Dexia Asset Management. Juli Dexia AM s beleid inzake Controversiële Activiteiten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Dexia Asset Management. Juli 2013. Dexia AM s beleid inzake Controversiële Activiteiten"

Transcriptie

1 Dexia Asset Management Juli 2013 Dexia AM s beleid inzake Cntrversiële Activiteiten

2 INHOUDSTAFEL 1 Screening Cntrversiële Activiteiten Delstelling en berdelingskader Uitvering van de analyse Cntrversiële Activiteiten Inhud bestemd vr vlwassenen Alchl Activiteiten in nderdrukkende regimes Dierpreven Wapens Bnt Gkken Genetische mdificatie Landdiefstal Palmlie Kernenergie Tabak Gevaarlijke stffen vr het milieu en de gezndheid Page 1 f 17

3 1 Screening Cntrversiële Activiteiten 1.1. Delstelling en berdelingskader Het del van Dexia AM s eigen screening van cntrversiële activiteiten bestaat erin de betrkkenheid van een bedrijf bij één f meer cntrversiële activiteiten te evalueren en te beslissen ver de aanvaardbaarheid van de pname van dergelijke bedrijven in een beleggingsprtefeuille. Dit beleid inzake cntrversiële activiteiten behelst Dexia AM s benadering ten aanzien van de vlgende cntrversiële activiteiten: inhud bestemd vr vlwassenen, alchl, activiteiten in nderdrukkende regimes, dierpreven, wapens, bnt, gkken, genetische mdificatie, landdiefstal, palmlie, kernenergie, tabak en schadelijke stffen vr het milieu en de gezndheid. Het nderzeks- en evaluatieprces mvat drie grte stappen: 1. Identificatie van de betrkkenheid van het bedrijf bij cntrversiële activiteiten Dr middel van een externe research prvider, samen met bijkmende interne analyses dr Dexia AM s Sustainability Analysis Team, wrdt de betrkkenheid van het bedrijf bij cntrversiële activiteiten vastgesteld. 2. Evaluatie van de betrkkenheid van het bedrijf bij cntrversiële activiteiten De betrkkenheid van het bedrijf bij m het even welke geïdentificeerde cntrversiële activiteit wrdt berdeeld vlgens een aantal parameters, die de vlgende variabelen bestrijken: Type van betrkkenheid: vr elk geanalyseerd bedrijf wrdt het type van de betrkkenheid (rechtstreeks f nrechtstreeks) vastgesteld (vb. eigenaars en bedrijfsleiders, fabrikanten/prducenten, retailers/leveranciers, levering van ndersteunende prducten f diensten); Mate van betrkkenheid: gebaseerd p de drempelbenadering, die wrdt tegepast p elk type van cntrversiële activiteiten, wrden inkmsten, gedistilleerd uit dergelijke activiteiten, f de prductiecapaciteiten ervan, ver het algemeen gehanteerd als de belangrijkste indicatr van de betrkkenheid; Verantwrdelijk beleid: vr bepaalde cntrversiële activiteiten is het, naast het type en de mate van de betrkkenheid, k belangrijk m te analyseren he het bedrijf zijn ptentieel mstreden activiteiten benadert en bekijkt. Daarm zijn de aanwezigheid (f afwezigheid) van een relevant en delgericht verantwrdelijk beleid, dat de betrkkenheid van het bedrijf bij een activiteit erkent, en het bestaan van systemen en praktijken ter verzekering dat het bedrijf p een verantwrdelijke manier te werk gaat, cruciale elementen in de evaluatie. 3. Eindrdeel ver de betrkkenheid De bedeling van deze laatste stap bestaat erin p basis van de drie eerder genemde variabelen te beslissen ver de aanvaardbaarheid van de betrkkenheid van het bedrijf bij één f meer cntrversiële activiteiten. Bedrijven die de aanvaardbare niveaus van betrkkenheid, die de delstellingen en restricties van een prtefeuille bepalen, verstijgen, zullen wrden uitgeslten van de beleggingen in het kader van die prtefeuille Uitvering van de analyse Om de bedrijven te kunnen identificeren die betrkken zijn bij cntrversiële activiteiten, beschikken Dexia AM s SRIanalisten ver de rapprten van externe analisten, gespecialiseerd in ESG-berdelingen. Deze rapprten vermelden het mzetcijfer dat ndernemingen in cntrversiële activiteiten realiseren, evenals de aard van de betrkkenheid. Elke SRI-analist gaat binnen het segment van bedrijven waarvr hij verantwrdelijk is de juistheid na van de kwantitatieve en kwalitatieve infrmatie die deze rapprten bevatten dr een eigen nderzek te verrichten aan de hand van de vlgende infrmatiebrnnen: vrij beschikbare dcumenten die dr bedrijven gepubliceerd werden (CSR-verslagen, jaarverslagen, websites, diverse presentaties, enz.); de belangrijkste rapprten van NGO's en diverse betrkken partijen waarin deze specifieke activiteit behandeld wrdt; pzekingen in een database met krantenartikels; geavanceerde pzekingen via internetzekmachines Page 2 f 17

4 De cmbinatie van deze brnnen maakt een degelijke en grndige verificatie mgelijk van de infrmatie die dr de ESG-analisten verstrekt werd. Het team van SRI-analisten staat in vr de pvlging/mnitring van de cntrversiële activiteiten van alle bedrijven waarin Dexia AM eventueel zu kunnen beleggen, nder andere met behulp van een systeem van dagelijkse alerts dat gekppeld is aan een database met persberichten. Een analist van Dexia AM is specifiek verantwrdelijk vr de cntrle van ndernemingen p de bltstelling aan cntrversiële bewapening. Hij checkt elke nderneming die dr de infrmatieverstrekker aangeduid wrdt en vert zijn eigen cntrle uit p basis van: vrij beschikbare dcumenten die dr het bedrijf gepubliceerd werden (CSR-verslag, websites, jaarverslagen, diverse presentaties, enz.); de vrnaamste rapprten van NGO's en diverse betrkken partijen waarin het thema van anti-persnsmijnen, clusterbmmen en wapens en bepantsering met verarmd uranium behandeld wrdt (bv. de publicaties van de 'Cluster Munitins Calitin en de 'Landmine & Cluster Munitins Mnitr' enz.) alsk nucleaire, chemische en bichemische wapens (bv. de rapprten van de 'Internatinal Campaign t Ablisch Nuclear Weapns'). pzekingen in een database met persberichten; raadplegingen van gespecialiseerde nline media als deze tegankelijk zijn; nderzek naar de vrnaamste bewapeningsprgramma's p het gebied van anti-persnsmijnen, clusterbmmen, en wapens en bepantsering met verarmd uranium en identificatie van de betrkken bedrijven; nderzek naar de vrnaamste nucleaire, chemische en bichemische bewapeningsprgramma's en identificatie van de betrkken bedrijven. Page 3 f 17

5 2 Cntrversiële Activiteiten Dit gedeelte frmuleert vr elk van de cntrversiële activiteiten een definitie van de cntrverse, van de benadering van Dexia AM en van het uitsluitingsbeleid dat geldt vr de prtefeuillebeleggingen. 2.1 Inhud bestemd vr vlwassenen Definitie en algemene cntext Inhud bestemd vr vlwassenen wrdt meestal gelijkgesteld met prngrafische inhud. De cntrversiële aard van prngrafie wrdt meestal als tweeledig vrgesteld: enerzijds wrdt de betrkkenheid van mensen bij vernederende activiteiten in vraag gesteld en anderzijds kan prngrafie penlijk gevaren inhuden vr de eerbaarheid. Dergelijke verwegingen situeren zich p ethisch vlak en Dexia AM wil hierin geen psitie innemen. Het is eerder haar bedeling m te vrkmen dat er schade wrdt tegebracht aan kwetsbare mensen, zals minderjarigen, in de wetenschap dat geen enkel juridisch f technisch systeem tt dusver 100 % afdend is gebleken. In dit licht heeft Dexia AM ervr gekzen de standaarddefinitie van inhud bestemd vr vlwassenen uit te breiden tt gewelddadige inhud (beschrijvingen en uitbeeldingen van handelingen van fysieke agressie dr de ene persn jegens de andere). Mediageweld staat al langer bekend als een maatschappelijk risic; fictie kan inderdaad p krte en lange termijn bijdragen aan een tename van agressie en geweld bij jngere (de meest kwetsbare) kijkers, mdat hun cgnitieve en emtinele reacties wrden aangetast. Dexia AM s definitie mvat bijgevlg elke cntent die materiaal aanbiedt dat niet geschikt is vr alle delgrepen, met name inhud die aanzet tt primair geweld f die seksuele thema s p expliciete wijze prtretteert Dexia AM s benadering De heveelheid seks en geweld in de media en de aard ervan meten wrden gecntrleerd m jngere kijkers te beschermen tegen schadelijke bltstelling. De rl van de betrkken bedrijven, gaande van prducenten tt distributeurs, is in dit verband bijznder belangrijk. De prductie van expliciete seksuele inhud wrdt meestal beheerd dr pure spelers, met name bedrijven die gewnlijk veel meer dan 50% van hun inkmsten genereren met deze activiteit. Deze bedrijven zijn echter ver het algemeen te klein m deel uit te maken van de MSCI en vallen bijgevlg niet binnen het bereik van nze analyses. Er bestaan geen gelijkaardige pure bedrijven als het gaat m gewelddadige inhud, aangezien deze laatste wrdt geprduceerd in mainstream mediahuizen en zich vrdet in de vrm van reclame, film, tv en videgames. Er kan dus van een heel aantal mainstream mediaprducenten wrden beweerd dat ze inhud bestemd vr vlwassenen maken. In nze analyse zullen we truwens vrnamelijk kijken naar de tussenpersnen tussen de prducent en de uiteindelijke kijker f lezer. Ze zijn te vinden in uiteenlpende sectren: telecm en media natuurlijk, maar k de vrijetijdssectr (htels met pay-per-view in de kamers, vakantierden met shws, enz.), retail en sftware (die cashtransacties vergemakkelijkt). In deze gevallen nderschrijven we het vrzrgsprincipe en gaan we ervan uit dat alle grte tv- en filmprducenten en reclamebureaus zijn betrkken bij inhud vr vlwassenen. De wereld van de mainstream prgramma s cmmuniceert zelden penlijk ver de inkmsten die wrden gedistilleerd uit activiteiten vr vlwassenen, en de beschikbare cijfers zijn vaak ramingen. Retailers, kabelperatren en htelketens blijven meestal nder de drempel van 5%, gezien het geringe deel van hun verkpruimte, kanalen f inkmsten per kamer dat kan wrden beschuwd als inhud vr vlwassenen. Verder zijn mainstream mediaspelers gewnlijk strikt gereguleerd in alle markten, met inbegrip van de markt vr inhud bestemd vr vlwassenen. Aangezien we ervan kunnen uitgaan uitgaan dat bedrijven die zich schikken naar de bestaande wetgeving, in een geschikte bescherming van de adlescent vrzien, is de aanwezigheid van een verantwrdelijk beleid minder relevant. Page 4 f 17

6 2.1.3 Beleid van Dexia AM en drempel vr uitsluiting Dexia AM sluit alle pure spelers p het vlak van inhud bestemd vr vlwassenen uit van zijn SRI-beleggingen, evenals elk bedrijf dat meer dan 5% van zijn inkmsten haalt uit inhud vr vlwassenen, al dan niet via aandeelhuderschap. 2.2 Alchl Definitie en algemene cntext Alchl ethylalchl f ethanl is een psychactieve drug die terug te vinden is in bier, wijn f sterkedrank. Alchl wrdt geprduceerd dr de fermentatie van gist, suikers en zetmeel. Op veel plaatsen in de wereld is het cnsumeren van alchlische dranken een gangbaar gebruik tijdens sciale bijeenkmsten. Niettemin hudt de cnsumptie van alchl risic s in vr de gezndheid; bvendien zijn er de sciale gevlgen mwille van zijn bedwelmende, txische en verslavende eigenschappen. Naast de chrnische ziekten die zich kunnen ntwikkelen bij mensen die gedurende jaren grte heveelheden alchl drinken (in het bijznder kanker, levercirrse, cardivasculaire aandeningen f diabetes mellitus) wrdt alchlgebruik k geasscieerd met een grter risic p acute gezndheidsmstandigheden, zals lichamelijke letsels, met inbegrip van nbedelde letsels vanwege verkeersngevallen, en een grter risic p geweld, kinderverwaarlzing en misbruik f absenteïsme p de werkvler. In 2011 schatte de Wereldgezndheidsrgansatie (WHO) dat schadelijk gebruik van alchl jaarlijks tt 2,5 miljen dden leidde, en dat alchl-gerelateerde rzaken ged waren vr 9% van alle verlijdens in de leeftijdsgrep jaar. 1 Een gematigde alchlcnsumptie wrdt ver het algemeen als een sciaal aanvaardbaar aspect van de hedendaagse levensstijl beschuwd. Een buitensprige cnsumptie heeft echter verduidelijk een nadelige impact p de individuele gezndheid en het maatschappelijk welzijn. Het kan k leiden tt aanzienlijke gezndheidsuitgaven vr de maatschappij. Er wrdt steeds meer nadruk gelegd p een verantwrdelijk drankgebruik, mdat prducenten van alchl zich willen indekken tegen mgelijke rechtszaken ver de gevaren van alchlisme, in het kielzg van de actuele schadeclaims waarmee tabaksfabrikanten te maken krijgen. Vr regeringen en wetgevers staat het vast dat de beperking van alchl-gerelateerde prblemen (gerelateerd met de buitensprige en chrnische cnsumptie van alchl) een pririteit met zijn Dexia AM s benadering Dexia AM erkent dat een vermatige en chrnische cnsumptie en gebruik van alchlische prducten kan resulteren in negatieve maatschappelijke prblemen, zals gezndheidsprblemen en verkeersngevallen. De graad van bltstelling van een bedrijf aan de prductie en/f verkp van alchlische prducten wrdt systematisch geëvalueerd wanneer de SRI-nderneming wrdt gescreend. De meest bltgestelde sectren zijn: Veding, Dranken & Tabakswaren, Fd & Staples Retailing, en Htels & Restaurants. Van de betrkken bedrijven wrdt verwacht dat ze de risic s in verband met hun prducten uitverig aan de rde stellen m te garanderen dat klanten p de hgte wrden gebracht en zich bewust zijn van die risic s, en dat hun verkppraktijken geen inbreuk inhuden p de wettelijke verplichtingen (vb. verkp aan minderjarigen). Een verantwrdelijke benadering bestaat bijvrbeeld uit: het prmten van een verantwrdelijk alchlgebruik en verantwrdelijke verkppraktijken binnen alle activiteiten; de naleving van vrijwillige en/f wettelijke richtlijnen met betrekking tt de marketing en de prmtie van een verantwrdelijk alchlgebruik; het bewijs van geschikte trainingen en nalevingscntrles vr alle werknemers die zijn betrkken bij advertising-, marketing- f salesfuncties; de betrkkenheid bij initiatieven (vanwege de verheid) ter bevrdering van een verantwrdelijk alchlgebruik (vb. drinkgedrag van adlescenten en drnken rijden). 1 Brn: website Wereldgezndheidsrganisatie, Page 5 f 17

7 2.2.3 Dexia AM s drempel vr uitsluiting Dexia AM sluit alle bedrijven die rechtstreeks zijn betrkken bij alchl met name bruwers, distilleerders, wijnhandelaren, retailers, eigenaars & uitbaters van drankgelegenheden en restaurants waar alchl wrdt geschnken uit van zijn SRI-beleggingen, alsk alchlretailers die meer dan 10% van hun inkmsten halen uit de prductie f verkp van alchlische prducten, znder dat ze een tepasselijk verantwrdelijk beleid hebben. 2.3 Activiteiten in nderdrukkende regimes Definitie en algemene cntext Onderdrukkende regimes zijn regimes waarin fundamentele mensenrechten, zals gefrmuleerd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, in de lp der tijd systematisch wrden ntzegd. Activiteiten zijn de manieren waarp bedrijven relaties kunnen aangaan met een bepaald land; deze wrden ndergebracht in twee hfdgrepen: (1) bedrijven die een filiaal hebben in het land f (2) bedrijven die zakenden met het land via leveranciers en/f klanten. Oppnenten en vrstanders zijn het erver eens dat de stpzetting van nderdrukkende regimes een wenselijk del is. Ze zijn het evenwel niet eens ver de manier m dit del te bereiken. Oppnenten van bedrijven die zijn betrkken bij landen die gebekstaafd staan als nderdrukkende regimes, hebben het ver de kwestie van de impliciete mrele medeplichtigheid en de rechtstreekse f nrechtstreekse ndersteuning van het heersende regime en zijn schending van de mensenrechten. Vrstanders vestigen de aandacht p het vermgen van het bedrijf m een strategie van cnstructief engagement uit te werken ter verbetering van de situatie van de mensenrechten in landen die gebekt staan als nderdrukkende regimes Dexia AM s benadering Dexia AM hanteert ten aanzien van nderdrukkende regimes een specifieke benadering vr elk land, waarbij een reeks mstandigheden wrdt gecmbineerd die algemeen als bijznder delicaat wrden beschuwd. Om te evalueren welke landen nderdrukkende regimes vrmen, neemt Dexia AM de resultaten van de NGO Freedm Huse 2 in aanmerking (jaarlijks geactualiseerd). Freedm Huse rangschikt de landen in drie categrieën: Vrije, Gedeeltelijk Vrije en Niet-Vrije Landen. Dexia AM beschuwt een land als een nderdrukkend regime als het dr Freedm Huse als Niet-Vrij wrdt geclassificeerd. Dexia AM gaat k na welke van de nderdrukkende regimes wrden beschuwd als bijznder nderdrukkende regimes. Daarm verifieert Dexia AM f de landen die wrden beschuwd als nderdrukkende regimes, al dan niet sancties hebben gekregen vanwege de Eurpese Unie en de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Tt slt berdeelt Dexia AM f bedrijven die een sterke aanwezigheid hebben in landen, die zijn geïdentificeerd als bijznder nderdrukkende regimes, een verantwrdelijk beleid veren. Een verantwrdelijk beleid met één f meer van de vlgende nderdelen bevatten: evaluatie van de risic s die activiteiten in deze landen met zich meebrengen; aanpak ter ndersteuning van interacties met regeringen; evaluatie van gevlgen van in het land blijven / het land verlaten; dekking van de vijf belangrijkste IAO-cnventies: kinderarbeid, dwangarbeid, discriminatie, vrijheid van vereniging en cllectieve nderhandeling; een specifiek mnitringsysteem met tls f frequentie van mnitring, aangepast aan het risicniveau; specifieke systeemverbeteringen f implementeringen bij wijze van reactie p vastgestelde aantijgingen; en de transparantie van het bedrijf in zijn dialg met stakehlders waarnder bijvrbeeld zijn antwrden p NGO-rapprten en vragen van beleggers; het beleid van lie- en gasbedrijven en van mijnbuwndernemingen met tevens specifieke richtlijnen bevatten vr de mgang met de rdestrijdkrachten, aangezien het prbleem van de veiligheid reeds nder de aandacht werd gebracht dr schendingen van de mensenrechten. 2 Page 6 f 17

8 2.3.3 Dexia AM s drempel vr uitsluiting Dexia AM sluit standaard alle ndernemingen die een sterke aanwezigheid hebben in bijznder nderdrukkende regimes en die geen tepasselijk verantwrdelijk beleid veren, uit van zijn SRI-beleggingen. Van een bedrijf wrdt aangenmen dat het een sterke aanwezigheid heeft in een land, indien: zijn verkp in het land meer dan 1% vertegenwrdigt van zijn ttale inkmsten; en/f het m het even welk belang heeft in jint ventures, dchterndernemingen f fabrieken (behalve uitsluitend een verkp- f representatiekantr) in het land; en/f activiteiten in het land ntplit p infrastructureel/structureel niveau. 2.4 Dierpreven Definitie en algemene cntext Dierpreven kunnen wrden gedefinieerd als tests waarbij dieren wrden gebruikt vr experimentele f andere wetenschappelijke deleinden. Deze tests mvatten de dissectie van levende dieren en andere types van experimenten, zals txiciteitstests. Er wrdt geraamd dat wereldwijd jaarlijks 50 tt 100 miljen gewervelde dieren, van zebravissen tt niet-menselijke primaten, wrden gebruikt. Die dieren wrden ingezet vr tests van zwel prducten waarbij dierpreven wettelijk vereist zijn als van prducten waarbij dat niet het geval is Dexia AM s psitie Dexia AM prmt het gebruik van alternatieve methdes waarbij experimenten met dieren wrden vervangen, wanneer de mgelijkheden m de veiligheid van een prduct te evalueren niet in het gedrang wrden gebracht. Vrderingen inzake de ntwikkeling en de validering van alternatieven zuden sterk meten wrden aangemedigd. Via alternatieve methdes kan men nagaan f een nieuwe chemische verbinding het gewenste effect heeft p geïsleerde cellen f weefsels, en deze methdes kunnen nuttig zijn vr de screening en de initiële stappen in het prces van risic-identificatie. Niettemin erkent Dexia AM k dat ze het in viv research niet systematisch kunnen vervangen. Bijgevlg kunnen dierpreven de klf tussen methdes znder dieren en tests met mensen dichten. Dexia AM is vrstander van duurzame en verantwrdelijke beleggingen in bedrijven, actief p het gebied van dierpreven, die de zgenaamde drie R-principes, namelijk Replacement, Reductin en Refinement, aan de rde stellen (in het kader van een verantwrdelijk beleid). Deze principes streven naar het gebruik van alternatieve methdes, een beperking van het aantal gebruikte dieren en een minimalisering van het leed en de pijn die deze dieren ervaren Dexia AM s drempel vr uitsluiting Dexia AM weert alle bedrijven uit zijn SRI-beleggingen, die dierpreven verrichten vr prducten waarvr: geen wettelijke verplichting bestaat en waarvr het bedrijf geen verantwrdelijk beleid heeft (de drie R s); f waarvr dierpreven verbden zijn. 2.5 Wapens Definitie en algemene cntext Een wapen f wapentuig is een instrument, ntwrpen m een tegenstander te verwnden f te dden. Wapentuigen mvatten artillerie, handwapens, ammunitie, raketten en bmmen, legervliegtuigen, schepen en uiteenlpende legervertuigen. Wapens kunnen wrden ingezet m aan te vallen f te verdedigen, en bijgevlg m te bedreigen f te beschermen. Hewel wapens ndzakelijk kunnen zijn met het g p de vredehandhaving, maakt hun ultieme pzet van vernietiging f bedreiging van mensen ze nethisch en immreel. Page 7 f 17

9 2.5.2 Dexia AM s benadering Ten eerste wrdt bij de cntrversiële activiteiten p het gebied van wapens, een belangrijk nderscheid gemaakt tussen bedrijven die rechtstreeks f nrechtstreeks zijn betrkken: Rechtstreekse betrkkenheid: van een bedrijf wrdt verndersteld dat het rechtstreeks is betrkken bij de bewapeningsindustrie wanneer het vlgende zaken prduceert / fabriceert / nderhudt / verkp / verhandelt: cmplete wapensystemen; cruciale nderdelen van een wapensysteem; cruciale services met betrekking tt een wapensysteem. Onderdelen en services wrden als cruciaal beschuwd wanneer ze vlden aan de beide vlgende vrwaarden: de nderdelen/services zijn specifiek ntwrpen m te wrden gebruikt in f in relatie met een wapensysteem; de nderdelen/services spelen een rl in de ddelijkheid van de wapensystemen. In dit geval wrden de nderdelen en services Essentiële nderdelen & services genemd. De nderdelen en services, verkcht aan militaire klanten, die niet specifiek zijn ntwrpen vr een wapensysteem en die geen essentiële nderdelen vrmen in een wapensysteem, behren tt de categrie Gederen en/f services vr dubbel gebruik f algemene deleinden. Wrden met name beschuwd als Gederen en/f services vr dubbel gebruik f algemene deleinden : cateringmateriaal & -services, prducten & services vr wningen, transprtmateriaal & -services, unifrmen, reclamediensten, kantrcmputers, schnmaakdiensten, elektriciteitsmateriaal & -services, verzekeringen, de rganisatie van wapenbeurzen, enz. Onrechtstreekse betrkkenheid: een bedrijf kan nrechtstreeks zijn betrkken bij de wapenindustrie via aandeelhuderschap en schuldeiserschap: Aandeelhuderschap: met name wanneer een bedrijf aandelen bezit in andere bedrijven die rechtstreeks zijn betrkken bij wapensystemen en hun essentiële nderdelen/services. Schuldeiserschap: met name wanneer een bedrijf bligaties bezit van f financiële diensten verleent aan bedrijven die rechtstreeks zijn betrkken bij wapensystemen en hun essentiële nderdelen / services. Ten tweede neemt DEXIA AM bij het evalueren van de betrkkenheid van een bedrijf bij de wapenindustrie k het type van wapentuig in aanmerking. Dexia AM s benadering maakt aldus een nderscheid tussen cnventinele wapens en cntrversiële wapens. In het raam van DEXIA AM s actuele benadering zijn cntrversiële wapens: (1) antipersnslandmijnen, (2) clusterbmmen, (3) kernwapens, (4) wapens en wapenrustingen van verarmd uranium, (5) chemische wapens, f (6) bilgische wapens. Deze wapens zijn geïdentificeerd als cntrversiële wapens mdat ze zware kritiek krijgen in het licht van drie criteria: De lukrake aard van de wapens p het mment van hun gebruik: namelijk wanneer het gebruikte wapen niet alleen militaire delen treft, maar waarschijnlijk k burgerslachtffers zal maken, schade zal aanrichten aan de burgerlijke infrastructuur en andere nevenschade zal verrzaken. De identificatie als wapensystemen die vermatige letsels en nndig lijden verrzaken. De ptentiële humanitaire impact p lange termijn van deze wapens, die de menselijke gezndheid negatief kunnen beïnvleden en/f de ntwikkeling en de wederpbuw van vrmalige rlgsgebieden in de weg kunnen staan. Van bedrijven die kernwapens f essentiële nderdelen/services van kernwapens prduceren, fabriceren, nderhuden, verkpen, verhandelen, ngeacht f het land van de klant het Nn-Prliferatieverdrag vr Kernwapens heeft ndertekend en geratificeerd, wrdt verndersteld dat ze zijn betrkken bij activiteiten p het gebied van kernwapens Dexia AM s drempel vr uitsluiting Dexia AM weert alle bedrijven uit Dexia AM s beleggingen, die: rechtstreeks zijn betrkken bij de ntwikkeling, de prductie, de tests, het nderhud en de verkp van één f meer van de drie vlgende cntrversiële wapens (1) antipersns-landmijnen, (2) clusterbmmen, (3) verarmd uranium, ngeacht de verkp/inkmsten, gegenereerd uit dergelijke prducten; Page 8 f 17

10 een belang (aandelen) van meer dan 50% hebben in een bedrijf dat rechtstreeks is betrkken bij dergelijke cntrversiële wapens; f meer dan 50% van hun kredietprtefeuille hebben tegekend aan bedrijven die rechtstreeks zijn betrkken bij deze cntrversiële wapens. Dexia AM SRI-beleggingen sluiten alle bedrijven uit die rechtstreeks zijn betrkken bij de ntwikkeling, de prductie, de tests, het nderhud en de verkp van één f meer van de zes cntrversiële wapens (1) antipersns-landmijnen, (2) clusterbmmen, (3) verarmd uranium, (4) kernwapens, (5) chemische wapens f (6) bilgische wapens, ngeacht de verkp/inkmsten, gegenereerd uit dergelijke prducten; meer dan 3% van hun ttale verkp/inkmsten genereren met de prductie, fabricage, handel, tests f nderhud van cnventinele wapens en/f van essentiële nderdelen / sevices van cnventinele wapens; een belang (aandelen) van meer dan 10% hebben in een bedrijf dat rechtstreeks is betrkken bij cnventinele wapens f cntrversiële wapens; f meer dan 10% van hun kredietprtefeuille hebben tegekend aan bedrijven die rechtstreeks zijn betrkken bij cnventinele wapens f cntrversiële wapens. 2.6 Bnt Definitie en algemene cntext Het gebruik van dierlijke prducten zals bnt, wrdt geasscieerd met prblemen p het vlak van de bescherming van bedreigde diersrten, dierenwelzijn en vervuiling. 3 In smmige gevallen kan de speurtcht naar bepaalde srten bnt en nderbnt specifieke diersrten in gevaar brengen. Dit was bijvrbeeld het geval vr de Chiru (f Tibetaanse antilpe). 4 De bescherming van bedreigde diersrten wrdt wereldwijd aan de rde gesteld dr de CITES (de Cnventin n Internatinal Trade in Endangered Species f Wild Fauna and Flra). De CITES vrmt een internatinale vereenkmst tussen regeringen en mvatte p 15 december betrkkenen. 5 Deze cnventie wil verzekeren dat de internatinale handel in specimens van wilde dieren en planten hun vrtbestaan niet in het gedrang brengt. 6 Dierenwelzijn is eveneens een prbleem dat kmt kijken bij bnt, hewel de risic s kunnen variëren in functie van lkale wetgevingen. Vervuilingsprblemen, vb. de mgelijike risic s gekppeld aan het kleuren van bnt, het gebruik van giftige chemicaliën, enz. meten k wrden vermeld, hewel deze minder zichtbaar zijn Dexia AM s benadering Dexia AM erkent dat de bntsectr is bltgesteld aan mgelijke risic s met betrekking tt de bescherming van bedreigde diersrten, dierenwelzijn en milieuvervuiling Dexia AM s drempel vr uitsluiting Prblemen die het gebruik van bnt met zich meebrengt, wrden in acht genmen in Dexia AM s SRI Nrms-Based en Best-in-Class bedrijfsanalyses, wanneer dat relevant en van tepassing is. Bedrijven die prducten prduceren dr gebruik te maken van zeldzame, bedreigde f kwetsbare dieren- en plantensrten (waarnder bnt) krijgen een erg negatieve scre in Dexia AM s Best-in-Class analyse. Vastgestelde schendingen van de Glbal Cmpact, met name milieuvertredingen, wrden eveneens gesanctineerd Page 9 f 17

11 2.7 Gkken Definitie en cntrverse Gkken kan wrden gedefinieerd als de reallcatie van bezittingen p basis van delbewuste risic s waarmee winst vr de ene partij en verlies vr de andere gepaard gaat, gewnlijk znder dat er prductieve arbeid bij kmt kijken vanwege één van de partijen. Het bepalende prces hudt altijd een element van teval in en kan zelfs uitsluitend m teval draaien. Lterijen, weddenschappen f gkspelen (rulette, blackjack, enz.) maar k e-gaming (internet, gsm s) kaderen in deze definitie. Naast de ecnmische en sciale vrdelen die vrtvleien uit de tewerkstelling en de belastinginkmsten, wrdt gkken bekritiseerd mwille van de ptentieel negatieve gevlgen die het kan hebben p dwangmatige gkkers. Gkken wrdt inderdaad prblematisch wanneer het wrdt gekenmerkt dr meilijkheden m de bedragen en/f de tijd te beperken die aan deze activiteit wrden besteed; dit leidt dan weer tt nadelige gevlgen vr de gkker, vr anderen f vr de hele gemeenschap. Tt die gevlgen behren het uiteenvallen van gezinsrelaties, een slechtere fysieke en psychische gezndheid, aanzienlijke financiële verliezen, financiële/juridische implicaties, werklsheid f de verlies van de jbstatus, en tt slt drugs- en alchlmisbruik Dexia AM s apprach Hewel Dexia AM zich bewust is van het vrkmen van prblematisch gkken, zullen beleggingen in bedrijven die zijn betrkken bij gkken en bij de prductie van gkprducten (games) in aanmerking wrden genmen indien ze de risic s, die met de prducten gepaard gaan, p uitverige wijze aanpakken. Hierte meten er, wanneer men ervr kiest in deze bedrijven te investeren, uiteenlpende factren in acht wrden genmen, zals de verzekering dat klanten zich bewust zijn van en wrden geïnfrmeerd ver de risic s, naast de mnitring van verkppraktijken met het g p de bescherming van kwetsbare mensen zals minderjarigen. Verantwrdelijke gkbedrijven meten de cnsument p gepaste wijze infrmeren, maar meten zich tevens en vral cncentreren p de bescherming van prbleemgkkers en pathlgische gkkers, en p het drveren van primaire preventiemaatregelen. Ondanks diverse bestaande gedragscdes en infrmatiepraktijken die nu wijd en zijd verspreid zijn in de sectr, stelt Dexia AM echter vast dat dergelijke initiatieven ng verder zuden meten gaan. Meer specifiek heeft het laatste wetenschappelijke nderzek bevestigd dat he makkelijker het gkken is, he grter het gevaar p verslaving wrdt. Het internet wrdt daarm beschuwd als een grter risic dan andere vrmen van gkken mwille van het islement en de annimiteit van de spelers. E-gambling heeft de vrbije jaren de sterkste grei gekend, maar preventie- en infrmatiemaatregelen schijnen vaak niet tereikend m de risic s te beheersen. Dexia AM eist dat bedrijven die rechtstreeks zijn betrkken bij gkken (machine- f sftwarefabrikanten, casin s, lterijen, bkmakers, gkwebsites, speelzalen met gkautmaten, gkuitzendingen) een practief verantwrdelijk beleid veren waarin design, transparantie van gedrag en klantensupprt aan bd kmen. Meer in het bijznder met er, naast de naleving van de vrijwillige en/f wettelijke richtlijnen met betrekking tt de marketing en de prmtie van verantwrdelijk gkken, k aandacht wrden besteed aan vernieuwende benaderingen, zals bnussen vr verantwrdelijke spelers f de ntwikkeling van sftware waarmee verslavende games f prblematische gkkers kunnen wrden pgesprd. Bedrijven die nrechtstreeks zijn betrkken bij gkken via tussenliggende services die de tegang tt gkspelen mgelijk maken (vb. leveranciers van diensten vr nline betaling, algemene retailers, luchthavens waar gkprducten geïnstalleerd zijn) meten efficiënt helpen m de cnsument een betere bescherming te garanderen (vb. beperkte tegang tt gkkanalen via tegang met wachtwrd) indien ze kunnen. Dexia AM eist dat deze verantwrdelijkheid wrdt weerspiegeld in een verantwrdelijk beleid, als de inkmsten, die uit dergelijke tussenliggende services wrden gehaald, aanzienlijk zijn. Vr bedrijven die nrechtstreeks zijn betrkken bij gkactiviteiten via aandeelhuderschap in gkbedrijven, k al is gkken niet hun kernactiviteit, zijn het nut en de redelijkheid van een verantwrdelijk beleid beperkt Dexia AM s beleid en drempel vr uitsluiting Dexia AM sluit alle bedrijven, die rechtstreeks f nrechtstreeks meer dan 5% van hun ttale inkmsten (zelfs via aandeelhuderschap) halen uit gkactiviteiten, uit van zijn SRI-beleggingen. Page 10 f 17

12 2.8 Genetische mdificatie Definitie en algemene cntext Een genetisch gemdificeerd rganisme (GMO) is een rganisme waarin het genetisch materiaal werd gewijzigd p een manier die in de natuur niet tt stand kan kmen dr te paren en/f via natuurlijke hercmbinatie. Het publieke debat ver GMO s in zaden, gewassen en vedsel blijft sterk geplariseerd veel meer dan het geval is bij farmaceutische prducten. De bedeling van genetische mdificatie is gewassen resistent te maken tegen insecten, nkruidverdelgers, drgte, enz. Wat vedsel betreft, kunnen GMO s prducten vedzamer maken, hun smaak verbeteren en hun leven in de rekken verlengen. Tegenstanders van GMO s prberen echter de prductie te beperken van wat ze nemen "GMO-vervuiling". Ze wijzen daarbij p de nbekende risic s vr de mensenlijke gezndheid en het milieu. De wetenschappelijke gemeenschap is ng niet klaar m een definitief antwrd te frmuleren ver de gevaren van GMO s wegens het ntbreken van de ndige langetermijnervaring Dexia AM s benadering Dexia AM erkent de nzekerheden die de prductie en het gebruik van GMO s mgeven, en hanteert bijgevlg een evenwichtige benadering. De evaluatie van deze activiteit is gebaseerd p bltstelling aan GMO s, het bestaan van een verantwrdelijk beleid en de naleving van de internatinale afspraken inzake GMO s. De kenmerken van een verantwrdelijk beleid hangen af van de sectr in kwestie: Bedrijven in de sectren van veding, dranken & tabak f fd & staples retailing meten in hun verantwrdelijk beleid minstens aandacht hebben vr een duidelijke labeling en prcedures vr traceerbaarheid, zdat de cnsument een geschikte basis krijgt vr het nemen van zijn aankpbeslissing. De labeling van dergelijke prducten met begrijpelijk zijn en met nuttige infrmatie verschaffen. Bvendien meten de bedrijven erp tezien dat hun leveranciers strikte richtlijnen vlgen. Bedrijven in de chemische, farmaceutische, landbuw-, bitechnlgische f gezndheidszrgsectr meten minstens de gevaarlijke aard van GMO s erkennen, de wet naleven, risic-evaluaties uitveren en een gecntrleerd gebruik in hun R&D garanderen. Hewel bedrijven uit de sectren van het htelwezen, restaurants, vrije tijd en transprt naar alle waarschijnlijkheid prducten verkpen die genetisch gewijzigde rganismen bevatten, al naargelang de gegrafische lkalisering van hun activiteiten, wil Dexia AM hen niet a priri sanctineren, aangezien ze slechts in zeer beperkte mate een weerslag ndervinden van GMO s Dexia AM s drempel vr uitsluiting Dexia AM weert alle bedrijven uit zijn SRI-beleggingen die rechtstreeks zijn betrkken bij GMO s en die: meer dan 10% van hun mzet halen uit GMO-activiteiten znder de aanwezigheid van een tepasselijk verantwrdelijk beleid, zals eerder beschreven; f zich schuldig maken aan ernstige, systematische en herhaalde inbreuken p de internatinale afspraken inzake GMO s. 2.9 Landdiefstal Definitie en algemene cntext Landdiefstal verwijst naar de aankp f leasing van uitgestrekte gebieden, meestal in ntwikkelingslanden, dr investeerders (landen f ndernemingen) m vedselvrraden p lange termijn veilig te stellen, m bibrandstffen te prduceren f vr speculatieve deleinden. Vlgens de Verenigde Naties werden in de eerste helft van 2009 alleen reeds 30 miljen hectaren landbuwgrnd aangekcht in het raam van dergelijke deals een cijfer dat gelijk is aan de helft van Eurpa s ttale landbuwgrnd. Omwille van het gebrek aan transparantie en de geheimhuding die deze deals gewnlijk mgeven, is het echter meilijk m met zekerheid te weten heveel land er daadwerkelijk in andere handen is vergegaan. Page 11 f 17

13 Eén van de meest nmiddellijke gevlgen van landdiefstal is een afname van de vedselzekerheid in ntwikkelingslanden en een verstrend effect p de lkale gemeenschappen, in het bijznder p kleinschalige vedselprducenten, aangezien nderzek heeft uitgewezen dat een betruwbare tegang tt land armede en hnger kan verminderen Dexia AM s benadering Dexia AM beschuwt landdiefstal als een cntrversiële kwestie mwille van de gevlgen ervan p lkale gemeenschappen in ntwikkelingslanden (tegang tt land; armede, hnger). Dexia AM evalueert landdiefstal reeds in het mensenrechten-gedeelte van zijn SRI Nrms-based screening. Z wrdt nder meer het bestaan van de vrije, vrafgaandelijke en geïnfrmeerde instemming van de getrffen gebruikers van de grnden in acht genmen, naast het ntbreken van schendingen van de mensenrechten en de transparantie van de cntracten m de schaal van het prbleem en het aantal getrffen mensen te kunnen inschatten Dexia AM s drempel vr uitsluiting In Dexia AM s SRI Nrms-based screening wrdt een bedrijf uitgeslten van SRI-beleggingen indien er sterke bewijzen zijn van herhaalde, ernstige en systematische schendingen van internatinale nrmen en principes met betrekking tt de mensenrechtenprincipes, geasscieerd met landdiefstal Palmlie Definitie en algemene cntext Hewel palmlieprducten een aantal vrdelen te bieden hebben p het vlak van prductiviteit, prijzen f fysische eigenschappen (hun hge xidatieve stabiliteit die hen geschikter maakt vr het bakken 7 ), huden ze k een aantal risic s vr het milieu en de gezndheid in. Op basis van het verslag uit 2012 van het WWF ver Prfitability and Sustainability in Palm Oil Prductin wrdt ngeveer 85% van alle palmlie geprduceerd in Indnesië en Maleisië. In deze landen kan de prductie van palmlie aanzienlijke ksten met zich meebrengen p het gebied van bidiversiteit en ntbssing. Bvendien hudt de ntbssing, die wrdt verrzaakt dr de palmlieteelt, risic s vr het leefmilieu in mwille van de bijbehrende uitstt van breikasgassen. Palmlieprducten vertnen duidelijk gezndheidsrisic s mdat ze relatief hge heveelheden verzadigde vetzuren bevatten in vergelijking met andere, cnventinele plantaardige liën 8. Met name hebben enkele rganisaties, hewel dit vatbaar blijft vr discussie, verzadigd vet geïdentificeerd als een mgelijke risicfactr in het kader van cardivasculaire aandeningen. In 2003 bijvrbeeld stelde het rapprt van een gezamenlijke cnsultatie van specialisten van de WHO (Wrld Health Organisatin) en de FAO (Fd and Agriculture Organisatin) dat de bewijsstukken aantnen dat de inname van verzadigde vetzuren rechtstreeks is gerelateerd met cardivasculaire risic s. 9 Niettemin met wrden genteerd dat hetzelfde rapprt k erkende dat in ntwikkelingslanden, waar de pname van energie vr bepaalde bevlkingsgrepen ntereikend kan zijn, het energieverbruik hg ligt en de lichaamsvetpercentages laag (BMI <18.5 kg/m2). Hier met wrden nagedacht ver de heveelheid en de kwaliteit van de vettever, in de wetenschap dat men aan bepaalde energievereisten met vlden. Specifieke brnnen van verzadigd vet, zals kkslie en palmlie, verschaffen gedkpe energie en kunnen een belangrijke brn van energie vr de armen zijn Page 12 f 17

14 Dexia AM s benadering Dexia AM erkent dat de milieu- en gezndheidsprblemen die gepaard gaan met palmlie, in aanmerking meten wrden genmen in de duurzaamheidsanalyse van een bedrijf. Bijgevlg hudt Dexia AM s SRI-benadering rekening met een duurzame palmliecertificatie Dexia AM s drempel vr uitsluiting Op basis van de eerder beschreven cntext vermijden Dexia AM s SRI-beleggingen niet systematisch elke investering in bedrijven die zijn bltgesteld aan palmlie, maar krijgen bedrijfsverkpen, gegenereerd met palmlie, swies een negatieve scre in Dexia AM s SRI Best-in-Class analyse. In deze cntext wrdt een nderscheid gemaakt tussen duurzaam gecertificeerde en niet-gecertificeerde prducten in Dexia AM s Best-in-Class SRI-bedrijfsanalyses. In het bijznder kunnen telers wrden gecertificeerd dr de Rundtable n Sustainable Palm Oil (RSPO), een internatinale nn-prfitrganisatie die werkt met criteria zals transparantie, naleving van de tepasselijke wetgeving, engagement inzake de ecnmische leefbaarheid p lange termijn, milieuverantwrdelijkheid en duurzaamheid van de relaties met werknemers en lkale gemeenschappen. Hewel de efficiëntie en de gelfwaardigheid van een duurzame palmliecertificatie dr bepaalde stakehlders in vraag wrden gesteld, wrdt ervan uitgegaan dat een dergelijke certificatie kan helpen bij de verbetering van het duurzaamheidsprfiel van palmlie in het algemeen. Bvendien wrdt er in de SRI Nrms-based screening bijzndere aandacht besteed aan mgelijke schendingen van de milieuprincipes en de mensenrechten, gefrmuleerd in de Glbal Cmpact, in relatie met de activiteiten van bedrijven die zijn bltgesteld aan palmlie Kernenergie Definitie en algemene cntext Kernenergie wrdt gedefinieerd als energie die wrdt verkregen uit atmsplitsing in reactren en die kan wrden ingezet als drijfkracht, vr verwarming en vr de prductie van elektriciteit. Bedrijven kunnen p verschillende niveaus zijn betrkken bij het kernenergieprces; dit dient gezien in de cntext van een cyclus die de ntginning, de cnversie en de verrijking van uranium vr de prductie van kernbrandstf mvat, de bestraling van de brandstf in een kernreactr en vervlgens de herverwerking/verwijdering van de gebruikte kernbrandstf en ander kernafval. Ondanks de vrdelen van kernenergie als een energie met een geringe CO²-uitstt en lage marginale ksten (bijvrbeeld vergeleken met steenkl) die de risic s van een nzekere tever beperkt, bestaat er veel cntrverse rnd het gebruik van kernenergie als een leefbaar en duurzaam alternatief vr andere energievrmen, dit mwille van de enrme milieu- en veiligheidsrisic s en gevaren in verband met kernreactie, kernafval, ntmanteling van krachtcentrales en verspreiding van kernbrandstf Dexia AM s benadering Zlang er met kernenergie wrdt gewerkt vlgens de strengste veiligheidsvrwaarden, vrmt ze mmenteel een beprefd en ndzakelijk alternatief vr fssiele brandstffen en zal ze deel blijven uitmaken van het energieaanbd in deze eeuw. Dexia AM erkent echter dat de vrdelen van kernenergie p het vlak van de beperking van de klimaatverandering en de zekerheid van de energietever, wrden geneutraliseerd dr aanzienlijke risic s vr het milieu en de veiligheid Dexia AM s beleid en drempel vr uitsluiting Dexia AM neemt twee verschillende drempels in acht vr de uitsluiting van bedrijven die actief zijn in de prductie van kernenergie, uit zijn SRI-beleggingen, en dit naargelang de regi in kwestie. Dexia AM weert alle Eurpese en Nrd-Amerikaanse bedrijven en bedrijven uit het Verre Osten uit zijn SRIbeleggingen die rechtstreeks f nrechtstreeks meer dan 30% van hun inkmsten halen uit de ntginning, de cnversie Page 13 f 17

15 en de verrijking van uranium vr de prductie van kernbrandstf, de bestraling van de brandstf in een kernreactr en/f de herwerking/verwijdering van gebruikte kernbrandstf en ander kernafval. Deze drempel daalt tt 5% vr bedrijven die actief zijn in de greilanden, gezien: het risic van de beschikking ver kernenergieprductie in landen die zwel kernwapens bezitten als een laag niveau van plitieke stabiliteit kennen, wat een impact zu kunnen hebben p de capaciteit van de regering m kernmateriaal te beveiligen; de lagere nrmen p het vlak van de vrijgave van de bendigde infrmatie vr de evaluatie van de capaciteit van het bedrijf m de specifieke risic s van kernenergieprductie te beheren, wat cruciaal is in cmbinatie met een beperkte tegang tt de lkale gemeenschappen met het g p npartijdige infrmatie Tabak Definitie en algemene cntext Tabaksprducten die wrden geprduceerd en verhandeld dr bedrijven, mvatten sigaretten en sigaren, naast andere prducten zals kauwtabak, snuiftabak en pruimtabak. Sigaretten zijn ged vr het grtste aandeel in de prductie van tabaksprducten. Wetenschappelijk nderzek heeft afdend aangetnd dat alle vrmen van tabak in de lp der jaren tt gezndheidsprblemen leiden, vaak resulterend in een verlijden f invaliditeit. Rkers lpen aanzienlijk meer risic s p kanker en p hartziekten, berertes en emfyseem, naast andere ddelijke en niet-ddelijke aandeningen. Het rapprt uit 2011 van de Wereldgezndheidsrganisatie (WHO) ver de wereldwijde tabaksepidemie vestigt de aandacht p het feit dat tabak wereldwijd de hfdrzaak blijft van te vermijden sterfgevallen. 10 Er wrdt geraamd dat er jaarlijks zes miljen mensen wrden gedd dr tabak, nder wie 600,000 niet-rkers die wrden bltgesteld aan passief rken. Er dient k pgemerkt dat de WHO in 2008 zes maatregelen vr tabaksbeheersing heeft geïntrduceerd (MPOWER package), bedeld m het tabaksverbruik te beperken (vb. hulp bij het stppen met rken, taksen p tabak, verbd p tabaksreclame, enz.) Dexia AM s benadering Dexia AM erkent dat de cnsumptie en het gebruik van tabaksprducten in m het even welke heveelheid resulteert in negatieve maatschappelijke en gezndheidsprblemen, en een belangrijke ddsrzaak vrmt Dexia AM s drempel vr uitsluiting Dexia AM sluit alle bedrijven, die rechtstreeks zijn betrkken bij de tabakssectr en die meer dan 5% van hun mzet genereren met de prductie f de verkp van tabaksprducten, uit van zijn SRI-beleggingen. Dexia AM wil bedrijven die nrechtstreeks zijn betrkken bij de tabakssectr via ndersteunende prducten en/f diensten (vb. leveranciers van verpakkingsmateriaal) niet a priri sanctineren, mdat hun activiteiten niet uitsluitend zijn gericht p de tabakssectr. 10 Page 14 f 17

16 2.13 Gevaarlijke stffen vr het milieu en de gezndheid Definitie en algemene cntext Een gevaarlijke stf wrdt gedefinieerd als een chemisch prduct f mengsel dat ptentieel schadelijk is vr het milieu en vr de gezndheid, gezien de hge mate van crrelatie tussen de menselijke gezndheid en het leefmilieu. De impact van gevaarlijke stffen hangt af van de dsis en de bltstelling. Vlgens de definitie van het United Natins Envirnment Prgramme (UNEP) zijn gevaarlijke stffen schadelijke substanties en gevaarlijk afval waarnder: Meilijk afbreekbare, bi-accumulatieve en txische stffen (PBT s); Chemicaliën die kankerverwekkend f mutageen zijn, f die een schadelijk effect hebben p het vrtplantings-, het endcriene, het immuniteits- f het zenuwstelsel; Chemicaliën die nmiddellijke gevaren inhuden (acuut txisch, explsief, crrsief); Chemicaliën van mndiaal belang, zals meilijk afbreekbare rganische pllutanten (POP s), breikasgassen en zn-afbrekende stffen (ODS); Afval uit de gezndheidszrg; E-afval. Gevaarlijke stffen verzwakken ecsystemen en zijn rechtstreeks betrkken bij de eutrfiëring van waterlichamen en de zn-afname in de stratsfeer; ze leiden tevens tt gezndheidsprblemen zals kankers, misgebrten, neurlgische strnissen en een verstrde hrmnhuishuding. Mensen kunnen vlgens UNEP in het dagelijkse leven wrden bltgesteld via de inname van besmet drinkwater, het eten van besmet vedsel (vb. vis, besmet met kwik, DDT en/f PCB s), het inademen van verntreinigde lucht (zwel binnen als buiten) en via rechtstreeks huidcntact. Er bestaat terzake een wetgevende structuur p Eurpees en p natinaal vlak. REACH (Registratin, Evaluatin, Authrisatin and Restrictin f Chemical substances) is p Eurpees niveau de belangrijkste richtlijn inzake de cntrle ver gevaarlijke stffen, want hij legt de geleidelijke uitdving van het gebruik van bepaalde gevaarlijke stffen p. Andere Eurpese beleidsregels ver chemicaliën en luchtverntreiniging zijn net als natinale wetten zals de Txic Substances Cntrl Act uit 1976 in de VS, bedeld m het gebruik en de verwijdering van gevaarlijke stffen te cntrleren Dexia AM s benadering Dexia AM erkent dat gevaarlijke stffen schadelijk zijn vr het milieu en de gezndheid. Omwille van de grte diversiteit aan gevaarlijke stffen die wrden gebruikt in het kader van bedrijfsactiviteiten, hudt Dexia AM rekening met hun gebruik en de impact van de risic s, die gepaard gaan met hun gebruik, in alle fases van het SRI-prces vr bedrijfsanalyses. In de macr-analyse van het Best-in-class SRI-screeningprces wrdt de bltstelling van de bedrijfsactiviteiten aan gevaarlijke stffen geëvalueerd aan de hand van drie van de zes belangrijkste geanalyseerde duurzame uitdagingen: klimaatverandering, uitputting van natuurlijke grndstffen en gezndheid & welzijn. Bedrijven die een negatieve impact hebben p de klimaatverandering mwille van de CO²-uitstt (een breikasgas), zijn terug te vinden in alle sectren en krijgen een negatieve scre. Anders dan bij de klimaatverandering is vervuiling die wrdt verrzaakt dr de explitatie van natuurlijke rijkdmmen meer sectr-specifiek: bedrijven die diverse vervuilende stffen in de atmsfeer, de bdem en de waterhudende grndlaag lzen, wrden vaker bestraft in delicate sectren, zals de energiesectr, waarnder bijvrbeeld schaliegas f nutsvrzieningen. De duurzame uitdaging p het gebied van gezndheid & welzijn biedt de mgelijkheid m bedrijven te identificeren en te sanctineren die kunnen bijdragen aan een grtere verspreiding van ziektes mwille van de aard van hun activiteiten. Bepaalde bedrijven in de metaal- en mijnbuwsectr lpen in het bijznder risic s met betrekking tt de ntginning van gevaarlijke stffen zals kwik f chrm, wat leidt tt ernstige gezndheidsprblemen. Bijgevlg krijgen ze een negatieve scre vr gezndheid & welzijn. Page 15 f 17

17 In de fase van de micr-analyse van het Best-in-class SRI-analyseprces wrdt de capaciteit van een bedrijf m zijn impact p het milieu en p de vlksgezndheid te beheren, berdeeld. Dexia AM cncentreert zich p de lzing van gevaarlijke stffen in het milieu via nitraten f zware metalen in het water en in de atmsfeer (waarnder VOC s, S 2 en Nx), en k via het dumpen van gevaarlijk afval. Als resultaat hiervan wrden bedrijven die zijn betrkken bij het gebruik en de uitstt van gevaarlijke stffen, geanalyseerd in functie van hun capaciteit m een geschikt kwaliteitsbeheer rnd dit prbleem in te veren. De energiesectr heeft bijvrbeeld te maken met de uitstt van txische deeltjes, zals SOx, NOx, VOC s en benzeen, die resulteren uit de raffinageprcessen en de chemische prductieprcessen. Bedrijven die zijn betrkken bij deze activiteiten, wrden berdeeld in functie van hun capaciteit m deze uitstt in de atmsfeer te beperken. De impact p de vlksgezndheid wrdt behandeld in de fase waarin de prductveiligheid wrdt geanalyseerd, wanneer Dexia AM kijkt naar de preventie f de pheffing van ernstige bedreigingen vr de vlksgezndheid en de veiligheid, vrtvleiend uit de cnsumptie/het gebruik f de dumping van het verkchte prduct. Dexia AM zal bedrijven in de chemische sectr die hun inkmsten halen uit zrgwekkende chemicaliën zals bisfenl A, phthalaten f flurklwaterstf, identificeren en een negatieve scre geven. Bij het uitveren van een nrms-based SRI-screening van het bedrijf haalt Dexia AM er die bedrijven uit die herhaaldelijk en in ernstige mate inbreuken hebben gepleegd p de Glbal Cmpact-milieuprincipes van de Verenigde Naties, nder meer via de uitstt van gevaarlijke stffen. Dexia AM sluit bedrijven uit die in ernstige mate en herhaaldelijk zijn betrkken bij: het mismanagement van txische chemicaliën; het mismanagement van gevaarlijk en radiactief afval; ernstige verntreiniging van lucht, water en bdem; ernstige vernietiging van de bidiversiteit Dexia AM s beleid en drempel vr uitsluiting Dexia AM behandelt het risic dat gepaard gaat met de uitstt van gevaarlijke stffen in elke fase van de Best-in-Class SRI-bedrijfsanalyse en de Nrms-based bedrijfsanalyse, die wrden gebruikt vr SRI-beleggingen. Page 16 f 17

18 Legal Ntice This dcument is published purely fr the purpses f infrmatin, it cntains n ffer fr the purchase r sale f financial instruments, des nt cmprise investment advice and it is nt cnfirmatin f any transactin unless expressly agreed therwise. The infrmatin cntained in this dcument was btained frm a number f different surces. Dexia Asset Management exercises the greatest care when chsing its surces f infrmatin and passing n this infrmatin. Nevertheless errrs r missins in thse surces r prcesses cannt be excluded a priri. Dexia AM cannt be held liable fr any direct r indirect damage r lss resulting frm the use f this dcument. The cntents f this dcument may be reprduced nly with the prir written agreement f Dexia AM. The intellectual prperty rights f Dexia AM must be respected at all times. Warning: If this dcument mentins the past perfrmances f a financial instrument r index r an investment service, refers t simulatins f such past perfrmances r cntains data relating t future perfrmances, the client is aware that thse perfrmances and/r frecasts are nt a reliable indicatr f future perfrmances. Mrever, Dexia AM specifies that: in the case where perfrmances are grss, the perfrmance may be affected by cmmissins, fees and ther charges; in the case where the perfrmance is expressed in anther currency than that f the investr s cuntry f residence, the returns mentined may increase r decrease as a result f currency fluctuatins. If this dcument makes reference t a particular tax treatment, the investr is aware that such infrmatin depends n the individual circumstances f each investr and that it may be subject t change in the future. This dcument des nt cmprise any investment research as defined in article 24, 1 f Directive 2006/73/CE dated 10 August 2006 implementing Directive 2004/39/CE f the Eurpean Parliament and Cuncil. If this infrmatin is a marketing cmmunicatin, Dexia AM wants t clarify that it was nt designed accrding t the legal requirements t prmte the independence f investment research, and it is nt subject t any prhibitin n dealing prir t the disseminatin f the investment research. Dexia AM invites the investrs t always cnsult the fund prspectus befre investing in a fund. The prspectus and ther infrmatin relating t the fund are available n ur site at Page 17 f 17

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap vr de Veiligheid van de Vedselketen Omzendbrief betreffende de cntrle van de identiteit van paarden en de uitsluiting vr de slacht vr menselijke cnsumptie van buiten de wettelijke termijn

Nadere informatie

Hergebruikinitiatieven

Hergebruikinitiatieven Hergebruikinitiatieven Principe: materialen en verpakkingen hergebruiken vr ze afval wrden Hergebruik betekent de terugwinning en het hergebruik van prducten f nderdelen ervan: hergebruik van de verschillende

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020 Openbare raadpleging ver de evaluatie van de Eurpese strategie inzake handicaps 2010/2020 Er zijn in de EU ngeveer 80 miljen mensen met een handicap. Vr deze mensen is het, dr allerlei belemmeringen, vaak

Nadere informatie

Het herroepingsrecht voor buiten verkoopruimten gesloten overeenkomsten. Boek VI van het Wetboek van economisch recht (art. VI.67 en volgende WER)

Het herroepingsrecht voor buiten verkoopruimten gesloten overeenkomsten. Boek VI van het Wetboek van economisch recht (art. VI.67 en volgende WER) Het herrepingsrecht vr buiten verkpruimten geslten vereenkmsten Bek VI van het Wetbek van ecnmisch recht (art. VI.67 en vlgende WER) Binnen welke termijn mag de cnsument zijn herrepingsrecht den gelden?

Nadere informatie

CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN

CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN XCDC Trading & Cnsultancy B.V.B.A. B-8780 Ostrzebeke 1. Algemeen CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN Vanaf 1 st juli 2014 is de CE MARKERING van buwprducten die nder een geharmniseerde nrm vallen,

Nadere informatie

Kantines tegen voedselverspilling

Kantines tegen voedselverspilling Kantines tegen vedselverspilling Principe: zwel klanten als kantinepersneel aanspren m vedselverspilling te verminderen Kantines van administraties, ng's, schlen f bedrijven zijn plekken waar grte heveelheden

Nadere informatie

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen.

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Inhudspgave 1. Inleiding 3 2. De eerste dagen na een ramp: riëntatie en besluitvrming 4 3. Een hulpkanaal kiezen 5 3.1 Hulpkanaal A: Ndhulp via de SHO 6 3.2 Hulpkanaal

Nadere informatie

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen.

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen. Categrie C Per aspect van het framewrk zijn nrmen pgesteld. Vetgedrukt zijn de verplichte nrmen. Organisaties die nder categrie C vallen, zullen verder zijn met het implementeren van kwaliteitssystemen

Nadere informatie

Pedagogische Civil Society

Pedagogische Civil Society Pedaggische Civil Sciety Nieuwkmer in het cntinuüm van pvedndersteuning? 4 juni 2010 Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Welkm Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Werkzaam bij SO&T: kwaliteit in Opveden

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap vr de Veiligheid van de Vedselketen Omzendbrief betreffende de cntrle van de identiteit van paarden en de uitsluiting vr de slacht vr menselijke cnsumptie van buiten de wettelijke termijn

Nadere informatie

Preventie tegen chemische risico s in carrosseriebedrijven

Preventie tegen chemische risico s in carrosseriebedrijven Preventie tegen chemische risic s in carrsseriebedrijven Eind 2010 werd k een inspectiecampagne gehuden bij de carrsseriebedrijven. De campagne kaderde in een Eurpese SLIC-campagne Chemische agentia p

Nadere informatie

OO: het aanbod lokale, seizoen- en bio producten in de distributiesector vergroten

OO: het aanbod lokale, seizoen- en bio producten in de distributiesector vergroten OO: het aanbd lkale, seizen- en bi prducten in de distributiesectr vergrten Onder 'distributiesectr' verstaat men alle handelszaken van het intermediaire aanbd (grthandel) en het eindaanbd (grtdistributie,

Nadere informatie

Subsidies waar weidegang als voorwaarde kan worden gesteld

Subsidies waar weidegang als voorwaarde kan worden gesteld Bijlage 1 Weidegang stimuleren dr middel van subsidies Het is ged mgelijk m weidegang in de melkveehuderij te stimuleren met behulp van bestaande subsidies. Dit is een verzicht van de agr- en landbuwsubsidies

Nadere informatie

GEDRAGSCODE EN ETHISCHE CODE RICHTLIJN OVER ANTITRUST EN CONCURRENTIE

GEDRAGSCODE EN ETHISCHE CODE RICHTLIJN OVER ANTITRUST EN CONCURRENTIE GEDRAGSCODE EN ETHISCHE CODE RICHTLIJN OVER ANTITRUST EN CONCURRENTIE RICHTLIJN OVER ANTITRUST EN CONCURRENTIE Magna vert een krachtig maar rechtmatig cncurrentiebeleid en ndersteunt vrije en eerlijke

Nadere informatie

Introductie MVO Prestatieladder

Introductie MVO Prestatieladder Intrductie De is een certificeerbare nrm vr Maatschappelijke Verantwrdelijkheid van Organisaties (MVO). De nrm is gemaakt vr rganisaties die hun eigen MVO ambities en perfrmance aantnbaar willen maken,

Nadere informatie

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag Beweeg Mee! De gecmbineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de cllectieve verzekering vr de minima van de gemeente Den Haag Mensen niet alleen aan het bewegen brengen, maar k aan het bewegen huden. Dat

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN

INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN RVB10004.dc 1/5 RVB 2010/04 INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN Situering GEZONDHEID OP HET WERK : EEN GESTRUCTUREERDE AANPAK Preventie en Interim heeft in 2008, in het kader

Nadere informatie

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015 FAQ Innvatieve bedrijfsnetwerken versie 18 nvember 2015 Wanneer kan het IBN effectief van start gaan? De steun aan een innvatiecluster kan p zijn vregst starten p de eerste werkdag van de maand die vlgt

Nadere informatie

Normalisatie van gevelelementen Actualiteit en vooruitblik Nieuwigheden veiligheidseisen kinderen en binnenzonwering

Normalisatie van gevelelementen Actualiteit en vooruitblik Nieuwigheden veiligheidseisen kinderen en binnenzonwering Nrmalisatie van gevelelementen Actualiteit en vruitblik Nieuwigheden veiligheidseisen kinderen en binnenznwering Achtergrnd nieuwe nrmering kinderveiligheid met binnenznwering Ongevallen gerapprteerd met

Nadere informatie

Obesitas Een onderschatte bedreiging: Publieke perceptie van obesitas in Europa

Obesitas Een onderschatte bedreiging: Publieke perceptie van obesitas in Europa Obesitas Een nderschatte bedreiging: Publieke perceptie van besitas in Eurpa SAMENVATTING PER LAND BELGIË Uitgeverd dr Opinium, een nafhankelijk bureau vr strategische inzichten, in samenwerking met de

Nadere informatie

Grote prijsschommelingen landbouwprijzen en speculatie met voedsel

Grote prijsschommelingen landbouwprijzen en speculatie met voedsel Psitie van de Calitie tegen de Hnger (Januari 2012) Grte prijsschmmelingen landbuwprijzen en speculatie met vedsel Gelet p de tenemende speculatie p de vedselgrndstffenmarkt zal de regering bij de internatinale

Nadere informatie

ALLE DIENSTEN DIE U NODIG HEBT, WAAR U OOK BENT

ALLE DIENSTEN DIE U NODIG HEBT, WAAR U OOK BENT ALLE DIENSTEN DIE U NODIG HEBT, WAAR U OOK BENT De Dienstenrichtlijn met de cnsument een ruimere keuze bieden, meer waar vr zijn geld geven en een vlttere tegang tt diensten in de hele EU verzekeren WAAROM

Nadere informatie

Brandpreventie en veiligheid van gebouwen in Bangladesh

Brandpreventie en veiligheid van gebouwen in Bangladesh Fair Wear Fundatin Brandpreventie & veiligheid van gebuwen Bangladesh Brandpreventie en veiligheid van gebuwen in Bangladesh Op 24 april 2013 strtte het Rana Plaza Building in Savar, Bangladesh in. Aan

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Ondernemingscmmunicatie Mdule MarketingManagement Cde A2 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte ttale studiebelasting (in uren) 1 Mgelijkheid tt JA aanvragen

Nadere informatie

Werken met uitzendkrachten

Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten-Werken met uitzendkrachten-telichting 1/8 Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten zijn werknemers die vallen nder twee srten werkgevers. Enerzijds heeft men de werkgever van de uitzendkracht

Nadere informatie

WAT BEPAALT DE EUROPESE RICHTLIJN INZAKE HET RECHT OP TOEGANG TOT EEN ADVOCAAT?

WAT BEPAALT DE EUROPESE RICHTLIJN INZAKE HET RECHT OP TOEGANG TOT EEN ADVOCAAT? WAT BEPAALT DE EUROPESE RICHTLIJN INZAKE HET RECHT OP TOEGANG TOT EEN ADVOCAAT? Vicky De Suter, FOD Justitie, DGWL, Directie Strafwetgeving Een krte terugblik - CPS - studiedag 27 maart 2013 - Eurpese

Nadere informatie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie RETS RESpedia Lkale subsidie vr energieprjecten Ec Centre Wales Jake Hllyfield Lkale subsidies vr energiebesparing en duurzame energie Diverse lkale verheden in Wales hebben uiteenlpende maatregelen genmen

Nadere informatie

A. ADR REGLEMENT. A1. Vervoerdocument. A2. Schriftelijke richtlijnen

A. ADR REGLEMENT. A1. Vervoerdocument. A2. Schriftelijke richtlijnen A. ADR REGLEMENT A1. Ververdcument Artikel 5.4.1 van het ADR bepaalt de gegevens die in het ververdcument meten wrden pgenmen. Artikel 5.4.1.1 mvat de algemene gegevens en artikel 5.4.1.2.5 mvat de bijkmende

Nadere informatie

HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)?

HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)? HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)? Wat is IPCC en wat is het niet? Het Intergvernmental Panel n Climate Change van de VN is pgericht dr de Wrld Metelgical Organizatin ( WMO)

Nadere informatie

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis 72095942000 VZW Psych. Centrum Caritas Caritasstraat 76 9090 MELLE Telichting bij het dcument pnameverklaring bij pname in een psychiatrisch ziekenhuis U kan als patiënt een aantal keuzes in verband met

Nadere informatie

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement 6. Opleidingskader vr de prcespleiding Infrmatiemanagement In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr prcessen nder Bevlkingszrg. Hiernder wrdt het pleidingskader vr

Nadere informatie

A4OC Groepsopdracht Het opstellen van een crisiscommunicatieplan Prof. dr. Ellen Van Praet

A4OC Groepsopdracht Het opstellen van een crisiscommunicatieplan Prof. dr. Ellen Van Praet A4OC Grepspdracht Het pstellen van een crisiscmmunicatieplan Prf. dr. Ellen Van Praet Faculteit Tegepaste Taalkunde Master Meertalige Cmmunicatie Academiejaar 2012-2013 Anek Van Wuwe 1. Wanneer is er sprake

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 De Eurpese Unie is p een cruciaal mment gekmen en nderzekt de hervrming van haar visie en haar bij vrrang belangrijkste dmeinen, in het licht van de

Nadere informatie

Les Hernieuwbare energie

Les Hernieuwbare energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Hernieuwbare energie Werkblad Les Hernieuwbare energie Werkblad "100% duurzaam", "Hllandse wind", "Kies bigas!": wie de reclames van energiebedrijven bekijkt zu bijna denken

Nadere informatie

OO: De sector van de verwerking van duurzame voeding ontwikkelen

OO: De sector van de verwerking van duurzame voeding ontwikkelen OO: De sectr van de verwerking van duurzame veding ntwikkelen Uitdagingen Op het vlak van milieu - Verwerkte duurzame vedingswaren aanbieden aan verbruikers: het aanbd vergrten m de milieu-impact van het

Nadere informatie

Dossier Ecocheques. Bron: Lex4you op www.securex.eu. BOL BUDIV vzw Kerkstraat 108 9050 Gentbrugge 09 324 38 77. helpdesk@bol budiv.be www.bol budiv.

Dossier Ecocheques. Bron: Lex4you op www.securex.eu. BOL BUDIV vzw Kerkstraat 108 9050 Gentbrugge 09 324 38 77. helpdesk@bol budiv.be www.bol budiv. Dssier Eccheques Brn: Lex4yu p www.securex.eu BOL BUDIV vzw Kerkstraat 108 9050 Gentbrugge 09 324 38 77 helpdesk@bl budiv.be www.bl budiv.be Dssier Eccheques Wat is een eccheque? Eccheques zijn een initiatief

Nadere informatie

Transmuraal Programma Management

Transmuraal Programma Management Transmuraal Prgramma Management Een prpsitie van Vitha versie 1 Inhudspgave 1 Inleiding... 3 2 Transmurale behandelpraktijken... 3 2.1 Transmurale zrg nader gedefinieerd... 3 2.2 Transmurale zrg in de

Nadere informatie

E. Mondiale verantwoordelijkheid

E. Mondiale verantwoordelijkheid E. Mndiale verantwrdelijkheid Interesse Kerk in Actie gaat in het bijznder uit naar Mensenrechten 1 Maatschappelijk verantwrd ndernemen met integrale aandacht vr sciale & eclgische waarden en vr transparante

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

De derde betaler en het persoonlijke aandeel van de patiënt

De derde betaler en het persoonlijke aandeel van de patiënt De derde betaler en het persnlijke aandeel van de patiënt 14/10/2010 Cntext huidige situatie Het hnrarium betreffende de geneeskundige verstrekkingen, bepaald dr de wet van 14 juli 1994, bestaat uit 2

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden. Artikel 1 Definities

Algemene Voorwaarden. Artikel 1 Definities Algemene Vrwaarden Dit zijn de Algemene Vrwaarden van Fiets Clinics Nederland, gevestigd: Waalbandijk 20, 6541AJ Nijmegen. Op alle prducten van Fiets Clinics Nederland zijn deze Algemene Vrwaarden van

Nadere informatie

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Rapprt Bekend maakt bemind Onderzek naar de bekendheid van en waardering vr het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Over het CAOP Het CAOP is hét kennis- en dienstencentrum p het gebied van arbeidszaken

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

NTA 8009:2007. Veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszorg verlenen

NTA 8009:2007. Veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszorg verlenen NTA 8009:2007 Veiligheidsmanagementsysteem vr ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszrg verlenen Unifrm en inzichtelijk veiligheidsmanagementsysteem Openheid ver patiëntveiligheid Basis vr interne

Nadere informatie

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES The literature review Het is belangrijk m te bepalen wat anderen al ver het prbleem geleerd hebben vr je het zelf bestudeerd. Het idee van een literatuurstudie

Nadere informatie

Vlaams Audiovisueel Fonds. Prioriteitennota voor de selectie van. documentaires

Vlaams Audiovisueel Fonds. Prioriteitennota voor de selectie van. documentaires Vlaams Audivisueel Fnds Pririteitennta vr de selectie van dcumentaires 1. Inleiding Vr een ged begrip is het belangrijk deze pririteitennta ged te situeren in het parcurs dat dssiers in het Fnds drlpen:

Nadere informatie

Dossier : drugs in het verkeer

Dossier : drugs in het verkeer Dssier : drugs in het verkeer 1 Enkele gangbare pvattingen ver illegale drugs Ik merk het direct wanneer iemand drugs heeft genmen. Ik lp dus geen risic m mee te rijden met iemand die nder invled rijdt.

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT VOOR HET COLLEGE VAN DIAKENEN VAN DE PROTESTANTSE GEMEENTE HOORN-ZWAAG-BLOKKER (PG HZB)

BELEGGINGSSTATUUT VOOR HET COLLEGE VAN DIAKENEN VAN DE PROTESTANTSE GEMEENTE HOORN-ZWAAG-BLOKKER (PG HZB) BELEGGINGSSTATUUT VOOR HET COLLEGE VAN DIAKENEN VAN DE PROTESTANTSE GEMEENTE HOORN-ZWAAG-BLOKKER (PG HZB) De zrg vr de financiële zaken van diacnale aard zijn krachtens de kerkrde tevertruwd aan het Cllege

Nadere informatie

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen Prjectfrmulier ten beheve van Openbare Instellingen Praktische infrmatie naam van penbare instelling die het prject heeft ingediend: Federale Overheidsdienst Infrmatieen Cmmunicatietechnlgie (Fedict).

Nadere informatie

Projectcyclusbeheer: een handige tool bij het uitbouwen van een werking

Projectcyclusbeheer: een handige tool bij het uitbouwen van een werking Prjectcyclusbeheer: een handige tl bij het uitbuwen van een werking Inhud Bij het starten met een Brede Schl is het, na het verkennen van partners en mgelijkheden, belangrijk m structureel de werking uit

Nadere informatie

IB.CN.02 01/13. Momenteel zijn er bijzondere instructies voor export - met de onder punt II vermelde certificaten - naar de Volksrepubliek China van:

IB.CN.02 01/13. Momenteel zijn er bijzondere instructies voor export - met de onder punt II vermelde certificaten - naar de Volksrepubliek China van: I. EXPORTMOGELIJKHEDEN Inlichtingen ver de prcedure vr de uitver van levende dieren, sperma, embry s, bredeieren en eicellen naar kan u bekmen bij de exprt bevrderende rganismen waarvan de cördinaten vermeld

Nadere informatie

MVO Zelfverklaring Beantwoording 40 vragen

MVO Zelfverklaring Beantwoording 40 vragen MVO Zelfverklaring Beantwrding 40 vragen Auteur: Gert Jan de Grt en Gerda de Raad (Will2Sustain) Datum: 17-12-2015 Versie: 3 Inhudspgave 1. Inleiding... 1 2. MVO principes... 1 3. Stakehlders... 4 4. MVO

Nadere informatie

Huisbereiding in de kijker

Huisbereiding in de kijker NIEUWSBRIEF NUMMER 5 JANUARI 2010 P1 In dit nummer 1 Inleiding 2 Huisbereiding in de kijker 2 Stppen met rken 4 Zelftest 5 Vrdelen van stppen met rken Inleiding Beste nieuwslezer, 2009 det zijn uittrede,

Nadere informatie

Dit hoofdstuk is mede gebaseerd op artikel 2:391 BW. Deze bepaling is opgenomen in hoofdstuk 900 Wetteksten.

Dit hoofdstuk is mede gebaseerd op artikel 2:391 BW. Deze bepaling is opgenomen in hoofdstuk 900 Wetteksten. 400.1 Algemeen In het jaarverslag det het bestuur schriftelijk verslag mtrent de gang van zaken bij de rechtspersn en het dr de rechtspersn geverde beleid. In de praktijk van de jaarverslaggeving wrdt

Nadere informatie

Een cultureel plan voor Brussel, hoofdstad en laboratorium van Europa

Een cultureel plan voor Brussel, hoofdstad en laboratorium van Europa Een cultureel plan vr Brussel, hfdstad en labratrium van Eurpa 1. Visie Brussel is in vele pzichten een bijznder actieterrein p cultureel vlak. Dr de grte diversiteit aan culturen en talen kent deze stad

Nadere informatie

Professional Coaching. Franck Struyf

Professional Coaching. Franck Struyf Prfessinal Caching Franck Struyf Ervaring is niet wat iemand verkmt, maar wat iemand det met wat hem verkmt. (Aldus Huxley) Persnlijke ervaring Mijn naam is Franck Struyf en ik ben life en- prfessinal

Nadere informatie

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 Vr- en Vregschlse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 1. Inleiding Vr- en Vregschlse Educatie, als nderdeel van het bredere beleidsterrein nderwijsachterstandbeleid, wrdt sinds 2002 in Winterswijk vrmgegeven.

Nadere informatie

Gebruiksvoorwaarden - trustbox v.2-21/06/2013

Gebruiksvoorwaarden - trustbox v.2-21/06/2013 TERMS OF USE DATA AFNEMERS Gebruiksvrwaarden - trustbx v.2-21/06/2013 1. Bereik 1.1. Trustbx B2C is een gedepneerd handelsmerk van GS1 Belgium & Luxemburg en is een database ('Database') die de exclusieve

Nadere informatie

Confidentieel. 16 januari 2013 2013/11989. Sectorbrief Themaonderzoek Uitbesteding Vermogensbeheer. Geacht bestuur,

Confidentieel. 16 januari 2013 2013/11989. Sectorbrief Themaonderzoek Uitbesteding Vermogensbeheer. Geacht bestuur, Tezicht pensienfndsen en beleggingsndernemingen Middelgrte en kleine pensienfndsen Pstbus 98 1000 AB Amsterdam Cnfidentieel Datum Bijlage(n) 1 Onderwerp Sectrbrief Themanderzek Uitbesteding Vermgensbeheer

Nadere informatie

Toelichting Checklist Optimale informatie beleggingsverzekering

Toelichting Checklist Optimale informatie beleggingsverzekering Telichting Checklist Optimale infrmatie beleggingsverzekering Algemeen Infrmatie ver beleggingsverzekeringen Beleggingsverzekeringen zijn cmplexe prducten. Om de klant beter inzicht te geven in de werking

Nadere informatie

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen.

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen. Vragenfrmulier Klant Beeld U heeft ns verzcht, m gezamenlijk, een gedegen vrstel ten aanzien van uw hyptheek uit te brengen. Onze bedrijfsfilsfie is, m samen met nze relaties, een inventarisatie te maken

Nadere informatie

Start duurzame inzetbaarheid

Start duurzame inzetbaarheid Start duurzame inzetbaarheid Een praktijkcasus Dr: Rlf Weijers, Pauline Miedema Hewel duurzame inzetbaarheid een veelbesprken thema is, blijft het lastig m het cncreet te maken en er handen aan veten aan

Nadere informatie

BEDRIJFSPOLIS AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERINGEN

BEDRIJFSPOLIS AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERINGEN BEDRIJFSPOLIS AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERINGEN De bedrijfsplis aansprakelijkheidsverzekeringen zijn berepsleven. beschermt de verzekerde(n) tegen allerlei risic's in Delgrep Al wie een nderneming f een

Nadere informatie

De Belgische cementindustrie. Standpunt

De Belgische cementindustrie. Standpunt De Belgische cementindustrie Standpunt 1. Eén van de pijlers van het Waalse ecnmische landschap. De cementindustrie is één van de "pijlers" van het Belgische industriële landschap en van het Waalse in

Nadere informatie

DVV LIFE INVEST DYNAMIC

DVV LIFE INVEST DYNAMIC DVV LIFE INVEST DYNAMIC Type levensverzekering Een Tak23 levensverzekering met flexibele premie waarvan het rendement gekppeld is aan interne beleggingsfndsen Waarbrgen Hfdwaarbrg bij leven: de waarde

Nadere informatie

KSK OOSTHOVEN. SPORTIEF CHARTER VOOR OUDERS en SPELERS. Onze jeugd, de toekomst van onze club!

KSK OOSTHOVEN. SPORTIEF CHARTER VOOR OUDERS en SPELERS. Onze jeugd, de toekomst van onze club! KSK OOSTHOVEN SPORTIEF CHARTER VOOR OUDERS en SPELERS Onze jeugd, de tekmst van nze club! KSK Osthven Sprtief Charter vr Ouders en Spelers Inhudstabel Inleiding... 3 Spelers... 3 Ouders... 4 KSKOsthven

Nadere informatie

Reglement subsidies acties fair trade gedurende de maand oktober

Reglement subsidies acties fair trade gedurende de maand oktober Reglement subsidies acties fair trade gedurende de maand ktber Waarm werken rnd eerlijke handel? Vandaag lijden 800 miljen wereldburgers hnger. Het is dan k vlkmen naanvaardbaar m in nderhandelingen 'vedsel'

Nadere informatie

Startnotitie Integraal veiligheidsbeleid (IVB) 2016-2020. Gemeente Tynaarlo

Startnotitie Integraal veiligheidsbeleid (IVB) 2016-2020. Gemeente Tynaarlo Startntitie Integraal veiligheidsbeleid (IVB) 2016-2020 Gemeente Tynaarl Team Leefmgeving - Veiligheid April 2015 INHOUDSOPGAVE Inhudspgave... 1 1. waarm... 2 2. wat... 3 2. wie... 4 3. he... 6 4. wanneer...

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

Ter vergelijking met de MJA3-doelstelling worden de indices voor productieproces, keten en duurzame energie gesommeerd.

Ter vergelijking met de MJA3-doelstelling worden de indices voor productieproces, keten en duurzame energie gesommeerd. MJA3 cnvenant Methdiek energieefficiency Alle inspanningen van bedrijven gericht p energiebesparing in het prductieprces en in de keten en met het g p de inzet van duurzame energie, wrden gehnreerd: zij

Nadere informatie

Bedrijfsethiek. Samenvatting Bedrijfsethiek ~ 1 ~ Rick Hendriks

Bedrijfsethiek. Samenvatting Bedrijfsethiek ~ 1 ~ Rick Hendriks Bedrijfsethiek Hfst 2: Waarden en nrmen: 2.2: Mraal: Mraal is het geheel van aanwezige waarden en nrmen bij een individu, grepering f gehele samenleving. De wetenschap die de mraal bestudeert is de ethiek.

Nadere informatie

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest Asbestbeleidsplan Beleid en beheer asbest Dcumenttitel. Asbestbeleidsplan Status. Cncept Definitief Versie. 1.1 Datum. 22-03-2014 Organisatie. Wningcrpratie Rentree Opstellers. Wningcrpratie Rentree i.s.m.

Nadere informatie

VOOR AL UW VRAGEN EN PROBLEMEN KAN U IN EERSTE INSTANTIE TERECHT BIJ ONS KANTOOR.

VOOR AL UW VRAGEN EN PROBLEMEN KAN U IN EERSTE INSTANTIE TERECHT BIJ ONS KANTOOR. De Neve Advieskantr inf@deneveadvieskantr.be - Tel: 051/60 63 60 - Fax: 051/63 52 30 - www.deneveadvieskantr.be Financieel verzicht - Vragenlijst vr de cliënt ( = verzekeringnemer): Naam: Vrnaam: Vr welke

Nadere informatie

Beleidsplan 2014 Versie Zomer 2014

Beleidsplan 2014 Versie Zomer 2014 Beleidsplan 2014 Versie Zmer 2014 Pagina 1 van 6 Beleidsplan 2014 Supprt t Cnnect Vraf Vr u ligt het beleidsplan van de Stichting SUPPORT TO CONNECT. Het plan mvat een verzicht van de delstellingen, activiteiten

Nadere informatie

1) Voorstel tot afschaffing belasting op drankslijterijen

1) Voorstel tot afschaffing belasting op drankslijterijen 1) Vrstel tt afschaffing belasting p drankslijterijen Een tijd geleden werd er dr de regering een hrecaplan vrgesteld. Hierin stnden een aantal maatregelen die dr de betrkken sectr tegejuicht werden, in

Nadere informatie

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW V-ICT-OR begeleidt besturen in hun infrmatiehuishuding vr ptimaal verlp van samenveging gemeente en OCMW De infrmatica in steden en gemeenten greide sinds de jaren 80 rganisch. Dat stapje bij stapje greien

Nadere informatie

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers Oprep erkenning en subsidiëring van grepsgericht aanbd pvedingsndersteuning dr vrijwilligers In het kader van het versterken van aanbd pvedingsndersteuning in de Huizen van het Kind lanceert Kind en Gezin

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

Bestaat er een economische en/of organisatorische eenheid met andere bedrijven? Zo ja, graag nadere informatie waaronder een organogram.

Bestaat er een economische en/of organisatorische eenheid met andere bedrijven? Zo ja, graag nadere informatie waaronder een organogram. Aanvraagfrmulier Berepsaansprakelijkheidsverzekering algemeen 1. Verzekeringnemer Naam bedrijf:.... Crrespndentieadres:... Pstcde en plaats:... Cntactpersn:... man vruw E-mail cntactpersn:.. Rechtsvrm:.

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten Inleiding Stichting Kwaliteit in Basis GGZ gelft dat de mentale zrg in Nederland

Nadere informatie

MEDEDELING AAN DE LEDEN

MEDEDELING AAN DE LEDEN EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Cmmissie verzekschriften 22.4.2010 MEDEDELING AAN DE LEDEN Betreft: Verzekschrift 959/2006, ingediend dr Michael Zammit (Maltezer natinaliteit), ver de activiteiten van de

Nadere informatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie Duurzaam inzetbaar in een vitale rganisatie Vitaliteit en bevlgenheid vrmen sleutelbegrippen vr het ptimaal en duurzaam inzetten van medewerkers. Vitale medewerkers bruisen van energie, velen zich fit

Nadere informatie

Belfius Pension Fund Maandelijkse Reporting. Januari 2013

Belfius Pension Fund Maandelijkse Reporting. Januari 2013 Belfius Pensin Fund Maandelijkse Reprting Januari 2013 Markten Aandelen Psitief nieuws ndersteunt risicappetijt Equity Indices - 1 mnth YTD (%, in EUR) MSCI Eurpe 3.25% 3.25% MSCI EMU 3.74% 3.74% MSCI

Nadere informatie

VAF/Filmfonds. Prioriteitennota voor de selectie van. documentaires

VAF/Filmfonds. Prioriteitennota voor de selectie van. documentaires VAF/Filmfnds Pririteitennta vr de selectie van dcumentaires 1. Inleiding Vr een ged begrip is het belangrijk deze pririteitennta ged te situeren in het parcurs dat dssiers in het Fnds drlpen: zij vervangt

Nadere informatie

7. Opleidingskader voor de functie redacteur web en social media

7. Opleidingskader voor de functie redacteur web en social media 7. Opleidingskader vr de functie redacteur web en scial media In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr sleutelfuncties binnen de crisiscmmunicatie. Een daarvan is

Nadere informatie

Verkoopsvoorwaarden Boekenbeurs dd. 1 september 2015

Verkoopsvoorwaarden Boekenbeurs dd. 1 september 2015 A. Ticketfrmules Bekenbeurs Verkpsvrwaarden Bekenbeurs dd. 1 september 2015 Wij bieden de vlgende ticketmgelijkheden aan: Dagticket nrmaal tarief; dit is het ticket dat je tegang geeft tt de bekenbeurs

Nadere informatie

Gefaseerde implementatie projectbeheersing methodiek Hogeschool van Utrecht

Gefaseerde implementatie projectbeheersing methodiek Hogeschool van Utrecht Prject Shared Services Gefaseerde implementatie prjectbeheersing methdiek Hgeschl van Utrecht Vervlg van Deelprjectplan Prjectadministraties (januari 2004) Het beheersen van prjectadministraties dr de

Nadere informatie

Globale introductie (Dirk De Wit) Spelers en waarden. In de beeldende kunst zijn verschillende spelers actief:

Globale introductie (Dirk De Wit) Spelers en waarden. In de beeldende kunst zijn verschillende spelers actief: Glbale intrductie (Dirk De Wit) Spelers en waarden In de beeldende kunst zijn verschillende spelers actief: Kunstenaars galeries die kunstenaars prmten en werk verkpen publieke kunstrganisaties zals musea,

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie TECHNIEKEN VAN MARKTONDERZOEK

ECTS-fiche. 1. Identificatie TECHNIEKEN VAN MARKTONDERZOEK ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is m een uitgebreid verzicht te krijgen van de invulling en pbuw van de mdule. Er bestaat slechts één ECTS-fiche vr elke mdule. 1. Identificatie Opleiding GRADUAAT MARKETING

Nadere informatie

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020.

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020. Handleiding Handleiding Cmmunicatie vr Prmtren Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020 1 Eurpese Unie Inhud 1 Inleiding... 1 2 De minimale cmmunicatieverplichtingen... 1 a) Weergave

Nadere informatie

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden -

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden - - Bedrijfsvermeldingen, Key-accunts & andere advertentiemgelijkheden - Dr: VvE Media B.V. Versie: 2.1 Datum: 7 mei 2015 Cntactpersn: Dhr. R.H.P. van der Vssen inf@nederlandvve.nl www.nederlandvve.nl ABN

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting -1-

Kenneth Smit Consulting -1- Versneld en cntinu verbeteren van de perfrmance en de resultaten van uw medewerkers en rganisatie. Perfrmance en rendementsverbetering van uw rganisatie is de fcus waarp de activiteiten van Kenneth Smit

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie