Europa en de Euro, een brug te ver. Lezing Jean Frijns Academisch Genootschap 13 maart 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Europa en de Euro, een brug te ver. Lezing Jean Frijns Academisch Genootschap 13 maart 2014"

Transcriptie

1 Europa en de Euro, een brug te ver Lezing Jean Frijns Academisch Genootschap 13 maart 2014

2 Opzet Waarom een Europese Gemeenschap? De stap naar een Muntunie: dwaas of wijs? De Eurocrisis van buitenlandse of binnenlandse makelij? Bestrijden Eurocrisis bemoeilijkt door fundamentele verschillen van inzicht Stappen voor- of achterwaarts?

3 Politieke motieven voor de oprichting van de Europese Gemeenschap Nooit meer oorlog in Europa Intomen hegemonie Duitsland Integratie politiek zwakke Oost-Europese landen (en daarvoor Spanje, Portugal, Griekenland)

4 Economische motieven voor Europese Gemeenschap en Interne Markt Vrijhandel leidt tot hogere welvaart voor alle partijen Interne markt nodig om globale concurrentie aan te kunnen Grote interne markt stimuleert opkomst nieuwe industrieën Opruimen binnenlandse starheden Vrij verkeer van arbeid en kapitaal noodzakelijk voor interne markt

5 Groeiend belang financiële markten Aan financiële markten wordt grote rol toegekend bij tot stand komen interne markt Vorming Europese spelers door proces van fusies en overnames Financiele markten zijn disciplinerend (dit is maar ten dele waar, financiële markten zijn ook bron van instabiliteit) Vervlechting banken met financiële markten maakt snelle groei bankensector mogelijk: Europese spelers worden global banks

6 De stap naar een Muntunie: politieke motieven Uitruil Duitse eenwording voor instemmen net een Muntunie (Franse wens) Muntunie dwingt tot volgende stap: politieke unie

7 De stap naar een Muntunie: economische risico s Landen zijn onderling zeer verschillend: vergen eigen monetair en budgettair beleid Lage inflatie in Duitsland leidt tot lage Eurorente maar dat wakkert overbesteding en inflatie in Zuid-Europese landen juist aan (vastgoed boom) Wisselkoersaanpassing in onmisbaar als voor een land de onevenwichtigheden te groot zijn geworden

8 Europees Verdrag gericht op tegengaan free rider gedrag zwakke landen No bail out individuele landen door EC, individuele landen kunnen dus failliet gaan: dat zou disciplinerend moeten werken (via financiële markten, helaas niet) ECB mag geen monetaire financiering overheidsschuld doen Ergo geen lender of last resort In tijden van crisis zijn er dus NUL instrumenten

9 Hoe pakte Euro uit? Combinatie van lage Euro rente en middelhoge inflatie leidt in Zuid Europese landen tot nagatieve reële rente: leidt zoals altijd tot vastgoedbubbles en excessieve schulden opbouw Vrij kapitaalverkeer maakt opbouw grote externe schuldenposities mogelijk, bijvoorbeeld ter financiering vastgoedbubble (Spanje, Ierland) of overheidstekorten (Griekenland) Markten geloven niet is no-bailout afspraak en onderschatten lange tijd de risico s perifere landen

10

11 De Eurocrisis van buitenlandse of binnenlandse makelij? Bankencrisis VS (Lehman plus subprime) heeft ook Europese banken hard geraakt (Ierland, VK, Nederland, Frankrijk, Duitsland) Maar niet de Zuid-Europese landen Bail-out van banken leidde tot scherpe verhoging overheidsschuld Bankencrisis leidde mondiaal tot recessie ( ) waar ook Zuid-Europese landen onder leden Eurocrisis begon in 2010 en was hoofdzakelijk van binnenlandsen makelij

12 Waarom was de eurocrisis zo ingrijpend? De Grauwe: in een muntunie zijn overheidsobligaties niet meer risicovrij. Overheden geven de facto schuld uit in een vreemde valuta. Zij kunnen daardooor hun verplichtingen niet altijd nakomen (via monetaire financiering schuld en devaluatie) In tijden van stress stijgen rentes zwakke landen en onstaat er een vlucht naar safe havens. Vergelijkbaar met een bank run. ECB zou moeten kunnen optreden als lender of last resort (geeft wel verkeerde incentives aan landen om onverantwoord begrotingsbeleid te voeren)

13 Bestrijding van de Eurocrisis Waarom was de Eurocrisis zo hardnekkig Een Angelsaksische visie Een continentale visie Break-up of bail-out? Populistische reactie is fel tegen bailout Draghi besluit in augustus 2012 tot bail-out

14 De Eurocrisis: een kroniek 2010: Griekenland, Ierland en Portugal komen in problemen 2011: nieuwe Griekse crisis en Italie onder Berlusconi wordt dreigend probleem 2012, 1e helft: Spanje komt in problemen, o.a. door vastgoedcrisis en 2012, 2e helft: Draghi komt met bailout pakket voor landen in problemen 2013: Cyprus crisis met toepassing bail-in, bankenunie en BRRD (incl bail-in) constructie

15 Een plaatje van de crisis

16 De Angelsaksische visie Oplossen schuldenprobleem overheden vraagt om beautiful deleveraging, dat is een mix van Weginfleren via rente < nominale groei BNP Kwijtschelden/herstructurering schuld Bezuinigen Daarnaast aandacht voor opgelopen achterstand in concurrentievermogem Zuidelijke landen: vereist hogere Euro-inflatie en loonmatiging in Zuidelijke landen

17 De Duitse visie Stimuleren inflatie is vloeken in de kerk Van kwijtschelden schuld kan geen sprake zijn Zwakke landen kunnen beter uit de Euro stappen (o.a. H W Sinn) Halverwege 2012 haalt Merkel bakzeil Italie dreigt uit de Euro te stappen (met grote verliezen voor Duitse banken als gevolg) ECB krijgt ruimte voor een bailout

18 Euro gov bond rates

19 Bailout via ECB Op 2 augustus 2012 kondigde Draghi een direct opkoopprogramma voor overheidsobligaties aan (Outright Monetary Transactions) en stelt om te doen whatever it takes to adress severe distortions in government bond markets Voorwaarde is wel dat betrokken land formeel om steun vraagt inclusief alle voorwaarden die daaraan hangen Bundesbank was tegen, DNB was voor en OECD en IMF juichten stap toe

20 OMT werkte onmiddellijk: Euro government bond rates

21 Stappen voor- en achterwaarts Voorwaarts: Bankenunie, werkt alleen als zwakke banken mogen verdwijnen Meer ruimte voor beleidscoördinatie Achterwaarts: Te voorzichtig monetair beleid met kans op deflatie Ontzien nationale belangengroepen en opkomend populisme

22 Conclusies Eurocrisis werd getriggerd door banken- en subprimecrisis in de VS maar wasvooral gevolg interne zwaktes Eurocrisis is weer een voorbeeld in de rij mislukte muntunies Om Euro tot succes te maken is meer nodig dan waartoe politici thans bereid zijn: Bankenunie Federale begroting met mogelijkheid tot schuldsanering Verstandig (onduits) monetair beleid Aanpakken nationale belangengroepen (met kans op politieke backlash)

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 9: Duitsland en de euro. 9.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 9: Duitsland en de euro. 9.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 9.1 Overzicht Eind jaren zestig werd in Europa hardop gesproken over een gezamenlijk economisch beleid met een gemeenschappelijke munt. In 1979 werd dit plan concreet

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Heeft de euro een toekomst?

Heeft de euro een toekomst? Heeft de euro een toekomst? Bruno de Haas, schrijver van Laat de leeuw niet in zijn hempiestaan waarom de euro ons zal opbreken hoofd beleid en onderzoek bij Media Pensioen Diensten 1 Pas op voor sluikreclame

Nadere informatie

SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN. Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012

SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN. Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012 SCHULD EN BOETE IN HET WESTEN Jaap van Duijn Grip op je Vermogen 5 oktober 2012 1 Wie zijn de schuldenaren? Bedrijven zij lenen om te investeren Gezinnen zij lenen om een huis te kopen (of om de aankoop

Nadere informatie

Een klein land (2% van het BBP Eurozone) met een historiek van slecht bestuur

Een klein land (2% van het BBP Eurozone) met een historiek van slecht bestuur Paul De Grauwe Eurozone is in crisis Twijfels ontstaan over de toekomst van de euro Hoe is dit kunnen gebeuren? Laat mij beginnen met paradox: schuldencrisis ontstaan in Griekenland Een klein land (2%

Nadere informatie

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven Koen De Leus Senior Economist KBC Group Agenda Constructiefouten EMU en oplossingen Beleggingsalternatieven Obligaties Aandelen Vastgoed 2 19 oktober 2012

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Visie 2015 BNG Vermogensbeheer

Visie 2015 BNG Vermogensbeheer Visie 2015 BNG Vermogensbeheer Ronald Balk Portefeuillebeheer BNG Vermogensbeheer 19 november 2014, Muntgebouw Utrecht 2 19 november 2014 BNG Vermogensbeheer - Visie 2015 Centrale banken bepaalden het

Nadere informatie

25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4. Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen

25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4. Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen 25-01-2015, Jaargang 2, Editie 4 Mario Draghi slaagt voor zijn eerste examen Het is alweer ruim twee jaar geleden, dat Mario Draghi een verdere verdieping van de crisis in Europa afwendde. Hij deed dat

Nadere informatie

Groei van het BBP. Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd. Bron: IMF

Groei van het BBP. Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd. Bron: IMF VKW Metena stelt voor: Outlook 2010 Met dank aan Groei van het BBP Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd Bron: IMF Groei van het BBP Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd Bron: IMF 2009 2010 VS Eurozone

Nadere informatie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie Opbouw van de Europese Monetaire Unie Seminarie voor leerkrachten, NBB Brussel, 21 oktober 2015 Ivo Maes DS.15.10.441 Construct EMU 21_10_2015 NL Opbouw van de Europese monetaire unie 1. Beschouwingen

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG rente rente Datum: 2 januari 2013 Terugblik renteontwikkeling 2012: de hypotheekmarkt is dood 2012 was een heel saai jaar. Er waren maar heel weinig wijzigingen in de hypotheekrentes. Je kunt wel zeggen

Nadere informatie

Hierna volgen de 3 presentaties van de beleggingsavond van 13/11/2012 "Macro-economische context voor beleggers"

Hierna volgen de 3 presentaties van de beleggingsavond van 13/11/2012 Macro-economische context voor beleggers Hierna volgen de 3 presentaties van de beleggingsavond van 13/11/212 "Macro-economische context voor beleggers" De uitweg uit de draaideurcrisis Peter DE KEYZER Chief Economist November 212atum 212 Peter

Nadere informatie

De Duurzaamheid van de Euro

De Duurzaamheid van de Euro Sustainable Finance Lab : De Duurzaamheid van de Euro #susfinlab www.sustinablefinancelab.nl De euro is niet houdbaar Arjo Klamer Munten komen en gaan Gevallen munten Papiermark (Duitsland) 1914-1924 Hyperinflatie

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Vier Crises. Richard Paping SIB/Ubbo Emmius: 14 februari 2011

Vier Crises. Richard Paping SIB/Ubbo Emmius: 14 februari 2011 Vier Crises Richard Paping SIB/Ubbo Emmius: 14 februari 2011 Definitie woord crisis: 1. Periode waarin iets heel erg slecht is 2. Acute noodsituatie 3. Periode van ernstige ontwrichting van het staatkundig,

Nadere informatie

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein

Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Dick Sein Directeur Particulieren en Private Banking 5 februari 15 Welkom Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek Voorstellen Tim Legierse Hoofd Nationaal Onderzoek 3 Visie

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Op de financiële markten keerde de rust enigszins terug in het vierde kwartaal. In de VS hield de zogenoemde fiscal cliff de beleggers nog wel geruime tijd in haar

Nadere informatie

Financiële repressie: twee sleutelwoorden voor elke financieel intermediair in dit decennium. FiDiB, Vught, 17 september 2012

Financiële repressie: twee sleutelwoorden voor elke financieel intermediair in dit decennium. FiDiB, Vught, 17 september 2012 Financiële repressie: twee sleutelwoorden voor elke financieel intermediair in dit decennium FiDiB, Vught, 17 september 2012 Agenda Waar hebben we mee te maken? Structurele gevolgen deze crisis Financiële

Nadere informatie

Een markt zonder munt? Debat over het behoud van de euro

Een markt zonder munt? Debat over het behoud van de euro Een markt zonder munt? Debat over het behoud van de euro In samenwerking met het Amsterdam Centre for European Law and Governance Lezing/College De euro werd lange tijd gezien als het grootste succesverhaal

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en schepenen,

Aan het college van burgemeester en schepenen, Ham, 19 september 2011 Aan het college van burgemeester en schepenen, Betreft: Schriftelijke vraag met schriftelijk antwoord over de Gemeentelijk Holding Geacht college, De Gemeentelijk Holding (verder:

Nadere informatie

Internationale Spectator 5 2015 (jrg. 69) Item 5 van 5 ARTIKEL

Internationale Spectator 5 2015 (jrg. 69) Item 5 van 5 ARTIKEL ARTIKEL De Griekse tragedie: wie zonder zonde is Kees van Paridon Soms hoor je de uitspraak dat elke vorm van media-aandacht voor een bedrijf (of artiest) goed is, zelfs als er sprake is van negatieve

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Gaat België een periode van langdurige deflatie tegemoet?

Gaat België een periode van langdurige deflatie tegemoet? VBO-ANALYSE Gaat België een periode van langdurige deflatie tegemoet? Juli 2015 Raf Van Bulck België kende tussen september 2014 en maart 2015 een negatieve inflatie. Toch is de kans op een Japans scenario

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

Kentering op de Europese woningmarkten

Kentering op de Europese woningmarkten Na een hausse die twaalf jaar duurde, is nu in de meeste Europese landen waaronder Nederland een afvlakking van de huizenprijsstijging te zien. In enkele landen dalen de prijzen zelfs. Een belangrijke

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

Naar een leiderschapscrisis. Visie zonder actie is hallucinatie

Naar een leiderschapscrisis. Visie zonder actie is hallucinatie Naar een leiderschapscrisis Visie zonder actie is hallucinatie Enkele risico s Spanningen tussen China en VS lopen verder op en monden uit in handelsoorlog Nieuwe spanningen binnen eurozone M.n. in de

Nadere informatie

Van Overtveldt (N-VA) in 2012: "Muntunie euro zelf oorzaak Griekse crisis"

Van Overtveldt (N-VA) in 2012: Muntunie euro zelf oorzaak Griekse crisis Van Overtveldt (N-VA) in 2012: "Muntunie euro zelf oorzaak Griekse crisis" Johan Van Overtveldt (N-VA) dacht in 2012 als economisch journalist anders dan als minister van financiën in 2015. Bruno Tersago

Nadere informatie

Bas Jacobs (2014), De Toekomst van de Euro in: Egbert Kalse en Kees Vendrik (red.), Het Crisisdiner, Amsterdam: Prometheus, pp. 85-101.

Bas Jacobs (2014), De Toekomst van de Euro in: Egbert Kalse en Kees Vendrik (red.), Het Crisisdiner, Amsterdam: Prometheus, pp. 85-101. Bas Jacobs (2014), De Toekomst van de Euro in: Egbert Kalse en Kees Vendrik (red.), Het Crisisdiner, Amsterdam: Prometheus, pp. 85-101. De toekomst van de euro Bas Jacobs Hoogleraar economie en overheidsfinanciën

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/15 Macro & Markten, strategie 1. Rente en conjunctuur : EUROPA De Europese rentevoeten zijn historisch laag, zowel op het korte als op het lange einde, en geven de

Nadere informatie

1. Externe oorzaken. De eurocrisis -1- laatste update: 01/04/2016

1. Externe oorzaken. De eurocrisis -1- laatste update: 01/04/2016 De eurocrisis verwijst naar problemen in de eurozone, vooral in de Zuid-Europese eurolanden. De eurocrisis brak uit in 2009 nadat bleek dat Griekenland financieel in slechte papieren zat. Beleggers meenden

Nadere informatie

Stichting Fondsenbeheer Spoorwegmuseum. Jaarrapport 2012

Stichting Fondsenbeheer Spoorwegmuseum. Jaarrapport 2012 Stichting Fondsenbeheer Spoorwegmuseum Jaarrapport 2012 Inhoudsopgave Pagina Verslag van het bestuur 2 Jaarrekening 5 Balans per 31 december 2012 6 Winst-en-verliesrekening over 2012 7 Grondslagen voor

Nadere informatie

Wat doet Europa met uw vermogen? Prof. Dr. Jaap Koelewijn 11 oktober 2013

Wat doet Europa met uw vermogen? Prof. Dr. Jaap Koelewijn 11 oktober 2013 Wat doet Europa met uw vermogen? Prof. Dr. Jaap Koelewijn 11 oktober 2013 Agenda Vooraf: wat doet de wereld met uw vermogen? Wat waren de belangrijkste ontwikkelingen? Wat kunnen we verwachten? Ter zake:

Nadere informatie

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten

Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Laag, lager, negatief: de onstuitbare val van de rentevoeten Thema-analyse Belfius Research Februari 2016 Inleiding De rente staat op een historisch laag niveau. Voor een 10-jarig krediet betaalt de Belgische

Nadere informatie

De Europese schuldencrisis

De Europese schuldencrisis 7 De Europese schuldencrisis Macro-economische onevenwichtigheden Van financiële crisis naar landencrisis Van landencrisis naar financiële crisis Hoe nu verder? Conclusie De Nederlandse economie 2010

Nadere informatie

F i n a n c i ë l e C r i s i s

F i n a n c i ë l e C r i s i s DEEL 3 ACTUALITEITEN F i n a n c i ë l e C r i s i s D E UITDIEPING Supranationaal EU Gezag www.nu.nl Supranationaal EU Gezag www.nu.nl European Stability Mechanism de SCHULDENUNIE alle Eurozone landen

Nadere informatie

Visie op 2010. Frans de Jong, directievoorzitter. Rabobank West Betuwe

Visie op 2010. Frans de Jong, directievoorzitter. Rabobank West Betuwe Visie op 21 Frans de Jong, directievoorzitter 1 Rabobank West Betuwe Programma Welkomstwoord: directievoorzitter Frans de Jong Visie op 21: Allard Bruinshoofd Gelegenheid tot vragen en afsluitende borrel

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Economie VWO 2011/2012 www.lyceo.nl H5: Internationale betrekkingen Economie 1. Inkomen 2. Consument 3. Producenten 4. Markt en Overheid 5. Internationale betrekkingen

Nadere informatie

DE EURO GEWOGEN. Onderzoek naar de toekomst van de euro in opdracht van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie

DE EURO GEWOGEN. Onderzoek naar de toekomst van de euro in opdracht van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie DE EURO GEWOGEN Onderzoek naar de toekomst van de euro in opdracht van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie Door Prof. Dr. J.J. Graafland Met medewerking van: Prof. Dr. E. de Jong Drs. N.

Nadere informatie

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten:

De conclusies van het IMF betreffende de betalingsbalans en het monetair beleid zijn onderverdeeld in drie aspecten: SAMENVATTING BELANGRIJKSTE CONCLUSIES IN HET RAPPORT D.D. 19 SEPTEMBER 2011 NAAR AANLEIDING VAN DE BESPREKINGEN IN HET KADER VAN DE 2011 ARTIKEL IV CONSULTATIES VAN HET IMF 1. HOOFDTHEMA Het belangrijkste

Nadere informatie

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012 Kwartaal Update Gold&Discovery Fund januari 2012 In de eerste maand van dit jaar steeg goud bijna 11%, zilver 21%, terwijl de koperprijs 12% steeg. De waarde van onze portfolio steeg zelfs circa 18%. Hiermee

Nadere informatie

Ivan Van de Cloot Chief economist Itinera Institute. Executive professor UAMS. Roekeloos

Ivan Van de Cloot Chief economist Itinera Institute. Executive professor UAMS. Roekeloos Ivan Van de Cloot Chief economist Itinera Institute Executive professor UAMS Roekeloos Roekeloosheid bij wie werkt met geld van iedereen Falende banken Gokkende politici De eurocrisis En de democratie?

Nadere informatie

Groei Eurozone Financieel systeem

Groei Eurozone Financieel systeem Crisis Groei Eurozone Financieel systeem US dollar vs. Euro Aandelen Overheidsobligaties Frank Boll, ECOFIS NV/SA, okt. 2013 1 Remedies Crisis Eerste stap Herkenning en erkenning van de oorzaken Ontkenning

Nadere informatie

1950 De Verklaring van Schuman

1950 De Verklaring van Schuman Hoofdstuk 3 31 Van Gemeenschappelijke Markt tot euro 8 mei 1945 : de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) wordt beëindigd. Europa ligt in puin. De angst voor een herhaling van een dergelijk drama brengt politici

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

FINANCIAL INSIGHTS. Inleiding. De eurozone: geen optimaal valutagebied

FINANCIAL INSIGHTS. Inleiding. De eurozone: geen optimaal valutagebied FINANCIAL INSIGHTS De toestand in de financiële wereld volgens Prof.dr. Clemens J.M. Kool Inleiding De eurozone: geen optimaal valutagebied Euro-obligaties: probleem of oplossing Een nieuwe conflictdriehoek

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

WAAROM IS MACRO-ECONOMIE BELANGRIJK? DE MACRO-ECONOMIE VAN DE GROTE RECESSIE IS-MP NORMALE SITUATIE EEN SIMPEL MACRO-ECONOMISCH MODEL

WAAROM IS MACRO-ECONOMIE BELANGRIJK? DE MACRO-ECONOMIE VAN DE GROTE RECESSIE IS-MP NORMALE SITUATIE EEN SIMPEL MACRO-ECONOMISCH MODEL WAAROM IS MACRO-ECONOMIE BELANGRIJK? DE MACRO-ECONOMIE VAN DE GROTE RECESSIE PROF. DR. B. JACOBS Het vehaal van de Gote Recessie Minimalistisch maco-model goedeenmakt: inkomen geldmakt: pijspeil kapitaalmakt:

Nadere informatie

Ons Geld in de Eurocrisis. Een weg uit de dialectiek

Ons Geld in de Eurocrisis. Een weg uit de dialectiek Ons Geld in de Eurocrisis Een weg uit de dialectiek Introductie Agenda 1. 2. 3. 4. 5. Introductie geldcreatie Trigger Eurocrisis Wat is de Eurocrisis? Gegeven oplossing Echte oplossing 1. Geldcreatie Kennis

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

Nederlandse economen over de euro en het opkopen van staatsobligaties door de Europese Centrale Bank (QE)

Nederlandse economen over de euro en het opkopen van staatsobligaties door de Europese Centrale Bank (QE) Nederlandse economen over de euro en het opkopen van staatsobligaties door de Europese Centrale Bank (QE) Resultaten van een enquête door Martin Visser 10 januari 2015 Inhoudsopgave Peter van Bergeijk...

Nadere informatie

Stilstand op een hoog niveau Lezing Klaas Knot tgv bijeenkomst RUG-alumni, Nederlandse ambassade, Washington, 11 oktober 2013

Stilstand op een hoog niveau Lezing Klaas Knot tgv bijeenkomst RUG-alumni, Nederlandse ambassade, Washington, 11 oktober 2013 1 Stilstand op een hoog niveau Lezing Klaas Knot tgv bijeenkomst RUG-alumni, Nederlandse ambassade, Washington, 11 oktober 2013 Vandaag wil ik mijn visie geven op: o De zwakke Nederlandse groeiprestaties.

Nadere informatie

1 140 miljard euro bij

1 140 miljard euro bij PRIVATE S.A. Page: 1+2 3 Circulation: 330835 92b4f4 1390 De Nieuwe Gazet No. of publications: 2 ECB drukt 1 140 miljard euro bij Met die som in 50 euro biljetten kan je de negen bollen van het Atomium

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Waar liggen de kansen?

Waar liggen de kansen? Grip op je vermogen Waar liggen de kansen? Bob Homan ING Investment Office 20 april 2012 Welke economie is het snelst gegroeid na invoering van de euro?* a) Zwitserland b) Duitsland c) VS d) Griekenland

Nadere informatie

ECB-president Draghi geïnterviewd door Der Spiegel

ECB-president Draghi geïnterviewd door Der Spiegel ECB-president Draghi geïnterviewd door Der Spiegel Frank Knopers 30-10-2012 Draghi werd op 22 oktober geïnterviewd door Michael Sauga en Anne Seith van Der Spiegel. Dit interview werd op 29 oktober gepubliceerd

Nadere informatie

Belangen: Nederland en de Europese Unie

Belangen: Nederland en de Europese Unie Belangen: Nederland en de Europese Unie Korte omschrijving werkvorm: De docent vertelt iets over de achtergrond van de Europese samenwerking. Door samen te werken in Europa konden we grote problemen oplossen.

Nadere informatie

Globalisering, crisis, toekomst bankwezen en vooruitzichten. Dr. Wim Boonstra 19 maart 2009

Globalisering, crisis, toekomst bankwezen en vooruitzichten. Dr. Wim Boonstra 19 maart 2009 Globalisering, crisis, toekomst bankwezen en vooruitzichten Dr. Wim Boonstra 19 maart 2009 Agenda Context: globalisering nieuwe stijl De oorzaak van de huidige crisis Economische vooruitzichten Risico

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Deel I Omgevingsfactoren en micro-economie 1

Deel I Omgevingsfactoren en micro-economie 1 Inhoud Deel I Omgevingsfactoren en micro-economie 1 1 Omgevingsfactoren 3 1.1 Schaarste dwingt tot kiezen 3 1.2 De economische wetenschap 4 1.3 Produceren, productiefactoren 5 1.4 Participanten en omgevingsfactoren

Nadere informatie

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop Interview Alex Wynaendts, Aegon Tekst: Martin Voorn Kop (suggestie 1:) Globalisering kan financiële markten hard raken (suggestie 2:) Verzekeren is lokale kennis wereldwijd inzetten (suggestie 3:) Globalisering

Nadere informatie

2e kwartaal 2010 FBTO Oranje Route

2e kwartaal 2010 FBTO Oranje Route FBTO Oranje Route In het afgelopen kwartaal was de markt in de greep van angst voor een tweede recessie in kort tijdsbestek. De enorme overheidstekorten in de PIIGS landen (Portugal, Ierland, Italië, Griekenland

Nadere informatie

Betalen voor de crisis van de neoliberale Europese Unie of strijden voor een solidair, sociaal en ecologisch Europa?

Betalen voor de crisis van de neoliberale Europese Unie of strijden voor een solidair, sociaal en ecologisch Europa? Il existe une version en français de cette brochure versie 2 februari 2013 Betalen voor de crisis van de neoliberale Europese Unie of strijden voor een solidair, sociaal en ecologisch Europa? Sinds 2007

Nadere informatie

Uit de crises met een Europese doorbraak. Paper van D66 over de Europese schuldencrisis

Uit de crises met een Europese doorbraak. Paper van D66 over de Europese schuldencrisis Uit de crises met een Europese doorbraak Paper van D66 over de Europese schuldencrisis Voorwoord Waarom leent Nederland geld aan de Grieken? Mailen mensen iedere dag naar Tweede Kamerleden. Mensen zien

Nadere informatie

Is de financiële en economische crisis voorbij?

Is de financiële en economische crisis voorbij? Is de financiële en economische crisis voorbij? Beschouwingen n.a.v. het jaarverslag 2009 van de NBB Jan Smets 1. Een zeer zware recessie 2. Een even sterk antwoord 3. Green shoots 4. Risico's 5. Geen

Nadere informatie

DE EUROCRISIS. Marcel de Ruiter

DE EUROCRISIS. Marcel de Ruiter DE EUROCRISIS Marcel de Ruiter Beste bezoeker van Haagsch College. Fijn dat u naar het college van Martin Visser over de eurocrisis bent gekomen. Als dank voor uw komst bieden wij u, in samenwerking met

Nadere informatie

november MARKTCOMMENTAAR

november MARKTCOMMENTAAR november 2013 MARKTCOMMENTAAR INHOUD Inleiding 2 In het kort 3 Marktcontext in Europa 4 Marktcontext in de Verenigde Staten 5 Monetair beleid 6 INLEIDING De kalmte van de maand november staat in schril

Nadere informatie

De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties)

De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties) 96 De risico's en kosten voor de belastingbetaler in de krediet- en schuldencrisis (beleggingen, leningen en garanties) D.A. Hollanders* H.A.A. Verbon* Samenvatting De omvang van deelnemingen, leningen

Nadere informatie

Finance Avenue 16 november 2013. Gilles Coens Verantwoordelijke portefeuillebeheer en advies

Finance Avenue 16 november 2013. Gilles Coens Verantwoordelijke portefeuillebeheer en advies Finance Avenue 16 november 2013 Gilles Coens Verantwoordelijke portefeuillebeheer en advies Wie zijn wij? Dichtbij en ten dienste van de klant Een luisterend oor inspelend op de behoe5e van de klant Een

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Beknopte gids over de euro

Beknopte gids over de euro Beknopte gids over de euro Economische en Financiële Zaken Over de euro De euro bestaat sinds 1999. Hij verscheen aanvankelijk alleen op loonstrookjes, rekeningen en facturen. Op 1 januari 2002 kwamen

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Special Report Op weg naar een nieuwe seculaire stierenmarkt?

Special Report Op weg naar een nieuwe seculaire stierenmarkt? Augustus 2012 Special Report Op weg naar een nieuwe seculaire stierenmarkt? Ondanks zwakke macro-economische cijfers, een teleurstellend resultatenseizoen en een voortdurende crisis in de Eurozone, houden

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Maart 2015

Maandbericht Beleggen Maart 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 25 maart 2015 Maandbericht Beleggen Maart 2015 februari maart + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Ongewijzigde

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur Verkiezingen Voor vijftigplussers staat er de komende jaren veel op het spel. De betaalbaarheid van de zorg staat ter discussie en het niveau van pensioenen en AOW dreigt te worden aangetast. Daarnaast

Nadere informatie

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen?

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? 1. Precies een jaar geleden schreven we over het inflatiefenomeen dat altijd zijn kop opsteekt na periodes van recessie. Onze conclusie was dat nieuwe

Nadere informatie

Het einde van de Euro? 1

Het einde van de Euro? 1 Het einde van de Euro? 1 Na de tweede wereldoorlog waren alle Europese leiders vastbesloten om te voorkomen dat er zich nog zo n humanitaire ramp zou voordoen. Daarom moest er een einde gemaakt worden

Nadere informatie

FINANCIAL INSIGHTS. De toestand in de financiële wereld volgens Prof. dr. J. J. Sijben. Actuele situatie. Een euro-holiday of vakantiescenario

FINANCIAL INSIGHTS. De toestand in de financiële wereld volgens Prof. dr. J. J. Sijben. Actuele situatie. Een euro-holiday of vakantiescenario FINANCIAL INSIGHTS De toestand in de financiële wereld volgens Prof. dr. J. J. Sijben Actuele situatie Een euro-holiday of vakantiescenario De werking van het scenario Een tentatieve conclusie Financial

Nadere informatie

Voorwoord. Beste leerkracht,

Voorwoord. Beste leerkracht, Voorwoord Beste leerkracht, Sinds 2008 bevindt de wereldeconomie zich in een crisis. Het leek ons daarom gepast een overzicht te geven van het ontstaan van de economische crisis, en van de antwoorden die

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Economische vooruitzichten

Economische vooruitzichten Economische vooruitzichten Joost Beaumont Economisch Bureau 31 oktober 211 Waar gaan we heen? Double-dip? Blijft de euro(zone)? 1 Wereldeconomie koelt af 8 4-4 -8 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 11 1 5-5 -1-15 Mondiaal

Nadere informatie

omslag FORUM #06/24.03.11

omslag FORUM #06/24.03.11 10 Tik op de vingers of aai over de bol? Verstandig economisch beleid moet de norm worden. Voor álle euro-landen. Goeie voornemens zijn er genoeg, maar hoe hard gaat het spel gespeeld worden? Tekst: Jan

Nadere informatie

24 www.bankingreview.nl

24 www.bankingreview.nl 24 www.bankingreview.nl www.bankingreview.nl 2012 februari/maart 25 Wim KoK: Het ontbrak aan een effectieve controle Wim kok (73), voormalig premier en minister van Financiën, is ervan overtuigd dat het

Nadere informatie