Wie heeft de macht? DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wie heeft de macht? DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT"

Transcriptie

1 Wie heeft de macht? DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT

2 2DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT Oxfam-Wereldwinkels 2013 DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT Wie heeft de macht? Een ketenanalyse brengt de verdeling van macht en inkomen/ toegevoegde waarde binnen de keten in kaart DE GLOBALE KOFFIEKETEN kleinschalige producent kleinschalige producent coöperatie Koffiebes/perkamentkoffie verwerkingsfabriek tussenhandelaar verwerkingsfabriek en probeert de sleutelactoren te benoemen. Wie speelt welke rol in de keten? Aan welke voorwaarden moet voldaan zijn om te kunnen meespelen in de keten? DOMINANTE SPELERS Ecom Neumann Gruppe Louis Dreyfus Volcafe-ED&F Mann internationale handelaar groene koffie Wie bepaalt de prijs en verloning en wie heeft zich hiernaar te schikken? Wie is de gezagvoerder of meester in de keten (de zogenaamde chain governor)? 1 Kortom: wie heeft de transporteur DOMINANTE SPELERS Kraft Nestlé Procter & Gamble D.E Master Blenders 1753 Tchibo koffiebrander macht om processen in de keten naar zijn hand te zetten? Het belang van koffie Koffie is een belangrijk exportproduct voor ontwikkelingslanden. De handel in koffie is een grote bron van buitenlandse deviezen. Daarnaast zijn ongeveer 25 miljoen kleinschalige landbouwers afhankelijk van koffie als voornaamste bron van tewerkstelling en inkomsten. Het belang van die kleine boeren kan moeilijk onderschat worden: samen zijn zij verantwoordelijk voor ongeveer 80 procent van de globale koffieproductie. De overige 20 procent komt van grootschalige plantages. De koffieplant is een tropische plantensoort en heeft specifieke condities nodig om optimaal te groeien. We onderscheiden twee grote koffievariëteiten: de arabica en robusta. De arabica (ongeveer procent van de globale productie) is mild en aromatisch van smaak, terwijl catering retail consument koffiebonen / gemalen koffie / oploskoffie de robusta (10-15 procent van de wereldproductie) veelal een bittere smaak geeft. Het productieproces van koffie is zeer arbeidsintensief. Omdat de koffieplant onrijpe groene bessen, rijpe rode bessen en overrijpe bessen op het zelfde moment kan dragen, is plukken met de hand de meest aangewezen oogstmethode. Elke koffiebes bevat twee koffiebonen. Om fermentatie van de bessen te voorkomen moet men zo snel mogelijk (uiterlijk 24 uur) na het plukken beginnen met de eerste verwerking. 2 Daarom nemen boeren of coöperaties deze eerste stappen in het verdere verwerkingsproces idealiter zelf op zich. Om de bonen van de schil, het vruchtvlees en het zogenaamde perkamentvlies (parchement) te ontdoen, bestaan twee methodes. Bij de natte methode gaan de bessen kort na het oogsten naar een wasstation waar ze worden ondergedompeld in water. Hier gebeurt een eerste selectie omdat de niet rijpe bessen komen bovendrijven. Na de eerste selectie worden de bonen ontdaan van de schil en het vruchtvlees. Dit gebeurt met een vaak met de hand aangedreven pulpmachine. Daarna worden de bessen opnieuw gewassen en gefermenteerd (een soort gistingsproces). Eens uit het water worden ze op droogbedden gelegd om te drogen in de zon. Uiteindelijk worden de koffiebonen verzameld en in bulk getransporteerd naar een verwerkingsfabriek. Hier aangekomen passeren de bonen door een molen of pelmachine om hen van het laatste perkamentvlies te ontdoen. Vanaf dan spreekt men van groene koffie. Bij de droge methode worden de bessen enkele dagen gedroogd in de zon alvorens ze naar de verwerkingsfabriek gaan waar ze ontdaan worden van zowel schil, vruchtvlees en perkamentvlies. Actoren in de koffieketen Historisch gezien hebben vier partijen een belangrijke rol gespeeld in de wereldwijde productieketen van koffie. Als eerste schakel in de keten hebben boeren uiteraard altijd een belangrijke rol gespeeld. Tot midden jaren 90 golden de zogenaamde Marketing Boards als belangrijke tweede speler. Nog een stap verderop treffen we de internationale handelaars aan. Zij kopen koffie van verschillende soorten en origine aan en verkopen die door aan de vierde belangrijke partij in de keten: de grote koffiebranders. Zij verpakken de koffie en verkopen die onder eigen merknaam verder aan de supermarkten. Algemeen gesproken hebben de internationale koffiebranders in de afgelopen jaren hun machtspositie in de keten fors uitgebreid ten koste van de andere actoren. Koffie groeit enkel in de landen die zich bevinden tussen de Kreeftskeerkring en de Steenbokskeerkring. Er wordt zo goed als geen koffie geteeld in of geëxporteerd uit de OESO-landen (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling). Deze landen domineren wel de koffie-import. Het grote verschil in inkomen en welvaart tussen importerende en exporterende landen leidt tot een belangrijk onevenwicht in de 1 Gereffi G., Lee J., 2012, Why the World Suddenly Cares About Supply Chains, Jounral of Supply Chain Mangagement, 48(3), pp , Kaplinsky R., 2004, Competitions Policy and the Global Coffee and Cacao Value Chains, UNCTAD Conference Paper, Kaplinsky-Competition-policy-and-global-value-chains.pdf 2 FAO, 2009, Cocoa and Coffee Valu Chains In West and Central-Africa: Constraints and Options for Revenu-Raising Diversification, New York: AAACP Paper Series, Series_No_3_1_.pdf Oxfam-Wereldwinkels 2013 DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT 3

3 4DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT Oxfam-Wereldwinkels 2013 koffieketen. Waar de koffieprijzen slechts een marginale impact hebben op de welvaart in importerende landen, zijn ze kritiek voor de welvaart van exporterende landen. De erkenning van dit onevenwicht leidde begin jaren 1960 tot de oprichting van de Internationale Koffie Organisatie (ICO). In 1962 onderhandelden de exporterende en importerende landen binnen de ICO voor het eerst over een Internationaal Koffieakkoord. Dit akkoord zorgde ervoor dat de handel in koffie tot 1989 strikt gereguleerd werd. Binnen het akkoord werd een richtprijs voor koffie afgesproken en werden exportquota vastgelegd voor alle producerende landen. Om het probleem van overaanbod te voorkomen verbonden de exporterende landen zich ertoe om niet meer te uit te voeren dan hun respectievelijke quota toelieten. Wanneer de internationale koffieprijzen echter boven de richtprijs uit stegen, werden de quota versoepeld. Bij een daling onder de richtprijs werden de quota verstrengd. Binnen dit systeem van gereguleerde koffiehandel traden Marketing Boards in veel exporterende landen op als bemiddelaar of tussenpersoon tussen producentengroepen en globale koffiehandelaars. Veelal hadden deze Marketing Boards zowel een link met het Ministerie van Landbouw of Handel van het land waarin ze actief waren, als met lokale producentengroepen. Zij kochten de koffie bij coöperaties op, verleenden vergunningen aan producenten, verrichtten kwaliteitscontroles en verhandelden op hun beurt de koffie aan koffiehandelaars. Door via internationale akkoorden een hoge en stabiele prijs aan de producenten te garanderen en hen af te schermen van de negatieve effecten van prijsvolatiliteit, functioneerden de Marketing Boards in zekere zin als een vorm van buffermacht. 3 Verschuivingen in de machtsbalans Onenigheid tussen de verschillende deelnemers van de ICO leidde er in 1989 toe dat het Koffieakkoord werd opgeblazen. De Internationale Koffie Organisatie bestaat vandaag nog, maar heeft weinig of geen instrumenten meer om in te grijpen op MACHTSBALANS IN DE KOFFIEKETEN (<1992) Macht bij Marketing Boards droge methode koffiebonen de internationale koffieprijzen. Met de Structurele Aanpassingsprogramma s (SAP s), die sterk gedreven werden door een agenda van liberalisering en deregulering, kwam er begin jaren 90 in veel ontwikkelingslanden ook een einde aan de nationale Marketing Boards. De referentieprijzen worden nu bepaald op de beurs in New York (The New York Coffee, Sugar and Cocoa Exchange) voor arabicakoffie en in London (London International Financial Futures and Options Exchange) voor robustakoffie. Na een periode van hoge koffieprijzen (ruwweg tussen 2008 en 2011) zijn de prijzen momenteel weer in dalende lijn. Kleinschalige producent koffiebessen perkamentkoffie verwerking groene koffie koffiebrander gemalen koffie natte methode oploskoffie De grote volatiliteit van koffieprijzen op de wereldmarkt wordt veroorzaakt door een samenspel van verschillende factoren (het weer, de klimaatverandering, conflicten en speculatie op de koffiebeurzen). dollarcent per pond 4 BURUNDI VERLIEST GREEP OP KOFFIE-INKOMSTEN De Burundese staat heeft lange tijd een grote rol gespeeld in de economische sectoren van het land. In overleg met de Wereldbank en het International Monetair Fonds (IMF) werd in 1992 een privatiseringsplan opgesteld om het aandeel van de staat in publieke bedrijven terug te dringen. Door het uitbreken van de burgeroorlog in 1993 liet de uitvoering van het plan in vele sectoren op zich wachten. Ook in de koffiesector. Koffie is verantwoordelijk voor ongeveer 80 procent van alle exportopbrengsten van het land en vormt de belangrijkste bron van inkomsten voor ongeveer families (ongeveer 55 procent van de Burundese populatie). Onder vernieuwde druk van de Wereldbank kwam de privatisering van de koffiesector in 2008 echter in een stroomversnelling. De Wereldbank koppelde mogelijke financiële steun voor publieke gezondheidszorgprogramma s aan versnelde hervormingen in de koffiesector. Belangrijkste eis was dat noodzakelijke publieke infrastructuur publieke wasstations en pellerijen - aan buitenlandse investeerders zouden worden verkocht. Hierdoor verloren de koffietelers de directe toegang tot het verwerkingsproces. Voorheen stond de Coffee Board Of Burundi (OCIBU) in voor zowel het oogsten, verwerken als verhandelen van het merendeel van de geproduceerde koffie. Zij namen ook de kwaliteitscontrole op zich. Door zelf de verwerking en kwaliteitscontroles te organiseren wisten koffietelers voor de hervormingen 72 procent van de verkoopsprijs te vangen. Sinds de hervormingen wordt echter nog slechts 5 procent van de koffie ter plaatse verwerkt. De belangrijkste waarde toevoegende activiteiten hebben zich dus verplaatst naar buitenlandse handen waardoor de koffietelers heel wat potentiële inkomsten mislopen. 5 3 Kaplinsky R., Ibidem. 4 https://www.theice.com/productguide/productspec.shtml?specid=15#data 5 De Schutter O. & Lumina C., 2013, World Bank-led privatization of Burundian coffee industry must not repeat errors of the past UN experts warn, Oxfam-Wereldwinkels 2013 DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT 5

4 MACHTSBALANS IN DE KOFFIEKETEN (200O) Kleinschalige producent te concurreren met grote internationale handelaars en waren dus gedoemd om te verdwijnen of zich te associëren met de internationale handelaars. Ook enkele van de grote koffiebranders (bijvoorbeeld Nestlé & Kraft) kopen in toenemende mate rechtstreeks aan in de producerende landen. 9 Op die manier trachten ze zowel de internationale handelaars als de lokale tussenhandelaars te omzeilen. KOFFIECAMPAGNES OXFAM-WERELDWINKELS DOOR DE JAREN HEEN 6DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT Oxfam-Wereldwinkels 2013 droge methode koffiebonen koffiebessen perkamentkoffie verwerking groene koffie koffiebrander Het einde van het Internationale Koffieakkoord en het ontmantelen van de meeste Marketing Boards heeft de machtsbalans in de koffieketen sterk gewijzigd. Actoren stroomafwaarts in de keten hebben hun macht aanzienlijk uitgebreid ten opzichte van producenten, lokale handelaars en overheden van de producerende landen. Dit ging vaak gepaard met lagere en sterk volatiele koffieprijzen, en een toenemend deel van de toegevoegde waarde die achterblijft in de consumerende landen. 6 We stellen dus een groeiende asymmetrie in de koffieketen vast: langs producentenzijde valt een toenemende fragmentatie waar te nemen, terwijl langs koperszijde een toenemende concentratie plaatsvindt 7. De koffiehandel wordt vandaag dan ook in belangrijke mate gedomineerd gemalen koffie natte methode oploskoffie Macht bij internationale handelaars en grote koffiebranders door een beperkt aantal internationale handelaars en enkele koffiebranders: slechts vier spelers ECOM, Neumann Gruppe, Louis Dreyfus en Volcafe- ED&F Man controleren vandaag 40 procent van de globale handel in koffie, terwijl de vijf grootste koffiebranders - Kraft, Nestlé, Procter & Gamble, D.E Masterblenders 1753 en Tchibo samen de helft van de wereldmarkt en zelf 85 procent van de Europese markt controleren. Nestlé is bovendien wereldmarktleider wat betreft oploskoffie met een marktaandeel van ongeveer de helft van de globale handel. 8 Een dergelijke graad van concentratie laat zich niet enkel voelen op het globale niveau maar vertaalt zich ook steeds sterker op lokale niveaus. Lokale handelaars of opkopers beschikken over te weinig fondsen om Nood aan organisatie Vandaag moeten kleine boeren hun koffie meestal verkopen aan lokale opkopers of tussenhandelaars die vaak in onderaanneming werken van de grote verwerkingsfabrieken of geassocieerd zijn met de internationale handelaars of grote koffiebranders. Het zijn ook veelal zij die de koffie vervoeren naar de verwerkingsfaciliteiten. Na de verwerking van de koffiebonen tot zogenaamde groene koffie verkoopt een lokale exporteur de koffie door aan de internationale handelaars. Zij zullen de koffie doorverkopen aan de grote koffiebranders die hem op zijn beurt weer doorverkopen aan de supermarkten waar de meeste eindconsumenten hun pakje koffie aanschaffen. Een slechte toegang tot informatie over prijzen of markten maakt dat boeren die niet georganiseerd zijn in een coöperatie vaak overgeleverd zijn aan de gratie van lokale of machtige opkopers. 6 Ponte S., 2002, The Latte Revolution? Regulation, Markets and Consumption in the Global Coffe Chain, World Development, 30(7), pp , my.ewb.ca/site_media/static/attachments/threadedcomments_threadedcomment/42867/the%20latte%20 Revolution%20-%20Regulation%20markets%20and%20consumption%20in%20 the%20global%20coffee%20chain.pdf 7 Kaplinsky, Ibidem. 8 Fairtrade Foundation, 2012, Powering up Smallholders to Make Food Fair, p. 26, ; Fairtrade Foundation, 2012, Fairtrade and Coffee, p. 10, 9 Kaplinksy R., Ibidem & Ponte S., Ibidem : Maak tijd voor eerlijke koffieprijzen Op 24 april 2002 lanceerde Oxfam- Wereldwinkels haar campagne tegen lage koffieprijzen. Op dat moment maakt de koffiesector een ware crisis door met absolute bodemprijzen voor koffietelers. De actie vond plaats op een erg symbolische plek: de hoofdzetel van Douwe Egberts België in Grimbergen. Onder luid tromgeroffel klommen zes actievoerders op het dak van Douwe Egberts en hingen een spandoek op met de slogan failliet koffieboeren=winst multinationals. Met de actie wilde Oxfam-Wereldwinkels de koffie-industrie aanzetten om mee haar verantwoordelijkheid op te nemen door boeren een eerlijke kostendekkende prijs te betalen. De actie liep uiteindelijk tot 24 januari 2003 met de voorstelling van handtekeningen om de eis kracht bij te zetten. Het aantal handtekeningen verwees daarbij naar de minimumprijs die Oxfam-Wereldwinkels aan de eigen koffieboeren betaalde: 126 dollarcent voor een pond koffie. De campagne kaderde bovendien binnen de ruimere handelscampagne Make Trade Fair van Oxfam International. Met die campagne wilde Oxfam de aandacht vestigen op het belang van eerlijke handelsregels. Voor elke dollar hulp die industrielanden aan de Derde Wereld geven, stelen ze er twee door oneerlijke handel, zo luidde de aanklacht. Bovendien klaagde Oxfam aan dat industrielanden niets deden aan de lage grondstofprijzen. Die jagen tal van boeren in ontwikkelingslanden in de armoede maar leveren grote ondernemingen wel superwinsten op : Afrika Koffie Forum Op 26 en 27 april 2007 brengt Oxfam-Wereldwinkels de Afrikaanse koffiewereld samen in Gent voor een Afrika Koffie Forum. Een twintigtal afgevaardigden uit de Afrikaanse koffiesector zakken af naar Gent om te discussiëren over de toekomst van de Afrikaanse koffie. Zowel vertegenwoordigers van producentengroepen als van politieke boerenorganisaties waren aanwezig. Reden voor het congres is het feit dat veel Afrikaanse landen extreem afhankelijk zijn van koffie maar tezelfdertijd nauwelijks gehoord worden binnen de Internationale Koffie Organisatie (ICO), het belangrijkste intergouvernementele orgaan voor koffie. Via het forum wil Oxfam-Wereldwinkels de koffiepartners helpen hun netwerken te versterken. Op die manier wordt de stem van de kleine producenten versterkt en krijgen zij mogelijks meer gewicht binnen internationale fora zoals het ICO. Op het moment van het Forum wordt binnen de ICO ook onderhandeld over een nieuw koffieakkoord (ICA). Daarom plaatst Oxfam- Wereldwinkels twee weken later, op de Internationale Dag van de Fair Trade (12 mei) koffietafels in verschillende Vlaamse steden en gemeentes. Die koffietafels moeten de eisen van het Oxfamrapport Grounds for Change kracht bijzetten. Dat rapport eist onder andere dat koffieproducenten een prominentere plaats krijgen aan de onderhandelingstafel van het ICO. Het vestigt ook de aandacht op de rol van het ICO inzake duurzame koffieproductie. In 2008 en 2010 organiseert Oxfam-Wereldwinkels opvolgingsmeetings in de Oost- Afrikaanse koffieregio. In Kampala (Uganda) en Mombasa (Kenya) verzamelden de verschillende boerengroepen, onderzoekers, ngo s en experten, onder andere vanuit de Europese Commissie, om tot een gezamenlijk actieplan te komen in de koffieketen. Omdat het Koffieakkoord in september 2007 was goedgekeurd, focusten de vragen van de koffieboeren zich vanaf 2008 voornamelijk op het versterken van hun stem in de koffieketen. Oxfam-Wereldwinkels 2013 DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT 7

5 8DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT Oxfam-Wereldwinkels 2013 Door een gebrek aan voldoende was- en droogtafels of de nodige opslag- en transportmogelijkheden, hebben veel boeren weinig onderhandelingsmarge om een hogere prijs te bedingen. Als boeren de eerste verwerking van de koffiebes (wassen, ontpulpen en drogen) zelf voor hun rekening nemen, kunnen zij de kwaliteit van hun koffie aantonen en eventueel een betere prijs onderhandelen. Als ze de koffie echter in zijn ruwe besvorm moeten verkopen, hebben ze zich veelal te schikken naar de prijs die de lokale opkoper wenst te bieden. Hierbij geldt de beperkte tijd vooraleer de smaak en kwaliteit van de koffiebonen wordt aangetast als extra limiterende factor. Het zou lucratiever en gezonder zijn als boeren hun koffie zelf tot bij de verwerkingsfaciliteit brachten maar veel van hen beschikken over te weinig koffie om de kosten van de pick-up truck te dragen en zijn te ver verwijderd van de verwerkingsfaciliteit om de koffie zelf tot daar te brengen. 10 Zij hebben weinig andere keus dan de lagere prijs die door de tussenhandelaars geboden wordt, te aanvaarden. We kunnen dus spreken van een erg ongelijke machtsstrijd: de onderhande-lingsmacht van kleinschalige boeren is klein of onbestaand vergeleken met de macht van de dominante ondernemingen in de keten. Zij hebben de mogelijkheid om koffie uit verschillende regio s en landen aan te kopen (en als dusdanig boeren tegen elkaar uit te spelen). Bovendien kunnen ze hun marktmacht aanwenden om de prijzen laag te houden. Kleinschalige boeren opereren daarentegen in afgelegen en geïsoleerde gebieden met weinig toegang tot kredieten, transport of informatie over prijzen en markten. 11 Zij moeten zich al te vaak neer leggen bij de prijs die de handelaar of verwerker die hun koffie komt kopen, biedt. Om zich hiertegen te verzetten, hebben kleinschalige producenten er alle baat bij zich te organiseren in een sterke boerenorganisatie of coöperatie. Zo kunnen ze gezamenlijk investeren om hun oogst te transporteren naar de haven, of kunnen ze sterker als groep onderhandelen over de prijs met de opkopers. Oxfam-Wereldwinkels biedt producentengroepen daarom de nodige ondersteuning zodat ze hun organisatie en hun netwerk kunnen versterken. Daarnaast faciliteert Oxfam-Wereldwinkels training voor de producentengroepen, o.a. op het vlak van marktinformatie, marketing en kwaliteit en duurzame productie. Ten slotte wordt er ook naar toegang tot alternatieve financiering gezocht. 10 K Oxfam, 2002, Ibidem. 11 FAO, 2009, Ibidem. ; Oxfam, 2002, Mugged. Poverty in your coffee cup, Lake Kivukoffie De Lake Kivukoffie van Oxfam- Wereldwinkels is een uitzonderlijk kwaliteitsvolle, single origin koffie (fully washed arabica), afkomstig van twee partners van Oxfam-Wereldwinkels uit de Kivustreek in Congo: SOPACDI en Agricole Muungano. Agricole Muungano De coöperatie Agricole Muungano is een jonge organisatie, opgericht in 2009 in Zuid-Kivu aan de oevers van het Kivumeer. Ondanks de (tot nu toe) beperkte middelen en ondersteuning, is ze er dankzij haar brandende ambitie wel in geslaagd om op korte termijn exportwaardige koffie te produceren. De leden halen hun oogst voornamelijk van een oude koffieplantage uit de tijd van de kolonisatie. De grond behoorde in de koloniale tijd toe aan een Belg, die hem in zijn testament naliet aan zijn tien beste medewerkers. De motivatie en gedrevenheid onder de werkkrachten van toen, is gebleven. De coöperatie telt vandaag ongeveer leden. Hun passie voor koffie is spectaculair. Nochtans is het door de jarenlange conflicten in Congo voor koffieproducenten in de Kivustreek bijzonder moeilijk koffie te produceren, laat staan te exporteren. De onstabiele toestand van de regio verhindert hen toegang tot (internationale) kredieten en tot certificering (wegens het gebrek aan financiële middelen en/of het feit dat certificeringsorganisaties zich niet willen engageren uit onzekerheid over de veiligheid van hun vertegenwoordigers). 12 De koffieproducenten hebben vaak weinig andere mogelijkheden dan hun koffie aan te bieden aan het beperkt aantal opkopers dat in deze regio actief is. Veel handelaars laten deze streek links liggen omwille van de gebrekkige infrastructuur en de blijvende oorlogsdreiging. Om aan deze situatie te ontsnappen, richten de producenten hun blik naar buurland Rwanda. De koffieprijs is er altijd beter geweest dan in Congo. Noodgedwongen steken ze s nachts in gammele bootjes het Kivumeer over, de kortste weg naar Rwanda, om er hun koffiebonen te laten verwerken tot Rwandese koffie. Voor de komst van Agricole Muungano ondernamen ook de huidige leden van de coöperatie deze onveilige tocht. Tijdens deze nachtelijke tochten zijn over de jaren Sopacdi Muugnano heen heel wat ongelukken gebeurd. Veel leden van de coöperatie vandaag zijn dan ook weduwen. Bijkomend probleem is dat de boeren hun koffiebessen binnen de 6 uur naar het wasstation van de coöperatie moeten kunnen brengen, anders gaat de kwaliteit te sterk achteruit. Koffieproducenten die hun koffiebessen niet tijdig aan de coöperatie kunnen leveren, worden gedwongen hun koffie zelf te verwerken met als gevolg een lagere kwaliteit en dus ook een lagere prijs bij verkoop. 12 BTC, 2012, Eerlijke handel in conflictgebieden, p.31, default/files/all-files/brochure/zones_ de_conflit_nl_up_2013_web.pdf Oxfam-Wereldwinkels 2013 DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT 9

6 DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT Oxfam-Wereldwinkels 2013 Foto: Tim Dirven Ik heb tien kinderen. Mijn man is overleden in 1997, toen hij onze koffieoogst naar Rwanda bracht over het Kivumeer. Hier in Congo kreeg hij een veel te lage prijs voor de bonen. Hij is met de boot vertrokken en toen een onweer toesloeg, is hij verdronken. Josephine Nabunane, 56 jaar, lid van Agricole Muungano De komst van de coöperatie betekent voor de producenten een wereld van verschil. Via de coöperatie krijgen de koffieproducenten een alternatief kanaal om hun koffie te verkopen (o.a. aan Oxfam-Wereldwinkels). Daarnaast onderhandelt de coöperatie collectief over de prijzen met de handelaars. Zo zijn de producenten niet langer overgeleverd aan de tussenhandelaars die de boeren een te lage prijs geven. Nu kunnen de producenten opnieuw hun brood verdienen met de koffieteelt. Jean-Baptiste Defalque, voorzitter van Agricole Muungano, kan betekenen voor de gewapende conflicten waaronder de regio nog steeds lijdt. Vroeger was er voor de soldaten en rebellen geen andere toekomst dan te blijven vechten. Vandaag kan een gezonde koffiesector hen misschien overtuigen terug te keren naar de landbouw. SOPACDI De coöperatie SOPACDI (Solidarité Paysanne pour la promotion des Actions Café et Développement Intégral) werd in 2003 opgericht in Minova, op grens. Haar centrale doelstelling is het verbeteren van de levensomstandigheden van de kleine koffieproducenten in de regio. De bodem, het klimaat en de hoogte van de streek (boven 1460 meter) vormen de ideale ingrediënten voor een hoogwaardige arabicakoffie. SOPACDI bouwt haar afzetmarkt beetje bij beetje uit. Onder meer dankzij de steun van Oxfam-Wereldwinkels en Alterfin (zie lager) is de coöperatie er wel in geslaagd Fairtrade- en biogecertificeerd te worden, wat haar toelaat haar markten verder te diversifiëren. De internationale spelers erkennen het werk dat SOPACDI heeft verricht en zien het belang in van deze initiatieven in een van de meest fragiele regio s ter wereld. 13 De grotere afzetmarkt vertaalde zich ook in een steeds hoger aantal geïnteresseerde koffieproducenten uit de regio en dito leden. Waar ze van start ging met enkele honderden, heeft de coöperatie vandaag al meer dan leden. Het parcours dat SOPACDI rijdt is in de gegeven omstandigheden ronduit indrukwekkend: op drie jaar tijd konden ze de verkoop van hun koffie bijna verviervoudigen (van 80 ton in 2010 naar 380 ton in 2013). Vergeet niet dat SOPACDI, net als Muungano, midden in een van de meest getergde regio s ter wereld opereert: in november 2012 rukte de rebellenbeweging M23 op richting Minova. De militairen van FARDC verzamelden in Minova. De producenten moesten halsoverkop hun velden verlaten, hun hebben en houden achterlatend, en met een gegronde vrees voor de net binnengehaalde oogst. Gelukkig liep het, op hier en daar wat schade en de onvermijdelijke plunderingen na, deze keer goed af. Daarnaast opereert SOPACDI in de internationale koffiemarkt. Zoals in de analyse hierboven werd beschreven, is de internationale koffieketen sterk geconcentreerd. Een kenmerk van deze machtsconcentratie in de internationale handel is een erg hoge concentratie van kapitaal bij de grote koffiehuizen. Daartegenover staat dan weer een enorm gebrek aan kapitaal bij de kleine koffieproducenten en hun organisaties. over onvoldoende droogtafels om het potentiële volume aan koffie te verwerken. Wanneer producenten hun koffie niet kunnen laten drogen door de coöperatie, zijn ze verplicht de koffie zelf te verwerken en aan een lagere kwaliteit aan SOPACDI zelf of aan een andere opkoper te verkopen. Oxfam-Wereldwinkels, het BTC (Belgisch Technische Coöperatie) en Twin investeerden reeds in de installatie van een hele resem droogtafels voor SOPACDI, maar er is nog veel potentieel voor de verdere afzetmarkt van de koffie van hun leden. Het gebrek aan vrij beschikbaar kapitaal is ook een probleem voor de samenhang van de coöperatie zelf. Zo staan coöperaties van kleine producenten paradoxaal genoeg sterk onder druk als de prijzen op de beurs van New York de hoogte in schieten. Verschillende internationale handelaars hebben een wereldwijd netwerk van lokale opkopers. Dankzij hun link met het moederbedrijf (erg kapitaalkrachtige organisaties) beschikken zij over een groot en flexibel inzetbaar budget om sneller op de vraagmarkt in te spelen. Zij benaderen de producenten rechtstreeks en individueel met een aanbod om onmiddellijk hun koffie te kopen. De coöperatie betaalt de producenten bij levering van de bessen een eerste deel uit (voorfinanciering) en voorziet bij winst na verkoop een tweede uitbetaling (second payment). Voor vele kleinschalige producenten is het directe aanbod van de tussenhandelaars echter an offer they can t refuse. Ze gaan overstag en verkopen hun koffie aan de opkoper. Nochtans betaalt SOPACDI, in totaal, een relatief hoge prijs voor de aankoop van de bessen van de boeren (ook als de erg volatiele wereldmarktprijs weer eens in elkaar Joachim Munganga zakt). Elke oogst is het dan ook voor de coöperatie een uitdaging om op tijd de nodige financiering rond te krijgen, zodat ze voldoende koffiebessen bij haar leden kan aankopen. Alternatieve buitenlandse microfinancieringsinstellingen (die in de meeste gevallen de koffieoogsten van coöperaties van kleine producenten financieren) staan niet te springen om dat in de Kivu te doen. De interesten bij de lokale banken zijn dan weer onhaalbaar hoog. SOPACDI is ondertussen uitgegroeid tot een coöperatie die vertrouwen uitstraalt naar externe kredietverleners. Zo slaagde Oxfam-Wereldwinkels erin, via een samenwerking met Alterfin (Belgische Alternatieve Financierder), SOPACDI voor de afgesloten koffiecontracten, van de nodige financiering te voorzien. Door deze kredietwaardigheid kan SOPACDI in grote mate het probleem van hun voorfinanciering autonoom ondervangen. Maar ze beschikt nog lang niet over voldoende middelen om al hun producenten voor te financieren. Dus hoewel de prijs die de producenten op termijn van de coöperatie krijgen, doorgaans hoger is dan de prijs die een andere lokale opkoper hen geeft, zien producenten met acute noden, zoals schoolgeld voor de kinderen, zich verplicht het zekere voor het onzekere te nemen en aan slechte voorwaarden aan de sjacheraars te verkopen. 13 BTC, 2012, Eerlijke handel in conflictgebieden, p.30-31, default/files/all-files/brochure/zones_ Het kapitaalsgebrek leidt er toe dat nodige investeringen niet op tijd kun- 10 gelooft dat dit zelfs een uitweg een boogscheut van de Rwandese nen gebeuren. Zo beschikt SOPACDI de_conflit_nl_up_2013_web.pdf 11 Foto: Tim Dirven In 2008 hebben we voor het eerst koffie geëxporteerd via de Engelse fairtradeorganisatie Twin. Ze hadden stalen van onze koffie meegenomen en waren enorm tevreden over de kwaliteit ervan. Het was de eerste keer in 43 jaar dat er koffie uit deze streek geëxporteerd werd. Joachim Munganga Mahemu, voorzitter SOPACDI

7 DE KOFFIEKETEN DOORGELICHT Oxfam-Wereldwinkels 2013 De keten van de Lake Kivukoffie van Oxfam-Wereldwinkels De keten van de Lake Kivukoffie van Oxfam-Wereldwinkels is direct en transparant. Oxfam-Wereldwinkels biedt een alternatief aan koffieproducenten. Ze zijn een extra opkoper voor de coöperaties. De coöperaties Muungano en SOPACDI kopen de koffie aan bij hun leden, kleinschalige koffieproducenten in de Kivuregio. De bodem en het klimaat zijn er prima geschikt voor de productie van koffie. Ondanks het feit dat er te weinig in de koffievelden wordt geïnvesteerd, is er meer productie dan dat er momenteel zinvol gecommercialiseerd kan worden. Na het oogsten wordt de koffie in wasstations gefermenteerd en gewassen. Dit station de lavage is de sleutel in de lokale koffieketen. Dankzij de ondersteuning van Oxfam-Wereldwinkels, het BTC en Twin bouwde SOPACDI een nieuwe wasinstallatie. Muungano werkt momenteel nog met een verouderde wasinstallatie (de kwaliteit die men er genereerde is ondanks alles prima, maar kent dus nog heel wat groeipotentieel). Na het fermenteren, wassen en drogen bekomt men perkamentkoffie. kleinschalige producent coöperatie verwerkingsfabriek KOFFIE IN HANDEN VAN DE COOPERATIE Koffiebes/perkamentkoffie Voor het ontdoen van het perkamentvlies en het exportklaar maken van de koffie huren de coöperaties de faciliteiten van une usine de déparchage in Goma, met name Jambo Safari. De coöperaties blijven dus eigenaar van de koffie en verzorgen daarna zelf de export. Oxfam-Wereldwinkels koopt de koffie rechtstreeks van de coöperaties en importeert hem naar Europa. Zij staat verder in voor de logistieke afhandeling tussen Goma en Antwerpen. Eens in België laat Oxfam-Wereldwinkels de koffie branden bij een koffiebrander (bvb. Rombouts in België). De koffie blijft eigendom van Oxfam-Wereldwinkels. Na verpakking komt het pakje Lake Kivukoffie via de magazijnen van Oxfam-Wereldwinkels in Gent, terecht in alle wereldwinkels in Vlaanderen. Waar u hem aankoopt en thuis of elders opdrinkt. internationale transporteur handelaar groene koffie koffiebrander KOFFIE IN HANDEN VAN OXFAM)WERELDWINKELS catering retail consument koffiebonen / gemalen koffie / oploskoffie Foto: Tim Dirven

8 Machtsconcentratie in de ketens: het spel der giganten Oxfam-Wereldwinkels 2013 Ed. oww: juli

.6. Foto s. Deze foto s vindt u op de bijgevoegde CD-rom. Bij publicatie graag vermelden: Tim Dirven voor Oxfam Fairtrade

.6. Foto s. Deze foto s vindt u op de bijgevoegde CD-rom. Bij publicatie graag vermelden: Tim Dirven voor Oxfam Fairtrade Foto s Deze foto s vindt u op de bijgevoegde CD-rom. Bij publicatie graag vermelden: Tim Dirven voor Oxfam Fairtrade Foto 1. Bichera Ntamwinsa (23) heeft goede hoop voor de toekomst: Sinds de coöperatie

Nadere informatie

HET ZWARTE GOUD. Concentratie in de koffieketen is nefast voor de producent én de consument 2 KOFFIE 3

HET ZWARTE GOUD. Concentratie in de koffieketen is nefast voor de producent én de consument 2 KOFFIE 3 KOFFIE VERKEERD 1 HET ZWARTE GOUD Ik sta op, nog niet wakker. Ik strompel door het huis als een stakker. Maar ondanks alles vind ik mijn doel, op het gevoel. Ja ik ben een gebruiker, het pure spul, dus

Nadere informatie

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen?

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Oxfam Wereldwinkels en Fairtrade Campagne Kindslavernij lust ik niet! Doelgroepen Partners: hoe elkaar versterken? En nu? Oxfam

Nadere informatie

BIJLAGE 1 3/4. (c)2001 Roemers, Martin

BIJLAGE 1 3/4. (c)2001 Roemers, Martin BIJLAGE 1 1/4 BIJLAGE 1 2/4 BIJLAGE 1 3/4 (c)2001 Roemers, Martin BIJLAGE 1 4/4 BIJLAGE 2 4 KOFFIEMERKEN/10 LOGO S 5 De vier grootste koffi ebedrijven in de wereld zijn Sara Lee, Kraft, Nestlé en Procter

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

Fair Trade: hoe zit dat ook alweer?

Fair Trade: hoe zit dat ook alweer? Fair Trade: hoe zit dat ook alweer? Meer dan 200 gemeenten en 5 provincies maken werk van de campagne FairTradeGemeente. Ze willen op een heel concrete manier bijdragen aan een waardig bestaan voor de

Nadere informatie

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect.

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect. Chocomelk van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! > Handel, uit respect. We slaan de brug tussen boeren uit Noord & Zuid! www.oww.be > Kiezen Kiezen voor nóg meer duurzaamheid Oxfam

Nadere informatie

Gebrand op koffie. Tariefescalatie in het Europees koffiebeleid

Gebrand op koffie. Tariefescalatie in het Europees koffiebeleid Gebrand op koffie. Tariefescalatie in het Europees koffiebeleid Inhoud 1. Samenvatting 2. Inleiding a. Het belang van koffie b. Een erg arbeidsintensieve productiemethode c. De Internationale Koffie Organisatie

Nadere informatie

Geschreven door Max Havelaar donderdag 06 maart 2008 10:53 - Laatst aangepast vrijdag 12 september 2008 15:16

Geschreven door Max Havelaar donderdag 06 maart 2008 10:53 - Laatst aangepast vrijdag 12 september 2008 15:16 www.maxhavelaar.nl 05-03-2006 In dit artikel wordt ingegaan op de achtergronden van de koffieteelt en de problemen die de kleine koffieboeren arm houden. Initiatieven om deze boeren een eerlijker prijs

Nadere informatie

Inhoud INLEIDING. Inleiding 03 Onze producenten 04 Van bes tot kop 09 Koffie voor iedereen 11 De koffiekaart 14 Ons assortiment 15

Inhoud INLEIDING. Inleiding 03 Onze producenten 04 Van bes tot kop 09 Koffie voor iedereen 11 De koffiekaart 14 Ons assortiment 15 KOFFIEGIDS Inhoud INLEIDING Inleiding 03 Onze producenten 04 Van bes tot kop 09 Koffie voor iedereen 11 De koffiekaart 14 Ons assortiment 15 Koffie is meer dan louter een grondstof. Voor kleinschalige

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Van boon tot koffie.

Van boon tot koffie. Van boon tot koffie. Legende. Rond 300 V.Ch. Ontdekte geitenhoeder Kaldi dat zijn geiten, na het eten van bessen van een bepaalde struik, opvallend energiek waren. Een monnik ving dit op en maakte een

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

Recente evolutie van de koffiesector in Burundi. Steun van het Trade for Development Centre aan de koffiecoöperaties

Recente evolutie van de koffiesector in Burundi. Steun van het Trade for Development Centre aan de koffiecoöperaties 01 Recente evolutie van de koffiesector in Burundi 02 Steun van het Trade for Development Centre aan de koffiecoöperaties Koffie in Burundi (p.4) Een sector in crisis (p.5) Een omstreden privatisering

Nadere informatie

Koffie. Inhoud. 1.Waarom ik heb gekozen voor dit onderwerp. 2.Geschiedenis van de koffie. 1. Waarom ik dit onderwerp heb gekozen

Koffie. Inhoud. 1.Waarom ik heb gekozen voor dit onderwerp. 2.Geschiedenis van de koffie. 1. Waarom ik dit onderwerp heb gekozen Koffie Inhoud 1. Waarom ik dit onderwerp heb gekozen 2. Geschiedenis van koffie 3. De koffieplant 4. Verbouwen van koffie 5. De koffieplantage 6. De koffiebranderij 7. Koffiesoorten 8. Cafeine 9. Manieren

Nadere informatie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie VAKKEN PAV, Humane Wetenschappen, Aardrijkskunde DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Gemeenschappelijke stam De leerlingen brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

Our mission, passion and obsession is to delight all those who cherish the quality of life, through our search for the best coffee nature can provide, enhanced by the best available technologies and by

Nadere informatie

Change the world shopping

Change the world shopping Change the world shopping V.U./E.R.: Erik Devogelaere, Hoogstraat 35 E, 3360 Bierbeek, België - Belgique Op een plezierige manier de wereld veranderen Kies voor eerlijke kwaliteitsproducten Het hoeft

Nadere informatie

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt Koffie foto: Eric De Mildt > Handel, uit respect. www.oww.be De klacht van Multatuli Bij het begin van het vorige millennium was koffie zeer populair in de Arabische wereld. Hij werd er gedronken als een

Nadere informatie

Project Koffie Wasstation Rwanda.

Project Koffie Wasstation Rwanda. Project Koffie Wasstation Rwanda. Het project is uitgevoerd op initiatief van de vrouwen coöperatie in Rwanda: ABATERANINKUNGA. In Nederland is dit project ondersteund door de Stichting Afrika 2007 Zwolle

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

Fair Trade. ontwikkelingsstrategie. Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011

Fair Trade. ontwikkelingsstrategie. Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011 Fair Trade als duurzame economische ontwikkelingsstrategie Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011 SITUERING OXFAM-WERELDWINKELS Oxfam-Wereldwinkels Deel van Oxfam-in-België en Oxfam International Deel van

Nadere informatie

Vergelijking van drie koffie labels:

Vergelijking van drie koffie labels: Vergelijking van drie koffie labels: Fairtrade Rainforest Alliance UTZ Certified Juli 2010 1 Vergelijkende tabel voor koffielabels 1 Beheerder Startpunt/ Concept Fairtrade Rainforest Alliance UTZ CERTIFIED

Nadere informatie

Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje

Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje Koffiebranderij Peeze Al 135 jaar heeft Peeze haar identiteit weten te behouden. Een puur bedrijf, waar uitsluitend koffie

Nadere informatie

De bananenteelt. Kleinschalige boeren. Grote plantages

De bananenteelt. Kleinschalige boeren. Grote plantages De bananenteelt Geen product ter wereld wordt meer verhandeld dan bananen. Jaarlijks produceren tropische landen als Colombia, Dominicaanse Republiek en Peru meer dan 100 miljoen ton bananen. Bananen worden

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt

Koffie. www.oww.be. Handel, uit respect. foto: Eric De Mildt Koffie foto: Eric De Mildt Handel, uit respect. www.oww.be Struik tussen Kreeft en Steenbok De klacht van Multatuli Bij het begin van het vorige millennium was koffie zeer populair in de Arabische wereld.

Nadere informatie

MAKE CHOCOLATE FAIR! WE VERZAMELDEN 122 826 HANDTEKENINGEN!

MAKE CHOCOLATE FAIR! WE VERZAMELDEN 122 826 HANDTEKENINGEN! MAKE CHOCOLATE FAIR! WE VERZAMELDEN 122 826 HANDTEKENINGEN! Op meer dan 400 evenementen in Europa werden 122 826 handtekeningen verzameld door een aantal Europese voedingsvakbonden en NGO s voor duurzame

Nadere informatie

De Kracht van Cacao. Werkblaadjes voor de leerling. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek

De Kracht van Cacao. Werkblaadjes voor de leerling. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek De Kracht van Cacao Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek Werkblaadjes voor de leerling 1 www.oxfamwereldwinkels.be Wat zie je op deze foto s? Wat zou het verband hiertussen

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

De Nederlandse supermarkten doorgelicht 1. Zuivere koffie. De Nederlandse supermarkten doorgelicht. milieubehoud. arbeidsrechten 09-11 - 2010 _ 001

De Nederlandse supermarkten doorgelicht 1. Zuivere koffie. De Nederlandse supermarkten doorgelicht. milieubehoud. arbeidsrechten 09-11 - 2010 _ 001 De Nederlandse supermarkten doorgelicht 1 Zuivere koffie De Nederlandse supermarkten doorgelicht inkomsten boeren milieubehoud landrechten arbeidsrechten kinderarbeid 09-11 - 2010 _ 001 Inhoud De Nederlandse

Nadere informatie

Koffie. Inhoud. 1.Waar komt koffie vandaan. 1. Waar komt koffie vandaan

Koffie. Inhoud. 1.Waar komt koffie vandaan. 1. Waar komt koffie vandaan Koffie Inhoud 1. Waar komt koffie vandaan 2. Hoe groeit koffie 3. Oogsten 4. Het mengen en branden 5. 10 uur koffietijd 6. Volksdrank 7. De verpakking 8. Cafeïne en cafeïnevrije koffie 9. Koffiemolens

Nadere informatie

Bij de Rwandese koffiecoöperatie Koakaka TDC

Bij de Rwandese koffiecoöperatie Koakaka TDC Producentengroepen krijgen van ngo s of overheden geregeld hulp in de vorm van trainingen gericht op het verbeteren van teelttechnieken of het verhogen van de productiviteit. Een vaak weerkerend probleem

Nadere informatie

V.U. Carl Michiels, Hoogstraat 147, 1000 Brussel - Foto cover : BTC / Tim Dirven FaiR TRaDe in een notendop

V.U. Carl Michiels, Hoogstraat 147, 1000 Brussel - Foto cover : BTC / Tim Dirven FaiR TRaDe in een notendop Fair trade in een notendop BTC / Dieter Telemans Wat is Fair trade? Fair trade (eerlijke handel) is een handelssysteem dat benadeelde producenten, voornamelijk uit het Zuiden, de kans geeft op duurzame

Nadere informatie

Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter

Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter Naar een nieuw en modern belastingsysteem #jijmaaktmorgen België is uitzonderlijk. Je belast kapitaal niet en je overbelast arbeid. Dat moet je dus herzien. Pascal Saint-Amans

Nadere informatie

Douwe Egberts poetst haar imago op Het is duidelijk: Douwe Egberts laat onze koffiecampagne. reactie van douwe egberts

Douwe Egberts poetst haar imago op Het is duidelijk: Douwe Egberts laat onze koffiecampagne. reactie van douwe egberts koffie gazet oktober 2002 verantw. uitgever: Marc Bontemps, Ververijstraat 17 B-9000 Gent 09-218 88 99 www.oww.be Enige jaargang Uniek nummer 12 pagina s prijs: gratis voor wereldwinkeliers(ters) 2 reactie

Nadere informatie

Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE

Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE Wist u dat l Max Havelaar geen koffiemerk is maar het Keurmerk voor Fairtrade (eerlijke handel) l Max Havelaar geen koffie verkoopt

Nadere informatie

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve BEES Coop is een project voor een coöperatieve, participatieve en niet commerciële supermarkt. Het iniatief wordt gedragen door burgers die een

Nadere informatie

Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo

Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo Verslag Fair Trade van Binnen naar buiten Vrijdag 10 januari 2014 Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo Welkom en kennismaking Na het invullen van

Nadere informatie

DUURZAAM ONDERNEMERSCHAP EFICO FOUNDATION ONDERSTEUNT DUURZAME MULTI-STAKEHOLDER PROJECTEN IN KOFFIE & CACAO PRODUCERENDE LANDEN PRESENTATIE

DUURZAAM ONDERNEMERSCHAP EFICO FOUNDATION ONDERSTEUNT DUURZAME MULTI-STAKEHOLDER PROJECTEN IN KOFFIE & CACAO PRODUCERENDE LANDEN PRESENTATIE DUURZAAM ONDERNEMERSCHAP EFICO FOUNDATION ONDERSTEUNT DUURZAME MULTI-STAKEHOLDER PROJECTEN IN KOFFIE & CACAO PRODUCERENDE LANDEN PRESENTATIE APRIL 2016 Meer dan 50 duurzame projecten in 16 koffie & cacao

Nadere informatie

De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection.

De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection. De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection. Uw footprint met MAAS International Duurzame koffie Introductie Het onderwerp duurzaamheid is zo breed dat velen door de bomen het

Nadere informatie

De Kracht van Cacao. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek

De Kracht van Cacao. Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek De Kracht van Cacao Hoe eerlijke handel het verschil maakt in de Dominicaanse Republiek Lesmethodiek voor de tweede en derde graad Secundair Onderwijs Werkblaadjes voor de leerkracht Britt Hamblok en Loes

Nadere informatie

Bronnenboekje. Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2012

Bronnenboekje. Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2012 Bronnenboekje Eindronde Nationale Aardrijkskunde Olympiade 2012 B Cacao Bron 1 Cacao De cacaoboom komt oorspronkelijk uit Middenen Zuid-Amerika en kan uitsluitend verbouwd worden in gebieden met een tropisch

Nadere informatie

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade.

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade. Elke dag π± Factsheet Initiatief fairbezig.nl Fairbezig.nl is een initiatief van Fair Trade Original, de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en Stichting Max Havelaar met steun van de Nationale Postcode

Nadere informatie

Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor?

Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor? Welke oude en nieuwe beperkingen houden de melkproductie op het spoor? Erwin Wauters Senior Onderzoeker Melle, 27 maart 2015 WAT IS DE VRAAG EIGENLIJK Wat na de quota Wit goud of zwarte sneeuw?* De meningen

Nadere informatie

VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT

VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT Het klimaatprobleem treft ons allemaal. Maar huishoudens en kleine boeren in ontwikkelingslanden hebben meer last van klimaatverandering

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

Great coffee just enjoy it

Great coffee just enjoy it Great coffee just enjoy it Ik zoek lekkere koffie, met keuze uit verschillende koffievariaties, die snel en gemakkelijk bereid wordt. Al uw wensen in één koffiemachine. Dat is de kracht van NESCAFÉ Alegria.

Nadere informatie

Congolese koffiecoöperaties in de bres voor slachtoffers seksueel geweld. Met steun van het Trade for Development Centre

Congolese koffiecoöperaties in de bres voor slachtoffers seksueel geweld. Met steun van het Trade for Development Centre Congolese koffiecoöperaties in de bres voor slachtoffers seksueel geweld Met steun van het Trade for Development Centre Twintig jaar komen en gaan van leger en rebellen heeft diepe sporen nagelaten in

Nadere informatie

De munten van Rwanda, een les in biologie

De munten van Rwanda, een les in biologie De munten van Rwanda, een les in biologie Leopold Verbist Rwanda is het Pays des Mille Collines (Land van de Duizend Heuvels). Het is een zeer vruchtbaar land en niet te warm omdat het hooggelegen is,

Nadere informatie

Het rooster is het eigenlijke spelbord. Bij elk vak hoort juist 1 kaart.

Het rooster is het eigenlijke spelbord. Bij elk vak hoort juist 1 kaart. Acquire Doel Als aandeelhouder van een internationale hotelketen, probeer je het imperium van die keten, waar je het meest hebt geïnvesteerd, te vergroten. Als het even kan, probeer je je keten te fusioneren

Nadere informatie

impact in Antwerpen Meer dan 550 jaar aan diamantgeschiedenis zit vervat in de slogan Cut in Antwerp, tot op vandaag nog

impact in Antwerpen Meer dan 550 jaar aan diamantgeschiedenis zit vervat in de slogan Cut in Antwerp, tot op vandaag nog Hoofdstuk 6 Indirecte economische impact in Antwerpen De Antwerpse diamantsector is ontzettend belangrijk voor de Vlaamse en Belgische economie. Niet alleen door de toegevoegde waarde en inkomsten die

Nadere informatie

tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people

tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people Inhoud 1. Geschiedenis 2. Visie & Missie 3. Routekaart 4. Tony s & Fairtrade 5. Bean-to-Bar 6. Impact in Ghana 7. Impact in Ivoorkust 8. Chocolonely

Nadere informatie

Duurzaamheid van boon tot kop

Duurzaamheid van boon tot kop Duurzaamheid van boon tot kop Inhoud Wat is Het Waarom zijn wij Het Plan? Het Plan in de praktijk verantwoorde landbouw verantwoorde productie verantwoorde consumptie Plan gestart? Elk kopje koffie vertelt

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

STRAFFE KOFFIE METHODIEKENMAP BIJ DE VIDEO STRAFFE KOFFIE. 3 methodieken om jongeren of volwassenen te laten kennismaken

STRAFFE KOFFIE METHODIEKENMAP BIJ DE VIDEO STRAFFE KOFFIE. 3 methodieken om jongeren of volwassenen te laten kennismaken METHODIEKENMAP BIJ DE VIDEO STRAFFE KOFFIE met het verhaal van eerlijke handel 3 methodieken om jongeren of volwassenen te laten kennismaken STRAFFE KOFFIE INHOUD 2 S T R A F F E K O F F I E m e t h o

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Verslag Algemene Vergadering Alterfin cvba Brussel - 29 maart 2014

Verslag Algemene Vergadering Alterfin cvba Brussel - 29 maart 2014 Alterfin cvba Coöperatieve vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Haachtsesteenweg 159, B-1030 Brussel H.R. Brussel 586.069 B.T.W. BE 453.804.602 Verslag Algemene Vergadering Alterfin cvba Brussel

Nadere informatie

over een krachtdadig Vlaams beleid tegen de ergste vormen van kinderarbeid

over een krachtdadig Vlaams beleid tegen de ergste vormen van kinderarbeid stuk ingediend op 667 (2010-2011) Nr. 1 5 oktober 2010 (2010-2011) Verzoekschrift over een krachtdadig Vlaams beleid tegen de ergste vormen van kinderarbeid Advies van het Kinderrechtencommissariaat verzendcode:

Nadere informatie

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*?

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? Samenvatting van de bevindingen van de Nationale DenkTank 2012 boer Consument Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? verwerker *De voorstellen van de denktank voor

Nadere informatie

Het volledige interview van Dr. Ruja Ignatova in het magazine Forbes (mei 2015).

Het volledige interview van Dr. Ruja Ignatova in het magazine Forbes (mei 2015). Nieuwsbrief MyOnecoin.nl Maart 2016-03-15 Het volledige interview van Dr. Ruja Ignatova in het magazine Forbes (mei 2015). Mrs. Ignatova. Wat is Onecoin? Onecoin is een innovatieve virtuele Cryptovaluta

Nadere informatie

BAANBREKEND VAKMANSCHAP Oosterlingenhuis, Brugge - 27 januari 2012

BAANBREKEND VAKMANSCHAP Oosterlingenhuis, Brugge - 27 januari 2012 BAANBREKEND VAKMANSCHAP Oosterlingenhuis, Brugge - 27 januari 2012 Oosterlingenhuis, handelsverleden sinds 1478 In het historische Oosterlingenhuis in Brugge heeft PMV een afspraak met Yves Tombeur, die

Nadere informatie

De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl

De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl Yellowpaper De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl Yellowpaper De prijs van betaalbare bananen Inhoudsopgave Inleiding...3 Bananen in Nederland...3 De bananenteelt...5 Fairtrade bananen...7

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

HELP HET FiKSEN. FiKS. Fairtrade in Koffie & Schone Lucht

HELP HET FiKSEN. FiKS. Fairtrade in Koffie & Schone Lucht HELP HET EN Elke dag lekkere koffie? Vandaag nog vanzelfsprekend, straks niet meer. Oogstverliezen doen zich nu al voor op een nieuwe, ongekende schaal. Klimaatverandering is voor kleine boeren een donkere

Nadere informatie

Supermarkten, alleen geliefd bij de consument?

Supermarkten, alleen geliefd bij de consument? Supermarkten, alleen geliefd bij de consument? Agrivaknet Stuurgroep Varkens Marc Jansen Centraal Bureau Levensmiddelenhandel CBL en de branche De Consument Karakteristieken retail Financiele cijfers keten

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN 2,34 Euro of meer, zoveel denkt een Belg te moeten betalen voor 1 kilogram bananen in de supermarkt 1. De realiteit toont echter iets anders. Je hoeft niet veel moeite

Nadere informatie

Watwaaromwiehoe. voorstelling. Handel, uit respect. oww.be

Watwaaromwiehoe. voorstelling. Handel, uit respect. oww.be Watwaaromwiehoe voorstelling > Handel, uit respect. oww.be 200 winkels van eerlijke handel Heb JIJ er s morgens al eens bij stilgestaan wie er achter die lekkere kop koffie zit? Of waar je vers gestreken

Nadere informatie

Informatieblad. Wat betekent GMO voor telers Erkenning als producentenorganisatie Overzicht van de belangrijkste criteria

Informatieblad. Wat betekent GMO voor telers Erkenning als producentenorganisatie Overzicht van de belangrijkste criteria Informatieblad Wat betekent GMO voor telers Erkenning als producentenorganisatie Overzicht van de belangrijkste criteria Waarom een erkende producentenorganisatie? Telers van groenten en fruit kunnen een

Nadere informatie

freight is our trade www.neele.nl Nederlands

freight is our trade www.neele.nl Nederlands freight is our trade www.neele.nl Nederlands Full service logistieke dienstverlening Neele Logistics ontzorgt uw complete logistiek. Of u nu een vervoerder zoekt die goed de weg weet in Europa of een partij

Nadere informatie

Het geheim. van finesse. www.cafeami.nl

Het geheim. van finesse. www.cafeami.nl Het geheim van finesse www.cafeami.nl Sterk concept voor de horeca Er gaat geen dag voorbij zonder dat er een kop koffie wordt geschonken. TopClass Group biedt met Café Ami een onderscheidend koffieconcept

Nadere informatie

Een toekomstperspectief op versketens EFMI BUSINESS SCHOOL NOVEMBER 2013 DRS. MELANIE MURK MURK@EFMI.NL

Een toekomstperspectief op versketens EFMI BUSINESS SCHOOL NOVEMBER 2013 DRS. MELANIE MURK MURK@EFMI.NL Een toekomstperspectief op versketens EFMI BUSINESS SCHOOL NOVEMBER 2013 DRS. MELANIE MURK MURK@EFMI.NL Even voorstellen. murk@efmi.nl ACADEMISCH ONDERZOEKSINSTITUUT GERICHT IN DE FOOD BRANCHE MANAGEMENTOPLEIDINGEN

Nadere informatie

Teaser. Pieter Vermeer Exit ready E: pc.vermeer@exitready.nl T: + 31(0)85 0600 320 M: + 31(0)6 1011 8222 Teaser Milan InnoVincY Pagina 1

Teaser. Pieter Vermeer Exit ready E: pc.vermeer@exitready.nl T: + 31(0)85 0600 320 M: + 31(0)6 1011 8222 Teaser Milan InnoVincY Pagina 1 Teaser T: + 31(0)85 0600 320 M: + 31(0)6 1011 8222 Teaser Milan InnoVincY Pagina 1 Missie Transformeren van landbouw waardeketens en verhogen van de productie van gewassen door het verstrekken van betaalbare

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN 2 Euro of meer, zoveel denkt een Belg te moeten betalen voor 1 kilogram bananen in de supermarkt. De realiteit toont echter iets anders. Je hoeft niet veel moeite te doen

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

ONZE 4 TROEVEN VOOR EEN HEERLIJKE KOFFIEBELEVING

ONZE 4 TROEVEN VOOR EEN HEERLIJKE KOFFIEBELEVING ONZE 4 TROEVEN VOOR EEN HEERLIJKE KOFFIEBELEVING U zoekt een professionele en totale koffieservice? Dan bent u bij ons aan het juiste adres. Naast producten van topkwaliteit serveren we u gebruiksgemak,

Nadere informatie

De klacht van Multatuli

De klacht van Multatuli De klacht van Multatuli In de achttiende eeuw maakte Europa kennis met een nieuw koloniaal product:. Vooral de Hollanders pionierden in de bonen en deden gouden zaken op hun plantages in Java. In de negentiende

Nadere informatie

MVO-Event Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doenbaar en zichtbaar maken in Vlaanderen. Het belang van ketensamenwerking.

MVO-Event Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doenbaar en zichtbaar maken in Vlaanderen. Het belang van ketensamenwerking. MVO-Event Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doenbaar en zichtbaar maken in Vlaanderen. Het belang van ketensamenwerking. Bernard MAZIJN Brussel, 26 januari 2012 Problemen in de keten. Soms in de media

Nadere informatie

LEVEN ZONDER KOFFIE? HELP HET FiKSEN

LEVEN ZONDER KOFFIE? HELP HET FiKSEN LEVEN ZONDER KOFFIE? HELP HET FiKSEN KOFFIE IN GEVAAR Elke dag lekkere koffie? Vandaag nog vanzelfsprekend, straks niet meer. Oogstverliezen doen zich nu al voor op een nieuwe, ongekende schaal. Klimaatverandering

Nadere informatie

INVESTEER IN EEN BETERE WERELD EN BELEG VERSTANDIG MET INCOFIN CVSO COMMITTED BEYOND INVESTMENT

INVESTEER IN EEN BETERE WERELD EN BELEG VERSTANDIG MET INCOFIN CVSO COMMITTED BEYOND INVESTMENT INVESTEER IN EEN BETERE WERELD EN BELEG VERSTANDIG MET INCOFIN CVSO COMMITTED BEYOND INVESTMENT STIMULEREN VAN ONDERNEMERSCHAP IN HET ZUIDEN I ncofin cvso investeert in duurzame microfinancieringsinstellingen

Nadere informatie

FAIR TRADE IN EEN NOTENDOP

FAIR TRADE IN EEN NOTENDOP FAIR TRADE IN EEN NOTENDOP BTC / Dieter Telemans WAT IS FAIR TRADE? Fair trade (eerlijke handel) is een handelssysteem dat benadeelde producenten, voornamelijk uit het Zuiden, de kans geeft op duurzame

Nadere informatie

ANBI gegevens. Naam Instelling :Wereldwinkel Zelhem RSIN : 006708353. :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG Zelhem. Telefoonnummer :06 30085115

ANBI gegevens. Naam Instelling :Wereldwinkel Zelhem RSIN : 006708353. :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG Zelhem. Telefoonnummer :06 30085115 ANBI gegevens Naam Instelling :Wereldwinkel Zelhem RSIN : 006708353 Adres :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG Zelhem Telefoonnummer :06 30085115 E-mail adres: infowwzelhem@gmail.com Doelstelling In de Wereldwinkel

Nadere informatie

ONZE 4 TROEVEN VOOR EEN HEERLIJKE KOFFIEBELEVING

ONZE 4 TROEVEN VOOR EEN HEERLIJKE KOFFIEBELEVING ONZE 4 TROEVEN VOOR EEN HEERLIJKE KOFFIEBELEVING U zoekt een professionele en totale koffieservice? Dan bent u bij ons aan het juiste adres. Naast producten van topkwaliteit serveren we u gebruiksgemak,

Nadere informatie

DOC KAAS EN ROYAL A-WARE

DOC KAAS EN ROYAL A-WARE STRATEGISCHE SAMENWERKING DOC KAAS EN ROYAL A-WARE KEUZE VOOR NEDERLANDSE WERELDSPELER IN ZUIVEL OENKERK WIE IS ROYAL A-WARE TEXEL WORKUM HEERENVEEN 125 jaar ervaring en wereldwijd sterk afzetnetwerk Royal

Nadere informatie

Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012

Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012 Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012 April- 30/04/ 12 Artikel 1. Jean-Luc Dehaene van de CD&V kan bijna 3 miljoen euro opstrijken. Door een aantal jaar geleden een pakket aandelenopties te kopen

Nadere informatie

Sluit je aan bij GROW, genoeg te eten heeft..

Sluit je aan bij GROW, genoeg te eten heeft.. Sluit je aan bij GROW, de campagne voor een wereld waarin iedereen genoeg te eten heeft.. In 2050 zijn we met 9 miljard mensen op deze planeet. Om straks al die monden te kunnen voeden, moeten we samen

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong U geniet van goede en eerlijke producten U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong Voor mens en milieu Steeds meer organisaties willen in de bedrijfsvoering een balans vinden tussen planet, people

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

Koffie Werkstuk van Hugo Thijssen Groep 6 2009 1

Koffie Werkstuk van Hugo Thijssen Groep 6 2009 1 Koffie Werkstuk van Hugo Thijssen Groep 6 2009 1 Inhoudsopgave Bladzijde 2 Inleiding Blz. 3 Hoofdstuk 1 : Van koffieplant tot koffieboon Blz. 4 Hoofdstuk 2 : Koffie branden en melangeren Blz. 5 Hoofdstuk

Nadere informatie

Grondstof tot nadenken

Grondstof tot nadenken Verwerkingsmap bij dvd Veldslag! - 2007 Vredeseilanden, Oxfam-Wereldwinkels, 11.11.11 Grondstof tot nadenken Boeren strijden tegen vrijhandel Campagne 2007-2008... 1 Technische fiche dvd Titel: Veldslag!

Nadere informatie

PVDA weerlegt leugens ArcelorMittal Gent is de goedkoopste van de hele groep

PVDA weerlegt leugens ArcelorMittal Gent is de goedkoopste van de hele groep PVDA weerlegt leugens ArcelorMittal Gent is de goedkoopste van de hele groep Auteur: Tom De Meester PVDA Studiedienst Datum: Maandag 24 maart 2014 De staking bij ArcelorMittal in Gent bedreigt de toekomst

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

Som eens op welke kosten jullie allemaal zullen maken.

Som eens op welke kosten jullie allemaal zullen maken. De prijs De prijs van het product dat je verkoopt is een erg belangrijk marketinginstrument. De prijs geeft immers de waarde van iets weer. Als je op restaurant gaat en je bestelt een menu van 50,00 EUR,

Nadere informatie

ADVIES 88 EUROPESE ONDERZOEKSRAAD. 24 juni 2004. Advies 88 24 juni 2004 1/7 ERC

ADVIES 88 EUROPESE ONDERZOEKSRAAD. 24 juni 2004. Advies 88 24 juni 2004 1/7 ERC ADVIES 88 EUROPESE ONDERZOEKSRAAD 24 juni 2004 Advies 88 24 juni 2004 1/7 Inhoud SITUERING... 3 DEBAT... 4 ADVIES... 5 Advies 88 24 juni 2004 2/7 Advies bij de oprichting van de Europese Onderzoeksraad

Nadere informatie

INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE

INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE INLEIDING TOT DE MARXISTISCHE ECONOMIE 2. Bewegingswetten van het kapitalisme Nick Deschacht Wat is het kapitalisme? Het korte antwoord was: Het kapitalisme is een productiewijze gekenmerkt door veralgemeende

Nadere informatie

ANBI gegevens. Doelstelling. Wat wil de Wereldwinkel. Verkoopfilosofie. Naam Instelling :Wereld-Winkel Zelhem RSIN : 006708353

ANBI gegevens. Doelstelling. Wat wil de Wereldwinkel. Verkoopfilosofie. Naam Instelling :Wereld-Winkel Zelhem RSIN : 006708353 ANBI gegevens Naam Instelling :Wereld-Winkel Zelhem RSIN : 006708353 Adres :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG zelhem Telefoonnummer :06 30085115 E-mail adres: infowwzelhem@gmail.com Doelstelling In de Wereldwinkel

Nadere informatie

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS 1. Het landbouwdossier Het feit dat Westerse landbouwproducten de lokale markten in het Zuiden verstoren.

Nadere informatie