Vlaamse Liga tegen Kanker. De medische en niet-medische zorgkosten in de dossiers van het Kankerfonds

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vlaamse Liga tegen Kanker. De medische en niet-medische zorgkosten in de dossiers van het Kankerfonds"

Transcriptie

1 Vlaamse Liga tegen Kanker De medische en niet-medische zorgkosten in de dossiers van het Kankerfonds Onderzoeksrapport - september

2 COLOFON Tekst: Ward Rommel Redactieraad: Hans Neefs, Chris Heremans, Hedwig Verhaegen Eindredactie: Danielle Van Horenbeek Verantwoordelijke uitgever: Leo Leys Koningsstraat 217, 1210 Brussel Uitgave: september 2011 De Vlaamse Liga tegen Kanker dankt alle deskundigen die hielpen bij de totstandkoming van deze tekst : Michiel Callens, Viviane De Backer, Peter Jansen, Ingrid Maes, Jozef Pacolet, Bérénice Storms, Sigrid Vancorenland, Elke Vanhoof en Koen Vleminckx

3 De medische en niet-medische zorgkosten in de dossiers van het Kankerfonds Ward Rommel Inhoudstafel Lijst van tabellen...4 Lijst van grafieken...5 Samenvatting...6 Inleiding Het Kankerfonds Methode Onderzoeksvragen Steekproef Analyse Enkele kenmerken van de patiënten die in het Kankerfonds een uitkering krijgen De medische en niet - medische zorgkosten Definitie van medische en niet- medische zorgkosten Hoogte van de zorgkosten, per categorie De niet- medische en medische kosten globaal bekeken De ziektekosten per fase van de behandeling De ziektekosten in het jaar na de diagnose De ziektekosten in het tweede jaar na de diagnose De ziektekosten van overleden patiënten Vergelijking met de resultaten van ander onderzoek De ziektekosten per soort kanker, in het jaar na de behandeling De kosten van borstkankerpatiënten, in het jaar na diagnose Darmkanker Kankers van de lip, mondholte en farynx Beschermingsmaatregelen tegen hoog oplopende kosten De maximumfactuur De zorgverzekering Incontinentieforfait, palliatief forfait, chronisch zorgforfait De hospitalisatieverzekering

4 5.5. Het effect van de MAF, de hospitalisatieverzekering en de zorgverzekering De medische en niet- medische kosten in verhouding tot het inkomen De armoederisicogrens Referentiebudgetten en ziektekosten door kanker Conclusie en beleidsvoorstellen...56 Lijst van tabellen TABEL 1. INKOMENSGRENZEN IN VERHOUDING TOT HET PERCENTAGE TE BEWIJZEN ZIEKTEKOSTEN IN HET KANKERFONDS (GELDIG VAN 1/4/2011 TOT 31/3/2012) TABEL 2. AANTAL DOSSIERS PER JAAR WAARIN DE KOSTENPERIODE AANVANGT TABEL 3. AANTAL DOSSIERS VOLGENS DE TIJD, VERSTREKEN TUSSEN DE DIAGNOSE EN DE AANVANG VAN DE KOSTENPERIODE 11 TABEL 4. KANKERDIAGNOSES DIE VOORKOMEN IN HET KANKERFONDS 12 TABEL 5. VERDELING VAN DE GEZINNEN VOLGENS HUN HOOGSTE INKOMEN 13 TABEL 6. FREQUENTIE VAN DE GEZINSTYPES IN HET KANKERFONDS 14 TABEL 7. MAF- TYPE VAN DE DOSSIERS 16 TABEL 8. CATEGORIEËN VAN ZORGKOSTEN IN HET KANKERFONDS 17 TABEL 9. BESCHRIJVENDE STATISTIEKEN VAN DE MEDISCHE EN NIET- MEDISCHE KOSTEN, PER CATEGORIE (N=1660) 20 TABEL 10. DE ZORGKOSTEN (IN EURO PER JAAR) VERMELD IN DE DOSSIERS VAN HET KANKERFONDS DIE EEN UITKERING KREGEN (N=1660) 22 TABEL 11. ZIEKTEKOSTEN (IN EURO) IN HET JAAR NA DE DIAGNOSE (N=657) 23 TABEL 12. ZIEKTEKOSTEN VOOR EEN JAAR, PER DIAGNOSEJAAR 24 TABEL 13. DE ZIEKTEKOSTEN IN HET TWEEDE JAAR NA DE DIAGNOSE (N=101) 24 TABEL 14. DE KOSTEN VAN MENSEN DIE OP HET EINDE VAN OF KORT NA DE KOSTENPERIODE OVERLEDEN (N=285) 25 TABEL 15. MEDISCHE KOSTEN (IN EURO) IN HET KANKERFONDS EN IN HET ONDERZOEK VAN DE CM DATABANK 26 TABEL 16. GEMIDDELDE ZIEKTEKOST IN EURO PER TYPE KANKER, IN HET JAAR NA DE DIAGNOSE (N=278). 27 TABEL 17. GEMIDDELDE KOST PER CATEGORIE KANKER 28 TABEL 18. DE ZORGKOSTEN VAN BORSTKANKERPATIËNTEN IN HET JAAR NA DE DIAGNOSE (N=110). 29 TABEL 19. DE KOSTEN PER CATEGORIE IN DE DOSSIERS VAN BORSTKANKERPATIËNTEN IN HET JAAR NA DE DIAGNOSE (N=110) 30 TABEL 20. DE KOSTEN VAN PATIËNTEN MET DIKKE DARMKANKER IN HET JAAR NA DE DIAGNOSE (N=39) 31 TABEL 21. DE KOSTEN PER CATEGORIE IN DE DOSSIERS VAN DARMKANKERPATIËNTEN IN HET JAAR NA DE DIAGNOSE (N=39) 32 TABEL 22. DE ZORGKOSTEN VAN PATIËNTEN MET EEN KANKER VAN DE LIP, MONDHOLTE EN FARYNX, IN HET JAAR NA DIAGNOSE (N=19) 33 TABEL 23. DE NIET- MEDISCHE ZORGKOSTEN VAN PATIËNTEN MET EEN NKO- KANKER, PER CATEGORIE (N=19) 34 TABEL 24. MEDISCHE KOSTEN VOOR EN NA AFTREK VAN DE TERUGBETALING VAN DE MAXIMUMFACTUUR (N=1660) 35 TABEL 25. NIET- MEDISCHE KOSTEN VOOR EN NA AFTREK VAN DE PREMIE VAN DE ZORGVERZEKERING (N=1660) 35 TABEL 26. VERBAND TUSSEN DE HOOGTE VAN DE NIET- MEDISCHE KOSTEN EN HET AL DAN NIET KRIJGEN VAN DE ZORGVERZEKERING

5 TABEL 27. VERBAND TUSSEN DE HOOGTE VAN DE KOSTEN IN EURO VOOR GEZINS- EN POETSHULP EN HET AL DAN NIET KRIJGEN VAN DE ZORGVERZEKERING 37 TABEL 28. ZIEKENHUISKOSTEN VOOR EN NA DE TUSSENKOMST VAN DE PRIVÉZIEKTEVERZEKERING 39 TABEL 29. IS ER EEN TERUGBETALING VAN EEN HOSPITALISATIEVERZEKERING? 40 TABEL 30. REDUCTIE VAN DE TOTALE ZIEKTEKOST DOOR DE VERSCHILLENDE TUSSENKOMSTEN IN HET JAAR NA DE DIAGNOSE (N=657) 40 TABEL 31. REDUCTIE VAN DE TOTALE ZIEKTEKOST DOOR DE VERSCHILLENDE TUSSENKOMSTEN IN HET TWEEDE JAAR NA DE DIAGNOSE (N=101) 41 TABEL 32. ARMOEDERISICOGRENS IN TABEL 33. WELKE INKOMSTENTYPES WORDEN OPGEVRAAGD IN HET KANKERFONDS? 43 TABEL 34. HET EQUIVALENT INKOMEN IN EURO PER JAAR VAN AANVANG VAN DE KOSTENPERIODE (N=1627) 45 TABEL 35. GEZINNEN ONDER EN BOVEN DE ARMOEDEGRENS, AFHANKELIJK VAN HET GEZINSTYPE 45 TABEL 36. GEZINNEN ONDER EN BOVEN DE ARMOEDEGRENS, AFHANKELIJK VAN HET HOOGSTE INKOMEN IN HET GEZIN 46 TABEL 37. GEZINNEN IN HET KANKERFONDS ONDER DE ARMOEDERISICOGRENS IN 2005 EN 2008, VERGELEKEN MET HET VLAAMS ARMOEDERISICO 48 TABEL 38. TOEWIJZING VAN EEN REFERENTIEBUDGET AAN DE ALLEENSTAANDEN IN HET KANKERFONDS* 49 TABEL 39. VOLSTAAT HET INKOMEN VAN ALLEENSTAANDEN, VOLGENS DE METHODE VAN DE REFERENTIEBUDGETTEN? 50 TABEL 40. VOLSTAAT HET INKOMEN, IN HET JAAR NA DE DIAGNOSE, VOOR ALLEENSTAANDEN? 51 TABEL 41. TOEWIJZING VAN EEN REFERENTIEBUDGET AAN DE KOPPELS ZONDER KINDEREN IN HET KANKERFONDS 52 TABEL 42. VOLSTAAT HET INKOMEN VAN KOPPELS, VOLGENS DE METHODE VAN DE REFERENTIEBUDGETTEN? 53 TABEL 43. VOLSTAAT HET INKOMEN VAN KOPPELS MET EEN KOSTENPERIODE DIE BEGINT TE LOPEN BIJ DE DIAGNOSE? 53 TABEL 44. VOLSTAAT HET INKOMEN VAN DE ALLEENSTAANDEN MET EEN KIND? 54 TABEL 45. VOLSTAAT HET INKOMEN VAN KOPPELS MET 1 KIND? 55 Lijst van grafieken GRAFIEK 1. FREQUENTIE VAN MEDISCHE EN NIET- MEDISCHE KOSTEN IN HET KANKERFONDS GRAFIEK 2. PERCENTAGE ALLEENSTAANDEN ZONDER KINDEREN ONDER EN BOVEN DE ARMOEDEGRENS, PER HOOGSTE INKOMEN (N=640) 47 GRAFIEK 3. PERCENTAGE KOPPELS ZONDER KINDEREN ONDER DE ARMOEDEGRENS, PER HOOGSTE INKOMENSTYPE IN HET GEZIN 47 GRAFIEK 4. AANTAL DOSSIERS VAN ALLEENSTAANDEN ZONDER KINDEREN MET EEN OVERSCHOT OF EEN TEKORT, NA INBRENG VAN DE ZORGKOSTEN 51 GRAFIEK 5. AANTAL DOSSIERS VAN KOPPELS ZONDER KINDEREN, MET EEN OVERSCHOT OF EEN TEKORT, NA INBRENG VAN DE ZORGKOSTEN 53 GRAFIEK 6. AANTAL DOSSIERS VAN ALLEENSTAANDEN MET EEN KIND, MET EEN TEKORT OF OVERSCHOT NA INBRENG VAN DE ZORGKOSTEN 54 GRAFIEK 7. AANTAL DOSSIERS VAN KOPPELS MET 1 KIND, BOVEN OF ONDER DE ARMOEDEGRENS

6 Samenvatting De betaalbaarheid van de medische en de niet- medische zorg is belangrijk voor het welzijn van mensen met kanker. Om de overheid en de andere betrokkenen, zoals ziekenfondsen, ziekenhuizen en artsen beter te adviseren over mogelijke knelpunten en oplossingen, investeert de VLK in onderzoek over dit thema. De VLK liet onderzoekers van het HIVA- KU Leuven de medische kosten van kankerpatiënten onderzoeken, op basis van een databank van de CM. De VLK deed ook zelf een studie van de dossiers in haar Kankerfonds. In de studie van het Kankerfonds wordt de financiële situatie geanalyseerd van 1660 mensen met kanker die een uitkering kregen van het Kankerfonds van de Vlaamse Liga tegen Kanker. Het dossier van deze mensen rapporteert het inkomen, enkele sociale gegevens en de zorgkosten gemaakt in de tijdspanne van een jaar dat aanvangt in 2007, 2008, 2009 of De analyse is niet gebaseerd op een representatieve steekproef: mensen die een uitkering krijgen van het Kankerfonds hebben een relatief laag inkomen en relatief hoge kosten. Een andere beperking is het ontbreken van gegevens over de forfaitaire vergoedingen die bestaan in de ziekteverzekering (palliatief zorgforfait, incontinentieforfait, chronisch zorgforfait). Het Kankerfonds geeft vooral uitkeringen aan mensen die leven in een gezin waar een pensioen of ziekte- of invaliditeitsuitkering het hoogste inkomen is. De grote meerderheid van de gezinnen zijn alleenstaanden en koppels zonder kinderen. Het Kankerfonds deelt de zorgkosten die patiënten maken op in dertien categorieën van niet- medische zorg (de huur van materiaal, verplaatsingsonkosten, incontinentiemateriaal, verzorgingsmateriaal, de aankoop van materiaal, een categorie 'andere', kosten voor een pruik, een prothese, poetshulp, revalidatie, gezinszorg, dienstencheques en sondevoeding) en drie categorieën van medische zorg (apothekerskosten, consultaties en ziekenhuisfacturen). De niet- medische kosten komen minder voor dan de medische kosten: de meest frequente niet- medische kost zijn verplaatsingsonkosten, bij 25% van de steekproef. De minst frequente medische kost zijn kosten voor consultaties, in 77,8% van de gevallen. Voor de gebruikers zijn ziekenhuisfacturen (gemiddelde kost: 1366), sondevoeding ( 994), dienstencheques ( 652) en gezinszorg ( 645) het duurst. De gemiddelde totale zorgkost per jaar is Er is wel een grote spreiding: een kwart van de patiënten betaalt minder dan 1061, een kwart betaalt meer dan De totale medische ziektekost bedraagt gemiddeld 1775 (na aftrek van terugbetalingen in het kader van de maximumfactuur), de niet- medische ziektekost is gemiddeld 394, van de 1660 geanalyseerde dossiers rapporteren kosten in de loop van het eerste jaar na de diagnose. De totale kost in die periode is gemiddeld 2243, (medische kosten: 1875; niet- medische kosten: 368). In het tweede jaar na de diagnose is de gemiddelde totale zorgkost 2118 (medische kosten: 1805 en niet- medische kosten: 313). Bij patiënten die overleden op het einde van of kort na het afsluiten van de kostenperiode ligt de totale gemiddelde zorgkost iets hoger: 2401,97 (medische kosten: 2010,3, niet- medische kosten: 391,37). Een analyse van de zorgkosten per kankerdiagnose leert ons welke types niet- medische kosten vaak voorkomen bij patiënten met een bepaalde diagnose. Zo rapporteren patiënten met borstkanker - 6 -

7 vaak kosten voor een pruik. Patiënten met een kanker van de lip, de mondholte of de farynx hebben hoge kosten voor sondevoeding. Een zinvolle vergelijking tussen de totale zorgkosten van de verschillende kankerdiagnoses is niet mogelijk omdat de diagnose in veel dossiers niet vermeld is. Bij de tot nu toe vermelde bedragen werd nog geen rekening gehouden met tegemoetkomingen van de zorgverzekering en de hospitalisatieverzekering. Lang niet alle mensen met kanker met hoge niet- medische kosten kunnen profiteren van de tegemoetkoming van de zorgverzekering, bedoeld voor niet- medische zorgkosten. In dossiers met hoge niet- medische kosten (> 1157) is er nog steeds bij 74% (135 dossiers) geen uitkering van de zorgverzekering. Hetzelfde zien we bij de hospitalisatieverzekering: van de patiënten met hoge ziekenhuiskosten (> 2358) rapporteert 66% (N=131) dat er geen terugbetaling van de hospitalisatieverzekering was. Als we het effect van de maximumfactuur, de hospitalisatieverzekering en de zorgverzekering op de totale ziektekost bekijken, dan zien we dat deze drie beschermingsmechanismen samen de zorgkost in het eerste jaar na de diagnose beperken met 26,13% (van 2473,95 tot 1827,47). De maximumfactuur neemt 10% voor haar rekening, de zorgverzekering 9% en de hospitalisatieverzekering 7%. Als we de inkomens van de gezinnen in het Kankerfonds situeren tegenover de armoederisicogrens (60% van het mediaan gestandaardiseerd netto beschikbaar huishoudinkomen), blijkt dat 45% van de gezinnen onder deze grens zit. Vooral gezinnen waar het hoogste inkomen een leefloon, een tegemoetkoming voor personen met een handicap of een werkloosheidsuitkering is, zitten onder deze grens. Gezinnen met een loon of een pensioen doen het beter (maar er zitten er toch nog 40% onder de armoedegrens). Gezinnen die leven van een ziekte- of invaliditeitsuitkering nemen een middenpositie in. Om het inkomen te koppelen aan de medische en niet- medische kosten, maken we gebruik van de methode van de referentiebudgetten. Een referentiebudget geeft weer hoeveel inkomen een gezin minimaal nodig heeft om op een menswaardige manier aan de samenleving te kunnen participeren. Op basis van de budgetmethode stellen we vast dat er een vrij omvangrijke groep mensen is die zonder bijkomende ziektekosten net rondkomt, maar door de ziektekosten toch problemen krijgt: het aantal alleenstaanden met een ontoereikend budget verdubbelt door de medische en niet- medische kosten (van 22% (N=133) naar 43% (N=264)). Ook bij de koppels zonder kinderen zien we zo n verdubbeling: 17% (N=121) met een tekort vóór en 34,8% (N=244) na toevoeging van de medische en niet- medische kosten. De VLK doet volgende voorstellen om de bestaanszekerheid van mensen die in financiële problemen komen door de kankerbehandeling en een laag inkomen beter te garanderen. 1) De federale overheid moet ervoor zorgen dat de sociale zekerheids- en bijstandsuitkeringen voldoende hoog zijn, zodat mensen die van een uitkering moeten leven niet in armoede terechtkomen. 2) De kosten die mensen met kanker zelf dragen voor hun medische en niet- medische zorg moeten worden beperkt, door een verplichte ziekteverzekering die de kosten van de noodzakelijke zorg voldoende terugbetaalt en door de kosten die aan de patiënten aangerekend worden, onder controle te houden. Dit kan bijvoorbeeld door: a. een registratiesysteem dat de niet- terugbetaalde medische en niet- medische kosten in kaart brengt. Zo kan een financiële tussenkomst gericht worden op de groepen met de hoogste kosten, - 7 -

8 b. de uitwerking van richtlijnen i.v.m. een tijdige en efficiënte aanpak van de neveneffecten van de behandeling, wat de langetermijnkosten voor de behandeling van de neveneffecten kan helpen drukken, c. een automatische toekenning van kostenbeperkende maatregelen zoals het Omniostatuut, d. een verdere beperking van de ziekenhuissupplementen

9 Inleiding De betaalbaarheid van de medische en de niet- medische zorg is belangrijk voor het welzijn van mensen met kanker. Het toenemend aantal aanvragen bij het Kankerfonds van de Vlaamse Liga tegen Kanker (VLK) toont aan dat deze betaalbaarheid voor een aanzienlijke groep patiënten een probleem is. Voor de VLK is dit niet aanvaardbaar. Een kankerpatiënt heeft immers recht op sociaal welzijn 1. De VLK zet zich dan ook in voor een kankerbehandeling die voor elke patiënt vlot financieel toegankelijk is en voor een sociale zekerheid die garandeert dat patiënten niet in financiële problemen komen door hun ziekte. Om de overheid en de andere betrokkenen, zoals ziekenfondsen, ziekenhuizen en artsen beter te adviseren over mogelijke knelpunten en oplossingen, investeert de VLK in onderzoek naar de oorzaken van deze problemen. De VLK deed een studie van de dossiers in het Kankerfonds en liet het HIVA- KU Leuven een onderzoek uitvoeren over de kosten van kankerpatiënten op basis van een databank van de CM 2. Verderop in dit rapport worden de resultaten van beide studies vergeleken. We gingen na hoe hoog de medische en niet- medische zorgkosten kunnen oplopen, om welke types kosten het gaat en of er verschillen zijn tussen de verschillende diagnoses. We bekeken wat de impact is van beschermingsmechanismen zoals de zorgverzekering en de hospitalisatieverzekering. Ook werd nagegaan of het inkomen van patiënten die een dossier indienen, volstaat om de zorgkosten te betalen. Voor we de resultaten bespreken, is het belangrijk eerst wat toelichting te geven bij de werking van het Kankerfonds. 1.Het Kankerfonds Het Kankerfonds biedt steun aan kankerpatiënten in financiële problemen. Het houdt daarbij rekening met het gezinsinkomen en de maandelijkse (ziekte)kosten. Om aanspraak te kunnen maken op een uitkering, moeten er ziektekosten bewezen worden. Het bedrag is afhankelijk van het inkomen en de gezinssamenstelling (zie Tabel 1). Een maatschappelijk werker van een sociale instelling (OCMW, ziekenfonds, ) of van een ziekenhuis moet een dossier indienen met bewijsstukken van de inkomsten en de kosten die de patiënt gedurende één jaar gemaakt heeft. Deze dossiers bevatten gegevens over onder andere het inkomen, de gezinssamenstelling en de medische en niet- medische zorgkosten van patiënten die een uitkering willen aanvragen bij de VLK. Bewijsstukken zijn bijvoorbeeld loonfiches, een pensioenstrookje (voor het inkomen), facturen en overzichtstaten van het ziekenfonds (voor de kosten). De zorgkosten in de dossiers beslaan een periode van ten hoogste één jaar. Eén patiënt kan meer dan één keer een dossier indienen. Kankerpatiënten met financiële problemen kunnen al sinds 1984 terecht bij het Kankerfonds van de Vlaamse Liga tegen Kanker (VLK). Sinds 1 december 2009 wordt de steun van het Kankerfonds online 1 Verhaegen, H. (2007). Charter van de psychosociale rechten van de (ex- )kankerpatiënt. Brussel: Vlaamse Liga tegen Kanker. 2 Pacolet, J., De Coninck, A., Hedebouw, G., Cabus, S., & Spruytte, N. (2011) De medische en niet- medische kosten van kankerpatiënten. Leuven: HIVA KU Leuven

10 aangevraagd. In 2008 vroegen 2625 mensen een uitkering aan. 815 kregen een uitkering van het Kankerfonds. In 2009 waren er 2196 aanvragen, 1040 patiënten kregen een uitkering. De uitkering varieert van 125 tot Tabel 1. Inkomensgrenzen in verhouding tot het percentage te bewijzen ziektekosten in het Kankerfonds (geldig van 1/4/2011 tot 31/3/2012) Inkomen (euro) % ziektekosten < 840 0, , , , , ,0 2. Methode 2.1. Onderzoeksvragen - Wat zijn de medische en niet- medische ziektekosten van de kankerpatiënten die bij het Kankerfonds een dossier indienen? - Wat is het effect van de zorgverzekering en de hospitalisatieverzekering? Hoeveel kankerpatiënten kunnen er een beroep op doen? - Hoe verhouden de medische en niet- medische ziektekosten zich tot het inkomen? Wat is het effect van de medische en niet- medische ziektekosten op de financiële situatie van de kankerpatiënten die bij het Kankerfonds een uitkering indienen? 2.2. Steekproef De analyse vertrekt van alle dossiers die op 18 februari 2011 in de databank van het online werkende Kankerfonds zaten. In totaal gaat het om 6034 dossiers. We betrekken niet alle dossiers in de analyse. De analyse beperkt zich tot de dossiers die op 18 februari 2011 een uitkering gekregen hadden van het Kankerfonds. Op die manier zijn we zeker dat de analyse enkel rekening houdt met dossiers die min of meer volledig zijn. Patiënten kunnen meer dan één dossier indienen. Er wordt bij de analyse enkel rekening gehouden met het eerste dossier dat de patiënt indiende. Enkele dossiers bevatten geen duidelijke gegevens over de maximumfactuur (tellerstand of MAF- type, zie verder). Ook die worden verwijderd. Uiteindelijk blijven er zo nog 1660 dossiers over. Het is duidelijk dat deze dossiers geen representatieve steekproef zijn uit de populatie van kankerpatiënten, maar een sterk vertekende groep: door de inkomensgrenzen zijn personen met een laag inkomen oververtegenwoordigd

11 2.3. Analyse De gegevens in de dossiers van het Kankerfonds kunnen opgeladen worden in een rekenblad. Deze tabel werd opgeladen in 2 open source programma s voor statistische analyse 3. De analyse gebeurde verder aan de hand van deze open source programma s. 3. Enkele kenmerken van de patiënten die in het Kankerfonds een uitkering krijgen Voor we dieper ingaan op de resultaten over de zorgkosten en het inkomen, bespreken we eerst enkele kenmerken van de patiënten in de steekproef: hoe oud zijn de dossiers en uit welke fase van de ziektegeschiedenis zijn de geregistreerde ziektekosten afkomstig, welke diagnoses komen voor in het Kankerfonds, tot welke sociale categorie behoren de patiënten die een uitkering krijgen van het Kankerfonds? Meer dan 90% van de dossiers bevatten gegevens over een kostenperiode die begint te lopen in 2008 of 2009 (Tabel 2). De kostenperiode begint voor een grote meerderheid (73,6%) van de dossiers te lopen binnen de twee jaar na de diagnose, maar er zijn ook enkele dossiers die kosten rapporteren van een periode die meer dan vier jaar na de diagnose aanvangt (Tabel 3) Tabel 2. Aantal dossiers per jaar waarin de kostenperiode aanvangt Jaar Aantal % dossiers , , , ,37 Totaal ,00 Tabel 3. Aantal dossiers volgens de tijd, verstreken tussen de diagnose en de aanvang van de kostenperiode Aantal % dossiers minder dan 1 jaar ,10 tussen 1 en 2 jaar ,50 tussen 2 en 3 jaar 56 3,40 tussen 3 en 4 jaar 32 1,90 tussen 4 en 5 jaar 10 0,60 Ontbrekende ,50 gegevens Totaal ,00 3 PSPP en R

12 In het Kankerfonds zitten dossiers van patiënten met uiteenlopende diagnoses. Tabel 4 geeft weer welke kankerdiagnoses voorkomen in het Kankerfonds. De indeling is gebaseerd op de International Classification of Diseases - Oncology 4. Tabel 4. Kankerdiagnoses die voorkomen in het Kankerfonds Ademhaling en intrathora- organen Andere en niet gespecifieerde plaatsen Been, verbindingsweefsel, huid en borst Genito- urinaire organen Lip, mondholte en farynx Lymfatisch en hematopoëtisch weefsel Larynx Long - Trachea - Bronchus - Pleura Long - Z.N.A.* primaire tumor of metastasen Neus - Sinus - Oor (midden- en binnenoor) Andere endocriene klieren Andere of niet gekende localisaties Levermetastasen Metastasen t.h.v. lymfeknopen Long - Trachea - Bronchus - Pleura (metastasen) Schildklier Zenuwstelsel Beenderen Bindweefsel Borst Huid: andere huidtumoren Huid: melanoma Andere delen van de uterus Andere vrouwelijke geslachtsorganen Baarmoederhals Baarmoederlichaam Blaas - Urethra Nier - Ureter Ovarium - Tuba - Ligamentum latum Prostaat Uterus Z.N.A.* Zaadbal Farynx Z.N.A.* Hypofarynx Mondbodem Mondholte Nasofarynx Orofarynx Tong Andere vormen van lymfoom Leukemie Multipel myeloom Reticulosarcoma - Lymfosarcoma - Lymfoom Z.N.A.* Ziekte van Hodgkin

13 Spijsverteringsorganen en Peritoneum Dikke Darm Dunne Darm Lever (primaire tumor) - Galblaas - Galwegen Maag Pancreas Peritoneum - Retroperitoneaalweefsel Rectum Slokdarm Spijsverteringsstelsel Z.N.A.* *Z.N.A.: zonder nadere aanduidingen Er worden in het Kankerfonds ook enkele gegevens bijgehouden die iets leren over de leeftijd en de sociale categorie van de patiënten. Tabel 5 deelt de gezinnen van de patiënten die een uitkering kregen op volgens het hoogste inkomen in het gezin. Er zijn bijvoorbeeld 87 gezinnen waar een loon uit arbeid het hoogste inkomen is. De gezinnen kunnen natuurlijk nog een ander inkomen hebben, bijv. een inkomen van de partner of kinderbijslag. De meerderheid van de inkomens van de gezinnen die zich tot het Kankerfonds wenden, is een pensioen. Ook de ziekte- uitkering en de invaliditeitsuitkering komen frequent voor. Tabel 5. Verdeling van de gezinnen volgens hun hoogste inkomen Inkomenstype N % Loon 87 5,35 Leefloon 23 1,41 Personen met handicap 31 1,91 Pensioen ,24 Brugpensioen 24 1,48 Ziekte- uitkering ,42 Invaliditeitsuitkering ,26 Werkloosheidsuitkering 64 3,93 Andere 49 3,01 Totaal ,

14 Het Kankerfonds geeft vooral uitkeringen aan alleenstaanden en koppels zonder kinderen. Samen tekenen zij voor 83,38% van de uitkeringen. Gezinnen met kinderen komen niet zo vaak voor in het Kankerfonds (Tabel 6). Tabel 6. Frequentie van de gezinstypes in het Kankerfonds Gezinstype Aantal % alleenstaand, 0 kind ,22 alleenstaand, 1 kind 23 1,39 alleenstaand, 2 kind 29 1,75 alleenstaand,>2kind 11 0,66 koppel, 0 kind ,16 koppel, 1 kind 27 1,63 koppel, 2 kind 27 1,63 koppel, >2 kind 32 1,93 ontbrekende gegevens 127 7,65 Totaal

15 Tabel 7 geeft een overzicht van het maximumfactuurtype van de gezinnen van de patiënten. De maximumfactuur (MAF) is een beschermingsmechanisme in de verplichte ziekteverzekering dat de remgelden van een gezin beperkt tot een plafond. Dit plafond hangt af van de financiële draagkracht van het gezin en de sociale categorie van de gezinsleden. Gezinnen met een gezinslid dat recht heeft op de verhoogde tegemoetkoming bij het ziekenfonds of op een tegemoetkoming voor personen met een handicap komen in aanmerking voor de sociale MAF 5. Recent werd de MAF chronisch zieken ingevoerd, die het remgeldplafond met 100 verlaagt voor gezinnen met een chronisch ziek gezinslid 6. Kinderen tot en met 18 jaar krijgen een individuele bescherming toegekend: de remgelden kunnen voor hen nooit hoger oplopen dan 650. In het kader van de MAF houdt het ziekenfonds een teller bij van hoeveel remgelden een patiënt in een bepaald jaar al betaald heeft. Als deze teller het MAF- plafond overschrijdt, is er een terugbetaling van bijkomende remgelden. Meer dan de helft van de patiënten die een uitkering kregen van het Kankerfonds, maakt deel uit van een gezin dat een beroep kan doen op de sociale MAF. 5 Landsbond van Christelijke Mutualiteiten (2011). Sociale landkaart. Informatiewijzer federale en Vlaamse voorzieningen. Brugge: Vanden Broele. 6 RIZIV. (22/7 /2010) Persbericht. Maximumfactuur (MAF) verlaagt medische kosten voor meer gezinnen [Web Page]. URL [geraadpleegd op 9/1 /2010]

16 Tabel 7. MAF- type van de dossiers MAF- type Inkomens- MAF Inkomensgrenzen 2010 MAF- plafond Aantal dossiers % (in euro) <16.106, , , , , , , , , , ,83 >41.707, ,95 Kinderen jonger dan 19 jaar ,30 Sociale MAF ,06 MAF chronisch zieken <16.106, , , , , , , , , , ,06 >41.707, ,78 Totaal ,00 Zeven dossiers zijn afkomstig van mensen die in het Brussels gewest wonen. 4. De medische en niet -medische zorgkosten Eerst definiëren we om welke kosten het gaat en vervolgens kijken we hoe hoog die zorgkosten oplopen Definitie van medische en niet-medische zorgkosten Het Kankerfonds registreert de ziektekosten in 16 verschillende categorieën (Tabel 8.). Deze categorieën worden verdeeld in een verzameling niet- medische en een verzameling medische kosten. Bij deze opdeling volgen we een definitie van Pacolet e.a. in een onderzoek naar bestaansonzekerheid bij chronische zieken 7. De kostencategorieën in het Kankerfonds die aansluiten bij een categorie niet- medische kosten in het onderzoek van Pacolet e.a. worden beschouwd als niet- medische kosten. De overblijvende kostencategorieën zijn medische kosten. Er blijven in het Kankerfonds dan drie categorieën van medische kosten over: ziekenhuisfacturen, consultaties en andere prestaties, apothekerskosten. De medische kosten bevatten zowel de remgelden (uitgaven voor prestaties met een gedeeltelijke terugbetaling van de ziekteverzekering) als de uitgaven waarvoor geen terugbetaling is vanuit de ziekteverzekering. Dit gaat bijvoorbeeld om honorariumsupplementen, materiaalsupplementen of bepaalde niet- terugbetaalde medicatie (zogenaamde D- medicatie). 7 Pacolet, J., Spruytte, N., & Merckx. (2010). Bestaansonzekerheid in Vlaanderen bij chronisch zorgbehoeftige zieken thuis: belang van de Vlaamse zorgverzekering. Leuven: HIVA ,

17 Uiteraard blijft een onderscheid tussen de medische en niet- medische zorgkosten altijd wat willekeurig 8. Een prothese zou men ook als een medische kost kunnen zien. De apothekersfacturen staan hier bij de medische kosten, maar er wordt bij de apotheker wellicht ook niet- medisch verzorgingsmateriaal gekocht. Er is één categorie van niet- medische kosten, de meerkosten in het huishouden ten gevolge van de zorgbehoefte (vb: meerkosten voor was, afvalbeheer), die voorkomt in de definitie van Pacolet e.a. maar die geen tegenhanger heeft in het Kankerfonds. Er zijn ook enkele ziektekosten waar het Kankerfonds geen rekening mee houdt. Vooreerst de behandelingen in het buitenland, behalve als op basis van een medisch attest de behandeling in België niet mogelijk blijkt te zijn. Daarnaast de complementaire of aanvullende behandelingen, behalve als ze zijn voorgeschreven door een geneesheer, met bijgevoegd een medische verklaring én beperkt tot volgende vier alternatieve behandelingen: acupunctuur; homeopathie; osteopathie; chiropraxie. Tenslotte de begrafenisonkosten. Een patiënt die materiaal aankoopt zoals een speciaal bed of speciale matras kan de kosten slechts voor 50% indienen. Dit zorgt voor een onderschatting van de niet- medische kosten. Tabel 8. Categorieën van zorgkosten in het Kankerfonds Categorie in het Kankerfonds Omschrijving in het Kankerfonds Niet- medische zorgkosten 1 Gezinszorg Uitgaven voor hulp van organisaties die gezinszorg aanbieden (Familiehulp, Familiezorg, enz.) 2 Poetshulp Mantelzorg onder de vorm van 'poetshulp' kan ook worden ingebracht 3 Andere Bijv. kinderopvang, herstelkuur, thuisonderwijs, kortverblijf, psychosociale hulp, enz. 4 Revalidatie 5 Sondevoeding 6 Incontinentiemateriaal 7 Pruik De kostprijs na tussenkomst van het ziekenfonds 8 De kosten voor huur en uitleen van materiaal 9 Prothese Dit kan elke prothese zijn aangekocht bij bijvoorbeeld een Categorie in de definitie van Pacolet e.a. - Kosten voor gezinszorg - Poetshulp (zonder particuliere poetshulp en dienstencheques) - Vergoeding van mantelzorgers - Professionele niet- medische hulp (kosten voor oppas, maaltijden aan huis van het OCMW of een andere dienst, klusjesdienst, maatschappelijk werker, psycholoog) - Verzorgingsmiddelen (materiaal dat na gebruik weggegooid wordt, incontinentiemateriaal, dieetvoeding...) - Duurzame hulpmiddelen (robuustere materialen die verschillende keren gebruikt worden, zoals een looprekje) - Kosten in verband met wonen en woningaanpassingen zoals niet- verplaatsbare en in de 8 Pacolet e.a. (2010). a.w.,

18 9 Prothese bandagist. 10 Aankoop materiaal Materiaal dat wordt aangekocht kan voor 50% in rekening gebracht worden. Dat gaat bijvoorbeeld over een matras, een bed, een verhoging voor het toilet enz. 11 Verzorgingsmateriaal (Deze categorie is inmiddels verdwenen in het Kankerfonds) 12 Verplaatsingsonkosten - Verplaatsing(en) naar een ambulante behandeling OF daghospitalisatie met de eigen wagen: er wordt 0,1 per kilometer gerekend - Verplaatsing naar een ambulante behandeling OF daghospitalisatie OF ziekenhuisopname met de ziekenwagen: het remgeld. 13 Dienstencheques De kostprijs min de fiscale aftrekbaarheid. (Geen overeenkomstige categorie in het Kankerfonds) Medische zorgkosten 14 apothekerskosten 15 consultaties en andere prestaties huisarts, specialist (niet ziekenhuisgebonden), kinesitherapie, logopedie, tandarts, labkosten 16 ziekenhuisfacturen Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen facturen van opnames; facturen van daghospitalisaties; facturen van ambulante behandelingen woning verankerende hulpmiddelen (bijvoorbeeld een badsteun) - Verbanden en injectiemateriaal - Vervoerskosten Privé- poetshulp en poetshulp betaald via dienstencheques - Meerkosten in het huishouden ten gevolge van de zorgbehoefte (zoals meerkosten voor was, afvalbeheer 4.2. Hoogte van de zorgkosten, per categorie Tabel 9 geeft een overzicht van de niet- medische en medische kosten per categorie. Alle bedragen hebben betrekking op de kosten van één jaar, de periode van een dossier in het Kankerfonds. De niet- medische kosten die het vaakst gerapporteerd worden, zijn verplaatsingsonkosten, huur materiaal en gezinszorg. Maar ook deze kostencategorieën komen slechts voor in een minderheid van de dossiers: verplaatsingsonkosten, de meest frequente categorie komt voor in 24,5% van de gevallen. 26% van de dossiers hebben kosten in de categorieën gezinszorg, poetshulp of dienstencheques. (26% is geen som van de percentages in de categorieën gezinszorg, poetshulp en dienstencheques omdat één dossier in meer dan één van de drie categorieën kosten kan hebben). Kosten voor sondevoeding, revalidatie en een prothese zijn het zeldzaamst. Bij wie niet- medische kosten heeft, kunnen die kosten wel hoog oplopen. Sondevoeding ( 994,51), dienstencheques (

19 652,08) en gezinszorg ( 645,49) hebben het hoogste gemiddelde. De kosten variëren sterk: 25% van de 81 patiënten die kosten hebben voor incontinentiemateriaal, betaalt 30,9 of minder, maar er zijn ook enkele patiënten met een kost boven de 938,28. Opvallend is dat de medische kosten veel meer voorkomen dan de niet- medische kosten. 77,8 à 89,9% van de patiënten hebben kosten in de categorieën 'apothekerskosten', 'ziekenhuisfacturen' en 'consultaties'. De groep die kosten heeft voor zorg in het ziekenhuis, wordt met de hoogste gemiddelde kost geconfronteerd: 1366,52. De ziekenhuiskosten zorgen duidelijk voor de hoogste financiële belasting, zowel in vergelijking met de andere medische kosten als de niet- medische kosten. De op één na duurste medische kost zijn de consultaties, met een gemiddelde kost van 560,19. Ook bij de medische kosten is er een grote variatie: de apothekerskosten lopen voor 25% van de gebruikers niet hoger op dan 197,8, maar er is ook een groep van 373 (25% van 1493) patiënten die meer dan 644 betaalt. Een vergelijking van de 16 kostencategorieën leert dat ziekenhuisfacturen, sondevoeding, dienstencheques en gezinszorg de gebruikers met de hoogste gemiddelde en mediane kost opzadelen. Onderaan staan de categorieën huur materiaal, verplaatsingsonkosten, incontinentie- materiaal, aankoop materiaal en andere. De patiënten in het Kankerfonds vergelijken we met een representatieve steekproef van gerechtigden op de zorgverzekering 9. Gerechtigden op de zorgverzekering zijn zwaar zorgbehoevend. Indien de patiënten in het Kankerfonds vergelijkbare niet- medische zorgkosten zouden hebben, dan is het belangrijk dat deze zorgverzekering ook toegankelijk is voor deze patiënten. Maar gerechtigden op de zorgverzekering maken vaker gebruik van niet- medische zorg en hebben ook hogere uitgaven dan patiënten met een uitkering van het Kankerfonds. 28,1% van de gerechtigden op de zorgverzekering gebruikt gezinszorg. In het Kankerfonds is dat 14,5%. Per maand betalen gerechtigden op de zorgverzekering die gezinszorg bij een private dienst gebruiken, gemiddeld 136 per maand (of 1632 per jaar). Voor poetshulp in het kader van aanvullende thuiszorg vindt Pacolet een gemiddelde maandkost van 94,3 (of per jaar). Deze bedragen liggen hoger dan de bedragen in het Kankerfonds: dossiers met kosten voor gezinszorg halen gemiddeld 645,49 per jaar, bij de poetshulp ligt dit bedrag op 518,65. De uitgaven voor niet- medische zorg zijn bij de patiënten in het Kankerfonds gemiddeld gezien dus kleiner dan de uitgaven voor niet- medische zorg bij gerechtigden op de zorgverzekering. 9 Pacolet e.a. (2010). a.w

20 Tabel 9. Beschrijvende statistieken van de medische en niet- medische kosten, per categorie (N=1660) N=1660 N=aantal patiënten dat kosten rapporteert binnen een bepaalde categorie. Variabele Gemiddelde N die kosten rapporteren % dat kosten rapporteert Gemiddelde St Dev Minimum Maximum p25 p50 p75 p95 Niet medische kosten huur materiaal 18, ,2 122,24 135,88 2,5 1089,29 35,23 87,5 154,08 353,71 Verplaatsingsonkosten 43, ,5 175,95 281,26 0,8 2778,63 36,95 83,2 193,45 699,43 Incontinentie- materiaal 10, ,9 206,08 333,11 2, ,66 30,9 90,7 205,56 938,28 verzorgingsmateriaal 3, ,9 206,65 165,16 12,85 599,34 64,09 182,94 266,9 579,07 aankoop materiaal 21, ,4 231,39 468,04 1, ,71 70,74 200, ,44 Andere 31, ,6 271,47 622, ,27 21,64 73,5 237, ,12 Pruik 35, ,4 423,32 243, ,5 399,5 517,5 750 Prothese 13, ,7 502, , ,07 212,3 537, ,58 Poetshulp 50, ,8 518,65 463,93 15, , , ,46 Revalidatie 16, ,9 559,19 602,46 3, ,51 395,98 762, ,02 Gezinszorg 93, ,5 645,49 632, ,26 225,83 454,84 845, ,15 Dienstencheques 31, ,8 652,08 459,51 61, ,5 1702,5 Sondevoeding 28, ,9 994,51 826,36 42, ,67 427,49 770, , ,52 Medische kosten Apothekerskosten 459, ,9 510,63 514, ,76 197,8 376,95 644, ,72 Consultaties 436, ,8 560,19 943,81 1, ,24 80,74 233, ,95 Ziekenhuisfacturen 1070, ,4 1366, ,26 2, ,78 433,86 922, , ,42 SD: de standaarddeviatie p25, p50, p75, p95: percentielen. p50 is de mediaan

21 4.3. De niet-medische en medische kosten globaal bekeken De som van de medische kosten, de som van de niet- medische kosten en de som van medische en niet- medische kosten geven een idee van de totale zorgkost van kankerpatiënten. De som van de medische kosten houdt rekening met eventuele terugbetalingen in het kader van de maximumfactuur. Het Kankerfonds registreert de stand van de remgeldteller. Het bedrag dat het remgeldplafond overschrijdt, wordt afgetrokken van de medische kosten. Een eerste bedenking hierbij is dat de MAF met kalenderjaren werkt en de kostenperiode in het Kankerfonds doorgaans niet samenvalt met een kalenderjaar. Sociaal werkers die een dossier van het Kankerfonds invullen, moeten, indien de kostenperiode over twee kalenderjaren loopt, de tellerstand opgeven van het MAF- jaar dat het meest overlapt met de kostenperiode in het Kankerfonds. Een tweede bedenking is dat de MAF de remgelden bijhoudt van een gezin en het Kankerfonds dat doet met de kosten van één kankerpatiënt. Deze afwijkingen tussen het systeem van het Kankerfonds en het systeem van de MAF kunnen voor vertekeningen zorgen. Gemiddeld hebben de patiënten per jaar 394,10 aan niet- medische zorgkosten. Maar veel patiënten hebben geen of erg lage niet- medische kosten: in de helft van de dossiers zijn er minder dan 95,84 niet- medische kosten. Uiteraard is er ook een groep met kosten die veel hoger oplopen: 25% (415 patiënten) heeft kosten boven 529,53. 5% of 83 patiënten hebben niet- medische kosten boven 1749,37 (Tabel 10, grafiek 1). Pacolet e.a. 10 vinden in hun bevraging van gerechtigden op de zorgverzekering een gemiddelde maandelijkse niet- medische zorgkost van 214 per maand (per jaar: 2568) 11. Dit ligt duidelijk hoger dan de gemiddelde kost bij de dossiers in het Kankerfonds. Pacolet heeft ook een groep mensen bevraagd die gerechtigd is op het zorgforfait, maar niet op de zorgverzekering. Zij rapporteren gemiddeld 146/maand niet- medische zorgkosten ( 1752/jaar). Dit ligt lager dan de kosten van de gerechtigden op de zorgverzekering, maar nog heel wat hoger dan de kosten die in het Kankerfonds gerapporteerd worden. In het Kankerfonds is de gemiddelde medische kost 1774,60. Dit ligt meer dan vier maal zo hoog als de gemiddelde niet- medische kost. Er is een grote spreiding van de medische kosten: 25% van de patiënten betaalt minder dan 823,37, maar er is ook een substantiële groep (25%) die meer betaalt dan 2244,95. De totale zorgkost is gemiddeld 2168,71. Uiteraard is er ook hier een grote variatie: 25% van de dossiers rapporteren minder dan 1061,73 kosten, 25% geeft meer dan 2795,58 uit aan medische en niet- medische zorg. Een kleine groep van 83 patiënten betaalt zelfs meer dan 5234,28. Uit Grafiek 1 blijkt dat de medische en niet- medische kosten anders verdeeld zijn over de 1660 dossiers. Niet- medische kosten zijn veel meer geconcentreerd aan de linkerkant van de grafiek: veel dossiers hebben geen of relatief lage niet- medische kosten. Er is wel een minderheid met hoge kosten. De medische kosten situeren zich meer naar rechts: er zijn weinig dossiers met geen of erg lage kosten en meer dossiers in de hoogste kostencategorieën. 10 Pacolet e.a. (2010). a.w., Pacolet e.a. maken de som van verzorgingsmiddelen, poetshulp (via een dienst of dienstencheques), gezinszorg, vervoer, vergoeding mantelzorg, technische hulp, aanpassingen aan het huis, tijdelijke verblijven, andere kosten, huishoudelijke meerkosten door ziekte. De categorie 'huishoudelijke meerkosten' worden niet geregistreerd in kankerfonds.be en we halen die categorie dus uit de som van Pacolet e.a

22 Tabel 10. De zorgkosten (in euro per jaar) vermeld in de dossiers van het Kankerfonds die een uitkering kregen (N=1660) Gemiddelde SD Minimum Maximum p25 p50 p75 p95 Niet- medische kosten Medische kosten Totale zorgkost 394,10 665, , ,84 529, , , , ,78 823, , , , , ,43 10, , , , , ,28 Grafiek 1. Frequentie van medische en niet- medische kosten in het Kankerfonds Aantal paoënten Medische kosten Niet- medische kosten Kosten, per

23 4.4. De ziektekosten per fase van de behandeling De dossiers in het Kankerfonds bevatten de zorgkosten die kankerpatiënten maken gedurende een jaar. Dit jaar start ten vroegste op de diagnosedatum, maar het kan ook later starten: een maand later, een half jaar later, een jaar later... Het is echter interessant om te weten hoeveel de uitgaven bedragen in een bepaalde periode van de ziektegeschiedenis. We gaan na hoeveel zorgkosten mensen hebben in het jaar na de diagnose en in het jaar dat daarop volgt. De kosten van patiënten die overleden zijn bij het afsluiten van het dossier of kort daarna, worden apart bekeken. We doen dit ook om een vergelijking mogelijk te maken met de gegevens in de studie De medische en niet- medische kosten van kankerpatiënten De ziektekosten in het jaar na de diagnose Er zijn 657 patiënten met een kostenperiode die begint te lopen op de diagnosedatum (Tabel 11.). De resultaten van deze patiënten en de resultaten van de volledige groep komen overeen (Tabel 10.) Ook in deze subgroep liggen de medische ziektekosten gemiddeld heel wat hoger dan de niet- medische zorgkosten. De gemiddelde totale zorgkost van de 1660 dossiers bedraagt 2168,71, de gemiddelde kost van de 657 dossiers in het jaar na diagnose is 2242,92. Er is opnieuw een sterke spreiding van de kosten: het kwart van de patiënten met de laagste zorgkosten betaalt minder dan 1121,94, het kwart met de hoogste uitgaven betaalt 2858,87 of meer. Tabel 11. Ziektekosten (in euro) in het jaar na de diagnose (N=657) Variabele Gemiddelde SD Minimum Maximum p25 p50 p75 p95 Niet- medische 368,00 603, , ,55 481, ,28 Medische 1874, , ,83 900, , , ,47 Totaal 2242, ,45 57, , , , , ,59 Tabel 12 geeft de ziektekosten in het jaar na de diagnose weer, volgens het jaartal van de diagnosedatum. Als het online Kankerfonds langer loopt, zal zo n tabel duidelijk maken of de gerapporteerde zorgkosten stijgen, dalen of eerder constant blijven doorheen de jaren. Nu is er nog geen duidelijke tendens zichtbaar. 12 Pacolet, J., De Coninck, A., Hedebouw, G., Cabus, S., & Spruytte, N. (2011) De medische en niet- medische kosten van kankerpatiënten. Leuven: HIVA KU Leuven

24 Tabel 12. Ziektekosten voor een jaar, per diagnosejaar Diagnosejaar N Gemiddelde p50 Totale kost Medische kosten Niet- medische kosten , , , , , , , , ,97 906, , , , , , , ,20 63, ,41 96, ,87 122, ,25 99, De ziektekosten in het tweede jaar na de diagnose De ziektekosten blijven ook een jaar na de diagnose verder lopen. We proberen daarom in kaart te brengen hoeveel kankerpatiënten uitgeven aan medische en niet- medische zorg in het tweede jaar na de diagnose. Alle dossiers met een kostenperiode die begint tussen de 300 en 400 dagen na de diagnosedatum, worden geanalyseerd. Deze definitie is niet erg strikt, maar anders blijven er onvoldoende dossiers over voor de analyse. De zorgkosten in het tweede jaar na de diagnose laten dezelfde tendenzen zien als de zorgkosten van alle patiënten en van de patiënten in het eerste jaar na de diagnose: de medische kosten lopen veel hoger op dan de niet- medische kosten en er is een grote spreiding van de kosten: 25% rapporteert minder dan 950,5 zorgkosten en 25% heeft meer dan 2637,56 kosten (Tabel 13). Tabel 13. De ziektekosten in het tweede jaar na de diagnose (N=101) Gemiddelde SD Minimum Maximum p25 p50 p75 p95 Niet- medisch 312,74 557, , ,45 444, ,20 Medisch 1805, , ,83 719, , , ,54 Totaal 2118, ,07 150, ,36 950, , , ,

25 De ziektekosten van overleden patiënten Kanker is een aandoening waaraan veel mensen overlijden. De zorg tijdens de laatste levensfase kan voor bijkomende kosten zorgen 13. Daarom analyseert Tabel 14 de zorgkosten van patiënten die overleden op het einde van of binnen de maand na het afsluiten van de kostenperiode geregistreerd in het Kankerfonds. De medische kosten liggen duidelijk hoger dan de medische kosten bij de totale groep ( 2010,30 vs. 1774,60). De niet- medische kosten zijn vergelijkbaar (zie Tabel 10). De hogere medische kosten worden veroorzaakt door hogere ziekenhuisfacturen en hogere apothekerskosten. Tabel 14. De kosten van mensen die op het einde van of kort na de kostenperiode overleden (N=285) Gem. SD Min. Max. p25 p50 p75 p95 Niet- 391,67 638, , ,69 480, ,11 medisch Medisch 2010, , , , , , ,73 Totaal 2401, ,96 57, , , , , , Vergelijking met de resultaten van ander onderzoek De gegevens over de zorgkosten van de dossiers in het Kankerfonds kunnen vergeleken worden met de gegevens van grootschaliger onderzoek op een representatieve steekproef uit de databank gezondheidszorg van de CM. Het onderzoek van Pacolet e.a. 14 over de kosten van kanker bestudeert behandelingskosten bij patiënten met borstkanker, longkanker, dikkedarmkanker, prostaatkanker en leukemie. De onderzoekers konden de medische kosten die onder de ziekteverzekering vallen, analyseren: persoonlijke bijdragen (remgelden en supplementen) en uitgaven ten laste van het RIZIV. In de CM- databank ontbreken ook enkele gegevens, zoals de kosten van de niet- terugbetaaalde D- medicatie in de thuissituatie (pijnstillers, kalmerings- en slaapmedicatie, vitaminen,..) en de supplementen die niet- geconventioneerde artsen aanrekenen tijdens ambulante verstrekkingen. De onderzoekers bestuderen patiënten in de acute fase en patiënten in de chronische fase. De acute fase bestaat uit de eerste zes maanden na de diagnose. Van alle patiënten in de CM- databank die hun diagnose kregen tussen 1 juli 2008 en 1 juli 2009 worden de kosten tijdens de acute fase geanalyseerd. Het gaat om 4538 Vlaamse patiënten. De onderzoekers analyseren ook de drie maanden voor de diagnose, om de kosten van diagnostische onderzoeken in kaart te brengen. De chronische fase beslaat 18 maanden die beginnen bij het einde van de acute fase. Patiënten die hun diagnose kregen tussen 1 januari 2007 en 1 januari 2008 komen in aanmerking voor de chronische fase Vlaamse patiënten voldeden aan deze voorwaarden. De onderzoekers houden rekening met terugbetalingen in het kader van de maximumfactuur en de verschillende forfaits: chronisch zorgforfait, palliatief zorgforfait en incontinentieforfait (zie 5.2.). 13 Pacolet e.a.(2011),a.w.: Pacolet e.a. (2011) a.w.:

26 Tabel 15 poogt de gegevens uit het Kankerfonds over de medische kosten te vergelijken met de gegevens uit het onderzoek van Pacolet e.a. Maar deze vergelijking loopt mank: de acute fase beslaat in het onderzoek van de CM- databank een half jaar en de chronische fase anderhalf jaar. De dossiers in het Kankerfonds registeren kosten die over een jaar lopen. Dit proberen we als volgt op te lossen: Pacolet e.a. geven een gemiddelde maandkost weer voor de acute fase (de eerste zes maanden van de behandeling) en de chronische fase (vanaf 6 maanden tot 24 maanden na de behandeling) 15. Om de kosten te berekenen in het jaar na de diagnose, wordt de gemiddelde maandkost in de acute fase (215,9,) vermenigvuldigd met 6. Hierbij tellen we de gemiddelde maandkost in de chronische fase ( 43.6 ) vermenigvuldigd met 6: (215,9x6)+(43.6x6). De kosten in het tweede jaar na diagnose bekomen we door de maandkost in de chronische fase te vermenigvuldigen met 12: 43,6x12. Een tweede probleem is dat Pacolet e.a. enkel de kosten van darm-, prostaat-, borst-, longkanker- en leukemiepatiënten analyseren. Hiervan berekenen de onderzoekers dan een gewogen gemiddelde. Het Kankerfonds bevat gegevens van veel meer diagnoses (Tabel 4) en bovendien ontbreekt de diagnose bij een meerderheid van de dossiers. De medische ziektekosten in het Kankerfonds liggen gemiddeld hoger dan de kosten in het onderzoek van Pacolet. In het eerste jaar na de diagnose blijft dit verschil beperkt, maar in het tweede jaar wordt dit verschil veel groter (Tabel 15). Voor het statistisch significant hoger gemiddelde in het Kankerfonds in het jaar na de diagnose, zijn verschillende mogelijke verklaringen. Het Kankerfonds bevat andere types kanker dan de steekproef van Pacolet e.a. Bij het Kankerfonds kunnen kosten voor D- medicatie in de thuissituatie ingediend worden, in de CM- databank ontbreken deze gegevens. Het onderzoek op de CM databank houdt ook rekening met het chronisch zorgforfait, het palliatief forfait en het incontinentieforfait. Het Kankerfonds registreert niet wie deze forfaits krijgt. Het verschil tussen het Kankerfonds en de CM- databank in het tweede jaar na de behandeling is echter veel groter. Hier zorgen de selectiecriteria van het Kankerfonds wellicht voor de verklaring. In het tweede jaar na de diagnose is een groot deel van de patiënten uit behandeling en in remissie. De kosten zullen dalen. Al deze patiënten zitten ook in de databank van de CM. Maar er zijn ook patiënten waar de kosten blijven doorlopen: patiënten bij wie de behandeling niet succesvol was en bij wie de problemen blijven duren. Bij deze groep blijven de kosten zich dan ook opstapelen. In de databank van het Kankerfonds zitten enkel degenen met relatief hoge kosten: enkel wie een bepaald percentage kosten t.o.v. het inkomen kan bewijzen, komt erin (Tabel 1). Tabel 15. Medische kosten (in euro) in het Kankerfonds en in het onderzoek van de CM databank Medische ziektekosten Kankerfonds CM databank jaar 1 na diagnose jaar 2 na diagnose jaar 1 na diagnose jaar 2 na diagnose 1874, , ,8 523,2 15 Pacolet e.a.(2011). a.w.: Het verschil met de medische ziektekost in de CM- databank is statistisch significant (T=5.35, df 656,p<0.05)

ANALYSE KANKERFONDS:

ANALYSE KANKERFONDS: ANALYSE KANKERFONDS: zorgkosten en inkomen van de aanvragers Februari 2015 komoptegenkanker.be Colofon Tekst: Ward Rommel Redactieraad: An Claes, Chris Heremans, Erwin Lauwers, Hans Neefs, Hedwig Verhaegen

Nadere informatie

Helft zorgverzekerden komt niet rond

Helft zorgverzekerden komt niet rond Bijlage perstekst Helft zorgverzekerden komt niet rond 1. Het belang van de zorgverzekering Het HIVA onderzoek (2008) 1 bevestigt het nut van de Vlaamse zorgverzekering. Voor zorgerkenden maakt het wel

Nadere informatie

Onderzoek kosten Vlaams Patiëntenpanel Ontwerp vragenlijst

Onderzoek kosten Vlaams Patiëntenpanel Ontwerp vragenlijst Datum: 21-05-2013 Voor: Document: nota Volg nr. : ph Onderzoek kosten Vlaams Patiëntenpanel Ontwerp vragenlijst Een chronische ziekte kan gepaard gaan met belangrijke meeruitgaven. Met deze bevraging van

Nadere informatie

Bijlage 1. Tabellen per diagnose

Bijlage 1. Tabellen per diagnose Bijlage 1. Tabellen per diagnose Leukemie Tabel 1. De van leukemie, eerste jaar na de diagnose, prijzen 2012 (N=55) Gemiddelde 25 50 75 95 Medische kost 2786 1209 2084 3466 8140 Niet-medische 380 0 100

Nadere informatie

2014-2015. Kankerfonds.be. Vlaamse Liga tegen Kanker. Voorwaarden voor financiële steun

2014-2015. Kankerfonds.be. Vlaamse Liga tegen Kanker. Voorwaarden voor financiële steun 2014-2015 Vlaamse Liga tegen Kanker Kankerfonds.be Voorwaarden voor financiële steun 1 INHOUD INHOUD... 1 KANKERFONDS: INFO & VOORWAARDEN... 3 INKOMENSGRENZEN... 3 KWAADAARDIGE AANDOENING... 3 DOMICILIE

Nadere informatie

Vlaams Patiëntenpanel

Vlaams Patiëntenpanel Vlaams Patiëntenpanel Onderzoek kosten: Toelichting resultaten 1. Beschrijving respondenten 571 ingevulde bevragingen 71% vrouw Geografische spreiding: lichte oververtegenwoordiging Oost- en West- Vlaanderen,

Nadere informatie

Aanvraagformulier voor financiële steun

Aanvraagformulier voor financiële steun 1) Regels en algemene criteria Aanvraagformulier voor financiële steun De aanvraag kan pas ingediend worden nadat alle andere mogelijke officiële of privé-instanties gecontacteerd werden (mutualiteit,

Nadere informatie

Overleg mdt en ouders Timing

Overleg mdt en ouders Timing Mariska Waldukat Sociaal werker Patiëntenbegeleiding Overleg mdt en ouders Timing Wat nu? Aanvraagprocedure Rechten? Indienen van de aanvraag Medisch onderzoek Beslissing 1 Contact kinderbijslagfonds Bedienden

Nadere informatie

VOORWAARDEN VOOR FINANCIËLE STEUN

VOORWAARDEN VOOR FINANCIËLE STEUN Kom op tegen Kanker Koningsstraat 217 1210 Brussel Helpdesk Kankerfonds: 078 150 702 (van 9-12u & 13-16u) kankerfonds@komoptegenkanker.be VOORWAARDEN VOOR FINANCIËLE STEUN KANKERFONDS.BE 2016-2017 Komt

Nadere informatie

Het Inkomen van Chronisch zieke mensen

Het Inkomen van Chronisch zieke mensen Het Inkomen van Chronisch zieke mensen een uiteenzetting door: Greet Verbergt voor t Lichtpuntje & Vlaamse pijnliga 18 april 2009 Greet Verbergt is navorser en collega van Prof. Bea Cantillon aan het Centrum

Nadere informatie

Omnio en RVV onder de loep!

Omnio en RVV onder de loep! PRAKTISCH Omnio en RVV onder de loep! Een uitgave van de Onafhankelijke Ziekenfondsen Sint-Huibrechtsstraat 19-1150 Brussel T 02 778 92 11 - F 02 778 94 04 commu@mloz.be Foto s > Reporters www.mloz.be

Nadere informatie

TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: kamerkeuze & financiële voorwaarden voor een opname in een psychiatrisch ziekenhuis

TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: kamerkeuze & financiële voorwaarden voor een opname in een psychiatrisch ziekenhuis Nakuurhome Papiermoleken Oudebaan 293 3000 Leuven TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: kamerkeuze & financiële voorwaarden voor een opname in een psychiatrisch ziekenhuis Inleiding Met dit document willen

Nadere informatie

Inhoud. IV. Financiële impact 264

Inhoud. IV. Financiële impact 264 Inhoud Deel 4: Financiële impact... 265 Deel 4.1 Bijdrage: gebruikersbijdrage en maatschappelijke bijdrage... 266 1. Doel... 266 2. Werkwijze... 266 3. Scenario 1: Eigenaar... 268 4. Scenario 2: Huren

Nadere informatie

TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING:

TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: UMC Sint-Pieter Hoogstraat 322 1000 Brussel RIZIV num. : 7/10076/61 TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: kamerkeuze & financiële voorwaarden voor een klassieke opname of een opname in dagziekenhuis Inleiding

Nadere informatie

Avantages - Voordelen. Détails - Details Tegemoetkoming van 10 euro per behandeling tot maximaal 50 euro per jaar. Organisation - Organisatie

Avantages - Voordelen. Détails - Details Tegemoetkoming van 10 euro per behandeling tot maximaal 50 euro per jaar. Organisation - Organisatie Organisation - Organisatie Acupunctuur Avantages - Voordelen Détails - Details Tegemoetkoming van 10 euro per behandeling tot maximaal 50 euro per jaar. De Voorzorg Socialistische Mutualiteit van Limburg

Nadere informatie

Oncologisch Centrum Sociale dienst. Wegwijs in de voorzieningen voor kankerpatiënten en hun naasten

Oncologisch Centrum Sociale dienst. Wegwijs in de voorzieningen voor kankerpatiënten en hun naasten Oncologisch Centrum Sociale dienst Wegwijs in de voorzieningen voor kankerpatiënten en hun naasten Inhoud 1. De Vlaamse Zorgverzekering (VZ)...5 2. De hospitalisatieverzekering...6 3. Tussenkomst in reisonkosten

Nadere informatie

CONCURRENTIEVERGELIJKING : AG CARE DELTA VS CM-HOSPITAALPLAN

CONCURRENTIEVERGELIJKING : AG CARE DELTA VS CM-HOSPITAALPLAN CONCURRENTIEVERGELIJKING : AG CARE DELTA VS -HOSPITAALPLAN Fortis AG Omvang van het Plan onbeperkt Hospi : plafond 13.000 EUR/j/verzekerde (inclusief pré& postperiode) + Ambulante Zorgen : plafond 7.000

Nadere informatie

Tegemoetkoming medische kosten. Tegemoetkoming medische

Tegemoetkoming medische kosten. Tegemoetkoming medische socialedienstv Z W Tegemoetkoming medische kosten Tegemoetkoming medische kosten 2014 2014 en 2015 en 2015 MEDISCHE KOSTEN (remgeldtellers + facturen) Voor wie? Gerechtigden van de (zie website voor aangesloten

Nadere informatie

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2012/2 over de maximumfactuur in de thuiszorg

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2012/2 over de maximumfactuur in de thuiszorg VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2012/2 over de maximumfactuur in de thuiszorg Vlaamse Ouderenraad vzw 4 juli 2012 Koloniënstraat 18-24 bus 7 1000 Brussel VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2012/2 over de maximumfactuur

Nadere informatie

Avantages - Voordelen. Détails - Details. Organisation - Organisatie. Acupunctuur

Avantages - Voordelen. Détails - Details. Organisation - Organisatie. Acupunctuur Organisation - Organisatie Euromut onafhankelijk ziekenfonds 509 Acupunctuur Avantages - Voordelen Brillen en lenzen Détails - Details Jongeren tot en met 18 jaar: een tegemoetkoming tot 75 voor de aankoop

Nadere informatie

2. Ziekteverzekering en financiële tegemoetkomingen

2. Ziekteverzekering en financiële tegemoetkomingen zorg 2. Ziekteverzekering en financiële tegemoetkomingen De ziekteverzekering dekt de medische kosten, terwijl de zorgverzekering de niet-medische kosten vergoedt. De tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden

Nadere informatie

Bijlage 5 TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING:

Bijlage 5 TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: Psychiatrisch Ziekenhuis Sint-Franciscus Penitentenlaan 7 9620 Zottegem Bijlage 5 TOELICHTING BIJ DE OPNAMEVERKLARING: kamerkeuze & financiële voorwaarden voor een opname in een psychiatrisch ziekenhuis

Nadere informatie

Cijferbijlage Wonen in Nederland en werken in België

Cijferbijlage Wonen in Nederland en werken in België Cijferbijlage Wonen in Nederland en werken in België Inhoud Algemeen 2 Gezin 2 Medische zorg 3 Nabestaanden 3 Werkloos 4 Ziek of arbeidsongeschikt 5 Zwangerschap en bevalling 5 Zo blijft u op de hoogte

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring klassieke opname en opname in dagziekenhuis

Toelichting bij de opnameverklaring klassieke opname en opname in dagziekenhuis Toelichting bij de opnameverklaring klassieke opname en opname in dagziekenhuis Moorselbaan 164, 9300 Aalst T. 053 72 41 11 F. 053 72 45 86 www.olvz.be U kan als patiënt een aantal keuzes maken die een

Nadere informatie

FORUM. De Dialysefaktuur, oorzaak van hoge bloeddruk?

FORUM. De Dialysefaktuur, oorzaak van hoge bloeddruk? De Dialysefaktuur, oorzaak van hoge bloeddruk? Zegres Cathy, sociaal werker, UZ Leuven Verheyden Denise, sociaal werker, Imeldaziekenhuis, Bonheiden De Dialysefaktuur, oorzaak van hoge bloeddruk? Cathy

Nadere informatie

Opname in het ziekenhuis

Opname in het ziekenhuis Opname in het ziekenhuis Wat je moet weten www.cm.be Uitgave 2014 Inhoud Inhoud... 2 Voorwoord... 3 Keuze van het ziekenhuis en van je kamer... 3 Aangifte van je arbeidsongeschiktheid... 4 Je ziekenhuisrekening...

Nadere informatie

Onthaalformulier Perron70

Onthaalformulier Perron70 1 Onthaalformulier Perron70 Psychosociaal Revalidatiecentrum Asse 1. Informatief Datum aanvraag: Gelieve dit formulier in te vullen en terug te sturen via mail of per post. steven.van.laeken@fracarita.org

Nadere informatie

Informatie over uw factuur bij opname in ons psychiatrisch ziekenhuis

Informatie over uw factuur bij opname in ons psychiatrisch ziekenhuis Informatie over uw factuur bij opname in ons psychiatrisch ziekenhuis Dalstraat 84 9100 Sint-Niklaas Tel. 03 776 00 41 Info: www.hieronymus.be Inhoudstafel Inleiding 4 Onderdelen van uw factuur bij opname

Nadere informatie

HEB JE NOOD AAN ZIEKENVERVOER?

HEB JE NOOD AAN ZIEKENVERVOER? HEB JE NOOD AAN ZIEKENVERVOER? Wij voorzien een tegemoetkoming in de kostprijs! 3 Wij zijn echt met je gezondheid bezig! Wie komt in aanmerking voor deze tegemoetkoming? Alle leden die al 6 maanden bijdragen

Nadere informatie

Socialistische Mutualiteit van Brabant Toegankelijke gezondheid voor iedereen!

Socialistische Mutualiteit van Brabant Toegankelijke gezondheid voor iedereen! THUISZORGCENTRUM Een helpende hand voor jong en oud! Socialistische Mutualiteit van Brabant Toegankelijke gezondheid voor iedereen! uéén centraal oproepnummer 078 15 60 30 Alle dagen, de klok rond bereikbaar!

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring

Toelichting bij de opnameverklaring A.Z. Vesalius - campus Tongeren A.Z. Vesalius - campus Tongeren Hazelereik 51 3700 TONGEREN Toelichting bij de opnameverklaring U kan als patiënt een aantal keuzes maken die een belangrijke invloed hebben

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring

Toelichting bij de opnameverklaring HHZH/OPN/040.14(0509) h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03 491 23 45 fax 03 491 23 46 www.hhzhlier.be Toelichting bij de opnameverklaring U kan als patiënt een aantal keuzes maken

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring

Toelichting bij de opnameverklaring Toelichting bij de opnameverklaring U kunt als patiënt een aantal keuzes maken die een belangrijke invloed hebben op de uiteindelijke kostprijs van uw ziekenhuisopname. Deze keuzes maakt u aan de hand

Nadere informatie

Avantages - Voordelen. Organisation - Organisatie

Avantages - Voordelen. Organisation - Organisatie Organisation - Organisatie Bond Moyson West- Vlaanderen 309 President Kennedypark 2 8500 KORTRIJK Tél. : (056) 23 02 30 Fax : (056) 23 02 06 Avantages - Voordelen Anti-decubitusmateriaal Acupunctuur Bandagiste

Nadere informatie

MAXIMUMFACTUUR. staat voor 'Maximumfactuur', een socialezekerheidssysteem dat uw uitgaven voor medische verzorging binnen de perken moet houden.

MAXIMUMFACTUUR. staat voor 'Maximumfactuur', een socialezekerheidssysteem dat uw uitgaven voor medische verzorging binnen de perken moet houden. Wegwijs in de MAF MAXIMUMFACTUUR MAF staat voor 'Maximumfactuur', een socialezekerheidssysteem dat uw uitgaven voor medische verzorging binnen de perken moet houden. Omdat het een vrij complexe materie

Nadere informatie

ZORGZWAARTE IN DE OUDERENZORG

ZORGZWAARTE IN DE OUDERENZORG / Archief cijfers ZORGZWAARTE IN DE OUDERENZORG Vlaams Gewest 2013 / 5.01.2016 5.01.2016 Zorgzwaarte in de ouderenzorg 1/14 Gepubliceerd op: http://www.zorg-en-gezondheid.be/cijfers op juli 2015 door:

Nadere informatie

Informatie over uw factuur bij opname in ons psychiatrisch ziekenhuis

Informatie over uw factuur bij opname in ons psychiatrisch ziekenhuis Informatie over uw factuur bij opname in ons psychiatrisch ziekenhuis Dalstraat 84 9100 Sint-Niklaas Tel. 03 776 00 41 Info: www.hieronymus.be Inhoudstafel Inleiding 4 Onderdelen van uw factuur bij opname

Nadere informatie

10 ZAKEN DIE JE MOET WETEN VOOR JE IN HET

10 ZAKEN DIE JE MOET WETEN VOOR JE IN HET WERKEN MET EEN ZIEKTE- EN INVALIDITEITSUITKERING TOEGELATEN ARBEID 10 ZAKEN DIE JE MOET WETEN VOOR JE IN HET SYSTEEM STAPT WERKEN MET EEN ZIEKTE- EN INVALIDITEITSUITKERING TOEGELATEN ARBEID Vorig jaar

Nadere informatie

De financiële problematiek van kankerpatiënten.

De financiële problematiek van kankerpatiënten. VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL FACULTEIT VAN DE GENEESKUNDE EN FARMACIE Vakgroep Medische Sociologie De financiële problematiek van kankerpatiënten. Een analyse van gegevens van de Vlaamse Liga tegen Kanker

Nadere informatie

Uw factuur van het OLV Ziekenhuis Voorbeeld van een factuur van een ziekenhuisopname met verblijf

Uw factuur van het OLV Ziekenhuis Voorbeeld van een factuur van een ziekenhuisopname met verblijf Uw factuur van het OLV Ziekenhuis Voorbeeld van een factuur van een ziekenhuisopname met verblijf Uw factuur bestaat uit 2 of méér pagina s De laatste pagina van uw factuur bevat telkens ook een overschrijvingsformulier

Nadere informatie

Om de vijf jaar 50 euro terugbetaald.

Om de vijf jaar 50 euro terugbetaald. Organisation - Organisatie Bond Moyson Oost-Vlaanderen 311 Tramstraat 69 9052 ZWIJNAARDE Tél. : (09) 333 50 00 Fax : (09) 333 50 59 Acupunctuur Avantages - Voordelen Brillen en lenzen Chiropraxie Dag-

Nadere informatie

De verwarmingstoelage

De verwarmingstoelage Versie nr: 1 Laatste wijziging: 04-02-2009 1) Waartoe dient deze fiche? 2) Wat is dat een verwarmingstoelage? 3) Wordt elke brandstof in aanmerking genomen voor de toekenning van de verwarmingstoelage?

Nadere informatie

Thuiszorg informatie punt. Tegemoetkomingen aan hulpbehoevenden ouder dan 65 jaar

Thuiszorg informatie punt. Tegemoetkomingen aan hulpbehoevenden ouder dan 65 jaar 2 Thuiszorg informatie punt Tegemoetkomingen aan hulpbehoevenden ouder dan 65 jaar Inhoud 1 Tegemoetkoming mindervaliden van de FOD Sociale Zekerheid... 5 1.1 De tegemoetkoming hulp aan bejaarden (THAB)...

Nadere informatie

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis PC Sint-Amandus Reigerlostraat, 10 8730 Beernem RIZIV 72089219000 Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis U kan als patiënt een aantal keuzes in verband

Nadere informatie

Visualisering toegankelijkheidsproblematiek op basis van Lorenzcurves en productie potentiële kerncijfers

Visualisering toegankelijkheidsproblematiek op basis van Lorenzcurves en productie potentiële kerncijfers Visualisering toegankelijkheidsproblematiek op basis van Lorenzcurves en productie potentiële kerncijfers 1. Context Nu we op IMA-niveau beschikken over het volledige uitgaven- en verzekerbaarheidsprofiel

Nadere informatie

Ouderen Informatie Punt

Ouderen Informatie Punt OCMW LICHTERVELDE Sociaal Huis Ouderen Informatie Punt Tegemoetkomingen Wat, wanneer, waar en hoe aanvragen DE TEGEMOETKOMING VOOR HULP AAN BEJAARDEN VOOR WIE? De tegemoetkoming kan worden aangevraagd

Nadere informatie

Informatie over uw ziekenhuisfactuur

Informatie over uw ziekenhuisfactuur Infobrochure Informatie over uw ziekenhuisfactuur mensen zorgen voor mensen 2 Beste mevrouw, meneer, Na uw ziekenhuisopname krijgt u een ziekenhuisfactuur. Ervaring leert dat dit geen eenvoudig document

Nadere informatie

bij tussenkomst in de verblijfskosten in een woonzorgcentrum

bij tussenkomst in de verblijfskosten in een woonzorgcentrum Onderhoudsplicht bij tussenkomst in de verblijfskosten in een woonzorgcentrum Versie 4 mei 2011 Bij opname in een woonzorgcentrum (wzc) Elke inwoner van de stad heeft recht op dienstverlening van het OCMW.

Nadere informatie

Arbeidsongevallen. Tussenkomst Medex bij medische kosten en verplaatsingskosten

Arbeidsongevallen. Tussenkomst Medex bij medische kosten en verplaatsingskosten Arbeidsongevallen Tussenkomst Medex bij medische kosten en verplaatsingskosten 1. Hoe moet u kosten en bijlagen indienen bij Medex? 2. Wanneer dient u uw kosten in bij Medex? 3. Wat betaalt Medex? 4. Wat

Nadere informatie

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis 1

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis 1 Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis 1 U kan als patiënt een aantal keuzes in verband met uw opname in het ziekenhuis maken die een belangrijke invloed

Nadere informatie

Interne Memo nr. commissie MO G.E. Oude Kotte Datum: december 2014 Onderwerp: BOT-overleg armoedebeleid 2015 Afschrift aan: vul in

Interne Memo nr. commissie MO G.E. Oude Kotte Datum: december 2014 Onderwerp: BOT-overleg armoedebeleid 2015 Afschrift aan: vul in Interne Memo nr. Aan: commissie MO Van: G.E. Oude Kotte Datum: december 2014 Onderwerp: BOT-overleg armoedebeleid 2015 Afschrift aan: vul in Inleiding Per 1 januari 2015 wijzigen een aantal zaken binnen

Nadere informatie

Avantages - Voordelen. Organisation - Organisatie. Détails - Details. CM vergoedt een belangrijk deel van de kosten voor antidoorligmateriaal.

Avantages - Voordelen. Organisation - Organisatie. Détails - Details. CM vergoedt een belangrijk deel van de kosten voor antidoorligmateriaal. Organisation - Organisatie Sint Michielsbond 126 Haachtsesteenweg 1805 1130 BRUSSEL Tél. : (02) 240 85 31 Fax : (02) 240 87 99 Avantages - Voordelen Antidoorligmateriaal Bijzonder solidariteitsfonds Détails

Nadere informatie

HOSPITALISATIEVERZEKERING

HOSPITALISATIEVERZEKERING HUMAN RESOURCES Mei 2010 HOSPITALISATIEVERZEKERING LANXESS NV heeft voor al haar medewerkers een hospitalisatieverzekering onderschreven via AG Insurance. Wat te doen in geval van schade? Wanneer u een

Nadere informatie

FINANCIELE INFORMATIEBROCHURE

FINANCIELE INFORMATIEBROCHURE FINANCIELE INFORMATIEBROCHURE centrum voor psychotherapie ELIM Jagersdreef 1 B-295 KAPELLEN T 3 317 11 administratie.elim@emmaus.be www.elim.be Binnen en buiten met aandacht verbonden Deze voorziening

Nadere informatie

Ontslagboekje Wat na uw verblijf in het UZA? Informatiebrochure patiënten

Ontslagboekje Wat na uw verblijf in het UZA? Informatiebrochure patiënten Ontslagboekje Wat na uw verblijf in het UZA? Informatiebrochure patiënten 3 1. Thuiszorg... 4 1.1 Thuisverpleegkundige...4 1.2 Poetshulp...4 1.3 Gezinszorg...4 1.4 Hulpmiddelen...4 1.5 Maaltijden...5 1.6

Nadere informatie

Solidariteit en. van beleidsinnovatie. Bea Cantillon FORUM FEDERALISME. Antwerpen, 16 september 2009

Solidariteit en. van beleidsinnovatie. Bea Cantillon FORUM FEDERALISME. Antwerpen, 16 september 2009 Solidariteit en subsidiariteit: de zorgverzekering als voorbeeld van beleidsinnovatie Bea Cantillon Antwerpen, 16 september 2009 Hoe verhoudt de VZV zich tot de Belgische SZ? door de VZV is een meerlagig

Nadere informatie

Reglement financiële steun ten laste name facturen. Goedgekeurd door de raad voor maatschappelijk welzijn in zitting van 16/06/2016

Reglement financiële steun ten laste name facturen. Goedgekeurd door de raad voor maatschappelijk welzijn in zitting van 16/06/2016 Reglement financiële steun ten laste name facturen Goedgekeurd door de raad voor maatschappelijk welzijn in zitting van 16/06/2016 Art. 1 Mensen met financiële moeilijkheden kunnen bij het Sociaal Huis

Nadere informatie

Kanker: klinisch beeld,

Kanker: klinisch beeld, Kanker: klinisch beeld, epidemiologie, biologie en pathofysiologie Prof. Patrick Schöffski, M.D., M.P.H. Dienst Algemene Medische Oncologie Universitair Ziekenhuis Gasthuisberg Leuvens Kanker Instituut

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring

Toelichting bij de opnameverklaring VZW WERKEN GLORIEUX az Glorieux Erk.nr: 71055072000 Glorieuxlaan 55 9600 Ronse Tel. (055)23 30 11 Fax: (055)23 30 22 Inleiding Toelichting bij de opnameverklaring U kan als patiënt een aantal keuzes maken

Nadere informatie

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis Versie 2016 01-01 Alexianen zorggroep Tienen Psychiatrische kliniek Liefdestraat 10, 3300 Tienen alexianentienen@fracarita.org www.alexianentienen.be RIZIV: 72094754 Toelichting bij het document opnameverklaring

Nadere informatie

Hospitalia Continuïteit. Om verder de voordelen van een hospitalisatieverzekering tegen een uitstekende prijs te genieten als de groepsverzekering

Hospitalia Continuïteit. Om verder de voordelen van een hospitalisatieverzekering tegen een uitstekende prijs te genieten als de groepsverzekering Hoe zit het met uw hospitalisatieverzekering wanneer u uw werkgever verlaat? Hospitalia Continuïteit. Om verder de voordelen van een hospitalisatieverzekering tegen een uitstekende prijs te genieten als

Nadere informatie

Handleiding om aanvragen voor een tegemoetkoming in medische kosten online in te dienen

Handleiding om aanvragen voor een tegemoetkoming in medische kosten online in te dienen Handleiding om aanvragen voor een tegemoetkoming in medische kosten online in te dienen E-loket opstarten Ga naar de website van de sociale dienst: www.vlaanderen.be/socialedienst Klik op het onderstaande

Nadere informatie

Dekking & bijstand in het buitenland

Dekking & bijstand in het buitenland Hospitalisatie FABU informatiefiche, Uit welke waarborgen bestaat een goed hospitalisatiecontract? Terugbetaling van medische kosten in geval van hospitalisatie (inclusief dagziekenhuis), waaronder: Verblijf,

Nadere informatie

INHOUD. Woord vooraf 9 INHOUD

INHOUD. Woord vooraf 9 INHOUD INHOUD Woord vooraf 9 1 Sociale zekerheid 11 1. Kinderbijslag 14 1.1. Aanbod gezinsuitkeringen 14 1.1.1. Kraamgeld 14 1.1.2. Adoptiepremie 18 1.1.3. Basiskinderbijslag 21 1.1.4. Verhoogde kinderbijslag

Nadere informatie

Toelichting bij de opnameverklaring

Toelichting bij de opnameverklaring Campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24, 2610 Wilrijk Campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20, 2018 Antwerpen Campus Sint-Jozef Molenstraat 19, 2640 Mortsel Opnamedienst Sociale dienst Ombudsdienst

Nadere informatie

Mantelzorg Steekkaart 1. tegemoetkomingen voor zorgbehoevende personen

Mantelzorg Steekkaart 1. tegemoetkomingen voor zorgbehoevende personen Mantelzorg Steekkaart 1 tegemoetkomingen voor zorgbehoevende personen Uitgave januari 2014 De Christelijke Mutualiteit heeft een basispakket opgesteld van diensten en financiële tegemoetkomingen voor mensen

Nadere informatie

Concentratie van de gezondheidsuitgaven: bewijs met behulp van gegevens van het IMA

Concentratie van de gezondheidsuitgaven: bewijs met behulp van gegevens van het IMA Gezondheidsongelijkheden Concentratie van de gezondheidsuitgaven: bewijs met behulp van gegevens van het IMA Hervé Avalosse (R&D-LCM), Joeri Guillaume (NVSM) Intermutualistisch Agentschap Samenvatting

Nadere informatie

Ziekte van Alzheimer. Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling. studie

Ziekte van Alzheimer. Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling. studie studie Ziekte van Alzheimer Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling van geneesmiddelen De ziekte van Alzheimer is een groot probleem voor onze volksgezondheid, niet alleen omdat er zoveel

Nadere informatie

Voorstel van resolutie tot verbetering van de situatie Van de chronische zieken. (ingediend door Maggie De Block) TOELICHTING

Voorstel van resolutie tot verbetering van de situatie Van de chronische zieken. (ingediend door Maggie De Block) TOELICHTING Voorstel van resolutie tot verbetering van de situatie Van de chronische zieken (ingediend door Maggie De Block) TOELICHTING Het regeerakkoord wijdt een paragraaf aan de noodzakelijke maatregelen voor

Nadere informatie

De mutualiteit. De mutualiteit 31

De mutualiteit. De mutualiteit 31 De mutualiteit De mutualiteit 31 Algemene info mutualiteit Een mutualiteit of ziekenfonds zorgt voor de terugbetaling van een deel van de dokterskosten, tandzorgen, geneesmiddelen, ziekenhuiskosten...

Nadere informatie

www.vlaamsezorgverzekering.be

www.vlaamsezorgverzekering.be www.vlaamsezorgverzekering.be De Vlaamse zorgverzekering wil een (gedeeltelijke) dekking bieden van kosten voor niet-medische zorgen verleend aan een zorgbehoevende vernieuwde regeling vanaf 2003 om zorgverzekering

Nadere informatie

Avantages - Voordelen. Détails - Details. Organisation - Organisatie. Acupunctuur

Avantages - Voordelen. Détails - Details. Organisation - Organisatie. Acupunctuur Organisation Organisatie Onafhankelijk Ziekenfonds SECUREX 516 Acupunctuur Avantages Voordelen Détails Details per jaar Alarmsysteem Plaatsing : 40 Abonnement : 6,20/maand (tussenkomst Securex inbegrepen)

Nadere informatie

wegwijs in de eerstelijns gezondheids zorg

wegwijs in de eerstelijns gezondheids zorg wegwijs in de eerstelijns gezondheids zorg huisarts huisarts Heb je vragen over je gezondheid? Voel je je niet goed? Ga dan naar de huisarts. Dat kan een solopraktijk zijn, een groepspraktijk of een wijkgezondheidscentrum.

Nadere informatie

Avantages - Voordelen. Détails - Details Korting van 40% op de aankoop van antidoorligmateriaal en dit met een maximum van 744 euro per kalenderjaar.

Avantages - Voordelen. Détails - Details Korting van 40% op de aankoop van antidoorligmateriaal en dit met een maximum van 744 euro per kalenderjaar. Organisation - Organisatie Avantages - Voordelen Antidoorligmateriaal Détails - Details Korting van 40% op de aankoop van antidoorligmateriaal en dit met een maximum van 744 euro per kalenderjaar. CM West-

Nadere informatie

Iedereen beschermd tegen armoede?

Iedereen beschermd tegen armoede? Iedereen beschermd tegen armoede? Sociaal onrecht treft 1 op 7 mensen in ons land Campagne 2014 Iedereen beschermd tegen armoede? België is een welvaartsstaat, Brussel is de hoofdstad van Europa en Vlaanderen

Nadere informatie

Armoedebarometer 2012

Armoedebarometer 2012 Armoedebarometer 2012 Jill Coene An Van Haarlem Danielle Dierckx In opdracht van Decenniumdoelen 2017 Armoede in cijfers Kinderen geboren in een kansarm gezin verdubbeld tot 8,6% op tien jaar tijd - Kwalijke

Nadere informatie

armoedebarometer De interfederale Sociale Zekerheid Federale Overheidsdienst DE STAATSSECRETARIS VOOR MAATSCHAPPELIJKE

armoedebarometer De interfederale Sociale Zekerheid Federale Overheidsdienst DE STAATSSECRETARIS VOOR MAATSCHAPPELIJKE DE STAATSSECRETARIS VOOR MAATSCHAPPELIJKE INTEGRATIE EN ARMOEDEBESTRIJDING LE SECRETAIRE D ÉTAT À L INTÉGRATION SOCIALE ET À LA LUTTE CONTRE LA PAUVRETÉ Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid ALGEMENE

Nadere informatie

Avantages - Voordelen. Détails - Details. Organisation - Organisatie

Avantages - Voordelen. Détails - Details. Organisation - Organisatie Organisation - Organisatie Avantages - Voordelen Antidoorligmateriaal Détails - Details Tegemoetkoming van 40 procent bij aankoop van materiaal tegen doorligwonden met een maximum van 744 euro per jaar.

Nadere informatie

Gebruikershandleiding KSZ

Gebruikershandleiding KSZ Plan Gezondheidszorg en de OCMW s De praktijk Gebruikershandleiding KSZ Verloop van een aanvraag Onthaal afspraak met SA (sociaal assistent) Huisbezoek door SA Beslissing van VB en BCSD dienstverlening

Nadere informatie

Organisation - Organisatie. Avantages - Voordelen. Détails - Details

Organisation - Organisatie. Avantages - Voordelen. Détails - Details Organisation - Organisatie Avantages - Voordelen Antidoorligmateriaal Détails - Details Tegemoetkoming van 40% bij de aankoop van antidoorligmateriaal (met een maximum van 744 euro per jaar). CM Limburg

Nadere informatie

Kinderarmoede in het Brussels Gewest

Kinderarmoede in het Brussels Gewest OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Senaat hoorzitting 11 mei 2015 Kinderarmoede in het Brussels Gewest www.observatbru.be DIMENSIES VAN ARMOEDE

Nadere informatie

Met dit formulier kunt u als u met uw gezin in België woont een VOORLOPIGE toeslag op de kinderbijslag aanvragen als:

Met dit formulier kunt u als u met uw gezin in België woont een VOORLOPIGE toeslag op de kinderbijslag aanvragen als: Mevrouw Mijnheer Met dit formulier kunt u als u met uw gezin in België woont een toeslag op de kinderbijslag aanvragen als: - Langdurig werkloze (tenminste 6 maanden) - Zieke (tenminste 6 maanden) - Bruggepensioneerde

Nadere informatie

Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009

Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Nibud, februari 2009 In opdracht van de NVOG Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Nibud, februari 2009 In opdracht van de

Nadere informatie

INHOUD. Woord vooraf 9

INHOUD. Woord vooraf 9 INHOUD Woord vooraf 9 1 Sociale zekerheid 11 1. Kinderbijslag 14 1.1. Aanbod gezinsuitkeringen 14 1.1.1. Kraamgeld 14 1.1.2. Adoptiepremie 18 1.1.3. Basiskinderbijslag 21 1.1.4. Verhoogde kinderbijslag

Nadere informatie

Aanvraag voor een toeslag op de kinderbijslag voor gezinnen BUI TEN België

Aanvraag voor een toeslag op de kinderbijslag voor gezinnen BUI TEN België Terug te sturen naar: PB 10020 1070 ANDERLECHT Ons kenmerk: Dossierbeheerder: Telefoon: 02 643 18 11 E-mail: infokbaf@attentia.be De gegevens die u op dit formulier invult, worden verzameld voor de vestiging

Nadere informatie

TERUGBETALING ZUURSTOFTHERAPIE

TERUGBETALING ZUURSTOFTHERAPIE TERUGBETALING ZUURSTOFTHERAPIE De reglementering voor terugbetaling van de zuurstoftherapie thuis werd grondig gewijzigd. A. Belangrijkste wijzigingen Onderscheid tussen korte termijn en chronische behandeling

Nadere informatie

DE INHOUD, VOORWAARDEN EN DE PROCEDURE OM DE MEDISCHE KOSTEN VIA DE ZIEKTEVERZEKERING TE LATEN BETALEN

DE INHOUD, VOORWAARDEN EN DE PROCEDURE OM DE MEDISCHE KOSTEN VIA DE ZIEKTEVERZEKERING TE LATEN BETALEN DE INHOUD, VOORWAARDEN EN DE PROCEDURE OM DE MEDISCHE KOSTEN VIA DE ZIEKTEVERZEKERING TE LATEN BETALEN 1. Welke medische kosten worden door het ziekenfonds betaald? De ziekenfondsen vergoeden geneeskundige

Nadere informatie

Zekerheid over inleveringen, onzekerheid over sociale correcties

Zekerheid over inleveringen, onzekerheid over sociale correcties Zekerheid over inleveringen, onzekerheid over sociale correcties De effecten van de federale en Vlaamse beleidsmaatregelen op gezinnen met een laag inkomen 1. Inleiding Verschillende organisaties en de

Nadere informatie

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen Vlaamse Ouderenraad vzw 18 december 2013 Koloniënstraat 18-24 bus 7 1000 Brussel

Nadere informatie

Versie 02 Okt 2015. b. De intranetsite van DG BudFin onder het topic Medische onkosten : richtlijnen, alle mogelijke nodige documenten.

Versie 02 Okt 2015. b. De intranetsite van DG BudFin onder het topic Medische onkosten : richtlijnen, alle mogelijke nodige documenten. Versie 02 Okt 2015 1. Wie heeft recht op terugbetaling? Onderstaande regels zijn van toepassing op alle personeelsleden van Defensie in werkelijke dienst (militairen en burgers), alsook op de personeelsleden

Nadere informatie

Opnameverklaring voor een opname in een psychiatrisch ziekenhuis Kamerkeuze & financiële voorwaarden

Opnameverklaring voor een opname in een psychiatrisch ziekenhuis Kamerkeuze & financiële voorwaarden Opnameverklaring voor een opname in een psychiatrisch ziekenhuis Kamerkeuze & financiële voorwaarden Barcode van het ziekenhuis Identificatie van de patiënt of kleefvignet van het ziekenfonds Psychosociaal

Nadere informatie

AG Employee Benefits Wilt u ook een voordelige hospitalisatieverzekering?

AG Employee Benefits Wilt u ook een voordelige hospitalisatieverzekering? AG Employee Benefits Wilt u ook een voordelige hospitalisatieverzekering? Informatiefolder over de collectieve hospitalisatieverzekering van de FOD Hospitalisatieverzekering Wist u al dat uw werkgever,

Nadere informatie

Terugbetaling zuurstof vanaf 1 juli 2012

Terugbetaling zuurstof vanaf 1 juli 2012 1 Terugbetaling zuurstof vanaf 1 juli 2012 Vanaf 1 juli 2012 verandert de reglementering voor de terugbetaling van zuurstoftherapie grondig. De nieuwe regels zijn gebaseerd op wetenschappelijke richtlijnen

Nadere informatie