KANTOOR Derde graad BSO Eerste en tweede leerjaar

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KANTOOR Derde graad BSO Eerste en tweede leerjaar"

Transcriptie

1 VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS KANTOOR Derde graad BSO Eerste en tweede leerjaar Licap - september 2002

2 ALGEMENE INHOUD LESSENTABEL...5 ALGEMEEN DEEL...7 NEDERLANDS/ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS...15 BOEKHOUDEN...22 WETGEVING...44 SECRETARIAAT...59 LOGISTIEK...77 SEMINARIES/STAGES...91 STAGES...98 Algemene inhoud 3 Kantoor

3 LESSENTABEL KANTOOR Lessentabel Uren Bekwaamheidsbewijs 1 Basisvorming 8-8 Godsdienst 2-2 AV Godsdienst Lichamelijke opvoeding 2-2 AV Lichamelijke opvoeding PAV 4-4 AV Project Algemene Vakken of Nederlands Mavo 2 Fundamenteel gedeelte Nederlands/Zakelijke communicatie Nederlands (x) 2-2 AV Nederlands 2-2 AV Maatschappelijke vorming 2-0 AV Nederlands/TV Handelscorrespondentie Nederlands Frans 3-2 AV Frans/TV Handelscorrespondentie Frans Engels 2-2 AV Engels Administratieve vorming: Boekhouden (x) 3-2 TV Boekhouding/Toegepaste economie Wetgeving (x) 2-1 TV Boekhouding/Toegepaste economie/recht Secretariaat (x) 6-4 TV Dactylografie/Toegepaste informatica/kantoortechnieken/toegepaste economie Logistieke vorming: Logistiek (x) 2-2 TV Boekhouding/Toegepaste economie Seminaries (x) 4-0 TV Kantoortechnieken/Toegepaste economie Seminaries/Stages (x) 0-4 TV Kantoortechnieken/PV Kantoortechnieken Stages (x) 0-7 PV Stages Kantoortechnieken 3 Complementair gedeelte max. 4u. Engels 1-1 AV Engels Frans 1-1 AV Frans Duits 2-2 AV Duits Stages (x) 0-4 PV Stages Kantoortechnieken Complementair gedeelte Te kiezen uit de vakken en/of de specialiteiten opgesomd in het Besluit van de Vlaamse regering van 5 juni 1989 tot vaststelling van de algemene vakken, de kunstvakken, de technische vakken en de praktische vakken in de instellingen voor secundair onderwijs met volledig leerplan, voor zover het vakken of specialiteiten betreft waarvan het Besluit van de Vlaamse regering van 14 juni 1998, zoals gewijzigd, bekwaamheidsbewijzen vastlegt in de derde graad. Wanneer in het complementair gedeelte een of meer vakken gekozen worden die ook voorkomen in de basisvorming of in het fundamenteel gedeelte dan vervallen deze vakken niet in de basisvorming, noch in het fundamenteel gedeelte. (x) Leerplan in deze brochure opgenomen. Lessentabel 5 Kantoor

4 KANTOOR Derde graad BSO Algemeen deel In voege vanaf 1 september 2002 Algemeen deel 7 Kantoor

5 INHOUD 1 VISIE OP DE STUDIERICHTING KANTOOR IN DE DERDE GRAAD BSO Vormingscomponenten Talenvorming Bedrijfsgerichte vorming Verantwoording Leerlingenkenmerken Algemene doelstellingen ALGEMENE PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Het leerplan en het opvoedingsproject Basisfilosofie voor het BSO-onderwijs Leerlingenkenmerken Consequenties voor de leraren Samenwerking met andere vakken STUDIEPROFIEL Contextgegevens Profiel van de leerling Geïntegreerde aanpak Instap Uitstroom RELATIE MET DE GEÏNTEGREERDE PROEF...13 Algemeen deel 8 Kantoor

6 1 VISIE OP DE STUDIERICHTING KANTOOR IN DE DERDE GRAAD BSO De snel evoluerende administratieve sector vereist een nieuwe visie op de studierichting Kantoor BSO. In eerste instantie moet de studierichting een brede polyvalente vorming aanbieden die een ruime inzetbaarheid op de arbeidsmarkt mogelijk maakt. Ze moet een zo ruim mogelijke beroepsgerichte opleiding bieden met het oog op de uitvoering van eenvoudige, repetitieve administratieve of secretariële taken in de profit en non-profit sector. Bovendien moet rekening gehouden worden met de globalisering van de bedrijfsactiviteiten (wat een minimale talenkennis veronderstelt), de gewijzigde en nog steeds wijzigende werkomstandigheden en de impact van de moderne communicatietechnologie. In de derde graad komen de leerlingen terecht in een reële en virtuele kantooromgeving. Om hen hierin voldoende te kunnen ondersteunen is het nuttig om nieuwe leerstrategieën en simulaties te gebruiken. 1.1 Vormingscomponenten De leerinhouden spitsen zich toe op twee vormingscomponenten Talenvorming Talenvorming is in eerste instantie een sociaal interactief gebeuren. Taalvaardigheden worden bij voorkeur aangeleerd via interactieve dynamische werkvormen. De taalvorming beoogt vier taalvaardigheden (luisteren, lezen, spreken en schrijven). Vanuit de beroepsopleidingsprofielen Boekhoudkundig bediende, Secretariaatsmedewerker en Magazijnier 1 zal de toekomstige bediende in zijn/haar communicatie zich hoofdzakelijk mondeling moeten uitdrukken. Niettemin blijven ook schriftelijke vaardigheden belangrijk zoals bijvoorbeeld het beantwoorden van eenvoudige s. De taalvakken van het fundamentele gedeelte leggen dan ook de klemtoon op het onderdeel Zakelijke communicatie in een bedrijfsgerichte functionele aanpak en context. In de communicatie is het overbrengen van correcte informatie cruciaal, en dus wordt hieraan constante aandacht besteed Bedrijfsgerichte vorming De bedrijfsgerichte vorming van de Boekhoudkundig bediende zit verweven in de vakken Boekhouden en Wetgeving. In het vak Boekhouden wordt de administratie van commerciële, financiële en diverse verrichtingen alsook de facturatie aangeleerd via softwarepakketten. Via het vak Wetgeving komen Bedrijfsbeheer en Sociale wetgeving aan bod. De bedrijfsgerichte vorming van de Secretariaatsmedewerker zit verweven in het vak Secretariaat. Dit is een integratievak met de componenten tekstverwerking (inclusief elektronisch publiceren), toegepaste informatica (gegevensbeheer en rekenblad) en secretariaatsvaardigheden (postbehandeling, onthaal, telefoneren ). De bedrijfsgerichte vorming van de Magazijnier zit verweven in het vak Logistiek. In dit vak krijgt de leerling een kader waarin alle aspecten van het magazijnwerk aangeboden worden: goederenontvangst, goederenopslag, orderpicking, veiligheid, gevaarlijke producten, voorraadadministratie In het vak Seminaries wordt de binding met de reële kantooromgeving gelegd: een kantoorsimulatie, een virtueel kantoor, attitudetraining voor kantoorberoepen, bedrijfsbezoeken, ervaringsstages zijn mogelijke invalshoeken voor dit vak. Dit vak moet een servicevak of ondersteuningsvak zijn in het naar de praktijk omzetten van de drie beroepsopleidingsprofielen. Via bedrijfsstages komt de leerling in direct contact met de sociale en economische realiteit en wordt voorbereid op directe tewerkstelling. 1 Beroepsopleidingsprofielen van de VLOR (Vlaamse Onderwijsraad): Studie 127 = Boekhoudkundig bediende Studie 29 = Secretariaatsmedewerker Studie 130 = Magazijnier Algemeen deel 9 Kantoor

7 1.2 Verantwoording De SERV (Sociaal Economische Raad voor Vlaanderen) en/of CEVORA (Vormingsinstituut van het aanvullend paritair comité van de bedienden) formuleren in hun beroepsprofielen wat zij van een uitoefenaar van een bepaald beroep in de tertiaire sector verwachten. Deze informatie leidt tot een bijsturing van de betrokken opleiding. Daarom is het nodig de bestaande opleiding te linken aan deze gegevens en ze constant bij te sturen. De bijgebrachte vaardigheden, ondersteunende kennis en attitudes uit de tweede graad waren de aanzet tot een meer specifieke opleiding in de derde graad, met inbegrip van het derde leerjaar van de derde graad. 1.3 Leerlingenkenmerken Leerlingen in de studierichting Kantoor willen vooral leren door te doen. Ze hebben oog voor een correcte en stipte uitvoeringen van de opdrachten en leren zelfstandig de hen opgelegde taken uit te voeren met verantwoordelijkheid voor hun eigen werk. 1.4 Algemene doelstellingen De leerlingen leren: - administratieve taken verrichten; - nauwkeurig en met orde werken; - de opgelegde taken correct uitvoeren; - werken met documenten en formulieren; - bij externe en interne contacten een klantgerichte houding ontwikkelen; - een noodzakelijke teamspirit ontwikkelen; - verantwoordelijk zijn voor hun eigen opdrachten; - communicatieve vaardigheden in het Nederlands, in enkele moderne vreemde talen en in het gebruik van moderne communicatiemiddelen. 2 ALGEMENE PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN 2.1 Het leerplan en het opvoedingsproject Een school wil haar leerlingen meer meegeven dan louter vakkennis. Haar intentieverklaring in dit verband is te vinden in het opvoedingsproject, waarin ook waardeopvoeding en christelijke duiding zijn opgenomen. Een vakleraar in een school van het katholieke net zal geen ander Engels, geen andere wiskunde geven dan zijn collega s. Wel heeft hij de taak om aan het opvoedingsproject of een aspect daarvan te refereren waar de kans zich voordoet. Als (mede)drager van het christelijke opvoedingsproject is hij alert voor elke kans die het school- en klasgebeuren biedt om de diepere dimensie aan te reiken. Vele vakken bieden op een of andere manier kansen daartoe. Hoe meer de leraar de leerlingen persoonlijk kent, hoe meer hij zal aanvoelen wanneer er openheid is om met de leerlingen door te stoten naar zins- en zijnvragen. 2.2 Basisfilosofie voor het BSO-onderwijs De basisfilosofie met betrekking tot het BSO en de daaraan gekoppelde doelstellingen zijn terug te vinden in de brochure Visie op het Beroepssecundair onderwijs van 19 mei 1995 (Kl ). Dit document bevat fundamentele wenken omtrent het werken met BSO-leerlingen. Om welke studierichting het ook gaat, de aanpak van de BSO-leerling dient steeds te gebeuren binnen dit kader. Zo is het bijvoorbeeld belangrijk de leerlingen te helpen een positief en correct zelfbeeld op te bouwen. De didactische aanpak moet hierop gericht zijn, onder meer door bemoedigend en stimulerend te werken. Leerinhouden en werkwijze moeten ertoe leiden dat leerlingen zichzelf juist(er) kunnen inschatten en weten wat zij al of niet aankun- Algemeen deel 10 Kantoor

8 nen, wat hen ligt, of zij geschikt zijn voor bepaalde beroepen uit de beroepenstructuur van het studiegebied Handel. Een permanente zorg betreffende de aanpak van de leerlingen in het BSO moet uitgaan naar het doeaspect binnen elk vak: kunnen is in deze visie de basis voor het kennen, met andere woorden: in het vaardigheidsonderwijs is kennisverwerving louter ondersteunend. 2.3 Leerlingenkenmerken Hierna volgen een aantal algemene kenmerken die gelden voor een grote groep; ze dienen met de nodige omzichtigheid te worden geïnterpreteerd. - De aandacht van de leerlingen is gericht op het doen. De leerlingen leren weinig van theoretische uiteenzettingen, ze leren vooral van het handelen in concrete situaties. Vanuit dit handelen komen ze tot begripsvorming. - Ze hebben vooral interesse voor het onmiddellijk bruikbare. Hun hele leefwereld, zowel binnen als buiten de onderwijstijd, is afgestemd op onmiddellijke consumptie van wat zij als nuttig, als prettig ervaren. - Ze reageren doorgaans heel spontaan en impulsief. Hun reacties zijn niet altijd beheerst. - Hun intelligentie is eerder beperkt. Ze verwerken moeilijk grote leerstofgehelen. Memoriseren, verbanden leggen, besluiten trekken is niet eenvoudig. Transfer van het ene vak naar het andere, van de leerstof naar de praktische toepassing ervan is niet vanzelfsprekend. - Hun schoolverleden verliep niet altijd even vlot. Daardoor tonen sommigen een aversie tegenover het schoolse leren. - Ze hebben een geringe verbale vaardigheid. Het onderwijs steunt traditioneel heel sterk op het verbale, zodat leerlingen met een beperkte taalvaardigheid bijzondere moeilijkheden ervaren. Veelal verschilt de school- en vaktaal van de thuistaal, wat meebrengt dat ze niet steeds begrijpen waar de leraar het over heeft. - De taakspanning en/of taakgerichtheid is vaak klein. Als deze leerlingen aan opdrachten werken is het voor hen een hele klus om tot het einde vol te houden. Zeker wanneer moeilijkheden binnen de opdracht opduiken, haken ze gemakkelijk af. 2.4 Consequenties voor de leraar De leraar zal: - de leerlingen leren kennen en aanvaarden om begeleidend en onderwijzend met hen op weg te gaan; - haalbare en duidelijke doelen bij onderwijs en begeleiding vooropstellen; - eenvoudige, voor de leerlingen begrijpbare taal hanteren; - lesstrategieën aanwenden die uitgaan van de beginsituatie van de leerlingen en van de leerlingenkenmerken; - de lesbetrokkenheid van de leerlingen alle kansen geven; - goede studiegewoonten stimuleren; - aanzetten geven tot het zelfstandig verwerken van de leerstof: in de eerste plaats in de klas zelf, eventueel ook thuis. Samenwerking met andere vakken Het vak PAV (Nederlands en Mavo) uit de basisvorming bevat basisdoelen en basisinhouden voor alle studierichtingen. Ze kunnen didactisch worden ingekleurd naar de leef- en leersituatie van de leerlingengroep. De inkleuring kan tot uiting komen in voorbeelden, in tekstmateriaal, in het niveau van beheersing. De vakken Nederlands, Zakelijke communicatie Nederlands, Frans, Engels, Duits, Boekhouden, Wetgeving, Secretariaat, Logistiek, Seminaries en Stages uit het fundamenteel en/of complementaire deel bevatten ook doelstellingen die een inkleuring kunnen krijgen vanuit de verschillende vakken van het fundamentele en/of complementaire gedeelte. Regelmatig overleg tussen de verschillende leraren is dan ook ten zeerste aanbevolen. Algemeen deel 11 Kantoor

9 3 STUDIEPROFIEL De scherpe profilering met typische accenten voor de verschillende studierichtingen gebeurt in de derde graad. De studierichting Kantoor beoogt een grondige opleiding, gebaseerd op drie beroepsopleidingsprofielen: Boekhoudkundig bediende, Secretariaatsmedewerker en Magazijnier. De klemtoon van de opleiding ligt in het verwerven van enerzijds functionele kantoorvaardigheden en anderzijds logistieke vaardigheden. Van de leerlingen wordt dan ook een grote belangstelling voor bovenstaande vaardigheden verwacht. Bij het aanleren van de kantoorvaardigheden wordt ruime aandacht besteed aan het leren omgaan en werken met ICT-middelen. Bij het aanleren van logistieke vaardigheden wordt ruime aandacht besteed aan de activiteiten die verwacht worden van een boekhoudkundig bediende, secretariaatsmedewerker en magazijnier. 3.1 Contextgegevens De Boekhoudkundig bediende werkt als uitvoerend bediende in een boekhoudafdeling van een bedrijf of bij een zelfstandig boekhouder onder de directe leiding van een of meer verantwoordelijken, hetzij boekhouders of hoofdboekhouders. De Secretariaatsmedewerker oefent een uitvoerende functie uit op een afdelingssecretariaat van een bedrijf, bij een persoon die een zelfstandig of een vrij beroep uitoefent of bij een overheidsinstelling. Hij/zij werkt onder de directe leiding van de afdelingssecretaris. De Magazijnier oefent een uitvoerende functie uit in een magazijn van een zelfstandige of in grote op- en overslagruimtes van distributiebedrijven. Hij/zij werkt onder de directe leiding van de magazijnchef. 3.2 Profiel van de leerling Als startcompetenties van een beginnende beroepsbeoefenaar worden naast inhoudelijke kennis en vaardigheden een aantal sociale beroepsgerichte vaardigheden verwacht, die afhankelijk van de opgedragen taak heel specifiek worden ingevuld. Hierna volgen enkele voorbeelden waaraan extra aandacht zal besteed worden gedurende de opleiding. De Boekhoudkundig bediende - werkt resultaatgericht: het resultaat dient op een geconcentreerde manier binnen een welbepaalde tijd te worden bereikt; - heeft zin voor initiatief: ziet problemen en pakt ze op een gepaste manier aan; - is leergierig en heeft interesse: wil altijd bijleren zowel on-the-job als extern (bijscholing); - heeft discipline: kan zich houden aan regels, afspraken en procedures; - heeft kwaliteitszorg: werkt nauwgezet, ordelijk en accuraat; - werkt eerlijk en discreet: kan vertrouwelijke gegevens als dusdanig behandelen; - werkt deskundig: is bereid zich regelmatig bij te scholen en staat open voor vernieuwingen. De Secretariaatsmedewerker - werkt accuraat: kan nauwkeurig gegevens verwerken, organiseren en archiveren; - heeft zin voor samenwerking: kan correct omgaan met personen binnen en buiten het bedrijf vooral met de afdelingssecretaris; - is flexibel: kan snel inspelen op wisselende omstandigheden; - is discreet: kan vertrouwelijke informatie met de nodige omzichtigheid behandelen; - is stressbestendig: kan goed omgaan met deadlines en kan verschillende taken tegelijkertijd verrichten; - kan eigen taken organiseren: kan taken zodanig plannen dat doelen op een efficiënte manier bereikt worden. Algemeen deel 12 Kantoor

10 De Magazijnier - werkt accuraat en stipt: kan binnen de voorgeschreven tijd een logistieke opdracht nauwkeurig voltooien; - is flexibel: kan zich aanpassen aan wisselende werkomstandigheden en -roosters (ploegen) en is bereid om oplossingen te zoeken voor onvoorziene problemen; - is veiligheidsbewust: heeft oog voor mogelijke risico s in het magazijn zoals bij het werken met de heftruck, bij de laadbrug, met pallets en gevaarlijke producten is erop gericht om ongevallen te voorkomen door b.v. het dragen van een veiligheidshelm ; - heeft zin voor samenwerking: kan in een gemeenschappelijke ploeg aan één taak werken; - is stressbestendig: kan goed omgaan met deadlines. 3.3 Geïntegreerde aanpak In de derde graad Kantoor lopen de drie beroepsopleidingsprofielen als een rode draad door de specifieke vorming. Een geïntegreerde administratieve en juridische vorming (boekhoudkundig bediende), een geïntegreerde ICT-vorming (secretariaatsmedewerker) en een geïntegreerde logistieke vorming (magazijnier) zorgen voor een brede vorming. Binnen het vak Seminaries worden de specifieke vaardigheden voor de drie beroepsopleidingsprofielen aangereikt via een virtueel kantoor, bedrijfsbezoeken, trainingen van sociale vaardigheden In de taalvakken liggen de accenten op de praktische vaardigheden van de zakelijke communicatie. 3.4 Instap Leerlingen die instappen in de derde graad Kantoor BSO volgden in de tweede graad veelal de studierichting Kantoor BSO. De leerplannen van de studierichting Kantoor BSO steunen op de voorkennis van deze van de tweede graad, onder meer van de vakken Administratieve vorming en Toegepaste informatica. Instappen vanuit de tweede graad kan ook uit de richting Handel TSO en Handel-talen TSO. 3.5 Uitstroom De leerlingen volgen best na het tweede leerjaar van de derde graad het derde leerjaar van de derde graad, nl. het specialisatiejaar Kantooradministratie en gegevensbeheer. Na dit specialisatiejaar krijgen ze een diploma Secundair Onderwijs, dat hun toegangskaartje is tot enerzijds een groter deel van de arbeidsmarkt (openbare besturen) en anderzijds, voor een beperkte groep, tot het hoger onderwijs van één cyclus. 4 RELATIE MET DE GEINTEGREERDE PROEF De wettelijke en reglementaire basis voor de geïntegreerde proef is te vinden in: het besluit van de Vlaamse Executieve van 13 maart 1991 betreffende de organisatie van het voltijds secundair onderwijs; de ministeriële omzendbrief SOZ(91)7 van 3 mei 1991 met betrekking tot de structuur en de organisatie van het voltijds secundair onderwijs. Over de geïntegreerde proef heeft het VVKSO een brochure uitgegeven, met hierin de wettelijke bepalingen en de specifieke onderrichtingen voor de verschillende studierichtingen. De algemene doelstelling van deze proef is om op een synthetische en realiteitsgebonden wijze de praktische en technische bekwaamheid van de gevolgde opleiding te toetsen, rekening houdend met de nagestreefde studie- en beroepsprofielen en dus voor elke specifieke studierichting met de einddoelstellingen van de derde graad. Algemeen deel 13 Kantoor

11 Deze proef slaat op de vakken en specialiteiten van het fundamentele optioneel gedeelte: de vakken van het studierichtingsgedeelte worden er dus zeker bij betrokken. Het is daarom belangrijk dat de betrokken leraren de algemene doelstellingen, de leerplandoelstellingen en leerinhouden bestuderen in relatie met de uitgeschreven studie- en beroepsprofielen van de studierichting. Zij bepalen samen met de directeur welke elementen uit het leerplan in de geïntegreerde proef aan bod (kunnen) komen. De geïntegreerde proef biedt, naast de intense contacten met de bedrijfswereld, eveneens de mogelijkheid om vakoverstijgend tot samenwerking te komen in de loop van het schooljaar en tot het systematische afstemmen van het leerproces op deze geïntegreerde aanpak. Het vak Seminaries is ook geschikt om de leerlingen te begeleiden en te ondersteunen bij de geïntegreerde proef. Algemeen deel 14 Kantoor

12 KANTOOR Derde graad BSO Nederlands/Zakelijke communicatie Eerste leerjaar: 2 uur/week Tweede leerjaar: 0 uur/week In voege vanaf 1 september 2002 Zakelijke communicatie Nederlands 15 Kantoor

13 INHOUD 1 BEGINSITUATIE ALGEMENE DOELSTELLINGEN LEERPLANDOELSTELLINGEN, LEERINHOUDEN, PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Zakelijke communicatie Correspondentie, informatie en organisatie Mondelinge communicatie EVALUATIE MINIMALE MATERIËLE VEREISTEN BIBLIOGRAFIE...21 Zakelijke communicatie Nederlands 16 Kantoor

14 1 BEGINSITUATIE Veel leerlingen die de derde graad Kantoor BSO beginnen, komen over uit de tweede graad Kantoor BSO en hebben als groep een eigen identiteit opgebouwd. Zij hebben al kennisgemaakt met de zakelijke communicatie door het vak Nederlands (Zakelijke communicatie) tweede graad BSO Kantoor en verkoop. Toch moeten we rekening houden met neveninstromers uit andere onderwijsvormen, onder andere uit Handel TSO of Handel-Talen TSO en allochtone leerlingen die blijvend aandacht en extra begeleiding nodig hebben om hun taal voort te ontwikkelen. Daardoor kan het studieniveau van de leerlingen onderling heel verschillend zijn. We gaan er vanuit dat leerlingen de noodzakelijke basis, een redelijke kennis van het Nederlands (zowel schriftelijk als mondeling) hebben verworven. De leerlingen van de tweede graad Kantoor en verkoop zijn al wel in aanraking gekomen met een initieel referentiekader en observatie- en beoordelingsschema s met vooropgestelde criteria en kunnen zichzelf bevragen. Aansluitend op de tweede graad kunnen ze in het begin van de derde graad de definitie van zakelijke communicatie omschrijven, het communicatiemodel aan de hand van voorbeelden toelichten en de zakelijke communicatie toetsen aan allerlei vormen van informele communicatie. 2 ALGEMENE DOELSTELLINGEN Het fundamentele gedeelte van deze studierichting is gericht op een arbeidsoriënterende opleiding met als klemtonen de ontwikkeling en ondersteuning van de noodzakelijke vaardigheden voor het toekomstig beroep. Zoals in de tweede graad is het essentieel in het vak Zakelijke communicatie om basiscompetenties nodig voor de latere beroepsuitoefening te ontwikkelen. Meer concreet wil dit zeggen dat communicatieve vaardigheden worden ingeoefend in een zakelijke context, waarbij de nadruk ligt op de praktijkgerichtheid en op het uitvoerend communicatief aspect. Een secretariaatsmedewerker moet in staat zijn om in hoge mate nauwkeurig omschreven taken uit te voeren en onder begeleiding routinematige werkzaamheden te verrichten op het gebied van communicatie, correspondentie, informatie en organisatie. Taalvorming is in eerste instantie een sociaal interactief gebeuren. Taalvaardigheden worden bij voorkeur aangeleerd via interactieve dynamische werkvormen. De taalvorming beoogt vier taalvaardigheden (luisteren, lezen, spreken en schrijven). Vanuit de beroepsopleidingsprofielen zal de toekomstige bediende zich hoofdzakelijk mondeling moeten uitdrukken. Niettemin blijven ook schriftelijke vaardigheden belangrijk. Het overbrengen van correcte informatie is cruciaal in de communicatie en staat dan ook centraal. De leerlingen leren in de derde graad een uitgebreider begrippenkader aan en schenken meer aandacht aan het reflecteren op hun zakelijk taalgebruik. Om overlappingen met andere vakken te vermijden, zijn afspraken maken en vakcoördinerend werken van enorm belang. Na overleg met de collega s kan duidelijk een relatie gelegd worden tussen de communicatieve toepassingen die deel uitmaken van dit vak en de leerinhouden van de andere vakken. Dit vakoverschrijdend werken laat de leerlingen toe de samenhang te zien, gemakkelijker transfers te maken en de beroepsgerichte vorming als een geheel te ervaren. In het beroepsprofiel worden een aantal houdingen vermeld, die als onmisbaar worden beschouwd: - accuratesse, - contactbereidheid en zin voor samenwerking, - zelfstandigheid en zin voor initiatief, - omschakelingsvermogen en flexibiliteit, - discretie en betrouwbaarheid, - stressbestendigheid, - organisatievermogen, - assertiviteit in functie van het uitvoeren van een taak. Zakelijke communicatie Nederlands 17 Kantoor

15 3 LEERPLANDOELSTELLINGEN, LEERINHOUDEN, PEDAGO- GISCH-DIDACTISCHE WENKEN EN DACTISCHE MIDDELEN 3.1 Zakelijke communicatie LEERPLANDOELSTELLINGEN LEERINHOUDEN De keuze en de geschiktheid van verschillende soorten zakelijke teksten bepalen en vastleggen met aandacht voor inhoudelijke en vormelementen ervan. (genreanalyse) Evaluatiecriteria voor effectieve communicatie toelichten, ontdekken in voorbeeldteksten en die criteria zelf toepassen, onder meer door gebruik te maken van observatie- en beoordelingsschema s. - communicatiemodel - alle zakelijke teksten (genres) - evaluatiecriteria voor effectieve communicatie - observatie- en beoordelingsschema s Op basis van correcties en commentaar teksten bewerken (tekstrevisie op basis van mondelinge commentaar, schriftelijke opmerkingen) - feedback van spelling en grammatica door middel van softwareprogramma s De Belgische en internationale conventies, normen en afspraken, correct toepassen binnen de huisstijl en de bedrijfscultuur van een bedrijf of organisatie. - huisstijl en bedrijfscultuur - normen, conventies en afspraken zoals voor de briefschikking, de spatiëringsregels en de voorstelling van eenheden, tijd (datum, uur ) symbolen, getallen, afkortingen, telefoon-en telefaxnummers, incoterms, postnormen, internationale normen 3.2 Correspondentie, informatie en organisatie LEERPLANDOELSTELLINGEN De tekst opstellen volgens de specifieke vereisten van het gekozen medium. LEERINHOUDEN - document met standaardinstellingen (tekstverwerking) o.m. brieven, formulieren - elektronische post - intranet- of internetpagina - presentatiedia's - aandacht voor stijl en conventies in diverse vormen van (elektronische) publicaties Op basis van een concrete situatieschets en gegevens over het doel, de lezer en de schrijver een tekstschema opmaken en gebruiken. - bestelling - bevestiging van een afspraak, een overeenkomst, een reservatie - informatie geven over een product of een dienst - informatie geven over (de gevolgen van) een maatregel - om informatie vragen (offerte, prijslijst, catalogus, vertegenwoordiger ) Informatie ontvangen, op het juiste moment doorgeven en op aanwijzing opzoeken. - telefonische berichten - basisregels klantvriendelijke telefoongesprekken - memo's - noteertechnieken Planningsagenda's bijhouden - planningsagenda vergadering Zakelijke communicatie Nederlands 18 Kantoor

16 Instructieve teksten en voorlichtingsteksten lezen, analyseren en gebruiken. - gebruiksaanwijzingen en handleidingen, (bv. vaneen telefooncentrale, faxtoestel, fotokopieertoestel ) - richtlijnen (bv. evacuatieplannen) - reglementen - korte nota s (bv. verandering van lokalen, berichtjes aan prikbord ) 3.3 Mondelinge communicatie LEERPLANDOELSTELLINGEN LEERINHOUDEN Groepsgesprekken voeren als deelnemer. - soorten vergaderingen en werkoverleg (organisatie, logistieke ondersteuning) Op basis van concrete situatieschetsen tweegesprekken voorbereiden en op een zakelijke wijze voeren. - baliegesprekken (onthaal van bezoekers: verwelkomen en doorverwijzen) - reservatiegesprekken en afspraken maken (reizen, zakenlunch, vergaderlokalen Deelnemen aan personeelsgesprekken als werknemer. - functioneringsgesprek - evaluatiegesprek 1 Zakelijke communicatie PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN EN DIDACTISCHE MIDDELEN Voor leerlingen kantoor staat communiceren in bedrijfs- of overheidssituaties centraal. Het is in dit vak Zakelijke communicatie dan ook erg belangrijk dat zij de attitude ontwikkelen om te reflecteren over zichzelf en dat zij leren rekening te houden met normen en conventies. We bouwen hiervoor in de derde graad verder op de verworven kennis uit de tweede graad. In alle communicatieve toepassingen houden we rekening met de graad van verantwoordelijkheid en complexiteit. Dit betekent dat voor een leerling kantoor zowel de autonomie in de uitvoering van het werk als in het nemen van beslissingen zeer beperkt is. De invloed op de werkverdeling wordt door anderen bepaald. De secretariaatsmedewerker is wel verantwoordelijk voor deelresultaten die dan gecontroleerd worden. Uitzonderlijk is er omgang met vertrouwelijke informatie. De planning en coordinatie van de eigen werkzaamheden blijft beperkt tot zichzelf. Wat de complexiteit betreft, wordt er redelijk veel routinematig werk verricht. Informatie wordt ontvangen, en op aanwijzing uit- en opgezocht en doorgegeven. Deze leerlingen moeten zakelijke teksten die voor hen geschikt en relevant zijn, kennen, gebruiken en evalueren aan de hand van duidelijke criteria voor effectieve communicatie. Bij de doelstellingen spreken we van genreanalyse. Dit kan het best door middel van observatie- en beoordelingsschema s. Het vak Nederlands/Zakelijke communicatie Nederlands kan niet los worden gezien van het vak TV ICT secretariële vorming en TV Administratieve en juridische vorming. Er is bijgevolg absoluut overleg nodig tussen deze betrokken vakleraars voor wat betreft de voorkennis (beginsituatie), de overeenkomstige leerinhouden, de gestelde eisen, de werkmethodes. - Bij de 'algemene doelstellingen' werd reeds gesteld dat in het BSO de nadruk ligt op de praktijkgerichtheid en op het uitvoerend communicatieve aspect. De leraar zal bij het opstellen van de lesdoelen zich voortdurend bevragen of ze aan deze algemene doelstelling beantwoorden. - De benadering van de BSO-leerling vraagt voor de klaspraktijk specifieke aandachtspunten. Werk met voldoende kleine stappen (afhankelijk van wat de leerlingen aankunnen). Structureer de aangeboden leerinhouden zeer duidelijk, zowel bij het gebruik van het bord als bij het gebruik van cursussen en notities. Werk met authentiek materiaal uit de wereld van bedrijven en/of organisaties. Zakelijke communicatie Nederlands 19 Kantoor

17 Oefen eerst deelvaardigheden in alvorens te werken met globaal tekstmateriaal. Vertrek van eenvoudige gevalsstudies en voer de complexiteit geleidelijk op. - Laat leerlingen veel oefenen aan de hand van modellen; het automatisme wordt hierdoor bevorderd. Het zal evenwel door veelvuldig gebruik in het latere beroepsleven echt verworven worden. 2 Correspondentie, informatie en organisatie Het leerplan legt een grote nadruk op het werken met tekstschema's. Dit is geen eenvoudige zaak. Een mogelijke aanpak is de volgende. - De leerlingen stellen in hun schrift een schema op vertrekkend van de aangeboden gegevens. Er is geen goed of slecht schema. - Via een geleid klasgesprek komt men tot een modelschema dat op het bord verschijnt. - De leerlingen vergelijken individueel het modelschema met het eigen schema. - Herhaal deze techniek geregeld. Deze techniek kan worden afgewisseld met de omgekeerde weg. Vanuit een modeltekst wordt een schema afgeleid. Telefoneren hoort bij het ontvangen van informatie, op het juiste moment doorgeven en op aanwijzing opzoeken. De nadruk ligt hier op het communicatieve aspect, waarbij noteertechnieken en het schrijven van memo s de nodige aandacht moeten krijgen. Om overlappingen te vermijden wordt het best overleg gepleegd met collega s. Het opvolgen van instructies komt in een kantoorsituatie dagelijks voor. De leerlingen moeten dergelijke teksten kunnen lezen en in een beperkte mate analyseren. Het gebruik ervan heeft betrekking op ofwel de uitvoering van een richtlijn ofwel op korte teksten die de secretariaatsmedewerker zelf zal moeten uitwerken. Dit is een goede gelegenheid om aandacht te schenken aan leesvaardigheid en verruiming van woordenschat door de context. Als de situatie er zich toe leent, mag er trouwens steeds gewerkt worden aan een ruimere taalkennis en een correcte taalbeheersing. 3 Mondelinge communicatie Het is noodzakelijke dat leerlingen kantoor leren omgaan met gespreksconventies in zakelijke (kantoor)situaties. Gespreksregels en aangepast taalgebruik met aandacht voor taalregister, gevoelswaarde en zinswendingen zijn belangrijke leerinhouden. Complexe mondelinge opdrachten zijn weinig zinvol. Wel moeten leerlingen leren vergaderen en tweegesprekken voeren waarmee ze in hun werksituatie in aanraking zullen komen. Dit kan alleen maar in interactieve en communicatieve situaties geoefend worden, met aandacht voor observatie en feedback. Ten slotte werken bedrijven en overheidsinstanties meermaals met functioneringsgesprekken en evaluatiegesprekken. Dit mag onze leerlingen niet afschrikken. Op een eenvoudige manier kunnen zij hiermee vertrouwd worden gemaakt. Ook in schoolsituaties vinden er voortdurend begeleidende en evaluerende gesprekken plaats. Uiteraard gelden minimumvaardigheden die alle leerlingen moeten verwerven. Leerlingen die echter hogere eisen aankunnen, moeten hiertoe ook worden gestimuleerd. Nieuwe tendensen en ontwikkelingen (normen, conventies, hulpmiddelen...) kunnen steeds aan bod komen. Zakelijke communicatie Nederlands 20 Kantoor

18 4 EVALUATIE Omdat schriftelijke en mondelinge vaardigheden actief en communicatief moeten worden ingeoefend is permanente evaluatie wenselijk. Evaluatie van taalvaardigheden kan niet zonder vooropgestelde criteria die vooraf toegelicht worden. Observatie- en beoordelingsschema s kunnen de leerlingen stimuleren om zichzelf beter te leren kennen. Zo verzamelen zowel leerlingen als leraar gegevens over de vorderingen tijdens het leerproces. Logboeken, begeleidende gesprekken, studieplanners, observeren van videoopnamen zijn middelen om het leerproces van de leerlingen op te volgen. Het is belangrijk dat er voldoende feedback wordt gegeven aan de leerlingen over hun evolutie. 5 MINIMALE MATERIELE VEREISTEN Om alle vaardigheden en simulaties te kunnen uitvoeren en te evalueren is een aangepast lokaal dat kan worden gedeeld met andere vakken die met verkooptechnieken in communicatieve situaties omgaan, een vereiste. Er moet interactief kunnen worden gewerkt. Audiovisuele middelen zijn dus noodzakelijk. 6 BIBLIOGRAFIE Ad Rem, Tijdschrift voor zakelijke communicatie, VVZC, Kluwer. DE WITTE, A., Instrumentaal-toegepaste stilistiek, Van In, Lier, GRUBBEN, E., VRIENS, J., Professioneel schrijven, Handleiding bij het voorbereiden en schrijven van heldere en creatieve teksten, Schoonhoven Academic service, KORSWAGEN, C.J.J., Drieluik Mondelinge Communicatie: Unilaterale-Bilaterale Multilaterale Communicatie, Bohn Stafleu Van Loghum, Houten, Schriftelijke communicatie Reeks, Cevora-opleidingen, Garant, Leuven, VERHOEVEN G., WEKKING M., Succesvol formuleren: een advies-en oefenboek voor professionele schrijvers, Wolters-Noordhoff, Groningen, Vonk, Tijdschrift Vereniging Onderwijs in het Nederlands, VON. Zakelijke communicatie Nederlands 21 Kantoor

19 KANTOOR Derde graad BSO Boekhouden Eerste leerjaar: 3 uur/week Tweede leerjaar: 2 uur/week In voege vanaf 1 september 2002 Boekhouden 22 Kantoor

20 INHOUD INLEIDING BEGINSITUATIE ALGEMENE DOELSTELLINGEN ALGEMENE PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN LEERPLANDOELSTELLINGEN, LEERINHOUDEN, PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN EN DIDACTISCHE MIDDELEN Situering van de afdeling boekhouden Situeren van een spilbedrijf Verwerken van de beginsituatie Verweken van de aankopen Verwerken van de verkopen Verwerken van de betalingen BTW-administratie Verwerken van lonen en salarissen Verwerken van wisselbrieven Verwerken van het resultaat Facturatie op pc EVALUATIE MINIMALE MATERIËLE VEREISTEN BIBLIOGRAFIE...43 Boekhouden 23 Kantoor

21 INLEIDING Het leerplan voor het vak Boekhouden van de derde graad Kantoor BSO is gebaseerd op het beroepsopleidingsprofiel Boekhoudkundig bediende. Het beroepsopleidingsprofiel omschrijft de vaardigheden die een toekomstig beginnende Boekhoudkundig bediende op het einde van de opleiding beheerst. De Boekhoudkundig bediende kan in opdracht de administratie van commerciële, financiële en diverse verrichtingen uitvoeren. Deze vaardigheden houden een kennis van boekhouden in en overal waar het van toepassing kan zijn, het gebruik van een professioneel softwarepakket. Alle doelstellingen die nodig zijn om te voldoen aan bovenstaand beroepsopleidingsprofiel zijn in het leerplan Boekhouden opgenomen. Er wordt gekozen voor een professioneel softwarepakket waarmee alle leerstofonderdelen kunnen worden uitgevoerd. 1 BEGINSITUATIE Het leerplan voor het vak Boekhouden is bestemd voor de leerlingen van de derde graad 'Kantoor BSO'. Dit vak komt voor in het fundamenteel gedeelte pro rata van drie wekelijkse lestijden in het eerste leerjaar en twee wekelijkse lestijden in het tweede leerjaar. De leerlingen van het eerste leerjaar van de derde graad 'Kantoor BSO' komen meestal uit het tweede leerjaar van de tweede graad 'Kantoor BSO'. De leerlingen hebben in de tweede graad Kantoor BSO de basisbegrippen in verband met dubbel boekhouden geleerd in het vak Administratieve vorming. Instapleerlingen moeten deze basisvorming bezitten of zich via een individueel programma zo snel mogelijk eigen maken. Concreet betekent dit dat ze dus in de tweede graad een studierichting uit het handelsgeoriënteerd onderwijs hebben gevolgd. Dit betekent dat bepaalde leerstofonderdelen nog eens grondig moeten herhaald worden. Afhankelijk van de kennis van de groep kan dit aan een hoger tempo gebeuren. De didactische aanpak in de lessen Boekhouden gaat uit van de leerlingenkenmerken. Daarom zal de leraar: - de leerlingen leren kennen en aanvaarden om begeleidend en onderwijzend met hen op weg te gaan; - haalbare en duidelijke doelen bij onderwijs en begeleiding vooropstellen; - eenvoudige, voor de leerlingen begrijpbare taal hanteren; - lesstrategieën aanwenden die uitgaan van de beginsituatie van de leerlingen en van de leerlingenkenmerken; - de lesbetrokkenheid van de leerlingen alle kansen geven; - goede studiegewoonten stimuleren; - aanzetten geven tot het zelfstandig verwerken van de leerstof: in de eerste plaats in de klas zelf, eventueel ook thuis. 2 ALGEMENE DOELSTELLINGEN In het leerplan zijn een aantal elementen uit het minimum-leerplan Bedrijfsbeheer voor het secundair onderwijs SOZ(91)13 van 10 juli 1991 verwerkt. De courante bedrijfsverrichtingen in de handelszaak, van beginbalans over de aankoop-, verkoop-, financiële en diverse verrichtingen tot proef- en saldibalans, inventaris en eindbalans, kunnen zij correct analyseren, coderen op basis van de MAR, en registreren via het systeem van het dubbel boekhouden. Hierbij worden een aantal elementen uit de btw-wetgeving bestudeerd. Boekhouden 24 Kantoor

22 De leerlingen leren inzichtelijk werken met een professioneel en geïntegreerd softwarepakket voor facturatie en boekhouden. De leerlingen analyseren de gegevens uit de boekhouding (dagboeken, staten, rekeningen, lijsten, btwaangifte ) en leggen verbanden. In het vak Boekhouden kan doelbewust naar volgende attitudes gewerkt worden: - zin voor orde en nauwkeurigheid ontwikkelen; - zin voor initiatief; - gegevens correct overnemen; - naar een verzorgd cijferschrift streven; - accuraat en geconcentreerd opdrachten uitvoeren; - permanente controles inbouwen in alle activiteiten; - zelfstandig en efficiënt werken; - de eigen plaats binnen het bedrijf of de organisatie correct inschatten; - positief omgaan met kritiek; - werken in teamverband; - respect voor collega s en klanten; - een klantgerichte houding aannemen; - kritische zin voor eigen werk; - verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de hun opgelegde taken; - leergierigheid; - doorzettingsvermogen; - stressbestendig zijn. De leerlingen verwerven volgende vaardigheden: - nauwkeurig en met orde werken; - de opgelegde taken correct uitvoeren binnen een bepaalde tijdslimiet; - documenten en formulieren lezen, invullen en interpreteren; - nauwgezet registreren en klasseren; - werken volgens procedures en concepten; - correct schrijven en overschrijven; - het geleverde werk nauwkeurig controleren; - een juiste woordenschat gebruiken; - het naleven van nationale en internationale conventies; - informatie vragen, opzoeken en terugzoeken in de media. 3 ALGEMENE PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN Het leerplan is een graadleerplan. De leerinhouden moeten niet in de vooropgestelde volgorde behandeld worden. Vooraleer de opdracht met het gebruikte softwarepakket wordt uitgevoerd, moet het manueel voorbereid worden. De opdracht wordt eerst geanalyseerd, daarna manueel voorbereid en pas daarna ingebracht in de computer. De bespreking van lijsten en historieken kan daarna gebeuren aan de hand van de computerlijsten. De leerlingen werken zowel in het eerste als in het tweede leerjaar met een professioneel pakket rond facturatie en boekhouden. Om efficiënt te kunnen werken verdient het aanbeveling twee lesuren na elkaar te programmeren, in het eerste leerjaar 2 uur en 1 uur en in het tweede leerjaar 2 uur. Het is ook aangewezen om voor alle uren over een computerlokaal te beschikken. Boekhouden 25 Kantoor

23 Het leerplan richt zich op 75 lestijden in het eerste leerjaar en 50 lestijden in het tweede leerjaar. Het aantal lestijden per leerstofonderdeel is enkel indicatief. Het verwerken van het leerplan gebeurt al vanaf het eerste leerjaar gelijklopend manueel en op computer. De leerlingen werken rond een spilbedrijf (identiek voor het eerste en tweede leerjaar). De verwerking van de leerinhouden gebeurt steeds aan de hand van realiteitsgetrouwe documenten die eerst worden geanalyseerd. Bij de analyse van de verrichting bepalen de leerlingen: - soort verrichting (aankopen, verkopen, financiële verrichting, diverse verrichting), - kosten/opbrengsten of bezittingen/vorderingen/schulden/eigen vermogen (en bedragen), - btw-rekeningen: terugvorderbare btw of verschuldigde btw (en bedragen), - vermeerdering of vermindering, debet of credit. De leerlingen coderen steeds de verrichtingen op basis van een rekeningenstelsel. Hier staat de verantwoording van de registratie centraal (waarom debet, waarom credit). Het is aan te bevelen om, zowel in het eerste als in het tweede leerjaar, in de opdrachten steeds de elementaire aankoop-, verkoop-, financiële en diverse verrichtingen op te nemen. Elke verrichting wordt ontleed op basis van een document. Na de analyse volgt de codering met het oog op de boekhoudkundige registratie, en wordt de relatie gelegd met de minimumindeling van het rekeningenstelstel (MAR). Volgend model kan hiervoor worden gebruikt: Soort verrichting: Rekening (naam) A/P/K/O Rekeningnummer +/- D-bedrag C-bedrag Soort verrichting: aankopen, verkopen, financiële verrichting, diverse verrichting. A/P/K/O/: actiefrekening, passiefrekening, kostenrekening, opbrengstenrekening. +/-: stijging of daling. D/C: debet of credit. De leerlingen interpreteren de betekenis van de bedragen als vermeerdering/vermindering van schulden/vorderingen/eigen vermogen/kosten/opbrengsten. Op basis van de analyse en de codering registreren de leerlingen de verrichtingen. Boekhouden 26 Kantoor

24 Eerste leerjaar 3 lesuren/week 1 Situering van de afdeling boekhouden 1 2 Situering van een spilbedrijf concrete beginsituatie basisgegevens klanten, leveranciers en artikelen manueel aanmaken basisbestanden aanmaken op pc 3 Verwerken van de beginsituatie korte beginbalans: beredeneringsschema opstellen, inbrengen op pc bespreken dagboek, lijsten en historieken 4 Verwerken van de aankopen narekenen binnenlandse facturen/creditnota s: handelsgoederen, goederen en diensten, investeringen: handelskorting, vervoerkosten, terugstuurbare verpakking, kosten volledig ten laste van de zaak, btw volledig aftrekbaar beredeneringsschema opstellen, inbrengen op pc bijwerken leverancierskaarten aankopen in de btw-aangifte bespreken dagboek, lijsten en historieken 5 Verwerken van de verkopen opmaken binnenlandse facturen/creditnota s met handelskorting, vervoerkosten, terugstuurbare en verloren verpakking, meerdere btwtarieven, verkopen zonder factuur beredeneringsschema opstellen, inbrengen op pc bijwerken klantenkaarten verkopen in de btw-aangifte bespreken dagboek, lijsten en historieken 6 Verwerken van de betalingen betalingsdocumenten analyseren beredeneringsschema opstellen, inbrengen op pc bijwerken klanten- en leverancierskaarten bespreken dagboek, lijsten en historieken 7 BTW-administratie btw-aangifte overboeken btw-rekeningen btw-listing: manueel en vergelijken met de gegevens op pc 8 Verwerken van lonen en salarissen prestatiestaten, loonberekening loonstaat sociaal secretariaat beredeneringsschema opstellen, inbrengen loonstaat, inbrengen betaling voorschot, nettoloon, rsz, bedrijfsvoorheffing bespreken dagboeken, lijsten en historieken 9 Facturatie op pc: enkel de verkoopadministratie inbrengen eenvoudige bestellingen afdrukken orderbevestigingen afdrukken leveringsbonnen aanmaken facturen aanmaken creditnota s voorraad controleren afdrukken en bespreken van voorraadlijsten Totaal 75 Boekhouden 27 Kantoor

25 Tweede leerjaar 1 Situering van een spilbedrijf concrete beginsituatie basisbestanden aanmaken op pc 2 Verwerken van de beginsituatie beginbalans: beredeneringsschema opstellen, inbrengen op pc bespreken dagboek, lijsten en historieken 3 Verwerken van de aankopen narekenen binnenlandse facturen/creditnota s: handelsgoederen, goederen en diensten, investeringen: kosten deel zaak/deel privé; btw volledig, gedeeltelijk en niet aftrekbaar, werken in onroerende staat, handelskorting, korting voor contant, kredietbeperking, vervoerkosten, verschillende betalingsvoorwaarden beredeneringsschema opstellen, inbrengen op pc aankopen in de btw-aangifte bespreken dagboek, lijsten en historieken 4 Verwerken van de verkopen opmaken binnenlandse facturen/creditnota s met handelskorting, korting voor contant, kredietbeperking, vervoerkosten, meerdere btwtarieven, verkopen zonder factuur beredeneringsschema opstellen, inbrengen op pc verkopen in de btw-aangifte bespreken dagboek, lijsten en historieken 5 Verwerken van de betalingen betalingsdocumenten analyseren elektronisch bankieren rekeninguittreksel sturen naar de klant beredeneringsschema opstellen, inbrengen op pc bespreken dagboek, lijsten en historieken 6 BTW-administratie btw-aangifte overboeken btw-rekeningen btw-listing op pc 7 Verwerken van lonen en salarissen prestatiestaten, loonberekening loonstaat sociaal secretariaat loonstaat interimkantoor beredeneringsschema opstellen, inbrengen loonstaat, inbrengen betaling voorschot, nettoloon, rsz, bedrijfsvoorheffing bespreken dagboeken, lijsten en historieken 8 Verwerken van wisselbrieven trekker, betrokkene, begunstigde, vervaldag, domiciliëring boek Te innen en Te betalen wisselbrieven beredeneringsschema opstellen, inbrengen op pc bespreken dagboek, lijsten en historieken 9 Verwerken van het resultaat proef-en saldibalans resultaat berekenen beredeneringsschema opstellen, inbrengen op pc bespreken dagboek, lijsten en historieken eindbalans 2 lesuren/week Boekhouden 28 Kantoor

26 10 Facturatie op pc verkoopadministratie bestellingen orderbevestigingen leveringsbonnen facturen creditnota s voorraadlijsten aankoopadministratie bestellingen aankoopfacturen/creditnota s voorraad controleren voorraadlijsten 8 Totaal 50 4 LEERPLANDOELSTELLINGEN, LEERINHOUDEN, PEDAGOGISCH- DIDACTISCHE WENKEN EN DIDACTISCHE MIDDELEN 4.1 Situering van de afdeling boekhouden LEERPLANDOELSTELLINGEN De plaats van de afdeling boekhouden in het organogram van een bedrijf situeren De plaats van een boekhoudkundig bediende in het organogram van een bedrijf situeren Profiel van een boekhoudkundig bediende omschrijven afdeling boekhouden LEERINHOUDEN boekhoudkundig bediende onder meer: resultaatgerichtheid, zin voor initiatief, leergierigheid, interesse, discipline, sociale houding, methodisch werken, kwaliteitszorg, eerlijkheid, discretie Pedagogisch-didactische wenken Via een organogram de afdeling Boekhouden situeren binnen een bedrijf. Het profiel van de boekhoudkundig bediende uitleggen aan de hand van enkele praktische voorbeelden. 4.2 Situeren van een spilbedrijf LEERPLANDOELSTELLINGEN Het Spilbedrijf situeren aan de hand van een concrete beginsituatie De basisgegevens van klanten, leveranciers en artikelen manueel aanmaken De basisbestanden aanmaken op computer LEERINHOUDEN een handelszaak situeren op basis van een inventaris, beginbalans en voorraadlijst fiches aanmaken klanten, leveranciers en artikelen bestand van rekeningen, klanten, leveranciers, artikelen, betalingsvoorwaarden Boekhouden 29 Kantoor

27 Pedagogisch-didactische wenken De studie van het dubbel boekhouden vertrekt steeds van het spilbedrijf (beginbalans, klanten, leveranciers, artikelen, een reeks verrichtingen op basis van documenten, het rekeningenstelsel). Op de klanten- en leverancierskaarten komen de vaste gegevens zoals referentie, naam, adres, btwnummer Op de artikelkaarten komen gegevens zoals referentie, naam, magazijn, beginvoorraad Gegevens van klanten, leveranciers en artikelen worden eerst manueel genoteerd op klanten-, leveranciers- en artikelkaarten. Deze kaarten worden dan volgens een bepaald criterium geklasseerd. Daarna worden die gegevens ingebracht in het gebruikte boekhoudpakket. 4.3 Verwerken van de beginsituatie LEERPLANDOELSTELLINGEN De beginbalans en de inventaris begrijpen De openingspost boekhoudkundig voorbereiden en inbrengen beginbalans, inventaris LEERINHOUDEN beredeneringsschema opstellen, fiches bijwerken van klanten en leveranciers, boeking inbrengen, controleren en verwerken op pc Dagboek afdrukken en interpreteren Raadplegen en interpreteren van lijsten en historieken Pedagogisch-didactische wenken De gegevens op rekeningen moeten niet manueel bijgehouden worden. Ze kunnen opgevraagd en afgedrukt worden vanuit het boekhoudpakket. Het is heel belangrijk om de gegevens in de afgedrukte dagboeken en historieken te bespreken. Dit kan gebeuren aan de hand van een aantal vragen. 4.4 Verwerken van de aankopen LEERPLANDOELSTELLINGEN Aankoopfacturen en creditnota s analyseren, controleren, herberekenen, herkennen van de soorten aankopen Aankoopfacturen en creditnota s boekhoudkundig verwerken Afdrukken en interpreteren dagboeken aankopen en creditnota s op aankopen BTW-aangifte enkel voor de aankopen LEERINHOUDEN binnenlandse facturen, creditnota s soorten aankopen: handelsgoederen, diverse goederen en diensten, investeringen kosten: deel zaak/deel privé; btw: volledig, gedeeltelijk en niet-aftrekbaar; werken in onroerende staat handelskorting, korting voor contant, kredietbeperking, vervoerkosten verschillende betalingsvoorwaarden beredeneringsschema opstellen inbrengen, controleren en verwerken op pc aankoopdagboek, dagboek creditnota s op aankopen specifieke roosters van de aankopen bekijken Raadplegen en interpreteren van lijsten en historieken Boekhouden 30 Kantoor

KANTOOR DERDE GRAAD BSO

KANTOOR DERDE GRAAD BSO KANTOOR DERDE GRAAD BSO september 2004 LICAP BRUSSEL KANTOOR DERDE GRAAD BSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS LICAP BRUSSEL September 2004 (vervangt D/2002/0279/046) ISBN 90-6858-394-8 Vlaams Verbond van

Nadere informatie

ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS VERKOOP DERDE GRAAD BSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. september 2006 LICAP BRUSSEL D/2006/0279/042

ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS VERKOOP DERDE GRAAD BSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. september 2006 LICAP BRUSSEL D/2006/0279/042 ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS VERKOOP DERDE GRAAD BSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS september 2006 LICAP BRUSSEL ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS VERKOOP DERDE GRAAD BSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS

Nadere informatie

STUDIEGEBIED HANDEL (bso)

STUDIEGEBIED HANDEL (bso) (bso) Tweede graad... Kantoor Derde graad Kantoor Kantooradministratie en gegevensbeheer (7de jaar) Studierichting Kantoor de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Interesse voor werken met

Nadere informatie

Maak kennis met de richting kantoor

Maak kennis met de richting kantoor Maak kennis met de richting kantoor De 2de en de 3de graad kantoor BSO ONZE-LIEVE-VROUW-WAVER Leerlingen 6 kantoor (begeleiding: Van Peer Karina) Inhoud a Wat mag je verwachten in de 2 de graad?... 3 b

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure ADMINISTRATIE & RETAIL (2de graad BSO, Kantoor & Verkoop) Leerlingprofiel Je bent 14-15 jaar. Je kiest voor een studierichting in de tweede graad. Je wilt meer te

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure ADMINISTRATIE & RETAIL (3de graad BSO) Leerlingprofiel Je bent 16-17 jaar. Je kiest voor een studierichting in de derde graad. Je wil meer te weten komen over het

Nadere informatie

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op:

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op: Leren in samenhang in de studierichting Kantoor bso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vak(groep)samenwerking, VOET, evaluatiebeleid, Scholen worden van langsom meer bevraagd

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week Licap - Brussel - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE... 5 2

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar. Alle studierichtingen

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar. Alle studierichtingen VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar Alle studierichtingen Licap - Brussel: - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE...

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure SECRETARIAAT-TALEN (3de graad TSO) Leerlingenprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting TSO Secretariaat-Talen iets

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 STUDIEGEBIED HANDEL. Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 STUDIEGEBIED HANDEL. Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002 RLLL/EXT/ADV/001bijl1 STUDIEGEBIED HANDEL Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002 Bijlage bij het Vlor-advies Pagina 1 van 34 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 1

Nadere informatie

Kantoor. Sint-Ursula-Instituut. Onze-Lieve-Vrouw-Waver

Kantoor. Sint-Ursula-Instituut. Onze-Lieve-Vrouw-Waver Kantoor Sint-Ursula-Instituut Onze-Lieve-Vrouw-Waver Schooljaar: 2012-2013 0 1 VERNIEUWINGEN KANTOOR VERNIEUWINGEN 2 DE GRAAD Office & Retail: 13 uur/week. Inhoud: administratie, boekhouding, verkoop.

Nadere informatie

OPLEIDINGENSTRUCTUUR ADMINISTRATIEF MEDEWERKER KMO

OPLEIDINGENSTRUCTUUR ADMINISTRATIEF MEDEWERKER KMO OPLEIDINGENSTRUCTUUR ADMINISTRATIEF MEDEWERKER KMO 1. BESCHRIJVING Referentiekaders: WELZIJN OP HET WERK Beroepsprofielen (SERV, oktober 2004) POLYVALENT BEDIENDE Beroepsprofiel (SERV/CEVORA, juni 2003)

Nadere informatie

ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS 3de graad bso Kantoor

ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS 3de graad bso Kantoor ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS 3de graad bso Kantoor LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL Vervangt leerplan D/2004/0279/066 vanaf 1 september 2013 Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs

Nadere informatie

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op:

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op: Leren in samenhang in de studierichting Verkoop: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vak(groep)samenwerking, VOET, evaluatiebeleid, Scholen worden van langsom meer bevraagd

Nadere informatie

Economie & maatschappij E&M. Economie Handel Handel-talen Kantoor Verkoop. Studiegids tweede graad 7

Economie & maatschappij E&M. Economie Handel Handel-talen Kantoor Verkoop. Studiegids tweede graad 7 Economie & maatschappij E&M Economie Handel Handel-talen Kantoor Verkoop AT Studiegids tweede graad 7 Economie AT Aardrijkskunde 1 1 Geschiedenis 2 2 Nederlands 4 4 Engels 3 2 Duits 0 1 Biologie 1 1 Chemie

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2011 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Telefonist-receptionist BO HA 004 Pagina 1 van 11 Inhoud 1 Opleiding...3 1.1 Relatie

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Algemene structuur. 2 de graad BSO

Algemene structuur. 2 de graad BSO Algemene structuur ASO 2 de graad TSO Economie Latijn Wetenschappen Handel Soc. en Techn. Wetenschappen BSO Kantoor Voeding-Verzorging ASO 3 de graad TSO Economie-Wiskunde Latijn-Wiskunde Wetenschappen-Wiskunde

Nadere informatie

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Nieuwe leerplannen en lessentabellen met ingang van 1 september 2010 In de regel worden alle graadleerplannen (en bijhorende

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar Licap - Brussel september 1998 MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde

Nadere informatie

TEGELS DEPAEPE zoekt een Medewerker boekhouding

TEGELS DEPAEPE zoekt een Medewerker boekhouding Medewerker boekhouding De Medewerker boekhouding bij Tegels Depaepe is (mede)verantwoordelijk voor de totale boekhouding van a tot z binnen ons bedrijf en dit in samenwerking met de hoofdboekhouder. Opmaken

Nadere informatie

Inleiding: kennismaking met het spilbedrijf + voorstelling van het assortiment

Inleiding: kennismaking met het spilbedrijf + voorstelling van het assortiment School: JAARPLAN 2011 2012 Handel: onderdeel Initiatie in administratie, retail en logistiek VAK Handel I. A. R. L. ONDERWIJSVORM 2 lesuren per week in het 2 de jaar van de B-stroom BVL LERAAR Vakoverschrijdende

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS 3de graad bso

ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS 3de graad bso ZAKELIJKE COMMUNICATIE NEDERLANDS 3de graad bso VERKOOP LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL Vervangt leerplan D/2006/0279/042 vanaf 1 september 2013 Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL RLLL/EXT/ADV/006bijl6 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Telefonist-receptionist BO HA 004 (Ontwerp) Opleidingsprofiel Volwassenenonderwijs Handel Telefonist-Receptionist Versie

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure HANDEL (3de graad TSO) Leerlingenprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Handel iets voor jou zijn? Handel is

Nadere informatie

Inhoud. o 3 pijlers van Kantoor. o 3 de en 4 de jaar: o belangrijke vakken, o nieuw vak (Engels), o aantal uren per vak.

Inhoud. o 3 pijlers van Kantoor. o 3 de en 4 de jaar: o belangrijke vakken, o nieuw vak (Engels), o aantal uren per vak. 6 Kantoor Inhoud o 3 pijlers van Kantoor. o 3 de en 4 de jaar: o belangrijke vakken, o nieuw vak (Engels), o aantal uren per vak. o 5 de jaar: o nieuwe vakken, o aantal uren per vak, o 2-daagse uitstap

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL RLLL/EXT/ADV/006bijl7 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Zwevende module Communicatie, telefonie en onthaal in een 3 e vreemde taal (Ontwerp) Bijlage bij Vlor-advies Pagina 1 van 7 Inhoud

Nadere informatie

O.C.M.W.-LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING ADMINISTRATIE WZC. 1. Plaats in de organisatie

O.C.M.W.-LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING ADMINISTRATIE WZC. 1. Plaats in de organisatie O.C.M.W.-LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING AFDELING: DIENST: FUNCTIEBENAMING: WOONZORGCENTRUM ADMINISTRATIE WZC Administratief medewerker WZC 1. Plaats in de organisatie De administratief medewerker werkt

Nadere informatie

Paritair leercomité 330 OPLEIDINGSPROGRAMMA ADMINISTRATIEF MEDEWERKER 24 maanden

Paritair leercomité 330 OPLEIDINGSPROGRAMMA ADMINISTRATIEF MEDEWERKER 24 maanden Paritair leercomité 330 OPLEIDINGSPROGRAMMA ADMINISTRATIEF MEDEWERKER 24 maanden Toelichting: Op dit formulier worden de competenties hernomen die binnen de opleiding tot administratief medewerker worden.

Nadere informatie

Leren in samenhang in de studierichting Secretariaat-talen tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vaksamenwerking, VOET,

Leren in samenhang in de studierichting Secretariaat-talen tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vaksamenwerking, VOET, Leren in samenhang in de studierichting Secretariaat-talen tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vaksamenwerking, VOET, Scholen worden van langsom meer bevraagd omtrent hun

Nadere informatie

Basis dubbel boekhouden (module A1)

Basis dubbel boekhouden (module A1) Basis dubbel boekhouden (module A1) In deze module maakt de cursist kennis met de techniek van het boekhouden. Er wordt ingegaan op alle belangrijke basisboekingen binnen een onderneming. basisbegrippen

Nadere informatie

Studiegids derde graad

Studiegids derde graad Studiegids derde graad Algemene structuur tweede graad ASO TSO Economie wiskunde 4 u wiskunde 5 u Latijn wiskunde 4 u wiskunde 5 u Wetenschappen wiskunde 5 u Handel Sociale en Technische Wetenschappen

Nadere informatie

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.wico.be www.shn.wico.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS KANTOOR. Tweede graad BSO

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS KANTOOR. Tweede graad BSO VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS KANTOOR Tweede graad BSO Licap - Brussel - september 2000 INHOUD LESSENTABEL... 5 ALGEMEEN DEEL... 7 TV BOEKHOUDING/TOEGEPASTE

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED BIBLIOTHEEK-, ARCHIEF- EN DOCUMENTATIEKUNDE Opleiding Initiatie Bibliotheek-, Documentatie- en Informatiekunde BO BD 001 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 15 Inhoud

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure HANDEL (3de graad TSO) Leerlingprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Handel iets voor jou zijn? Handel is

Nadere informatie

Opleiding. Meertalig secretariaat. Code + officiële benaming van de module. A3 Frans 1. Academiejaar 2015-2016. Semester. 1 en 2.

Opleiding. Meertalig secretariaat. Code + officiële benaming van de module. A3 Frans 1. Academiejaar 2015-2016. Semester. 1 en 2. Opleiding Meertalig secretariaat Code + officiële benaming van de module A3 Frans 1 Academiejaar 2015-2016 Semester 1 en 2 Studieomvang 9 studiepunten Totale studietijd 180 Aantal lestijden 120 Aandeel

Nadere informatie

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO

Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO Vlaamse Onderwijsraad Afdeling ASO Leuvenseplein 4 24 maart 2000 1000 Brussel ASO/RLE/ADV/001 Advies over het algemeen vak Informatica in de tweede en derde graad van het ASO 1 Situering Sedert 1993 bestudeert

Nadere informatie

Het ondersteunen en mee uitvoeren van de boekhouding alsook het voeren van een verantwoord aankoopbeleid.

Het ondersteunen en mee uitvoeren van de boekhouding alsook het voeren van een verantwoord aankoopbeleid. - LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING AFDELING: DIENST: FUNCTIEBENAMING: FINANCIELE DIENST FINANCIELE DIENST-ECONOMAAT econoom-boekhouder 1. Plaats in de organisatie De econoom-boekhouder werkt onder leiding

Nadere informatie

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Vakdocumenten Frans (2004) Visie en accenten leerplan Frans BaO 1 De eerste stappen zetten - Basiswoordenschat

Nadere informatie

Volwaardige POSTSECUNDAIRE DAGOPLEIDINGEN

Volwaardige POSTSECUNDAIRE DAGOPLEIDINGEN Volwaardige POSTSECUNDAIRE DAGOPLEIDINGEN Je wil een nieuwe uitdaging direct na je secundaire opleiding? Je studeert aan het hoger onderwijs en kiest resoluut voor verandering? Kies voor een voedingsberoep!

Nadere informatie

BSO: van het eerste tot het zevende jaar!

BSO: van het eerste tot het zevende jaar! BSO: van het eerste tot het zevende jaar! Eerste graad: 1B BVL kennismaking met verschillende beroepen - Je leert omgaan met de mogelijkheden van een computer. - Je leert de beginselen van verkoop. - Je

Nadere informatie

KANTOORADMINISTRATIE EN GEGEVENSBEHEER DERDE GRAAD BSO DERDE LEERJAAR. september 2004 LICAP BRUSSEL D/2004/0279/073

KANTOORADMINISTRATIE EN GEGEVENSBEHEER DERDE GRAAD BSO DERDE LEERJAAR. september 2004 LICAP BRUSSEL D/2004/0279/073 KANTOORADMINISTRATIE EN GEGEVENSBEHEER DERDE GRAAD BSO DERDE LEERJAAR september 2004 LICAP BRUSSEL KANTOORADMINISTRATIE EN GEGEVENSBEHEER DERDE GRAAD BSO DERDE LEERJAAR LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS LICAP

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

Het ondersteunen en mee uitvoeren van de boekhouding alsook het voeren van een verantwoord aankoopbeleid.

Het ondersteunen en mee uitvoeren van de boekhouding alsook het voeren van een verantwoord aankoopbeleid. O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING AFDELING: DIENST: FUNCTIEBENAMING: FINANCIELE DIENST FINANCIELE DIENST-ECONOMAAT econoom-boekhouder 1. Plaats in de organisatie De econoom-boekhouder rapporteert

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding Module Didactische competentie stage 3

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding Module Didactische competentie stage 3 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding SLO Module Didactische competentie stage 3 Code E6 DCS3 Lestijden 40 Studiepunten 6 Ingeschatte totale 150 studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen

Nadere informatie

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

Opleiding: ADMINISTRATIEF MEDEWERKER

Opleiding: ADMINISTRATIEF MEDEWERKER Opleiding: ADMINISTRATIEF MEDEWERKER Als administratief medewerker sta je in voor het onthaal, het bedienen van de telefoon, het verwerken van de post, het uitvoeren van administratieve taken en het bijhouden

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure 7 ADMINISTRATIE (7de jaar BSO) Leerlingenprofiel Je hebt het zesde jaar Administratie of Retail achter de rug. Je wil jouw kansen op de arbeidsmarkt vergroten en

Nadere informatie

VERKOOP DERDE GRAAD BSO

VERKOOP DERDE GRAAD BSO VERKOOP DERDE GRAAD BSO september 2004 LICAP BRUSSEL VERKOOP DERDE GRAAD BSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS LICAP BRUSSEL September 2004 (vervangt D/2002/0279/052) ISBN 90-6858-398-0 Vlaams Verbond van

Nadere informatie

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico.

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico. STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD 0-0 WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.be www.shn.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel van het

Nadere informatie

OPLEIDINGENSTRUCTUUR ADMINISTRATIEF MEDEWERKER EXPEDITIE

OPLEIDINGENSTRUCTUUR ADMINISTRATIEF MEDEWERKER EXPEDITIE OPLEIDINGENSTRUCTUUR ADMINISTRATIEF MEDEWERKER EXPEDITIE 1. BESCHRIJVING Referentiekaders: WELZIJN OP HET WERK Beroepsprofielen (SERV, oktober 2004) POLYVALENT BEDIENDE Beroepsprofiel (SERV/CEVORA, juni

Nadere informatie

BSO. TWEEDE GRAAD Tweede leerjaar TV KANTOORTECHNIEKEN: 2000/053 (vervangt 97210) vakken. 5 u/week. WW-s

BSO. TWEEDE GRAAD Tweede leerjaar TV KANTOORTECHNIEKEN: 2000/053 (vervangt 97210) vakken. 5 u/week. WW-s BSO TWEEDE GRAAD Tweede leerjaar vakken TV KANTOORTECHNIEKEN: 5 u/week WW-s 2000/053 (vervangt 97210) Onderwijsvorm en graad Studierichting Studiegebied BSO 2 e graad Kantoor Handel Visie op de studierichting

Nadere informatie

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn:

De competenties die prioritair aan bod komen tijdens dit opleidingsonderdeel zijn: Specifieke lerarenopleiding C ECTS-fiche opleidingsonderdeel vakdidactische oefeningen 2 Code: 10375 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling:

Nadere informatie

Functiebeschrijving Niveau C1-C3 Leidinggevend

Functiebeschrijving Niveau C1-C3 Leidinggevend Ploegbaas Techniek en inrichting Functiebeschrijving Niveau C1-C3 Leidinggevend 1. IDENTIFICATIEGEGEVENS AFDELING TERRITORIUM DIENST INFRASTRUCTUUR SUBDIENST CEL GEBOUWEN FUNCTIE GENERIEKE FUNCTIETITEL

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Medisch administratief bediende BO HA 005 Pagina 1 van 15 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader... 3 1.2 Inhoud... 3

Nadere informatie

TWEEDE EN DERDE GRAAD

TWEEDE EN DERDE GRAAD 12 Bij de overgang naar het eerste leerjaar van de tweede graad kies je een STUDIERICHTING, die reeds min of meer definitief is. Er zijn vier vormen van onderwijs: ALGEMEEN SECUNDAIR ONDERWIJS TECHNISCH

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Boxenoverzicht LINK2 Handel & Administratie Versie juni 2008

Boxenoverzicht LINK2 Handel & Administratie Versie juni 2008 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 03 02 02 03 04 05 06 07 03 HA/K/1 0 0 Oriëntatie op handel en administratie SE SE SE HA/K/1 x x Uitwerking eindtermen: zie Handreiking SLO x x x x x x x x x x x x x

Nadere informatie

BEDRIJFSECONOMIE HANDEL TWEEDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. september 2005 LICAP BRUSSEL D/2005/0279/014

BEDRIJFSECONOMIE HANDEL TWEEDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. september 2005 LICAP BRUSSEL D/2005/0279/014 BEDRIJFSECONOMIE HANDEL TWEEDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS september 2005 LICAP BRUSSEL 1 ste lj BEDRIJFSECONOMIE HANDEL TWEEDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS LICAP BRUSSEL (vervangt

Nadere informatie

Studiegids tweede graad

Studiegids tweede graad Studiegids tweede graad Algemene structuur tweede graad ASO TSO Economie wiskunde 4 u wiskunde 5 u Latijn wiskunde 4 u wiskunde 5 u Wetenschappen wiskunde 5 u Handel Sociale en Technische Wetenschappen

Nadere informatie

Op vlak van communicatie: 1. Regelmatig overleggen en afstemmen met betrekking tot het gevoerde communicatiebeleid.

Op vlak van communicatie: 1. Regelmatig overleggen en afstemmen met betrekking tot het gevoerde communicatiebeleid. O.C.M.W.- LOCHRISTI FUNCTIEBESCHRIJVING AFDELING: DIENST: FUNCTIEBENAMING: SECRETARIAAT COMMUNICATIEDIENST communicatiemedewerk(st)er 1. Plaats in de organisatie De communicatiemedewerk(st)er werkt onder

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Studierichtingen 2 e GRAAD ASO

Studierichtingen 2 e GRAAD ASO 2 e GRAAD ASO EC-M = Economie (economie met extra talen 4 u wiskunde) EC-W = Economie (economie met extra wiskunde 5 u wiskunde) LA = Latijn WE = Wetenschappen Lessenrooster EC-M EC-W LA WE Godsdienst

Nadere informatie

Functiekaart. Bijdragen tot een efficiënt werkende administratie bij het gemeentebestuur en van het secretariaat in het bijzonder.

Functiekaart. Bijdragen tot een efficiënt werkende administratie bij het gemeentebestuur en van het secretariaat in het bijzonder. Functie Graadnaam: administratief medewerker Functienaam: administratief medewerker Functiefamilie: administratief uitvoerend Functionele loopbaan: C1-C3 Afdeling: Algemene zaken Dienst: Secretariaat Subdienst:

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6

Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches. ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Specifieke lerarenopleiding ECTS-fiches ECTS-Fiche Vakdidactische oefeningen 1 Code: 10374 Academiejaar: 2015-2016 Aantal studiepunten: 6 Studietijd: 120 à 150 uur Deliberatie: mogelijk Vrijstelling: niet

Nadere informatie

Studiegebied (bso) Tweede graad... Tweede graad... Derde graad... Derde graad... Kantoor. Kantoor. Kantoor

Studiegebied (bso) Tweede graad... Tweede graad... Derde graad... Derde graad... Kantoor. Kantoor. Kantoor Studiegebied (bs) Tweede graad... Tweede graad... Kantr Kantr Derde graad... Derde graad... Kantr Kantradministratie en gegevensbeheer (7de jaar) Kantradministratie en gegevensbeheer (7de jaar) STUDIEGEBIED

Nadere informatie

TV KANTOORTECHNIEKEN(HT):

TV KANTOORTECHNIEKEN(HT): 1 TSO TWEEDE GRAAD Eerste leerjaar vakken TV KANTOORTECHNIEKEN(HT): 1 u/week WW-s 2000/082 (vervangt 96212) 1 Studiegebied Onderwijsvorm en graad Studierichting Handel TSO 2 e graad Handel-talen 1 Visie

Nadere informatie

SINT-LIEVENSCOLLEGE. Kantoor-Verkoop. Campus Amerikalei. Schooljaar 2011-2012

SINT-LIEVENSCOLLEGE. Kantoor-Verkoop. Campus Amerikalei. Schooljaar 2011-2012 SINT-LIEVENSCOLLEGE School 2011-2012 Kantoor-Verkoop Campus Amerikalei SINT-LIEVENSCOLLEGE secundair onderwijs Kantoor - Verkoop Campus Amerikalei Amerikalei 32 2000 Antwerpen Tel. 03 201 48 80 Fax 03

Nadere informatie

STUDIEAANBOD SINT-JOZEF HUMANIORA 2015-2016

STUDIEAANBOD SINT-JOZEF HUMANIORA 2015-2016 STUDIEAANBOD SINT-JOZEF HUMANIORA 2015-2016 EERSTE GRAAD Eerste leerjaar Algemene vorming (moderne) Klassieke studiën ( of CLIL-) Tweede leerjaar Grieks- Moderne wetenschappen (SEI of CLIL-SEI) ASO TWEEDE

Nadere informatie

BEDRIJFSECONOMIE HANDEL-TALEN TWEEDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. September 2005 LICAP BRUSSEL D/2005/0279/015

BEDRIJFSECONOMIE HANDEL-TALEN TWEEDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. September 2005 LICAP BRUSSEL D/2005/0279/015 BEDRIJFSECONOMIE HANDEL-TALEN TWEEDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS September 2005 LICAP BRUSSEL 1 ste lj BEDRIJFSECONOMIE HANDEL-TALEN TWEEDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS LICAP BRUSSEL

Nadere informatie

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op:

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op: Leren in samenhang in de studierichting Handel tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vak(groep)samenwerking, VOET, evaluatiebeleid, Scholen worden van langsom meer bevraagd

Nadere informatie

Profiel Professionele Taalvaardigheid

Profiel Professionele Taalvaardigheid Profiel Professionele Taalvaardigheid PPT Het Profiel Professionele Taalvaardigheid omvat de taalvaardigheid die nodig is om professioneel in het Nederlands te functioneren en is in de eerste plaats gericht

Nadere informatie

Secundair Volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair Volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 1 september 2011 Secundair Volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 003 Versie 2.0 - Ontwerp Inhoud 1 Opleiding... 4 1.1

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS Guimardstraat 1, 1040 Brussel LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS TV BOEKHOUDING/TOEGEPASTE ECONOMIE BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE Eerste leerjaar: 4 uur/week Tweede

Nadere informatie

Kennisname : Bibliotheekassistent dienstleider BENAMING VAN DE FUNCTIE : NIVEAU : FUNCTIONELE LOOPBAAN : Datum : Functionaris :...

Kennisname : Bibliotheekassistent dienstleider BENAMING VAN DE FUNCTIE : NIVEAU : FUNCTIONELE LOOPBAAN : Datum : Functionaris :... BENAMING VAN DE FUNCTIE : GRAAD : NIVEAU : FUNCTIONELE LOOPBAAN : Bibliotheekassistent dienstleider Deskundige B B1-B3 AFDELING : DIENST : Bibliotheek Bibliotheek Kennisname : Datum : Functionaris :...

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Geïntegreerde proef Boekhouden-Informatica - visie Toegepaste Informatica

Geïntegreerde proef Boekhouden-Informatica - visie Toegepaste Informatica 1 Geïntegreerde proef Boekhouden-Informatica - visie Toegepaste Informatica Een conclusie? Het leerplan Boekhouden-Informatica (D/2007/0279/002) bevat twee onderdelen: het deel Bedrijfseconomie en het

Nadere informatie

TWEEDE GRAAD. Technisch Secundair. Algemeen Secundair. Beroepssecundair TSO ASO BSO LATIJN HANDEL KANTOOR SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN

TWEEDE GRAAD. Technisch Secundair. Algemeen Secundair. Beroepssecundair TSO ASO BSO LATIJN HANDEL KANTOOR SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN TWEEDE GRAAD Algemeen Secundair ASO Technisch Secundair TSO Beroepssecundair BSO LATIJN HANDEL KANTOOR ECONOMIE SOCIALE EN TECHNISCHE WETENSCHAPPEN VERZORGING- VOEDING WETENSCHAPPEN Het ASO (algemeen secundair

Nadere informatie

Formulier 0: verwachtingen

Formulier 0: verwachtingen OBSERVATIESTAGE Formulier 0: verwachtingen SLO Geschiedenis KU Leuven Identificatie student lector vakmentor(en) Verwachtingen Dit formulier beantwoord je voor het begin van de eerste lesobservatie. Let

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure 7 RETAIL (7de jaar BSO) Leerlingenprofiel Je hebt het zesde jaar Retail of Administratie achter de rug. Je wil jouw kansen op de arbeidsmarkt vergroten en bovendien

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

WETENSCHAPPELIJK TEKENEN

WETENSCHAPPELIJK TEKENEN WETENSCHAPPELIJK TEKENEN TWEEDE GRAAD TSO TECHNIEK-WETENSCHAPPEN COMPLEMENTAIR LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL (Vervangt leerplan D/1998/0279/021A vanaf 1 september 2013) Vlaams Verbond van

Nadere informatie

COMMERCIELE SECTOR VERZORGENDE SECTOR INDUSTRIELE SECTOR SOCIALE & TECHNISCHE WETENSCHAPPEN

COMMERCIELE SECTOR VERZORGENDE SECTOR INDUSTRIELE SECTOR SOCIALE & TECHNISCHE WETENSCHAPPEN COMMERCIELE SECTOR VERZORGENDE SECTOR INDUSTRIELE SECTOR HANDEL SOCIALE & TECHNISCHE WETENSCHAPPEN MECHANISCHE TECHNIEKEN INFORMATICABEHEER Begijnhoflaan 1, 9200 Dendermonde 052 25 88 10 info@ktad.be www.ktad.be

Nadere informatie

We hopen dat deze brochure jou en je ouders zal helpen bij het maken van je studiekeuze.

We hopen dat deze brochure jou en je ouders zal helpen bij het maken van je studiekeuze. Deze brochure wil jou en je ouders wegwijs maken in het studieaanbod van het Sint-Norbertusinstituut. Het Sint-Norbertusinstituut is immers een school met vele studiemogelijkheden in het secundair onderwijs.

Nadere informatie

DEEL I 1 ste Graad. 1 ste graad. Lessentabel: Complementaire uren worden aangegeven met *****(één voor elk lesuur)

DEEL I 1 ste Graad. 1 ste graad. Lessentabel: Complementaire uren worden aangegeven met *****(één voor elk lesuur) 1ste graad 1ste jaar B School: Graad: Studierichting: Heilig Hart van Maria-instituut s Gravenwezel Mater Dei-Instituut Brasschaat Sint-Cordula-instituut Schoten Sint-Jozefinstituut Schoten 1 ste graad

Nadere informatie

Informatie opleidingsstandaard voor de EVC procedure. Administratief Medewerker

Informatie opleidingsstandaard voor de EVC procedure. Administratief Medewerker Informatie opleidingsstandaard voor de EVC procedure Administratief Medewerker Kwalificatie: Secretarieel medewerker Niveau: 2 Crebonummer: 90472 Geldig vanaf: 1 augustus 2012 Deel A: Beeld van de beroepengroep

Nadere informatie

Inhoud. DEEL I Het systeem van dubbel boekhouden 19. Inleiding 21

Inhoud. DEEL I Het systeem van dubbel boekhouden 19. Inleiding 21 Inhoud Woord vooraf 5 DEEL I Het systeem van dubbel boekhouden 19 Inleiding 21 Hoofdstuk 1 De balans 25 1 Inleiding 25 2 De balans: actief = passief 26 3 Indeling van de balans in rubrieken 28 3.1 De indeling

Nadere informatie

Pagina 1 van 5 EVALUEREN. 1 Procesevaluatie versus productevaluatie

Pagina 1 van 5 EVALUEREN. 1 Procesevaluatie versus productevaluatie Pagina 1 van 5 1 Procesevaluatie versus productevaluatie Procesevaluatie: richt zich op de kwaliteit van het leerproces en probeert dus het leerproces van de leerlingen en het onderwijsproces (het didactisch

Nadere informatie

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27)

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27) ~ 1 ~ Functionele taalvaardigheid/ tekstgeletterdheid Eindtermen (P)AV voor 2 de graad SO 3 de graad SO 3 de jaar 3 de graad SO DBSO niveau 2 de graad DBSO niveau 3 de graad DBSO niveau 3 de jaar 3 de

Nadere informatie