt naar de Britse belastingdienst. De bankrekening in Liechtenstein wordt vervolgens opgeheven. Bankgeheim verdwijnt Steeds meer landen nemen actie tegen landen die zweren bij het bankgeheim. Zo is de Amerikaanse belastingdienst al 1 13

14 maanden bezig om de Zwitserse bank UBS tot inkeer te laten komen. De Verenigde Staten van Amerika willen de namen van de Amerikaanse rekeninghouders bij UBS ontvangen. Om de UBS-bank onder druk te zetten werden rechtszaken aangespannen tegen enkele bankiers en vermogensdeskundigen van UBS. Deze rechtszaken werden al enkele keren uitgesteld om met UBS tot een vergelijk te komen. In februari 2009 trof UBS een schikking van 780 miljoen dollar om strafvervolging te voorkomen. De onderhandelingen tussen Amerika en Zwitserland gingen nog lang door. Verzet De Zwitserse regering verzet zich tegen de uitwisseling van gegevens van bankrekeningen. Dit zou immers de feitelijke opheffing van het Zwitserse bankgeheim betekenen. De Zwitserse regering nam daarom deel aan het overleg tussen UBS en Amerika. Oorspronkelijk eiste de Amerikaanse justitie de namen van meer dan Amerikaanse rekeninghouders op. Eerder dit jaar sloot UBS de afdeling die zich specialiseerde in het binnenhalen van de Amerikaanse belastingbetaler. Overeenkomst In augustus bereikten de Zwitsers een akkoord met de Verenigde Staten. De namen van duizenden Amerikaanse rekeninghouders bij UBS zullen ter beschikking komen van de Amerikaanse belastingdienst IRS. Het Zwitserse bankgeheim is gekraakt

15 Crisisaanpak voor clunkers September Wat vooral opvalt als we het beleid van de verschillende regeringen in deze tijd van crisis bekijken, is de grote verscheidenheid en de simpelheid van middelen. Er is geen nieuw elan, geen algemene aanpak en vooral geen visie voor de lange termijn. De problemen worden met kostbare snelle oplossingen bestreden. Wat ik vooral mis is een aanpak om het snelle graaien en de bonuscultuur te bestrijden. Zowel in Europa als in Amerika pakt men de economische crisis aan met methode van de bonusgrijpers: alleen onze portemonnee doet er toe en die moet snel gevuld worden. VS Het Amerikaanse steunprogramma Cash for clunkers is ten onder gegaan aan eigen succes, koppen de kranten. Deze steunregeling was zeer succesvol en moest eerder dan gedacht stopgezet worden. Binnen enkele maanden waren de oorspronkelijke en aanvullende budgetten voor deze economische steunmaatregel uitgeput. Bij Cash for clunkers kreeg de koper van een nieuwe auto een financiële vergoeding als hij zijn oude brandstofslurper inruilde. Cash for clunkers Dankzij Cash for clunkers werden nieuwe zuiniger auto s aangeschaft. General Motors en Ford moesten hun productie opschroeven. Er waren in de Verenigde Staten van Amerika ook tegenstanders. Zij merkten op dat ook buitenlandse autoproducenten van deze steunmaatregel profiteerden. De populairste automodellen waren Toyota Corolla, Honda Civic en Ford Focus. Herstel In de Verenigde Staten zijn de eerste tekenen van licht herstel te zien. Dit geldt ook voor Duitsland. Het ondernemersvertrouwen in Duitsland is gegroeid. Bij onze oosterburen hebben de ondernemers de bodem gezien en maakt men 1 15

16 zich op voor een herstel in het derde kwartaal. Deze opleving heeft een aantal oorzaken. De vraag van het buitenland nam toe. De voorraden van industriële bedrijven moeten weer worden aangevuld. Volgens de Bundesbank is een duidelijk herstel van de industriële productie mogelijk. De Duitse Centrale Bank waarschuwt echter voor de grote onzekerheid waarop deze conclusies zijn gebaseerd. De eventuele tegenvallers zal men naar alle waarschijnlijkheid zien in de bancaire sector en in een stijgende werkloosheid. Verschillen De situatie in Nederland verschilt niet veel van die bij onze oosterburen. De Nederlandse regering verwacht een stijgende werkloosheid in het derde en vierde kwartaal van De overheidssteun heeft in de eerste twee kwartalen van 2009 zowel in Duitsland als in de Verenigde Staten goed geholpen. Het is de vraag hoe de economie zich ontwikkelt in de laatste maanden van dit jaar. Zowel in Berlijn als Washington kan men de rekening gaan opmaken. De slechtste bedrijven zijn failliet, de eerste ontslaggolf heeft de werkende klasse geïnundeerd en het overheidstekort is opgelopen. Hoe luidt de visie voor een gezonde economische toekomst? Wat is de New Deal? 1 16

17 Fred Barnanke September 2009 De Amerikaanse president Obama nomineerde in augustus 2009 de huidige president van de Federal Reserve Board (Fed), Fred Barnanke, voor een nieuwe termijn. Deze presidentiële voordracht moet nog wel goedgekeurd worden door de Senaat. Fed-voorzitter Obama prees in zijn verklaring eind augustus Fred Barnanke om zijn kalmte en wijsheid. Daarnaast verklaarde Obama dat hij voorstander was van een sterke en onafhankelijke centrale bank. De Amerikaanse economie zou nog verwijderd zijn van een gezond financieel systeem. Dank Kortom, omdat het zo slecht gaat vragen we Fred Barnanke door te gaan met zijn werk en daarom heb ik gezegd dat we niet terug kunnen naar een systeem van met schulden overladen banken, opgeblazen winsten en creditcards met hoge limieten. Na deze steunbetuiging bedankte Fred Barnanke de president voor zijn rotsvaste vertrouwen in een onafhankelijke centrale bank en beloofde hij ook in komende periode zijn best te zullen doen om de economie te herstellen. Steunmaatregelen Onder leiding van Fred Barnanke werden door de Amerikaanse overheid honderden miljarden gestoken in de redding van de financiële sector. Politieke tegenstanders verwijten hem dat hij medeplichtig is aan de haastige eerste acties van de regering-bush. Bush liet Lehman Brothers vallen. Vervolgens moest veel meer uitgeven worden om het gevolg hiervan te dempen. De beslissing om Lehman Brothers niet overeind te houden wordt Barnanke op Wall Street zwaar aangerekend. Later liet hij overigens ook het grootste verzekeringsconcern van de wereld, AIG, failliet gaan

18 Open geldsluizen Na het Lehman-debacle tapte Fred Barnanke uit een ander vaatje. De geldsluizen werden wijd opengezet. De Amerikaanse belastingbetaler kan nog jaren lol beleven aan de aanpak van Fred Barnanke van de financiële crises en haar gevolgen. Na de banken, de hypotheekverstrekkers en de verzekeringsmaatschappijen kwam de auto-industrie in het nauw. Alleen Ford en een paar kleinere automerken konden zonder overheidssteun overleven. General Motors en vooral Chrysler, de fabrikanten van de monstrueuze automobielen, zagen hun omzet kelderen. Chrysler ging failliet en General Motors moest een aantal automerken verkopen. Kandidaten Voordat Obama bekend maakte door te willen gaan met Fred Barnanke, werden in de Amerikaanse pers nog een paar kandidaten genoemd. Hiervan waren Larry Summers (hoofd van de National Economic Council) en vooral Janet Yellen (professor Universiteit van Californië en lid van het bestuur van de Fed) de belangrijkste. Janet Yellen is getrouwd met Nobelprijswinnaar George Akerlof en een groot tegenstander van de oorlog in Irak. Rust Obama heeft met Barnanke gekozen voor rust aan de top van de Federal Reserve Board. De geldpersen draaiden onder Barnanke overuren. In Wall Street wijst men op het gevaar van een oplopende inflatie. Het is en blijft een dilemma: kies je voor werkgelegenheid en het aan de gang houden van de economie dan is geldschepping en toekomstige inflatie het logische gevolg. Dat is de bijwerking van de kuur van dokter Barnanke

19 Bonuscultuur September 2009 Begin september zag minister van Financiën Wouter Bos de bankiers weer in de oude fout vervallen. Overal zien we tekenen van oud gedrag weer opkomen. Bonussen, transacties en risico s die je niet zou moeten willen. Bos wil de bonuscultuur de kop indrukken, maar hoe doe je dat? Wouter Bos Volgens Wouter Bos loopt Nederland voorop in de aanpak van de bonuscultuur, maar moet dit op Europees niveau aangepakt worden. Volgens Bos gloort er licht aan het einde van de bonustunnel: er begint zich een internationaal front aan te dienen die de premies aan banden wil leggen. Wouter Bos was na een gesprek met Europese collega s positief gestemd en hoopt dat er aan het eind van de maand op de G20 in Pittsburgh ingrijpende besluiten worden genomen. Crisis De Franse president Nicolas Sarkozy en de Duitse bondskanselier Angela Merkel willen harde afspraken maken met de bankiers. Deze regeringsleiders zullen meer gewicht in de schaal leggen dan onze Wouter Bos. Ter voorbereiding van hun bezoek aan Pittsburgh spraken ze elkaar in Berlijn. Vooral Merkel toonde zich na het beraad strijdbaar. Geen bank mag zo groot worden dat hij in een positie kan komen te verkeren waarin hij regeringen af kan persen. Sarkozy wil in Pittsburgh laten zien dat de wereld is veranderd. Het kan niet worden toegestaan dat excessen worden herhaald alsof er niets is gebeurd. Cultuur Zoals u weet wordt de bonuscultuur bij banken, hypotheekverstrekkers en verzekeringsmaatschappijen gezien als de belangrijkste oorzaak van de kredietcrisis van De grootste Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers - eens een ontastbaar bastion - viel om en wereldwijd daalden de aandeelkoersen. ABN kon door handig ingrijpen door Wou

20 ter Bos en Nout Wellink gered worden uit de bijna failliete Fortis-boedel. Andere Nederlandse banken, zoals ING, werden met overheidssteun geholpen. Bankwereld Vervolgens laaide de discussie over de bonuscultuur al snel weer op. ING scheen alleen een nieuwe directeur te kunnen krijgen als aan zijn beloning een flinke bonus gekoppeld werd. Nederland sprak er schande van. De voormalige bestuurders Wim Kok en Lodewijk de Waal toonden dat zij zich hebben ontwikkeld tot kundige bestuurders. Horen, zien en zwijgen: zij stemden in met een regeling die ze in een voormalig vakbondsleven voor onmogelijk zouden hebben gehouden. De man op de werkvloer snapt het inmiddels ook: zakkenvullen, daar gaat het om! Uitstel Frankrijk heeft inmiddels harde afspraken gemaakt met de bankwereld. Medewerkers krijgen alleen nog een volle bonus als zij goed hebben gepresteerd. Bovendien wordt de bonus gefaseerd uitbetaald. Slechts een derde wordt meteen uitgekeerd. De rest wordt uitgesmeerd over een periode van drie jaar. Ook Duitsland is nu klaar voor vergaande maatregelen. Nu de andere landen nog, anders verdwijnen de directies met hun banken naar het bonusparadijs in de Verenigde Staten van Amerika

21 Ziektekosten en marktwerking September 2009 Een aantal jaren geleden werd besloten tot een rigoureuze verandering van het stelsel van ziektekostenverzekering in Nederland. Marktwerking zou tot een betere en betaalbare ziekenzorg leiden. Is marktwerking wel een goede manier om de kosten van een ziektekostenverzekering voor elke Nederlander in de hand te houden? Kan er wel geconcurreerd worden met ziektekostenverzekeringen? Eigenaardig product Een ziektekostenverzekering is net als alle andere verzekeringen een eigenaardig product. U moet betalen, maar u hoopt nooit gebruik te zullen maken van de in de folder opgesomde voordelen. Deze voordelen spelen bij de keuze van de basisverzekering een ondergeschikte rol. Men kiest de basisverzekering, of eigenlijk de verzekeringsmaatschappij, op basis van de prijs. Marktwerking Alleen als u het basispakket van uw ziektekostenverzekering uitbreidt met extra opties, speelt de productspecificatie een rol. De consument kan kiezen voor een uitgebreider zorgpakket met het oog op vergoedingen voor zwangerschap, tandartskosten, alternatieve geneeswijzen etc. Hierin zit voor de verzekeringsmaatschappij een mogelijkheid tot marketing op basis van productspecificatie en merkbeleving. Marktwerking in de zorgsector leidt in eerste instantie tot hogere kosten. De aandeelhouders van de verzekeringsmaatschappijen willen winst incasseren. Bovendien moet reclame gemaakt worden. Deze kostenposten zouden niet hebben bestaan als gekozen zou zijn om alle Nederlanders verplicht in een door de staat opgezet ziekenfonds onder te brengen

22 Concurrentie De consument kan een ziektekostenverzekering niet beleven. De concurrentie in deze markt vindt daarom, zoals gezegd, vooral plaats op basis van prijs en deze prijs kan alleen langdurig laag zijn als er minder geld wordt uitgegeven in de zorgsector. Keuze De keuze voor marktwerking in de zorgsector lijkt vooral te zijn gemaakt om de kosten in de hand te houden. De zorgverzekeraars moeten hiervoor zorgen. Ziekenhuizen, artsen, apothekers en andere zorgaanbieders zullen door de verzekeringsmaatschappijen onder druk worden gezet om te kiezen voor goedkope producten. Nieuwe dure medicijnen en behandelmethoden worden tegenhouden. Op de consument zal druk worden uitgevoerd om gezonder te leven. Prijs Prijs is het belangrijkste marketinginstrument van zorgverzekeraars. Prijsvechters vallen nooit op door het leveren van kwaliteit. De consument zal geen optimale maar betaalbare zorg ontvangen. Er bestaan ook ethische bezwaren tegen marktwerking in de zorgsector. We zullen zien dat zorgverzekeringmaatschappijen zich steeds meer gaan bemoeien met behandelplannen. Zij bepalen immers wat wel en wat niet en wanneer vergoed wordt. Een verzekeringsmaatschappij die adverteert dat je met voorrang wordt geholpen, geeft duidelijk vorm aan dit ethische dilemma. Prijs boven kwaliteit Het Nederlandse parlement heeft met de introductie van marktwerking in de zorgsector per definitie gekozen voor prijs boven kwaliteit. Als kostenbeheersing het enige doel van de parlementariërs was, zal marktwerking een uitstekend middel blijken te zijn om deze doelstelling te halen

23 Angela Merkel wint verkiezingen September Op 27 september 2009 verloor de SPD een derde van haar aanhang. De liberale partij FDP boekte winst. De CDU/CSU onder leiding van Angela Merkel verloor in mindere mate. Centrum-rechts Door deze verkiezingsuitslag kreeg Merkel wat zij wilde: een centrum-rechtse meerderheid met de liberale FDP. Hiermee komt een einde aan de samenwerking met de socialisten en volgt Duitsland de ontwikkeling in Europa. In bijna alle landen in de Europese Unie zagen we bij recente verkiezingen een verschuiving naar rechts. Opgetogen Angela Merkel was zichtbaar opgetogen en sprak dat ook uit. Ik ben gelukkig en dat zeg ik maar zelden. We kunnen een coalitie met de liberalen vormen. Angela Merkel wil al jaren een conservatieve koers in Duitsland voeren. Volgens sommigen vervreemdt ze zich binnen de CDU van de linkervleugel van de partij. Daar trekt zij zich niets van aan. IJzeren lady Merkel wordt wel eens vergeleken met Margaret Thatcher, de ijzeren lady die in de jaren tachtig veel veranderingen bracht in Groot-Brittannië. Deze vrouwen zijn beiden onverzettelijk: zij weten wat ze kunnen en doen wat in hun ogen nodig is. Merkel staat haar mannetje, heeft charme maar is niet gracieus. Dit zagen we ook toen haar overwinning bekend werd gemaakt. Triomf De houterig ogende Duitse bondskanselier bleef triomfantelijk lachen. Ook toen zij na de bekendmaking van de verkiezingsuitslag in het nauw werd gedreven door journalisten. Angela Merkel wil een bondskanselier van alle Duitsers 1 23

24 zijn. Als wordt samengewerkt met de FDP zal het echter niet meevallen om sociaal te blijven. De huidige crisis zal de nieuwe regering tot minder populaire maatregelen dwingen. De liberalen hebben een verlanglijstje dat er niet om liegt: zij willen onder meer beter onderwijs, meer respect voor burgerrechten en een ander belastingstelsel. Maatregelen Angela Merkel verwacht met de liberale FDP gemakkelijker ingrijpende maatregelen te kunnen nemen. In de coalitie met de socialistische SPD moesten te veel concessies gedaan worden. Met overheidssteun moesten banken en kredietverstrekkers overeind gehouden worden. De fabrieken van Opel konden met veel moeite en veel staatsgeld naar Magna. Met een lucratieve sloopregeling werd de Duitse autokoper over de streep getrokken om een nieuwere en schonere auto te kopen. De maatregelen van de regering van Angela Merkel na de kredietcrisis waren succesvol. In de aanloop naar de verkiezingen werd bekend dat de Duitse economie weer overeind krabbelde. FDP Een dag na de Bondsdagverkiezingen maakte Angela Merkel bekend dat zij binnen een maand een coalitieovereenkomst met de FDP wil sluiten. Hierin zullen de hervorming van de arbeidsmarkt en een vergaande belastingverlaging centraal staan. Door deze belastingverlaging zal door de staat ook minder uitgegeven kunnen worden. De steun aan door de kredietcrisis getroffen bedrijven en sectoren zal verdwijnen. Duitsland zal haar houterige optreden snel vergeten. De kiezer zal kennis maken met de ijzeren vuist van de eerste Duitse vrouwelijke bondskanselier

25 Lakeman laakbaar Oktober De Stichting Hypotheekleed van Pieter Lakeman bereidt een miljardenclaim tegen DSB Bank voor wegens het verstrekken van te hoge hypotheken. DSB wordt ervan beschuldigd een grote groep klanten met veel te hoge hypotheekleningen te hebben opgescheept door de verkoop van bijbehorende koopsomverzekeringen. Goedemorgen Op 1 oktober 2009 was Pieter Lakeman te gast bij het programma Goedemorgen Nederland. Hierin adviseerde hij rekeninghouders van DSB om hun spaarrekening bij de bank op te zeggen. Met de teloorgang van Icesave en de kredietcrisis in het achterhoofd raakten veel spaarders in paniek. De website van DSB was dagenlang niet of nauwelijks bereikbaar. DDOS-aanval In een eerste verklaring zei de DSB Bank dat de website niet bereikbaar was doordat hackers een DDOS-aanval zouden hebben uitgevoerd. Opmerkelijk was dat slechts een deel van de website onbereikbaar was, waardoor rekeninghouders via het internet geen geld konden overboeken. Wel kon er gebeld worden. Ondanks deze handicap namen spaarders in korte tijd zestig miljoen euro op. Onbereikbaar Mensen met verstand van internet zagen direct dat DSB loog. Hackers zijn inbrekers van websites. Zij doen hun werk altijd in stilte. Acties van hackers zijn daarom altijd moeilijk te herkennen. Bovendien zou de DDOS-aanval slechts vanaf een tiental computers worden uitgevoerd. Als dat zo zou zijn geweest zou de aanval door een ervaren netwerkbeheerder gemakkelijk gepareerd kunnen zijn. Aannemelijker is dat DSB er zelf voor zorgde dat de website onbereikbaar werd om te voorkomen dat spaarders hun spaargeld opnamen

26 Onfatsoenlijk De oproep van Pieter Lakeman in Goedemorgen Nederland was onfatsoenlijk. Op de activiteiten van het DSB-concern is misschien veel aan te merken. Je kunt je terecht afvragen of DSB wel voldoende zorg heeft besteed aan haar klanten. Je kunt je ook afvragen of het fatsoenlijk is dat DSB haar klanten met zoveel schuld opzadelde. Pieter Lakeman is met zijn oproep om geld massaal weg te halen echter veel te ver gegaan. De leners van DSB worden daar niet mee geholpen. Lakeman creëerde een nieuwe groep slachtoffers, de spaarders van DSB. Pieter Lakeman raakte een gevoelige snaar. Door de kredietcrisis en de ondergang van Icesave is het vertrouwen van de spaarder in bankinstellingen niet groot meer. De paniek die volgde op de uitspraak van Pieter Lakeman was dan ook niet verwonderlijk. Zorgplicht DSB kwam onder vuur te liggen. De bank trad in overleg met de gedupeerde kopers van koopsompolissen. Velen zijn hierdoor in ernstige problemen geraakt. Bij DSB prevaleerden omzet en winst boven zorgplicht. De klanten van DSB tekenden contracten waar zij niets van begrepen. De consument kan zich telkens weer op haar vermeende domheid beroepen. Door alle commotie wordt Pieter Lakeman beloond: er zal nu sneller een regeling met de gedupeerde kopers van koopsompolissen worden getroffen. Afgrond Pieter Lakeman heeft bij mij alle krediet verloren. Lakeman heeft laten zien dat elke bank met een eenvoudige oproep aan de rand van de afgrond gebracht kan worden. Nu trof het de DSB Bank: wie volgt? 1 26

27 Verhoging AOW-leeftijd Oktober 2009 AOW-probleem? Wat moeten we ons voorstellen bij het AOW-probleem? Door vergrijzing verandert de verhouding tussen werkenden en inactieven. De AOW is een zogenaamd omslagstelsel. Hierdoor moeten de werkenden de premie opbrengen, waarmee de op dat moment AOW trekkende ouderen worwww.gratisaanbiedingen.nl De Nederlandse regering wil de AOW-leeftijd van 65 naar 67 jaar verhogen. Om hiervoor een breed draagvlak te creëren werd in maart 2009 door het kabinet en de sociale partners afgesproken om met de Sociaal Economische Raad (SER) alternatieven voor deze maatregel te bedenken. Dit overleg mislukte. De werkgever heeft niet graag oudere werknemers en de werkgevers willen liever eerder dan later stoppen met werken. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het polderoverleg mislukte. Overheid grootste werkgever De Nederlandse overheid is de grootste werkgever van Nederland. In haar beleid streeft deze overheid er naar om de ambtenaren met 62 jaar met pensioen te sturen. Bovendien wordt een arbeidsovereenkomst standaard beëindigd op 65- jarige leeftijd. Als de Nederlandse overheid de Nederlander werkelijk langer zou willen laten werken, lijken de oplossingen simpel: laat de ambtenaar werken tot 65 jaar en hef de beperkende grens van 65-jaar in bestaande arbeidscontracten op door wetswijziging. Werknemers die door willen werken, bijvoorbeeld omdat zij een slecht pensioen hebben, worden daar dan toe in staat gesteld. Vakbeweging Ook het uiteindelijke voorstel van de vakbeweging bevatte de mogelijkheid voor werknemers om, als zij dat willen, door te werken tot 67 jaar. De AOW-uitkering voor hen die toch eerder zouden willen stoppen zou lager worden dan degenen die willen doorwerken

28 den betaald. Simpel gezegd: de premie voor de werkenden wordt te groot. Vader Drees voorzag deze ontwikkeling reeds in de jaren vijftig. Drees meende dat de grens van 65 jaar in de toekomst zou worden verhoogd, omdat de mensen steeds ouder worden. De gemiddelde leeftijd liep in Nederland door betere leefen werkomstandigheden inderdaad op. De leeftijdsgrens van 65 jaar als ingangsdatum voor de AOW werd echter niet aangepast. Integendeel vanaf de jaren zeventig bedachten werkgevers en werknemers allerlei regelingen om de oudere werknemer uit het arbeidsproces te weren. In de industrie en de bouwwereld kreeg een werknemer van 57 jaar het stempel te oud. Langer werken Als het kabinet Nederland wil klaarstomen om langer te werken moet zij eerst een ouderenbeleid ontwikkelen. Bedrijven en overheid moeten gaan inzien dat de oudere werknemer een positieve bijdrage aan het arbeidsproces levert. Een brandweerman kan niet tot op hoge leeftijd branden blussen. Wel kan deze hulpverlener met zijn kennis en ervaring zorgen voor voorlichting, controles uitvoeren op het gebied van brandveiligheid en bedrijven en instanties adviseren voor de inrichting van een brandveilige leef- en werkomgeving. Acceptatie Hiermee is het belangrijkste gezegd: we moeten leren accepteren dat het onwenselijk is dat werknemers tot op hoge leeftijd hetzelfde werk doen. Het kabinet kan de werkgevers en werknemers hiermee helpen door het goede voorbeeld te geven en door te zorgen dat geld beschikbaar komt zodat werkgevers hun oudere werknemers kunnen omscholen. De eerste inzet moet zijn om er voor te zorgen dat iedereen gewoon tot 65 jaar aan het arbeidsproces kan deelnemen

29 Einde DSB Bank Oktober 2009 Op 12 oktober 2009 viel het doek voor het imperium van Dirk Scheringa. De weldoener, rijk geworden door het bevorderen van het consumptief krediet en de verkoop van koopsompolissen met ongebruikelijke winstmarges, reageerde aangeslagen toen de rechter op voorspraak van de Nederlandse Bank besloot om twee bewindvoerders aan te stellen bij de DSB Bank. Scheringa buiten spel Hiermee werd oprichter en eigenaar Dirk Scheringa buiten spel gezet. Een doorstart lijkt niet aannemelijk. De medewerkers komen op straat te staan en de rekeninghouders van de bank kunnen niet bij hun spaargeld. Voor de leners verandert er niets: zij moeten hun schuld aan een nog nader te bepalen partij aflossen. Beschuldigingen DSB-topman Dirk Scheringa beschuldigde Wouter Bos en Nout Wellink van opzettelijk lekken van de noodregeling voor spaarders. De Volkskrant kwam maandagmorgen met een verhaal over het einde van de DSB Bank, terwijl dit de vorige avond, toen de redacteuren hun verslag en commentaar schreven, nog niet zo was en bekend had mogen zijn. De krant wist zelfs te vertellen dat Wouter Bos en Nout Wellink die dag een persconferentie zouden houden over de ingreep van de Nederlandse Bank (DNB). Lakeman Begin oktober, na de oproep van Pieter Lakeman tot een run op de DSB Bank namen spaarders meer dan 600 miljoen euro op. Aangezien de DSB Bank claimde over meer dan een miljard aan contanten te beschikken, werd het besluit tot de steunmaatregel niet ingegeven door een tekort bij de bank. Later in de nacht van zondag op maandag veranderde de situatie, vond de rechter bij een tweede zitting. In de nachtelijke uren werden miljoenen opgenomen door spaarders

30 Normaal vinden in de nachtelijke uren nauwelijks banktransacties plaats. Gepakt Dirk Scheringa voelde zich gepakt. Uit het bovenstaande heeft u zelf kunnen afleiden dat hij een punt heeft: er werd gelekt. De op handen zijnde noodregeling raakte bij te veel mensen bekend. Maar Scheringa zou ook zijn eigen functioneren eens kunnen bestuderen. De bank onderschatte de heftigheid waarmee haar graaigedrag door tegenstanders werd bestreden. De DSB Bank reageerde aanvankelijk nauwelijks op de ontstane emoties. Toen met een groep gedupeerde leners een overeenkomst werd gesloten, verklaarde Dirk Scheringa in weerwil van de feiten dat deze regeling slechts enkele miljoenen zou kosten. Scheringa had beter zijn ongelijk kunnen erkennen en echt berouw kunnen tonen. Lastig Het faillissement van de bank is lastig voor de rekeninghouders. De betaalrekeninghouders werden nog enkele dagen in de gelegenheid gesteld om beperkt te pinnen. Net als de houders van een spaarrekening gaan zij een moeilijke tijd tegemoet. De rekeninghouders kunnen niet meer bij hun geld en moeten wachten tot de tegoeden door de Nederlandse Bank worden vrijgegeven. Spaartegoeden zijn tot euro gegarandeerd. Schuld Tijdens de persconferentie in het gebouw van de Nederlandse Bank in Amsterdam kondigden Wouter Bos en Nout Wellink twee onderzoeken aan. Hierin zullen de onderzoekers onder meer kijken naar de rol van oud-dsb-bestuurder Gerrit Zalm, die nu de topman is van ABN. Ook de rol van Pieter Lakeman zou bestudeerd moeten worden. De kansen op een nieuwe termijn voor Nout Wellink als president van de Nederlandse Bank lijken te zijn verkeken, nu wederom vragen worden gesteld over de kwaliteit van het toezicht op het Nederlandse bankwezen. De werkelijke schuld ligt echter bij de politiek. Het ontstaan van de graaicultuur had door wetgeving voorkomen kunnen worden

31 Bonusbeleid Oktober 2009 Dankzij de kredietcrisis ontstond in 2009 in Europa belangstelling voor het instellen van bonusbeleid. Hierbij wil men het verstrekken van bonussen beter in de hand houden en voorkomen dat eigen gewin belangrijker wordt dan het zakelijke en het maatschappelijke belang. Met andere woorden: bovenmatige prikkels leiden tot risicozoekend gedrag. Instrument Vooral in de financiële wereld wordt de bonus als instrument gebruikt om de medewerker aan te zetten tot de realisering van een hoge omzet. Vooral in de Verenigde Staten van Amerika ontvangen beurshandelaren en hypotheekverkopers hierdoor bonussen van miljoenen. U begrijpt dat het belang van de klant hierbij in het niet valt. De klant wordt door deze heren en dames vooral als een gewillig slachtoffer gezien. Diefstal Er waren ook bestuurders van beursgenoteerde bedrijven die de omzet opkrikten met oneigenlijke omzetten. De bestuurders toucheerden door deze misleiding een hogere bonus. Deze vorm is misdadig: oplichting en diefstal. De aandeelhouders worden immers voor de gek gehouden. U begrijpt dat deze vorm van diefstal lange tijd doordreunt op de beursvloer. Wie wil aandelen kopen van een bedrijf dat haar aandeelhouders voor de gek houdt. Bekijk de koersgrafiek van Albert Heijn vanaf het midden van de jaren negentig en u kunt het moment waarop het bedrog werd ontdekt gemakkelijk aanwijzen. Daar hoeft u geen statistiek voor gestudeerd te hebben. Pittsburgh Het bonusbeleid stond in Pittsburgh op de agenda van de bijeenkomst van de G20. De leiders van de belangrijkste landen van de wereldeconomie konden het niet eens worden over een gezamenlijke aanpak. De leiders van de G

32 kwamen niet verder dan een loze belofte. Verwonderlijk is dit niet. Het aannemen van een bonuscode is on-amerikaans en zou een grote ommezwaai betekenen in het liberaliserende Europa. Vrijheid, blijheid, is het antwoord van de politiek op het gedrag van de zakkenvullende geldtellers in de financiële centra van de wereld. Nederland Nu zal er per land bonusbeleid ontwikkeld moeten worden. Landen met financiële centra die belangrijk zijn in de financiële wereld, zoals Londen en New York, zullen geen haast maken met een bonuscode. Men is bang dat succesvolle financiële werknemers zullen vertrekken en het belang van hun stad in de financiële wereld zal verminderen. De Nederlandse Vereniging van Banken maakte het bonusbeleid voor ons land bekend. De bonus van bankbestuurders mag in het vervolg niet meer bedragen dan een jaarsalaris. De bonus zal voorwaardelijk worden toegekend en pas drie jaar later worden uitgekeerd. Je kunt de vraag stellen of een bonus van een jaarsalaris niet wat aan de hoge kant is. Menig werknemer is al blij met een extra maandbetaling

33 Begroting Koninklijk Huis onder vuur Oktober Tijdens de debatten in de Tweede Kamer over de begroting van het Koninklijk Huis hebben enkele Kamerleden uitspraken gedaan die schadelijk zijn voor de Oranjes, oordeelde Jan Peter Balkenende. Tweede Kamer De premier verwees onder meer naar voorstellen van Ronald van Raak (marxist, SP) en Hero Brinkman (alcoholist, PVV). Van Raak wilde de toelagen voor het Koninklijk Huis bevriezen. Brinkman stelde voor om de uitgaven voor de Oranjes met twintig procent terug te dringen. Balkenende was ook niet blij met de uitspraken van sommige Kamerleden over het vakantieproject van prins Willem- Alexander en prinses Máxima in Mozambique. Balkenende wil niet dat de positie van het Koninklijk Huis ter discussie komt. Dubieus Op zijn weblog schreef Ronald van Raak het onbegrijpelijk te vinden dat onze minister-president niet wil discussiëren over modernisering van de monarchie. De afgelopen jaren is veel misgegaan, doordat de Tweede Kamer steeds verkeerde cijfers kreeg over de kosten van het Koninklijk Huis. Verder haalde hij de problemen rondom de dubieuze belastingconstructies via paleis Noordeinde en de vastgoedontwikkeling in Mozambique aan. Volgens Ronald van Raak verloopt de samenwerking tussen de premier en de leden van het Koninklijk Huis niet goed. Inleveren PVV-Kamerlid Hero Brinkman wil dat het kabinet twintig procent bezuinigt op de toelagen van leden van het Koninklijk Huis. De PVV vindt het niet juist dat topambtenaren op allerlei terreinen op zoek zijn naar miljardenbezuinigingen, maar dat het koningshuis hierbij buiten schot blijft

34 Ook over het vakantieproject in Mozambique had deze partij een standpunt: Hero Brinkman noemde het banaal dat een lid van het Koninklijk Huis in zo n arm land een yuppenproject begint. Kritiek Jan Peter Balkenende kreeg veel kritiek. Hij zou te weinig regie over het Koninklijk Huis hebben. Balkenende verdedigde zich door te stellen dat een goede regisseur zijn werk in stilte doet, achter de schermen. Hij had uitgebreid onderzoek laten doen naar het vakantiehuis van prins Willem- Alexander. De premier zag geen belemmeringen voor het vakantieproject van Willem-Alexander en Máxima in Mozambique. Hij wil ook niet tornen aan de huidige salarissen van koningin Beatrix ( ), prins Willem-Alexander ( ) en prinses Máxima ( ). Ook kondigde premier Balkenende een beperking aan van het aantal leden van het Koninklijk Huis dat belastingvrij mag schenken. Dit recht blijft in de toekomst voorbehouden aan de koningin en het kroonprinselijk echtpaar. Privé-vluchten Toch werden de tegenstanders van het Koninklijk Huis beloond. Het aantal leden van het Koninklijk Huis dat privévluchten mag declareren wordt beperkt. Alleen prins Willem -Alexander en prinses Máxima mogen in de toekomst hun privé-vluchten declareren. Koningin Beatrix behoudt haar vliegrecht. Alle reizen van de koningin zijn in het algemene belang, zei Balkenende. Door deze maatregel wordt jaarlijks euro bespaard. Tot nu toe mochten de tien volwassen leden van het Koninklijk Huis dit bedrag elk jaar aan vliegreizen opmaken

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis De economische wereldcrisis (9.2) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de economische wereldcrisis van 1929 en waarom duurde die crisis zo lang? Kenmerkend aspect: De crisis van het wereldkapitalisme.

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur Verkiezingen Voor vijftigplussers staat er de komende jaren veel op het spel. De betaalbaarheid van de zorg staat ter discussie en het niveau van pensioenen en AOW dreigt te worden aangetast. Daarnaast

Nadere informatie

Beursdagboek 24 Mei 2013.

Beursdagboek 24 Mei 2013. Beursdagboek 24 Mei 2013. Loopt Abenomics nu al op zijn laatste benen! Tijd 10:30 uur. Het was afgelopen nacht in Japan een angstige sessie voor de handelaren. Na eerst een winst van drie procent vlogen

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt

Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt vooruit'-bijeenkomsten, gehouden tussen 21 en 28 september 2010. Een

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

De dip duurt niet eeuwig

De dip duurt niet eeuwig De dip duurt niet eeuwig Remko Nods (Elsevier) redactie.emedia@reedbusiness.nl De dip duurt niet eeuwig De Nederlandse bouw is in crisis door bezuinigingen van overheden en de problemen op de woningmarkt.

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis Opdrachtenblad Inleiding In 1929 brak een crisis uit die in korte tijd de economie in een groot deel van de wereld aantastte. De economische crisis zou jaren duren, tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 11: Financiële en economische crisis in Duitsland. 11.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 11: Financiële en economische crisis in Duitsland. 11.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 11.1 Overzicht Duitsland leed sterk onder de financiële en later economische crisis. Deze begon in 2007 op de Amerikaanse huizenmarkt. De hypotheken in de laagste prijsklassen

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 9-9-2011.

Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 9-9-2011. Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 9-9-2011. 447 miljard dollar gaat Obama uitgeven voor banen. Tijd 09:03 uur. Vanaf vijf voor negen gaat de FTI snel omhoog van 281,20 tot nu 282,80. Dat is zuur

Nadere informatie

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Sinds het begin van de kredietcrisis zijn in Nederland drie bancaire instellingen omgevallen. Faillissementen in het bankwezen komen echter

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4. Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen

25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4. Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen 25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4 Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen Het is alweer ruim twee jaar geleden, dat Mario Draghi een verdere verdieping van de crisis in Europa afwendde. Hij deed dat

Nadere informatie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie

Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Steven Smit Voor de mens in organisaties Met NLP de kredietcrisis te lijf Duurzaam winst behalen door compassie Door Steven Smit 2008 Steven Smit BV voor de mens in organisaties Chopinstraat 148 1817 GD

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2010. Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2010 Algemeen Mijnwerkersfonds Pensioenen per 1 juli 2010 niet verhoogd Door de huidige dekkingsgraad en de onzekere economische omstandigheden heeft het bestuur, na advies van

Nadere informatie

Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen.

Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. Oefening 1: globaal lezen Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. In het najaar van 1996 ontdekt de buitenlandse pers het poldermodel. Er verschijnen lovende artikelen

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II Opgave 1 Stoppen met roken!? In een land betalen rokers bij de aanschaf van tabaksproducten een flink bedrag aan indirecte belasting (tabaksbelasting)*. Dat vinden veel mensen terecht omdat de overheid

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 15-9-2011.

Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 15-9-2011. Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 15-9-2011. We zijn als Nederlanders inderdaad niet helemaal wijs als we 4,7 miljard al aan de Grieken hebben weggegeven. Na het kwartje van Kok is dit de 4,7 miljard

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: EXAMEN: HAVO 2001-II De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I Opgave 1 Besluitvorming rondom studiefinanciering Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Tijdens de regeringstermijn van kabinet-rutte 1 (oktober 2010 tot

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden WHITEPAPER SEPTEMBER 2014 De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden Goed nieuws: de economische crisis lijkt voorbij te zijn. Het Centraal Planbureau 1 meldde in maart van dit jaar dat de

Nadere informatie

Cursusgids belastingontwijking. Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook!

Cursusgids belastingontwijking. Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook! Cursusgids belastingontwijking Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook! "Belastingen, leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker". Aldus de slogan waarmee de Belastingdienst ons jarenlang

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

Examen HAVO - Compex. economie 1

Examen HAVO - Compex. economie 1 economie 1 Examen HAVO - Compex Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 23 mei totale examentijd 2,5 uur 20 05 Vragen 1 tot en met 19 In dit deel staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Bijlage HAVO. economie. tijdvak 2. Bronnenboekje. HA-1022-a-15-2-b

Bijlage HAVO. economie. tijdvak 2. Bronnenboekje. HA-1022-a-15-2-b Bijlage HAVO 215 tijdvak 2 economie Bronnenboekje HA-122-a-15-2-b Opgave 1 kosten en opbrengsten van computerspel GCR5 GO Q 5 GO gemiddelde opbrengst per spel ( ) MO 2Q 5 MO marginale opbrengst ( ) TK

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Nr. 15 Achtergrond: Economische verschijnselen hangen met elkaar samen. Daarbij zijn meerdere verbanden mogelijk. Bijvoorbeeld: 1. Chronologische volgorde.

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 FREELANCERS GEBAAT BIJ DUIDELIJKHEID 4 OMZETCIJFERS FREELANCERS EERSTE KWARTAAL VALLEN TEGEN 5 LICHT HERSTEL

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Verdieping: Eerste reactie partijen

Verdieping: Eerste reactie partijen Verdieping: Eerste reactie partijen Korte omschrijving werkvorm: Uit de berekeningen van het CPB blijkt dat het begrotingstekort van Nederland in 2013 en 2014 niet onder de door de EU gestelde 3%-norm

Nadere informatie

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het wetenschappelijk instituut van 50PLUS heeft ons de opdracht gegeven

Nadere informatie

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd 2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd Mensen moeten steeds de keuze maken tussen werken en vrije tijd: 1. Werken * Je ontvangt loon in ruil voor je arbeid; * Langer werken geeft meer loon (en dus kun

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u?

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? Onafhankelijke informatie voor consumenten Wat is renterisico? Als u geld nodig heeft, kunt u een lening afsluiten. U moet het geleende geld wel terugbetalen.

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

3.1 Omcirkel het juiste antwoord.

3.1 Omcirkel het juiste antwoord. 3.1 Vraag 1 Lees de uitspraken I en II en bedenk welke juist is/zijn. I Economie gaat over behoeften II Economie gaat over middelen A. I en II zijn beiden juist B. I is juist, II is onjuist C. II is juist,

Nadere informatie

http://www.economiepagina.com - Alle nuttige economielinks bij elkaar!

http://www.economiepagina.com - Alle nuttige economielinks bij elkaar! Opgave 1 Gulden (ƒ) wordt euro ( ) Geld is een (1) aanvaard ruilmiddel. De maatschappelijke geldhoeveelheid in Nederland bestaat uit munten, bankbiljetten en (2). De komende jaren worden de functies van

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

6.1 De AOW. Een alleenstaande krijgt 70% van het minimumloon. Gehuwden of samenwonenden krijgen 100% van het minimumloon.

6.1 De AOW. Een alleenstaande krijgt 70% van het minimumloon. Gehuwden of samenwonenden krijgen 100% van het minimumloon. 6.1 De AOW In 1957 is in Nederland de AOW ingevoerd door premiers Willem Drees (PVDA). Iedereen die 65 jaar of ouder is, krijgt een uitkering van de staat. Deze uitkering hangt af van het aantal jaren

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015 FINANCIELE ZEKERHEID GfK September 2015 1 Opvallende resultaten Meer dan de helft van de Nederlanders staat negatief tegenover de terugtredende overheid Financiële zekerheid: een aanzienlijk deel treft

Nadere informatie

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers?

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Inhoud: 1. Aanleiding 2. Geen bonus bij Staatsteun 3. Lagere beloningen (in de top) bij staatsdeelnemingen 4. Ontnemen onterechte

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 1 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

De uitgebreide resultaten van het onderzoek zijn hieronder beschreven. Resultaten Brabantpanel-onderzoek Economische crisis april 2012

De uitgebreide resultaten van het onderzoek zijn hieronder beschreven. Resultaten Brabantpanel-onderzoek Economische crisis april 2012 Achtergrond onderzoek & respons Van 26 maart tot en met zondag 8 april 2012 is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Vervolgonderzoek financieel-economische crisis

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Bankzaken 1 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste verklaring: De inflatie van 1,6% is een gemiddelde waarin de

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-074 13 juli 2006 9.30 uur Uitgaven huishoudens hoger dan inkomsten De Nederlandse economie is in 2005 met 1,5 procent gegroeid. Het voor inflatie gecorrigeerde

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis.

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis. Respons Van 25 juni tot en met 5 juli is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Kredietcrisis. Ruim de helft van de 1601 panelleden (54%) vulde de vragenlijst in. Hieronder

Nadere informatie

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow

Martin Gast. Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV. Increase Pensioen KnowHow Martin Gast Edmond Halley BV Increase PensioenKnowHow BV Even voorstellen Wat is er aan de hand in lijfrenteland? Pensioenactualiteiten Kansen 3e pijler Ik ben Martin Gast Edmond Halley BV Pensioenconsultants

Nadere informatie

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG rente rente Datum: 2 januari 2013 Terugblik renteontwikkeling 2012: de hypotheekmarkt is dood 2012 was een heel saai jaar. Er waren maar heel weinig wijzigingen in de hypotheekrentes. Je kunt wel zeggen

Nadere informatie

Sterkste groei bij werknemers

Sterkste groei bij werknemers In 1994 stagneerde de ontwikkeling van de koopkracht nog. In de daarop volgende jaren nam de koopkracht echter steeds sterker toe: met 1% in 1995 tot 1,5% in 1997. De grootste stijging,,7%, deed zich voor

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen S. Hendriks (AZL) Artikel Collectief

Nadere informatie

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Lijfrentespaarrekening. Sparen voor een aanvulling op mijn pensioen.

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Lijfrentespaarrekening. Sparen voor een aanvulling op mijn pensioen. Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz Lijfrentespaarrekening Sparen voor een aanvulling op mijn pensioen. Extra sparen voor een aanvulling op uw pensioen? Kies voor zekerheid met de Allianz Lijfrentespaarrekening

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom

Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom Nieuwe

Nadere informatie

Factsheet Stand.tv - meting 25 - maart 2009

Factsheet Stand.tv - meting 25 - maart 2009 Factsheet Stand.tv - meting 25 - maart 2009 Stand.tv (voorheen De Maatschappelijke Barometer) Regelmatig peilt Motivaction - in samenwerking met Netwerk - via een vaste set vragen 'de stand van het land'.

Nadere informatie

Makelaar kan juist in deze zware tijden zijn meerwaarde bewijzen

Makelaar kan juist in deze zware tijden zijn meerwaarde bewijzen 02 december 2008 Ger Hukker, voorzitter NVM: Makelaar kan juist in deze zware tijden zijn meerwaarde bewijzen Dagelijks staan de kranten bol van zorgwekkende berichten over de gevolgen van de kredietcrisis

Nadere informatie

Zorgtaken voor de gemeente

Zorgtaken voor de gemeente De Sociale Databank Nederland presenteert in samenwerking met de gemeente een verbreding van inzicht en kennis over structurele oorzaken van de crisis met het terugeisen van 50,9 miljard aan verdwenen

Nadere informatie

Speech Diederik Samsom Politieke Ledenraad 16 maart 2013 GESPROKEN WOORD GELDT. Partijgenoten,

Speech Diederik Samsom Politieke Ledenraad 16 maart 2013 GESPROKEN WOORD GELDT. Partijgenoten, Speech Diederik Samsom Politieke Ledenraad 16 maart 2013 GESPROKEN WOORD GELDT. Partijgenoten, Afgelopen maandag. Canvassen met Pierre Heijnen in de Haagse Hemsterhuisstraat. Bos rozen in de hand. Aanbellen

Nadere informatie

Een brug naar de toekomst PCOB manifest heeft oog voor solidariteit tussen generaties

Een brug naar de toekomst PCOB manifest heeft oog voor solidariteit tussen generaties Een brug naar de toekomst PCOB manifest heeft oog voor solidariteit tussen generaties Inleiding De huidige financiële en economische crisis maakt pijnlijk duidelijk dat de houdbaarheid van de overheidsfinanciën

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Beambtenfonds voor het Mijnbedrijf Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management)

Nadere informatie

Beursdagboek 10 September 2013.

Beursdagboek 10 September 2013. Beursdagboek 10 September 2013. Morgen is het al weer 12 jaar geleden. Gisterenavond Tijd 20:16 uur. Op het moment van sluiten van onze beurs gisteren stond de Dow op +86 punten. Op dit moment zien we

Nadere informatie

De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen!

De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen! De begroting voor een eigen woning: een kopzorg voor de Belgen! 13 februari 2014 In aanwezigheid van: 1 Johan Vande Lanotte, vice-eersteminister en minister van Economie en Consumenten 2 Koen Geens, minister

Nadere informatie

Voorwoord. Nout Wellink President van de Nederlandsche Bank

Voorwoord. Nout Wellink President van de Nederlandsche Bank Voorwoord Sinds begin jaren negentig domineren koopwoningen de Nederlandse woningmarkt. Er worden stelselmatig meer koop- dan huurwoningen opgeleverd en het aantal koopwoningen is inmiddels groter dan

Nadere informatie

Met hart voor ouderen

Met hart voor ouderen Met hart voor ouderen Met hart voor ouderen Nederland telt steeds meer ouderen. Daar moeten we voor alles blij mee zijn. Het is een grote, sociale verworvenheid dat steeds meer mensen een hoge leeftijd

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 WAT TE DOEN MET ÉÉN MILJOEN 4 BEDRIJVEN SPELEN IN OP WET DBA 5 VEEL STARTENDE FREELANCERS OP LEEFTIJD 6

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

In Beeld: verkiezingsthema s

In Beeld: verkiezingsthema s In Beeld: verkiezingsthema s Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van verschillende afbeeldingen beantwoorden leerlingen vragen over zaken die met de Bondsdagverkiezingen te maken hebben. Leerdoel:

Nadere informatie