Resistentie en resistentiemanagement. Tom van der Gouw

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Resistentie en resistentiemanagement. Tom van der Gouw"

Transcriptie

1 Resistentie en resistentiemanagement Tom van der Gouw

2 Wat is resistentie? Resistentie is een overerfbare ongevoeligheid van een ziekte of plaag voor een gewasbeschermingsmiddel Kenmerken: Geleidelijke ontwikkeling Uitsluitend aantoonbaar in laboratorium Resistentie is erfelijk overdraagbaar 2

3 Hoe ontstaat resistentie? Ontstaat door spontane wijziging in erfelijk materiaal mutatie Kwalitatief berust op 1 gen - Middel werkt niet meer - Selectieve middelen Kwantitatief Berust op meerdere genen - Langzame verschuiving in gevoeligheid 3

4 Snelheid ontwikkeling resistentie Kans op ontstaan minder gevoelig individu Voortplantings- en verspreidingssnelheid - Aantal nakomelingen - Aantal generaties per jaar Selectiedruk - Onvoldoende afwisselen van middelen - Te lage dosering - Spuittechniek 4

5 Enkele voorbeelden Spint cyclus: 1 vrouwtje kan nakomelingen geven in 6 weken bij 25ºC (= 3 generaties) Trips cyclus: 1 vrouwtje kan nakomelingen geven in 6 weken bij 25ºC (= 2 generaties) 5

6 Resistentie ontwikkeling Toepassing 100% gevoelig gevoelig resistent 100% gevoelig 80% bestrijding voortplanting 6

7 Resistentie ontwikkeling toepassing 10% resistent gevoelig resistent 30% resistent 70% bestrijding voortplanting 7

8 Resistentie ontwikkeling toepassing 30% resistent gevoelig resistent 60% resistent 50% bestrijding voortplanting 8

9 Resistentie ontwikkeling Evolution of resistance 4 of 4 Toepassing 60% resistent Gevoelig ongevoelig 90% resistent 30% bestrijding voortplanting 9

10 Stabiliteit resistentie Stabiel - Resistentie blijft aanwezig zonder selectiedruk - Na iedere selectie toename Instabiel - Gevoelige individuen fitter - Afname bij vermindere selectiedruk 10

11 Kruisresistentie Kruisresistentie: - Eén mechanisme voor meerdere middelen in 1 groep: Bv: Strobilurines: Ortiva, Kenbyo, Flint Neonicotinoides: Actara, admire, calypso, gazelle - Maar kan ook tussen groepen 11

12 Een kleine test.. Stel Heinrich kan 20 biertjes meer op dan zijn vrienden op een avond: 12 - Is er sprake van verminderde gevoeligheid(resistentie) voor alcohol? - Is de resistentie van Heinrich kwalitatief of kwantitatief? Als Heinrich ipv bier overstapt naar een andere groep nl. wijn: Is het effect op Heinrich dan hetzelfde? - Dus is er sprake van: kruisresistentie (tussen bier en wijn ) - Is de resistentie van Heinrich kwalitatief of kwantitatief? Heinrich besluit minder te drinken en merkt dat hij na een aantal jaren minder biertjes op kan dan zijn vrienden - Is de resistentie van Heinrich dan stabiel of instabiel? -

13 Trips-bestrijding Chemische groep Opmerkingen Actara Botanigard Nicotinoiden schimmelpreparaat Conserve Spinosynen Enkel bloemisterij + vaste planten o.g. Vertimec Gold NeemAzal Avermectines Azadirachtines Mesurol Carbamaten Enkel bloemisterij o.g. Decis Pyrethroiden Weinig goed integreerbare middelen om af te wisselen 13

14 Trips-bestrijding Hoog plaagrisico omdat: Hoge voortplantingssnelheid Veel toepassingen nodig om (bloem)schade te voorkomen Alle middelen hebben werking op larven, maar matig op adulten Beperkt aantal integreerbare middelen Beperkt aantal effectieve macro-biologische bestrijders Orius spp??? A. cucumeris, swirskii, montdorensis Behoorlijk hoog risico op verminderde gevoeligheid! 14

15 Samenvatting aandachtspunten Optimalisatie van de spuittechniek is nodig om betere (corrigerende) bestrijding te verkrijgen: bijv. inzet van feromonen, hulpstoffen en luchtondersteuning? Wissel regelmatig af op basis van de middelengroepen Nieuwe middelen en biologische bestrijders gewenst voor o.a. spint en trips! Trips wordt knelpunt 15

16 Resistentiemanagement...Alle maatregelen die er voor zorgen dat resistentie-ontwikkeling wordt voorkomen of wordt tegengegaan Meer dan alleen het afwisselen van middelen! Bedrijfsvoering Scouting Middelenkeuze en dosering Toepassingstechniek Geintegreerde gewasbescherming 16

Advies - Projecten - Onderzoek - Internationaal

Advies - Projecten - Onderzoek - Internationaal Advies - Projecten - Onderzoek - Internationaal Praktijk casus van IPM in Chrysant Situatie schets van periode Januari 2014 Juli 2014 Opgesteld door Eric Kerklaan Gewasbescherming specialist bij DLV plant

Nadere informatie

Consultancy nieuwe trips in Bloemisterij onder glas

Consultancy nieuwe trips in Bloemisterij onder glas Consultancy nieuwe trips in Bloemisterij onder glas Op verzoek van en gefinancierd door van Productschap Tuinbouw Uitgevoerd door: DLV Plant BV Consultancy Nieuwe trips in de bloemisterij november 2015

Nadere informatie

Trips in de aardbeienteelt. Rob van den Oever, Vlamings

Trips in de aardbeienteelt. Rob van den Oever, Vlamings Trips in de aardbeienteelt Rob van den Oever, Vlamings Programma lezing Toegelaten middelen Hoe groot is het probleem nu eigenlijk? Terugblik 2014 Onderzoeken 2014 Praktijkopdracht Advies 2015 Wat werkt

Nadere informatie

Green Challenges project

Green Challenges project GREEN CHALLENGES Green Challenges project Uitdaging Het ontwerpen en testen van een systeemaanpak voor (nietchemische) ziekte- en plaagbestrijding > Identificeren van systeemsprongen 3 onderdelen Functionele

Nadere informatie

Tripsen. Tripsen TRIPSEN GEÏNTEGREERDE TRIPSBEHEERSING MET MICRO- EN MACRO-ORGANISMEN. Inagro 4/03/2016. Thysanoptera (franjevleugeligen)

Tripsen. Tripsen TRIPSEN GEÏNTEGREERDE TRIPSBEHEERSING MET MICRO- EN MACRO-ORGANISMEN. Inagro 4/03/2016. Thysanoptera (franjevleugeligen) Inagro 4/3/216 GEÏNTEGREERDE TRIPSBEHEERSING MET MICRO- EN MACRO-ORGANISMEN Jochen Hanssens Inagro 4/3/216 Studienamiddag gewasbescherming in glasgroenten en aardbei TRIPSEN Tripsen Thysanoptera (franjevleugeligen)

Nadere informatie

Floramite. Het einde der mijten. Voor de bloemisterij, boomkwekerij, vruchtgroenten en aardbeien

Floramite. Het einde der mijten. Voor de bloemisterij, boomkwekerij, vruchtgroenten en aardbeien Floramite Het einde der mijten. Voor de bloemisterij, boomkwekerij, vruchtgroenten en aardbeien Uniek werkingsmechanisme Spint. Een lastig te bestrijden en hardnekkige plaag Bij mijten beïnvloedt bifenazate

Nadere informatie

Inventarisatie bestrijdingsmogelijkheden roestbruine bladsprietkever, Serica brunnea, in trekheesters. Consultancy. Chantal Bloemhard Arca Kromwijk

Inventarisatie bestrijdingsmogelijkheden roestbruine bladsprietkever, Serica brunnea, in trekheesters. Consultancy. Chantal Bloemhard Arca Kromwijk Inventarisatie bestrijdingsmogelijkheden roestbruine bladsprietkever, Serica brunnea, in trekheesters. Consultancy Chantal Bloemhard Arca Kromwijk Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Glastuinbouw December

Nadere informatie

Trips en Chrysant Aandachtpunten uit expertanalyse

Trips en Chrysant Aandachtpunten uit expertanalyse Trips en Chrysant Aandachtpunten uit expertanalyse 4 en 5 juni 2014 Aanleiding en doelstelling expertanalyse In het kader van ChrIP van ChrysantNL Doel: - Alle kennis en praktijkervaring goed op een rijtje

Nadere informatie

Nieuwe ontwikkelingen in de sierteelt

Nieuwe ontwikkelingen in de sierteelt Nieuwe ontwikkelingen in de sierteelt Themadag Gewasgezondheid, Bleiswijk 8 maart 2012 Trends 2012 Woorden: Duurzaamheid! Weerbaarheid! Robuuste systemen! Nieuwe natuurlijke vijanden Spontaan Dit jaar

Nadere informatie

Kasspintbestrijding in roos

Kasspintbestrijding in roos Kasspintbestrijding in roos De ontwikkeling van spinteieren is afhankelijk van de temperatuur, de relatieve luchtvochtigheid en de waardplant. Met de zonnige dagen, soms gecombineerd met een lage luchtvochtigheid,

Nadere informatie

Consultancy Trips en TSWV in de Sierteelt onder Glas

Consultancy Trips en TSWV in de Sierteelt onder Glas Consultancy Trips en TSWV in de Sierteelt onder Glas Op verzoek van en gefinancierd door van Productschap Tuinbouw Uitgevoerd door: DLV Plant met medewerking van LTO Glaskracht Consultancy Trips en TSWV

Nadere informatie

Duurzame gewasbescherming Roos in 2020

Duurzame gewasbescherming Roos in 2020 Duurzame gewasbescherming Roos in 2020 Kennisdeling in de praktijk Eindrapport Ellen Klein, FytoConsult m.m.v. Mark Hoogendoorn, LTO Groeiservice Jan Buurma, LEI Wageningen UR 1 PT projectnummer 14511

Nadere informatie

Verslag geïntegreerde bestrijding in de teelt van anjer.

Verslag geïntegreerde bestrijding in de teelt van anjer. Verslag geïntegreerde bestrijding in de teelt van anjer. Onderzoeksperiode 2009 Inhoud Inleiding... 2 Werkwijze... 2 Resultaten... 4 Discussie en conclusie... 8 1 Inleiding De anjerteelt heeft het onderzoeksproject

Nadere informatie

Geïntegreerde bestrijding Fruitteelt. Vlamings studiemiddag Boekel 18 februari 2014. Vince van der Gaag

Geïntegreerde bestrijding Fruitteelt. Vlamings studiemiddag Boekel 18 februari 2014. Vince van der Gaag Geïntegreerde bestrijding Fruitteelt Vlamings studiemiddag Boekel 18 februari 2014 Vince van der Gaag 18 februari 2014 Onderwerpen Algemeen Bioline ICM Een goed begin (scouten en monitoring, hygiëne) Kweekzakjes

Nadere informatie

Hasten Chrysant mineervlieg-spint

Hasten Chrysant mineervlieg-spint ng abamectine/kg blad) Hasten Chrysant mineervlieg-spint Uitgave SURfaPLUS Trading Maart 21 INHOUD: EFFECT HASTEN OP OPNAME ABAMECTINE IN CHRYSANTEN (PAG 1) FYTOTOXICITEIT TEST 25 (2) FYTOTOXICITEIT ONDERZOEK

Nadere informatie

Bestrijding van rouwmuggen

Bestrijding van rouwmuggen Bestrijding van rouwmuggen 16 januari 2014 Ada Leman, Juliette Pijnakker, Amir Grosman en Eric de Groot Rouwmuggen (Sciara s) Diptera: Sciaridae Bradysia spp. Mugjes van 3-4 mm Habitat: compost, grond

Nadere informatie

Onderzoek geïntegreerde bestrijding in Kuip- en Terrasplanten

Onderzoek geïntegreerde bestrijding in Kuip- en Terrasplanten Onderzoek geïntegreerde bestrijding in Kuip- en Terrasplanten 29-21 DLV Plant Postbus 71 67 CA Wageningen Agro Business Park 65 678 PV Wageningen T 317 49 15 78 F 317 46 4 In opdracht van: Landelijke commissie

Nadere informatie

Ontwikkelingen huidig middelenpakket echte meeldauw stand van zaken op Middelenpakket echte meeldauw - Roos

Ontwikkelingen huidig middelenpakket echte meeldauw stand van zaken op Middelenpakket echte meeldauw - Roos Ontwikkelingen huidig middelenpakket echte meeldauw stand van zaken op 1-12-2014 Middelenpakket echte meeldauw - Roos Reactie telers Middel Werkzame stof Groep Werking Effectiviteit Negatief voor biologie

Nadere informatie

Een toekomst met IPM. Resistentiemanagement. Inagro 4/03/2016. Studienamiddag gewasbescherming in glasgroenten en aardbei 1. = Resistentiemanagement

Een toekomst met IPM. Resistentiemanagement. Inagro 4/03/2016. Studienamiddag gewasbescherming in glasgroenten en aardbei 1. = Resistentiemanagement Principes van geïntegreerde bestrijding Een toekomst met IPM Monica Höfte Universiteit Gent Studienamiddag gewasbescherming in glasgroenten en aardbei - Inagro, 4 maart 2016 Voorkomen in plaats van genezen

Nadere informatie

Tripsbestrijding in prei

Tripsbestrijding in prei Tripsbestrijding in prei Trips - Thrips tabaci (120 waardplanten) - Symptoom: zuigschade -> zilverachtige vlekjes - Ontwikkeling: T > 11,5 C overwintert als adult of pop 2 Larvale stadia: kleurloos tot

Nadere informatie

Fluopyram in bloemisterijgewassen en boomteelt.

Fluopyram in bloemisterijgewassen en boomteelt. Fluopyram in bloemisterijgewassen en boomteelt. Roest in Hypericum (Melapsora hypericorum) Luna Presentation PRIVILEGE Slide 2 April 29, 2015 Slide 2 Schimmelbestrijdingsmiddel in: de teelt van appel en

Nadere informatie

1... is de bijdrage per individu van een genotype aan het aantal individuen in de volgende generatie. 2. De... heeft de waarde één min...

1... is de bijdrage per individu van een genotype aan het aantal individuen in de volgende generatie. 2. De... heeft de waarde één min... Natuurlijke selectie Versie 2008 Vragen bij COO Belangrijke begrippen 1................... is de bijdrage per individu van een genotype aan het aantal individuen in de volgende generatie. 2. De..................

Nadere informatie

Teelt van aardbei. Peilers IPM. 1. Preventie 2. Monitoring 3. Interventie 4. Registratie. Inagro 4/03/2016

Teelt van aardbei. Peilers IPM. 1. Preventie 2. Monitoring 3. Interventie 4. Registratie. Inagro 4/03/2016 Inagro 4/3/216 Teelt van aardbei HOE EEN EFFICIËNTE MONITORING EN BIOLOGISCHE BESTRIJDING OPZETTEN IN DE PRAKTIJK Serre, stelling, vollegrond Junidragers & doordragers Diverse klimaatomstandigheden Omschakeling

Nadere informatie

Aanleren van monitoringstechnieken, sleutel tot succes van biologische gewasbescherming in aardbei

Aanleren van monitoringstechnieken, sleutel tot succes van biologische gewasbescherming in aardbei Aanleren van monitoringstechnieken, sleutel tot succes van biologische gewasbescherming in aardbei Bladluizen, trips en kasspintmijt beheersen Aziatische fruitvlieg monitoren Van gangbare bestrijding naar

Nadere informatie

Glashelder. Nieuwsmagazine van Certis Europe B.V. voor ondernemers in de glastuinbouw Jaargang 6 - Nr Juli 2008

Glashelder. Nieuwsmagazine van Certis Europe B.V. voor ondernemers in de glastuinbouw Jaargang 6 - Nr Juli 2008 Glashelder Nieuwsmagazine van Certis Europe B.V. voor ondernemers in de glastuinbouw Jaargang 6 - Nr. 15 - Juli 2008 Gazelle in geïntegreerde sierteelt (pagina 3) Geïntegreerde rozenteelt groeit (pagina

Nadere informatie

Gewasbeschermingsmonitor

Gewasbeschermingsmonitor Gewasbeschermingsmonitor Algemene informatie Gewasbeschermingsmonitor vervangt gewasbeschermingsplan Bij de gewasbeschermingsmonitor gaat het om diverse teeltmaatregelen. Denk hierbij aan teeltfrequentie

Nadere informatie

Resistentiemanagement in de praktijk

Resistentiemanagement in de praktijk Resistentiemanagement in de praktijk Oberon BAYER CROPSCIENCE Productinformatie Oberon Werkzame stof: spiromesifen Formulering: SC Gehalte: 240 g/l Toegelaten in: vruchtgroenten onder glas: tomaat, komkommer,

Nadere informatie

Best practices geïntegreerde bestrijding in potplanten: praktijkproef. Bonte de Jong en Adriaan Vermunt

Best practices geïntegreerde bestrijding in potplanten: praktijkproef. Bonte de Jong en Adriaan Vermunt Best practices geïntegreerde bestrijding in potplanten: praktijkproef Bonte de Jong en Adriaan Vermunt 15 oktober 2014 Best practices geïntegreerde bestrijding in potplanten: praktijkproef Opdrachtgever:

Nadere informatie

Roofwantsen en roofmijten in chrysant

Roofwantsen en roofmijten in chrysant Roofwantsen en roofmijten in chrysant Anton van der Linden, Marieke van der Staaij Kennis is macht in Chrysant, Wageningen UR Glastuinbouw 19 januari 2012 Projecten Roofwantsen in chrysant Orius majusculus

Nadere informatie

Tips en tricks voor de bestrijding van trips

Tips en tricks voor de bestrijding van trips Tips en tricks voor de bestrijding van trips Gerben Messelink, Anton van der Linden, Amir Grosman, Wageningen UR Glastuinbouw Peter Korsten, Mark Geuijen, Botany Hans de Ruiter, SerfaPlus Plantgezondheidsdag

Nadere informatie

de biologische bouwsteen in de geïntegreerde teelt.

de biologische bouwsteen in de geïntegreerde teelt. de biologische bouwsteen in de geïntegreerde teelt. NeemAzal-T/S onmisbaar in de geïntegreerde teelt Geïntegreerde teelt is alleen mogelijk bij een goed evenwicht tussen bestrijdende maatregelen en plagen

Nadere informatie

Van gewasbescherming naar integrale aanpak plantgezondheid

Van gewasbescherming naar integrale aanpak plantgezondheid Van gewasbescherming naar integrale aanpak plantgezondheid Helma Verberkt Beleidsspecialist Gewasbescherming / Plantgezondheid LTO Glaskracht Nederland 4 december 2013 Ontwikkelingen op nationaal en Europees

Nadere informatie

Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen

Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen Consultancy duurzaam gebruik van meeldauwmiddelen DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46 04 00 In opdracht van: Begeleidende groep

Nadere informatie

Wolluis, Dopluis, Schildluis Best Practices 2013

Wolluis, Dopluis, Schildluis Best Practices 2013 E T O C A R E Wolluis, Dopluis, Schildluis Best Practices 2013 4 december 2013 Maedeli Hennekam, ina Joosten, Roel van den Meiracker ETOCARE Wageningen m.hennekam@entocare.nl 1 E T O C A R E Doel onderzoek

Nadere informatie

V O O R D E S K U N D I G H E I D I N P R O D U C T O N T W I K K E L I N G

V O O R D E S K U N D I G H E I D I N P R O D U C T O N T W I K K E L I N G BCO-Thrips 03-06-2014 V O O R D E S K U N D I G H E I D I N P R O D U C T O N T W I K K E L I N G Inhoud Doelstelling / Achtergronden Screening Kasproef Praktijkproef Eindconclusies Doelstelling Verhogen

Nadere informatie

Aspecten van het gewasbeschermingsplan

Aspecten van het gewasbeschermingsplan Aspecten van het gewasbeschermingsplan In het gewasbeschermingsplan moeten de volgende aspecten aandacht krijgen: preventie; teelttechnische maatregelen; waarschuwings- en adviessystemen; niet-chemische

Nadere informatie

Afwijkingen bestrijden

Afwijkingen bestrijden Afwijkingen bestrijden De ziekte- of schadeveroorzaker is al aanwezig en je bent tot de conclusie gekomen dat er bestreden moet worden. Welke methode ga je dan hanteren? Er zijn verschillende methoden

Nadere informatie

Effectief bestrijden door gelijkmatig verspreiden

Effectief bestrijden door gelijkmatig verspreiden Effectief bestrijden door gelijkmatig verspreiden Door gelijkmatige verspreiding van natuurlijke vijanden bent u het snelst bij de plaag. Sneller bij de plaag, beter resultaat. De Airobug, de Airbug en de Mini-Airbug,

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Handelende in overeenstemming met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Handelende in overeenstemming met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 33059 16 juni 2017 Besluit van de Staatssecretaris van Economische Zaken 8 juni 2017, nr. 17077881, houdende tijdelijke

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2015 69 Besluit van 6 februari 2015, houdende wijziging van het Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden in verband met de invoering van een

Nadere informatie

Geïntegreerde bestrijding in Kuip- en terrasplanten

Geïntegreerde bestrijding in Kuip- en terrasplanten Geïntegreerde bestrijding in Kuip- en terrasplanten DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46 04 00 In opdracht van: Landelijke commissie

Nadere informatie

Phytophthora infestans: Richtlijn voor management van fungicidenresistentie.

Phytophthora infestans: Richtlijn voor management van fungicidenresistentie. Phytophthora infestans: Richtlijn voor management van fungicidenresistentie. Introductie De aardappelziekte veroorzaakt door P. infestans is de belangrijkste ziekte in aardappelen in Nederland. Fungiciden

Nadere informatie

GEBRUIK VAN ROOFMIJTEN IN DE BOOMKWEKERIJ

GEBRUIK VAN ROOFMIJTEN IN DE BOOMKWEKERIJ GEBRUIK VAN ROOFMIJTEN IN DE BOOMKWEKERIJ In de glastuinbouw worden roofmijten al jaren met succes ingezet om plagen als spint en trips beter en met minder chemische middelen te kunnen bestrijden. In de

Nadere informatie

AANVULLING ONKRUIDBESTRIJDING:

AANVULLING ONKRUIDBESTRIJDING: TEELTBEGELEIDING WK 2 (13 januari 2017) MILIEUVRIENDELIJK SPUITEN Door zo vriendelijk mogelijk te spuiten en de juiste keuzes te maken kunt u het milieu en de natuurlijke vijanden sparen: Als u allesdoders

Nadere informatie

Biologische bestrijding spintmijten in framboos

Biologische bestrijding spintmijten in framboos Biologische bestrijding spintmijten in framboos Project INSECT H. van Doornspeek Eindverslag demo-object project INSECT (maart 2006), gefinancierd door Productschap Tuinbouw. Ing. H. (Heino) van Doornspeek,

Nadere informatie

VOORKOMEN EN BEHEERSEN VAN PLAGEN: EEN KUNST APART

VOORKOMEN EN BEHEERSEN VAN PLAGEN: EEN KUNST APART VOORKOMEN EN BEHEERSEN VAN PLAGEN: EEN KUNST APART J.C. van Lenteren en M. Dicke Laboratorium voor Entomologie, Wageningen Universiteit Vanaf het ontstaan van de landbouw - zo n 10.000 jaar geleden - tot

Nadere informatie

Cylindrocladium buxicola Onderzoek 2014: effectieve strategie. 9 oktober DLV Plant

Cylindrocladium buxicola Onderzoek 2014: effectieve strategie. 9 oktober DLV Plant Cylindrocladium buxicola Onderzoek 2014: effectieve strategie 9 oktober 2014 Index Introductie DLV Plant Onderzoekslocatie(s) Achtergrond onderzoek Cylindrocladium (Voorlopige) resultaten. DLV Plant Advisering

Nadere informatie

Plaagbestrijding als teamsport

Plaagbestrijding als teamsport Plaagbestrijding als teamsport Een inleiding over Natuurlijke Vijanden Jerre de Blok Oktober 2007 Werken met natuurlijke vijanden Natuurlijke vijanden: dieren of micro-organismen die van nature plagen

Nadere informatie

Gewasbeschermingsplan

Gewasbeschermingsplan tel. (418) 65 59 44 Gewasbeschermingsplan Boomkwekerij 215 Waardenburg, januari 215 GEWASBESCHERMINGSPLAN Versie: boomkwekerij (januari 214) Naam: Gewas: Laanboom pot Laanboom vlg Adres: Heester pot Heester

Nadere informatie

Aandachtspunten. Praktijknetwerk duurzame aanpak ziekten plagen en onkruiden Esther Hessel & Hans Smeets

Aandachtspunten. Praktijknetwerk duurzame aanpak ziekten plagen en onkruiden Esther Hessel & Hans Smeets Aandachtspunten onkruidbestrijding Praktijknetwerk duurzame aanpak ziekten plagen en onkruiden Esther Hessel & Hans Smeets Onkruidbestrijding Toenemende mate een groot probleem veroorzaakt door steeds

Nadere informatie

Continuering geïntegreerde bestrijding insectenplagen over teeltwisselingen heen

Continuering geïntegreerde bestrijding insectenplagen over teeltwisselingen heen Continuering geïntegreerde bestrijding insectenplagen over teeltwisselingen heen Gerben Messelink, Sebastiaan van Steenpaal, Wim van Wensveen en Pierre Ramakers Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V.

Nadere informatie

Dan is de waarde van het recessieve allel q dus 0,87, vanwege het feit dat p + q = 1.

Dan is de waarde van het recessieve allel q dus 0,87, vanwege het feit dat p + q = 1. Opgave 1: Wet van Hardy-Weinberg Een populatie van 10.000 individuen voldoet wat betreft de onderlinge voortplanting aan de voorwaarden, genoemd in de wet van Hardy-Weinberg. Van deze populatie is bekend

Nadere informatie

Geïntegreerde beheersing van Cylindrocladium buxicola in Buxus. Bjorn Gehesquière Studiedag Boomkwekerij 11 februari 2011

Geïntegreerde beheersing van Cylindrocladium buxicola in Buxus. Bjorn Gehesquière Studiedag Boomkwekerij 11 februari 2011 Geïntegreerde beheersing van Cylindrocladium buxicola in Buxus Bjorn Gehesquière Studiedag Boomkwekerij 11 februari 2011 Wat is Cylindrocladium buxicola? Symptomen Partners PCS (Proefcentrum voor Sierteelt)

Nadere informatie

HAPTE CHAP SAMENVATTING

HAPTE CHAP SAMENVATTING HAPTE CHAP Wanneer voortplanting tussen individuen van verschillende soorten, maar ook van verschillende populaties wordt voorkómen, noemen we dit reproductieve isolatie. Reproductieve isolatie speelt

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt gesloten teelten CSPE KB minitoets bij opdracht 3

landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt gesloten teelten CSPE KB minitoets bij opdracht 3 landbouw en natuurlijke omgeving 2011 plantenteelt gesloten teelten CSPE KB minitoets bij opdracht 3 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).

Nadere informatie

Vergelijking roofwantsen en roofmijten in aubergine

Vergelijking roofwantsen en roofmijten in aubergine Vergelijking roofwantsen en roofmijten in aubergine Gerben Messelink, Renata van Holstein-Saj, Laxmi Kok Rapport GTB-1152 Referaat In twee kassen met een aubergineteelt is gevolgd hoe biologische bestrijders

Nadere informatie

Onderzoek ingezet /Oplossingsrichting niet chemisch. direct, bestaand steeds groter wordend knelpunt. direct, bestaand steeds groter wordend knelpunt

Onderzoek ingezet /Oplossingsrichting niet chemisch. direct, bestaand steeds groter wordend knelpunt. direct, bestaand steeds groter wordend knelpunt Glasgroenten vruchtgroente n vruchtgewassen Virussen 5, toename aggressieve stammen vruchtgewassen (m.n. komkommer, tomaat) overmatige wortelgroei 5, toename van de problematiek door hergebruik matten?

Nadere informatie

Project geïntegreerde chrysantenteelt

Project geïntegreerde chrysantenteelt Jan Mostert Crop Manager VERTROUWELIJK Syngenta Crop Protection B.V. Stepvelden 8 Postbus 1043 4700 BA Roosendaal Nederland Telefoon: 0165-574926 Fax: 0165-574922 Mobiel: 06-51591984 jan.mostert@syngenta.com

Nadere informatie

Neveneffecten van chemische middelen op roofmijten in komkommer. Gerben Messelink, Sebastiaan van Steenpaal en Marc van Slooten

Neveneffecten van chemische middelen op roofmijten in komkommer. Gerben Messelink, Sebastiaan van Steenpaal en Marc van Slooten Neveneffecten van chemische middelen op roofmijten in komkommer Gerben Messelink, Sebastiaan van Steenpaal en Marc van Slooten Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Business Unit Glastuinbouw oktober

Nadere informatie

VERDERA B 4 (Gliocladium catenulatum J1446)

VERDERA B 4 (Gliocladium catenulatum J1446) TER BESTRIJDING VAN Verdera B 4 is een biofungicide dat sporen en mycelium van de antagonistische schimmel G. catenulatum bevat. Deze antagonist wordt door hommels verspreid (Flying Doctors System) om

Nadere informatie

Geïntegreerde mijtenbestrijding. Kenmerken van mijten. Diverse mijten. Bonenspintmijt (Tetranychus urticae) Bonenspintmijt (Tetranychus urticae)

Geïntegreerde mijtenbestrijding. Kenmerken van mijten. Diverse mijten. Bonenspintmijt (Tetranychus urticae) Bonenspintmijt (Tetranychus urticae) Geïntegreerde bestrijding van mijten in de boomkwekerij Margareth van der Horst i.o.v. Cultus Agro Advies Geïntegreerde mijtenbestrijding Sortiment mijten wordt groter Herkennen is belangrijk Inzet biologische

Nadere informatie

Consultancy project problematiek wittevlieg in de glastuinbouw

Consultancy project problematiek wittevlieg in de glastuinbouw Consultancy project problematiek wittevlieg in de glastuinbouw DLV Plant Postbus 7001 6700 CA Wageningen Agro Business Park 65 6708 PV Wageningen T 0317 49 15 78 F 0317 46 04 00 E info@dlvplant.nl www.dlvplant.nl

Nadere informatie

BIOLOGISCHE EFFICIËNTIE VAN DRIFTREDU- CERENDE DOPPEN TER BESTRIJDING VAN TRIPS EN ZIEKTES IN PREI

BIOLOGISCHE EFFICIËNTIE VAN DRIFTREDU- CERENDE DOPPEN TER BESTRIJDING VAN TRIPS EN ZIEKTES IN PREI BIOLOGISCHE EFFICIËNTIE VAN DRIFTREDU- CERENDE DOPPEN TER BESTRIJDING VAN TRIPS EN ZIEKTES IN PREI Proefcode : OL09 PRGBST Uitgevoerd in opdracht van: Provinciaal Proefcentrum voor de Groenteteelt Oost-Vlaanderen

Nadere informatie

Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector glastuinbouw

Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector glastuinbouw Bestrijding van Echinothrips americanus in Dieffenbachia Juliette Pijnakker, Peter Korsten, Debbie Elstgeest (Benfried), Mädeli Hennekam (Entocare), project 41280108 Praktijkonderzoek Plant & Omgeving

Nadere informatie

Compex biologie havo 2006-I

Compex biologie havo 2006-I 4 Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag worden twee punten toegekend. Vlinders 1 A 2 voorbeeld van een juist voedselweb: Grote pimpernel (rups van het) Pimpernelblauwtje (rups

Nadere informatie

Inteelt, verwantschappen en consequenties van inteelt

Inteelt, verwantschappen en consequenties van inteelt Inteelt, verwantschappen en consequenties van inteelt Jack J. Windig CGN Agrobiodiversiteit Oude rassen Waard om te bewaren Mooi Cultureel Erfgoed Herbergen unieke genetische eigenschappen Ook in: Conventie

Nadere informatie

Duurzaam middelengebruik: een gezamenlijke opgave. Ernst van den Ende Algemeen Directeur Plant Sciences Group Wageningen UR

Duurzaam middelengebruik: een gezamenlijke opgave. Ernst van den Ende Algemeen Directeur Plant Sciences Group Wageningen UR Duurzaam middelengebruik: een gezamenlijke opgave Ernst van den Ende Algemeen Directeur Plant Sciences Group Wageningen UR Toenemende vraag naar voedsel Beschikbaarheid ongelijk verdeeld Malnutrition

Nadere informatie

Samenvatting Erfelijkheid Vmbo 3a Biologie voor Jou. Erfelijke informatie ligt in de celkern in de chromosomen. Chromosomen bestaan weer uit DNA.

Samenvatting Erfelijkheid Vmbo 3a Biologie voor Jou. Erfelijke informatie ligt in de celkern in de chromosomen. Chromosomen bestaan weer uit DNA. Samenvatting Erfelijkheid Vmbo 3a Biologie voor Jou 4.1 Fenotype Genotype = waarneembare eigenschappen van een individu = de erfelijke informatie in het DNA Genotype + milieufactoren = fenotype Erfelijke

Nadere informatie

18-2-2013. Bacterie schematisch. Een bacterie is resistent. Oorzaak resistentie wereldwijd. Resistentie verkrijgen. Antibiogram. Matig & juist gebruik

18-2-2013. Bacterie schematisch. Een bacterie is resistent. Oorzaak resistentie wereldwijd. Resistentie verkrijgen. Antibiogram. Matig & juist gebruik % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % Broilers Slaughter pigs Veal calves Dairy cattle -- Themabijeenkomst Antibioticumbeleid en de (on-)mogelijkheden

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Biologie: evolutieleer 6/29/2013. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Biologie: evolutieleer 6/29/2013. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Biologie: evolutieleer 6/29/2013 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Leen Goyens (http://users.telenet.be/toelating) en studenten van forum http://www.toelatingsexamen-geneeskunde.be

Nadere informatie

Integrated Pest Management 8 Basisprincipes

Integrated Pest Management 8 Basisprincipes Integrated Pest Management 8 Basisprincipes Van Haecke Dominique Agriflanders (Sanac) 10/01/2013 Wat is IPM? IPM = Integrated Pest Management = Geïntegreerde bestrijding Geïntegreerde plaagcontrole Het

Nadere informatie

Coragen De revolutie in fruitmotbestrijding in de appel- en perenteelt

Coragen De revolutie in fruitmotbestrijding in de appel- en perenteelt Coragen De revolutie in fruitmotbestrijding in de appel- en perenteelt ieuwe werkzame stof biedt betere bescherming De schadelijke fruitmot vormt een toenemend probleem in de appel- en perenteelt en zorgt

Nadere informatie

Hulpstoffen in gewasbescherming. Regionale gewasgezondheidsdag glastuinbouw 11 oktober 2012 SURfaPLUS Hans de Ruiter

Hulpstoffen in gewasbescherming. Regionale gewasgezondheidsdag glastuinbouw 11 oktober 2012 SURfaPLUS Hans de Ruiter Hulpstoffen in gewasbescherming Regionale gewasgezondheidsdag glastuinbouw 11 oktober 2012 SURfaPLUS Hans de Ruiter SURfaPLUS Partners Logistiek Distributie Eind gebruikers Die tijd is voorbij! Indeling

Nadere informatie

Platform Openbaar Groen: Ziekten en plagen in openbaar groen

Platform Openbaar Groen: Ziekten en plagen in openbaar groen Platform Openbaar Groen: Ziekten en plagen in openbaar groen Van Remoortere Liesbet Waarschuwingssysteem Proefcentrum voor Sierteelt (PCS) Genk 28 juni 2011 Waarschuwingssysteem Waarnemings- en Waarschuwingssysteem

Nadere informatie

150 years. Biologische tripsbestrijding in de sierteelt

150 years. Biologische tripsbestrijding in de sierteelt Biologische tripsbestrijding in de sierteelt Piet van Boven, Technisch adviseur bio-insecticiden Artemis studiedag, 12 november 2015 Onderwerpen Praktijkervaringen 2015 Tripsbestrijding chrysant Tripsbestrijding

Nadere informatie

BIOLOGIE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.10.1

BIOLOGIE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.10.1 BIOLOGIE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.10.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

It s a. Knock Out! NIEUW

It s a. Knock Out! NIEUW It s a Knock Out! NIEUW DOWNKNOCK NIEUW It s a voor mijten Cantack is toegelaten in zowel de bedekte als onbedekte teelt van bloemisterijgewassen, de vermeerdering van aardbeien en boomkwekerijgewassen,

Nadere informatie

Problematiek rond IPM in een belichte tomatenteelt

Problematiek rond IPM in een belichte tomatenteelt Studiedag belichting: Van Licht naar Gewicht (PCH 17 januari 2017) Problematiek rond IPM in een belichte tomatenteelt (Sam Gui, IPM and Pollination Specialist) (sam.gui@biobest.be) Biobest Knowledge and

Nadere informatie

Genetic Architecture of Host Use in Yponomeuta K.H. Hora

Genetic Architecture of Host Use in Yponomeuta K.H. Hora Genetic Architecture of Host Use in Yponomeuta K.H. Hora NEDERLANDSE SAMENVATTING Meer dan de helft van alle beschreven soorten op de wereld zijn insecten. Planteneters (herbivoren) maken daar weer een

Nadere informatie

Darwins theorie over de biologische evolutie, met natuurlijke selectie als drijvende kracht, is neergelegd in On the Origin of Species by Means of Nat

Darwins theorie over de biologische evolutie, met natuurlijke selectie als drijvende kracht, is neergelegd in On the Origin of Species by Means of Nat 159 Darwins theorie over de biologische evolutie, met natuurlijke selectie als drijvende kracht, is neergelegd in On the Origin of Species by Means of Natural Selection (1859), waarin talloze waarnemingen

Nadere informatie

Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen. De noodzaak van Agrobiodiversiteit. Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie

Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen. De noodzaak van Agrobiodiversiteit. Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie Een deel van de biodiversiteit van de Aardappel Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen De noodzaak van Agrobiodiversiteit Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie Agro-biodiversiteit:

Nadere informatie

Praktische ervaringen met eetbare bloemen

Praktische ervaringen met eetbare bloemen Praktische ervaringen met eetbare bloemen Blindeman Liesbet PDPO- project 1 juli 2015 31 december 2017 Eetbare bloemen: sierlijk én smakelijk! 1 Keuze teeltsysteem Open lucht Onder bescherming Keuze in

Nadere informatie

Bodem, dood substraat of levend ecosysteem? Joeke Postma, Wageningen Plant Research Congres Beter Bodembeheer, 4 oktober 2016

Bodem, dood substraat of levend ecosysteem? Joeke Postma, Wageningen Plant Research Congres Beter Bodembeheer, 4 oktober 2016 Bodem, dood substraat of levend ecosysteem? Joeke Postma, Wageningen Plant Research Congres Beter Bodembeheer, 4 oktober 2016 Bodem - samenstelling Minerale delen 43% Lucht 24% Water 22% Organische stof

Nadere informatie

Van gewasbescherming naar plantgezondheid

Van gewasbescherming naar plantgezondheid Plantgezondheid Helma Verberkt Van gewasbescherming naar plantgezondheid 22 januari 2015 Inhoud Ontwikkelingen Heretikettering Green Deal Groene Gewasbeschermingsmiddelen Schoner, Groener, Beter Geïntegreerde

Nadere informatie

Generalist predators, food web complexities and biological pest control in greenhouse crops Messelink, G.J.

Generalist predators, food web complexities and biological pest control in greenhouse crops Messelink, G.J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Generalist predators, food web complexities and biological pest control in greenhouse crops Messelink, G.J. Link to publication Citation for published version (APA):

Nadere informatie

Paard en Genomisch onderzoek

Paard en Genomisch onderzoek Paard en Genomisch onderzoek Bart Ducro Animal Breeding and Genomics Centre Vlaamse Fokkerijdag, 18 nov 2015 Inhoud Kenmerken in de paardenfokkerij Geschikt voor genomics? Genomics middelen Genomics toegepast

Nadere informatie

ALLES rondom residuen: wat moeten we weten?

ALLES rondom residuen: wat moeten we weten? ALLES rondom residuen: wat moeten we weten? Inhoud presentatie Wat is een MRL? Waar staan ARfD en ADI voor? Food Chain projecten Bayer CropScience page 2 Alles over residuen winter 2011/2012 Wat zijn residuen?

Nadere informatie

Eindverslag DAG Trips van Demobedrijf. Kuipplanten

Eindverslag DAG Trips van Demobedrijf. Kuipplanten PROJECTVERSLAG Gewasbescherming Eindverslag DAG Trips van Demobedrijf Kuipplanten Uitgevoerd door: DLV Gewasbescherming Nieuw Vennep, december 2003 Chris Vermeulen, DLV Gewasbescherming Gefinancierd door:

Nadere informatie

Weerbaar telen. Wat zijn de instrumenten?

Weerbaar telen. Wat zijn de instrumenten? Weerbaar telen. Wat zijn de instrumenten? INHOUD PRESENTATIE 1. Indeling type producten biostimulatoren en andere producten die we op het gewas toepassen 2. Natuurlijke bodemweerbaarheid: relevantie organische

Nadere informatie

Biologische bestrijding in bloembolgewassen

Biologische bestrijding in bloembolgewassen Praktijkonderzoek Plant & Omgeving Bollen, Bomen & Fruit Biologische bestrijding in bloembolgewassen Cor Conijn Onderzoeker insecten en aaltjes Bloembollen Biologische bestrijding in bloembolgewassen Detectie,

Nadere informatie

Resistentieproblematiek. Resistentieproblematiek. Sprekers. Medisch perspectief

Resistentieproblematiek. Resistentieproblematiek. Sprekers. Medisch perspectief Resistentieproblematiek Voorzitter: Remko Houba Sprekers Paul Verweij, UMC Radboud Erna van der Wal, CLM nderzoek & Advies Anton Rietveld, RIVM 12 juni 2014 Rachel Resistentieproblematiek Medisch perspectief

Nadere informatie

Gewasbeschermingsmonitor

Gewasbeschermingsmonitor Gewasbeschermingsmonitor 1. Bedrijfsgegevens en Bouwplan: Jaar Perceel Ras Bedrijf Gewas Maat Adres Zaai / plantdatum Hoeveelheid Postcode Teeltfrequentie Bodemanalyse aanwezig Woonplaats Voorvrucht Aaltjesanalyse

Nadere informatie

Veilig werken. Veilig werken met gewasbeschermingsmiddelen - basis

Veilig werken. Veilig werken met gewasbeschermingsmiddelen - basis Veilig werken Veilig werken met gewasbeschermingsmiddelen - basis Programma voor vandaag: Kahoot Veilig werken met gewasbeschermingsmiddelen - basis Opdracht: Bestrijdingsmethoden Veilig werken & GBM?

Nadere informatie

Aardappelen Onkruidbestrijding Fungicide inzet Insecten beheersing

Aardappelen Onkruidbestrijding Fungicide inzet Insecten beheersing Aardappelen Onkruidbestrijding Fungicide inzet Insecten beheersing 1 Onkruidbestrijding Onkruidbestrijding 2017 Linuron/Datura staat op voorraad Mogelijkheden na opkomst 2018 Linuron (ovb) niet meer toegelaten

Nadere informatie

Resistentie tegen medicijnen. bij HIV-therapie

Resistentie tegen medicijnen. bij HIV-therapie Resistentie tegen medicijnen bij HIV-therapie Colofon De inhoud van deze brochure is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Aan eventuele fouten kunnen geen rechten worden ontleend. Bij gebruik van

Nadere informatie

Geïntegreerde bestrijding in de teelt van beuk

Geïntegreerde bestrijding in de teelt van beuk Geïntegreerde bestrijding in de teelt van beuk Projectnummer PT: 13116 Roel van den Meiracker Entocare CV April 2011 ENTOCARE Haagsteeg 4 Postbus 162 6700 AD Wageningen Nederland Tel. +31 (0)317-411188

Nadere informatie

Schadelijke wantsen onder glas

Schadelijke wantsen onder glas Schadelijke wantsen onder glas beschrijving jaarcyclus; effectiviteit lokstoffen; effectiviteit middelen Maedeli Hennekam, Jeroen van Schaik (beiden Entocare), Mark Geuijen (Botany), Rob van Tol (PRI)

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Handelende in overeenstemming met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Handelende in overeenstemming met de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 15391 4 juni 2014 Besluit van de Staatssecretaris van Economische Zaken, van 21 mei 2014, nr. 14087404, houdende tijdelijke

Nadere informatie

Green Deal groene gewasbescherming

Green Deal groene gewasbescherming Green Deal groene gewasbescherming Jacobijn van Etten Projectleider Green Deal Ctgb Coördinator biologische middelen 11 juni 2015 Inhoud Vergroening Begrippen Doelstelling Green Deal Werkwijze Resultaten

Nadere informatie

Vermoeidheid & hartziekten

Vermoeidheid & hartziekten Vermoeidheid & hartziekten Menno Baars, cardioloog HartKliniek Nederland april 2014 Cardioloog van de nieuwe HartKliniek Nieuwe organisatie van eerstelijnscardiologiecentra Polikliniek & dagbehandeling

Nadere informatie