BEWAARDERS EN STRESS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BEWAARDERS EN STRESS"

Transcriptie

1 !,D "' BEWAARDERS EN STRESS n valuati van ht gbruik van d vragnlijst organisatistrss papr voor ht kwantitatif projct Sociologisch Instituut Lidn M.M. Kommr novmbr 987

2 k) INHOUD INLEIDING ACHTERGROND 3, D. Ht wrk van d bwaardr/piw-r 3.2 En strssmodl 4 '7;).3 D vragnlijst 7.4 D procdur 0 2 DE METING 2. D rspondntn 2.2 Mting van strssorn, strains n prsoon(lijkhid)sknmrkn Btrouwbaarhid Validitit Gbruik van vrschilscors Mting van ht ziktvrzuim 29 3 ZIEKTEVERZUIM ALS AFHANKELIJKE VARIABELE Schaalscors als prdictor van ziktvrzuim Ht strssmodl 35 4 SAMENVATTING EN CONCLUSIE 39 LITERATUUR BIJLAGEN I D vragnlijst II itm-rsttotaalcorrlatis in rdr ondrzok III Patroonmatrics bij paragraaf IV Corrlati-matrics bij paragraaf 2.2.2, V Scors op d "thortisch" schaln VI Aard n omvang van ht ziktvrzuim tc..;4ikyn tct.

3 a INLEIDING Bgin 986 bracht d "wrkgrop blidsanalys ziktvrzuim n vr- loop pnitntiair inrichtingsprsonl" rapport uit aan d Staats- * scrtaris van Justiti. In dit rapport wrd ondr andr vrslag gdaan van n ondrzok door voornomd wrkgrop naar d moglijk oorzakn van gconstatrd rlatif hog ziktvrzuim- n vrloopprcntags ondr "FLO-grchtigd prsonl in d pnitntiair inrichtingn" - i.c. d bwaardrs, of zoals d functi tgnwoordig ht: pnitntiair inrichtingswrkrs (PIW-rs). En substantil dl van dit ondrzok bstond uit n survy ondr bijna 250 PIW-rs in 5 inrichtingn. Hirbij wrd gbruik gmaakt van n op nkl puntn ") aangpast vrsi van d vragnlijst organisatistrss (VOS)) di ca. 0 jaar gldn voor d Ndrlands situati wrd aangpast door Van Dijkhuizn n Rich. rin dit papr zal op n aantal aspctn van ht gbruik vanjdz vragnlijst wordn inggaan. Na n kort schts van d achtrgrond n 3.) uitvoring van ht ondrzok, ht ghantrd strss-modl n d oprationalisati daarvan in d (wdrom aangpast) VOS, zal inggaan wordn op d validitit van dit mtinstrumnt voor d ondrzocht populati. Vrvolgns zal bsprokn wordn in hovrr d scors op d divrs schaln (strssorn n strains) gbruikt kunnn wordn als n indicator voor d oorzakn van ziktvrzuim. Tnslott zal nog inggaan wordn op n poging om ht aan d VOS tn grondslag liggnd strssmodl t totsn op basis van d in ht kadr van dit ondrzok vrzamld ggvns Aan dit rapport, dat als titl drog "BEWAARDERS ONDER DRUK", zal in ht vrvolg van dit papr grfrrd wordn als "rapport ziktvrzuim". á 7,

4 3 ACHTERGROND. Ht wrk van d bwaardr/piv-r Gdurnd d achtr ons liggnd dcnnia is r vl vrandrd in ht Ndrlands gvangniswzn. Mt d bdoling d "rsocialisati" van d gdtinrdn t bvordrn wrdn tussn 953 n 970 n aantal maatrgln gtroffn, waarvan als (vrmodlijk) blangrijkst voor ht wrk van d bwaardr gnomd kunnn wordn: - d intrd van n staf van profssionl hulpvrlnrs; - diffrntiati van d inrichtingn, n daarm samnhangnd slcti van gdtinrdn; - ht aanstlln van commissis van tozicht bij lk inrichting; - tovoging van n "bjgnnd" taak, naast d tozichthoudnd, aan d bwaardrsfuncti; - instlling van n oplidingsinstituut voor ht gvangniswzn. Ht gcombinrd ffct van dz vrandringn was, zo kan achtraf gconstatrd wordn, dat trwijl d bwaardrsfuncti in thori wrd opgwaardrd n d opliding daar ook op wrd afgstmd, ht d bwaardr in d praktijk nit nvoudig wrd gmaakt om zijn rprssiv taak in t ruiln voor n mr bglidnd. Dit wrd nog xtra in d hand gwrkt door d uitbriding van ht gmnschapsrgim, waardoor d bwaardr in plaats van mt individul gdtinrdn stds mr mt "gropn" t makn krg. Na 970 vondn vnns ingrijpnd vrandringn plaats. Wrdn rst nog n aantal inrichtingn gslotn, alras slog d ovrcapacitit om in n nijpnd capacititsgbrk. D hiruit voortvloind constant hog bzttingsgradn, latr gcombinrd mt n aanzinlijk prsonlsrducti ondr glijktijdig (hr)structurring van ht programma voor d gdtinrdn, lidd tot n vrij fors vrhoging van d wrkdruk. Tgn dz achtrgrond vond tzlfdrtijd d aanpassing plaats van d organisati aan d in d voorgaand jarn ingvord vrandringn. D bwaardr most in n tam gaan wrkn n krg t makn mt wrkovrlg, d communicati- n bsluitvormingsstructuur wrdn gmodllrd naar ht "linking-pin systm" n n andr - mindr autoritair- stijl van lidinggvn dd zijn intrd. Ook vond, tgn ht ind van d jarn '70, n hrbzinning plaats op d dtntidolstllingn. Van "rsocialisati" vrschoof d nadruk naar d in d praktijk btr haalbar "human tnuitvorlgging"..;?:

5 4 Mt dit al wrd d functi van d bwaardr in d loop dr jarn aanzinlijk zwaardr. Van n loutr bvilignd n tozichthoudnd taak in n bvlsstructuur mt uniform voorschriftn vond n vrschuiving plaats in d richting van n bglidnd taak in n ovrlgstructuur, waarin d van bovn ggvn richtlijnn zovl moglijk naar ign inzicht n pr situati motn wordn ghantrd. In d organisati vrvult d bwaardr daarm n spilfuncti: hij (of zij, want n nit onblangrijk ontwikkling van d laatst jarn is ook d intrd van vrouwlijk bwaardrs in mannninrichtingn) dint in zowl d lf-, d arbids- als d ontwikklingssctor zorg t dragn voor vilighid (van lijf n god van gdtinrdn zowl als prsonl), bviliging (d ongstoord tnuitvorlgging van d vrijhidsbnming) n bjgning (bprking van d door d dtnti togbracht schad n voorbriding op d trugkr in d maatschappij). Uit (tot nog to vooral buitnlands) ondrzok komt naar vorn dat dz vrzwaard bwaardrsfuncti n vrij groot aantal factorn bvat di kunnn bijdragn tot ht ondrvindn van spanningn in ht wrk (zi: JV 3/84). Dz factorn kunnn als volgt wordn gcatgorisrd (zi: Strijbos, 984): - rolonduidlijkhid n -conflict; - wrkblasting; - loopbaanprspctivn; - wrkrlatis n wrkstructuur; - maatschapplijk positi. In dzlfd ondrzokn wordt grgld n rlati glgd tussn d in ht wrk ondrvondn spanningn n tw vrschijnsln di ook in d Ndrlands situati bknd zijn: hog ziktvrzuim- n vrloopprcntags. D basis voor drglijk uitsprakn wordt gvondn in n modl van ht sociaal-psychologisch procs dat vlal wordt aangduid mt d trm "strss". Dit modl zal in d volgnd paragraaf bhandld wordn..2 En strss-modl Wannr gpoogd wordt zikt, of althans n vrmindrd wlbvindn, t vrklarn uit psycho-social omgvingsinvlodn, wordt daarvoor vlal gbruik gmaakt van ht bgrip "strss". Hirondr kan, afhanklijk van d ghantrd invalshok, vl vrschillnds vrstaan wordn. In ht algmn gaat ht chtr om n intrmdiair variabl tl

6 5 HJ tussn omgvingsinvlodn n wlbvindn, of om ht total sociaalpsychologisch procs waarin dz rlati tot stand komt. Ht is dz laatst opvatting van strss di tn grondslag ligt aan d door d "wrkgrop blidsanalys ziktvrzuim" ghantrd vragnlijst. Dit procs kan wordn wrggvn als is gburd in modl. Hirin wordn ondrschidn strssorn, waarondr vrstaan wordt omgvingsisn (psychisch, sociaal of fysik) di d capacititn van d pr-. soon tbovn gaan. Ook n vrstoord vnwicht tussn d bhoftn van d prsoon n wat d omgving hm of haar t bidn hft dint als n strssor t wordn bschouwd. D strssorn kunnn plotsling n hvig van aard zijn (zoals ht gval is bij gijzlingn), of doorlopnd aanwzig maar winig intns (zoals ht gval is wannr mn in zijn wrk of rlati stds nt its bovn zijn vrmogn mot prstrn). k) Mnsn ragrn op vrschillnd wijzn op d aanwzighid van strssorn. Dit zg. "coping - gdrag" kan in tw catgoriën ondrschidn wordn: acti di gricht is op n vrandring van d omgving of d rlati daarm, n acti waarm mn probrt d gvolgn van d strssorn t vrmindrn. Vooral d laatst catgori van ractis wordt in ht algmn nit positif boordld, in vl gvalln omdat r sprak is van sociaal mindr wnslijk gdrag (alcoholgbruik, cynism), maar vooral omdat ht op d lang duur inffctif is. Wannr ht copinggdrag nit lidt tot vrmindring van d invlod van d strssorn, kunnn d ngativ gvolgn daarvan (t ondrschidn in fysiologisch, psychisch n gdrags-strains), uitindlijk tot zikt lidn. Toch is strss op zich nit ngatif; ht is htzlfd mchanism dat mnsn prikklt om optimaal t functionrn. Hirvoor hft mn nu nmaal n bpaald spanning nodig, n r is pas sprak van ngativ gvolgn wannr dz spanningn (gdurnd n langr priod) t groot wordn - of t klin blijvn. Dit kan zich o.a. uitn in angst, of in ht gvol onvolwaardig t zijn. In hovrr omgvingsisn lidn tot t grot of t klin spanningn hangt af van prsoons- n prsoonlijkhidsknmrkn, n vnzr van d ondrstuning di mn van zijn omgving ondrvindt.

7 Figuur : ht thortisch strssmodl PERSOON - OMGEV ING fit motivn tot wrkn vs. aanbod voor dz motivn wrkisn vs. bkwaamhdn PERSOON A/B typ GLOBALE OBJECTIEVE OMGEVING bropsrol andr social rolln SUBJECTIEVE OMGEV ING gprcpird aanbod van motivringn gprcpird wrkisn REAKT IES affctif fysiologisch gdragsmatig GEZONDHEID ZIEKTE morbiditit mortalitit ongvalln SOCIALE HULPBERE IDHE ID tastbaar n motionl maglgg ' M

8 7 In ht modl is..a. wrggvn als n squntil procs, dat wordt bïnvlod door tw (complxn van) intrvniërnd variabln. In d rst instanti is r d objctiv omgving, di isn stlt aan d prsoon. Vrvolgns is r d door d prsoon rvarn subjctiv omgving (d prsoons- n prsoonlijkhidsknmrkn di op dz prcpti van invlod zijn, zijn nit in dit strssmodl opgnomn). D volgnd stap is d racti op d ondrvondn spanning (hir is sprak van hoofd- n intracti-ffctn van zowl prsoonsn prsoonlijkhids- als ondrstuningsvariabln, n van invlod van d ovrnstmming tussn prsoon n omgving). Tnslott zijn in ht modl nog d uitindlijk gvolgn t vindn: zikt of gzondhid. Als gzgd is ht hir gschtst modl slchts één van vl manirn waarop ht bgrip strss bschouwd kan wordn. Hirvoor zij chtr vrwzn naar d litratuur (bv. Klbr, 982; Vrhagn, Nass & Winnubst, 982); binnn ht kadr van dit papr is slchts van blang dat dit modl goprationalisrd is in d gbruikt vragnlijst. In ht volgnd hoofdstuk zal nadr wordn inggaan op dz oprationalisati..3 D vragnlijst Voor haar nquêt ondr bwaardrs hft d "wrkgrop blidsanalys ziktvrzuim" gbruik gmaakt van n (t.o.v. d vrsi als bschrvn in Van Bastlaar n Van Brs, 978) aangpast vrsi van d Vragnlijst Organisati Strss, d VOS (zi bijlag I). Hirin wrdn nit alln sommig vragn spcifik afgstmd op d wrksituati van d bwaardr, maar ook nkl blokkn vragn vrvangn of wgglatn. Zo wrdn mt ht oog op t vrwachtn ngativ ractis, n daaruit voortvloind onwil (srius) m t wrkn, d vragn ovr, rook- n drinkgwoontn gschrapt, vnals di ovr ht gbruik van slaapn/of kalmringsmiddln. D vragn ovr d houding tgnovr ondrgschiktn n ovr d contactn mt d dirct mrdr vrviln, omdat bwaardrs gn ondrgschiktn hbbn, rspctivlijk bij d uitvoring van hun wrk nit ondr dirct suprvisi staan. Ht blok mt vragn ovr A/B-typ gdrag wrd vrvangn door n (vl) kortr; dat ovr jobbtrokknhid door tw blokkn mt vragn ovr houding n optrdn tgnovr gdtinrdn (ontlnd aan Van dr Lindn, 979). Hirbij wrd vrzocht dzlfd vragn nog n twd maal in t vulln, maar nu zoals mn dacht dat dit door d mrdrhid

9 8 van d collga-piw'rs zou wordn gdaan. Bdoling van dit laatst was om n "prsoon-omgvings-ovrnstmming" (P-E-fit) t kunnn samnstlln. D vraag ovr ziktvrzuim tnslott wrd aanmrklijk uitgbrid: van 5 afzondrlijk ziktpriods kondn d duur n d global oorzaak wordn aanggvn. Bij dit laatst achtt d wrkgrop ht vooral van blang t kunnn ondrschidn tussn ongvalln (al dan nit tijdns ht wrk), n andr oorzakn. Daarbinnn wrd dan wr ondrschidn tussn chronisch aandoningn, klin kwaln, zikt als gvolg van spanningn in ht wrk rsp. d privé-omstandighdn, n ovrig. In totaal was d gbruikt vragnlijst daarm gricht op ht mtn van 8 strssorn: vragn - rolonduidlijkhid (fitlijk) Pl (gwnst) - vrantwoordlijkhid (fitlijk) 'P (gwnst) - wrkblasting (fitlijk) (gwnst) - onvoldond gbruik knnis/kwalititn - participatigbrk - rolconflict - gbrk ondrstuning - gbrk ondrstuning - gbrk ondrstuning - gbrk ondrstuning - gbrk ondrstuning - gbrk ondrstuning - onzkrhid tokomst chf dircti collga's andrn op ht wrk partnr vrwantn/knnissn wrk - gprikkld rlati mt chf - spanningn mt andr afdlingn -6 32A-F A-D A-I A-C :A 37-40:C :B 37-40:D 37-40:E 37-40:F Hirnaast wrdn 3 prsoons- n prsoonlijkhidsknmrkn gmtn: vragn - lftijd - dinsttijd bij gvangniswzn - dinsttijd in dz inrichting - dinsttijd als bwaardr - gslacht - rigiditit: dogmatism - rigiditit: ordning - A/B-typologi - ordgrichthid: ign houding

10 9 - ordgrichthid: houding collga's ordgrichthid: ign optrdn ordgrichthid: optrdn collga's gdtinrdngrichthid: ign houding gdtinrdngrichthid: houding collga's gdtinrdngrichthid: ign optrdn gdtinrdngrichthid: optrdn collga's opliding (algmn) - opliding (CWOI) 2 t. Tnslott wrdn nog 0 strains gmtn: vragn - ziktvrzuim (kwantitatif) ziktvrzuim (kwalitatif) ontvrdnhid mt ht wrk algmn psychosomatisch klachtn 48A E-K - hartklachtn 483 C D - angst 49A C F L - dprssivitit 49BEGHJM - gprikkldhid 49K N 0 - vrlis zlfwaardring 50 - bzorgdhid ovr ign functionrn 5-54 Bij d strssorn rolonduidlijkhid, vrantwoordlijkhid n wrkblasting wrd in d analys nit gbruik gmaakt van d scor op d vragn naar d "wns", maar van d P-E-fit, d.w.z. gwnst minus fitlijk. Bij d prsoonsknmrkn ord- rsp. gdtinrdngrichthid is stds d scor di mn d collga's toschrf afgtrokkn van d "ign". Ht ligt voor d hand d aldus gcrërd maat voor ovrnstmming tussn prsoon n omgving (collga's) vrdr t b- * ) schouwn als strssor. In d analys is dit dan ook gburd; daarnaast zijn d "ign" scors gbruikt als prsoonsknmrk. Pr variabl -strssor, strain of prsoon(lijkhid)sknmrk- zijn in d vragnlijst dus in d mst gvalln n aantal vragn opgnomn, waarvan vrondrstld wrd dat z n (Likrt-)schaal vormn. Mstal wrdn pr vraag 5 antwoordcatgoriën aangbodn, waaruit d rspondnt ht van topassing zijnd antwoord dind t kizn. Bij d bsprking van d schaalconstructi zal nog inggaan wordn op d vraag of daarbij bdold vrschil of dé absolut waard daarvan gbruikt mot wordn

11 lo.4 D procdur D vragnlijst wrd uitindlijk ingvuld door 239 bwaardrs, vrsprid ovr 5 pnitntiar inrichtingn. Zij maaktn dl uit vann -gstratificrd- stkprof: rst wrdn 7 huizn van bwaring (hvb's), 5 gslotn n 3 half-opn gvangnissn gslctrd uit d 26, 8 rsp. 9 inrichtingn in dz catgoriën (d 3 "bijzondr" inrichtingn -pnitntiair ziknhuis, pnitntiair slcticntrum n fornsisch obsrvati- n bhandlingsafdling blvn buitn bschouwing). Vrvolgns wrdn binnn lk inrichting zovl bwaardrs gslctrd, dat d vrdling van d aantalln pr inrichtingscatgori ovrnkomn mt di van ht total prsonlsbstand (63, 24 rsp. 3%), n ht totaal aantal t bnadrn bwaardrs uitkwam op ruim 3% van dit prsonlsbstand (N-2592). Rkning houdnd mt n uitval van ca. 3% zou d vragnlijst aldus afgnomn wordn bij n stkprof mt n omvang van ca. 0%. D introducti van ht ondrzok vond schriftlijk plaats: rst via n brif n n "communiqué" aan dirctis n prsonl van d btrokkn inrichtingn, daarna via n brif aan d in d stkprof opgnomn bwaardrs. D vragnlijstn wrdn, conform d aanbvling in d tsthandliding (Rich n Van Dijkhuizn, 979: 9), afgnomn in dinsttijd n in gropsvrband. Hirdoor was ht moglijk om in gval van onduidlijkhdn vragn t stlln. D afnam wrd vrzorgd door d prsonlsconsulntn van d dircti gvangniswzn (DGW); zik rspondntn bzochtn zij zonodig thuis. Ht invulln van d vragnlijst kostt tussn d 45 minutn n,5 uur. D rspondntn vuldn zlf d vragnlijst in door d van topassing zijnd antwoordn t omcirkln; slchts ht dl ovr ziktvrzuim bhofd latr nog nigszins t wordn bwrkt. D data-ntry vond plaats dirct vanaf d vragnlijstn, waardoor d potntiël foutnbron van ht ovrnmn van d ggvns op cod-shts wrd uitgschakld. Uitraard wrd control-gponst. D data-analys tn bhov van ht rapport ziktvrzuim vond ghl plaats mt gbruikmaking van ht Statistical Packag for th Social Scincs (SPPS), vrsi X, rlas. Voor d nadr analys t.b.v. dit papr wrd gbruik gmaakt van rlas 2 van htzlfd pakkt.

12 nt' L. 2 DE METING In dit hoofdstuk wordt d mting bsprokn van d strssorn, d strains n d prsoon(lijkhid)sknmrkn, alsmd van ht ziktvrzuim. Na n bschrijving op hoofdpuntn zal rst inggaan wordn op d validringsprocdur t.a.v. d rstgnomd soortn schaln n d rsultatn daarvan. Daarna wordt afzondrlijk aandacht bstd aan d mting van ht ziktvrzuim. k, 2. D rspondntn Als gzgd bstond d uitindlijk stkprof uit 239 bwaardr/piw- 'rs, d.i. ruim 9,2% van d in totaal 2592 prsonn tllnd populati (t.t.v ht ondrzok, in april/mi 985). Waar d oorspronklijk stkprof 350 bwaardrs bdrog, kwam d bruto compltion rat uit op 68,3%. Van d oorspronklijk stkprof viln chtr 35 prsonn af omdat zij bij nadr inzin nit blkn t voldon aan d critria (d.w.z. dat zij kortr dan n half jaar in dinst warn, of gn bwaardr/piw'r mr), trwijl 44 prsonn nit brikt kondn wordn wgns langdurig afwzighid. D ffctiv stkprof bstond dus uit slchts 35 prsonn; daarm komt d bruto rspons op 87,4% n d uitindlijk compltion rat op 75,9%. Slchts één inrichting wijkt strk van dit global bld af; als gvolg van n winig tactisch introducti van ht ondrzok lag d dlnambridhid daar xtrm laag (zi tabl ). Ondr d rspondntn warn 22 vrouwn, d.i. 9,3%. Dit lijkt n ovrvrtgnwoordiging, waarschijnlijk vroorzaakt door d opnam van d pnitntiair inrichting voor vrouwn (PIV) -waar naar vrhouding zr vl vrouwlijk prsonl wrkzaam is- in d stkprof. Omdat r vrdr gn aanwijzingn warn dat d uitindlijk stkprof op ssntiël puntn afwijkt van d total populati (m.u.v. d afwzighid van dgnn di kortr dan n half jaar in dinst warn) is d rprsntativitit nit vrdr naggaan. D stkprofprocdur, alsmd d vrij hog uitindlijk compltion rat, wttign ht vrtrouwn dat dz ovrigns vrij groot is. Jr

13 2 Tabl : Omvang formati, oorspronklijk stkprof n uitindlijk stkprof, alsmd d bruto compltion rat pr in ht ondrzok btrokkn inrichting, rsp. catgori inrichtingn. inrichting forma- oorspr. uitind. bruto ti stk- stk- compl. prof prof rat hvb Arnhm ,5 hvb Luwardn ,7 hvb Assn ,7 hvb D Vst (Haarlm) ,5 hvb Dn Bosch ,7 hvb D Schans (A'dam) ,8 PIV (A dam) ,3 TOTAAL hvb's ,2 gv. Dn Haag ,2 Essrhm (Vnh.) ,3 Schuttrswi (Alkm.) , gv. Winschotn ,5 Nw. Vossvld (Vught) ,5 TOTAAL gs. gv ,8 Banknbosch (Vnh.) ,0 Wstling (Hrhw.) ,0 Tr Pl (Svnum) ,0 TOTAAL half-opn ,6 TOTAAL ,3 Van d rspondntn was 22% jongr dan 29 jaar, 45% tussn d 30 n 39, 25% tussn d 40 n 49 n 8% 50 jaar of oudr. Ovrigns is d minimumlftijd voor d bwaardrsfuncti 24 jaar, n vindt bij 60 jaar functionl lftijdsontslag (FLO) plaats. D dinsttijd kan mt dri matn gmtn wordn: d total tijd dat mn bij ht gvangniswzn in dinst is, d tijd dat mn in d bwust inrichting wrkzaam is, n d tijd dat mn als bwaardr wrkzaam is. Dit loopt i.h.a. nogal uitn: n vrij aanzinlijk dl van d bwaardrs -mt nam dgnn mt n dinsttijd tussn d 5 n 0 jaar bij ht gvangniswzn- is zijn loopbaan bgonnn bij d gstichtswacht, ht dinstvak dat tot zijn (gdltlijk) ophffing nig jarn gldn d "buitnbwaking" vrzorgd. D vrdling ovr vir dinsttijdcatgorién is voor lk van dz matn wrggvn in tabl 2. Hirbij mot bdacht wordn dat alln bwaardrs/piw-rs zijn ; IT

14 ' gënquêtrd mt n dinsttijd van tnminst n half jaar. Tabl 2: D wrkrvaring van d gënquêtrd bwaardrs (N-239). Aantal jarn wrkzaam: -<= 2 3 -< 5 6 -< 8 >=. 9 gmiddld duur in jarn 8,25 bij ht gvangniswzn 3 als bwaardr % % % 3,8 4,2 3,4 33,9 36,4 40,5 6,3 6,0 6,3 46,0 34,4 29, ,75 6,3 idm, in dz inrichting Ht fit dat bijna d hlft van d in ht ondrzok btrokkn bwaardrs 9 jaar of langr in dinst is van ht gvangniswzn is nit van blang ontbloot. In d loop dr jarn zijn namlijk d nodig wijzigingn opgtrdn in d wrving n slcti, n dit zou wllicht tot uitdrukking kunnn komn in d scors op d in d vragnlijst opgnomn schaln - afgzin nog van ht fit dat d slctiprocdur, waarin tgnwoordig divrs tsts wordn afgnomn, bwaardrs i.h.a. nogal wantrouwnd hft gmaakt op ht punt van vragnlijstn. Wrd zo'n 20 jaar gldn nog vooral gslctrd op postuur n "grot handn" (zoals oudr bwaardrs ht uitdrukkn), sinds ht bgin van d 70-r jarn vindt d slcti plaats aan d hand van tsts, di in tw fasn wordn afgnomn. Tijdns d voorslcti wordn tw intlligntitsts n n prsoonlijkhidstst afgnomn. Mt dz laatst wordn vijf ignschappn gmtn: - psychisch inadquati; - social inadquati; - rigiditit; - gvolsmatighid; - social vrs. En scor in d bovnst tw dciln van één van dz schaln lidt tot n afwijzing; voor ht ondrhavig ondrzok btknt dit dat 4'r!

15 4 sollicitantn di rg hoog scorn op ignschappn di in ht strssmodl n blangrijk rol spln, rds bij d voorslcti afvalln. Bij d hoofdslcti wordn twaalf prsoonlijkhidsknmrkn gmtn. D scors daarop dinn ovrigns vooral als n lidraad bij n gsprk mt d tstpsycholoog. Als "idaal-scors" wordn ghantrd n hogr dan gmiddld scor op social contactn n assrtivitit, n lagr dan gmiddld scor op social vrs, nrvositit, zorgn, onvrdraagzaamhid n impulsif ragrn, n tnslott n gmiddld scor op social wnslijkhid, dominanti, wantrouwn, rigiditit n wrkinstlling. Blijkt uit ht gsprk dat r sprak is van onvoldond social vaardighdn, stabilitit n/of zlfwaardring n zlfvrtrouwn, dan wordt d sollicitant afgwzn; dat gburt ook in gval van n ongwnst combinati van scors op d gmtn prsoonlijkhidsknmrkn. 2.2 Mting van strssorn, strains n prsoon(lijkhid)sknmkn Na dz global schts van d rspondntn zal nu rst d procdur van schaalconstructi n validring bsprokn wordn. Hirbij wordt ondrschidn tussn n ondrzok naar d btrouwbaarhid van d dimnsis, n n ondrzok naar d validitit. D gvolgd procdur is grotndls dzlfd als bschrvn in d tsthandliding (Van Bastlaar n Van Brs, z.j.). Ht blangrijkst vrschil is dat in d analyss mt btrkking tot d P-E fit's stds gbruik is gmaakt van d 'war' vrschilscors, n nit van d absolut waardn. D rdn hirvoor is dat ook d in ht 'rapport ziktvrzuim' gprsntrd bvindingn gbasrd zijn op analyss waarin d 'war' vrschilscors zijn gbruikt, n ht dol van dit papr vooral is om ht gbruikt instrumnt t valurn. Omdat ht gbruik van 'war' in plaats van absolut scors wl consquntis kan hbbn voor d corrlatis van d btrffnd variabln mt d ovrig, zal in nadr inggaan wordn op d gvolgn van dz kuz Btrouwbaarhid a. Itmanalys Tnind na t gaan of all dimnsis (zi par..3) homogn zijn, wrdn m.b.v d procdur RELIABILITY (SPSS Inc, 983: p ) pr schaal d itm-rsttotaal corrlatis (corrctd itm-total

16 5 corrlations) brknd. Dz gvn ht vrband wr tussn n itm n d ongwogn somscor van d schaal, zondr dat daarin ht bwust itm is opgnomn. D rsultatn zijn opgnomn in tabl 3. Daarin zijn uitraard nit opgnomn d 2 strssorn di mt maar één vraag wordn gmtn; vnmin zijn opgnomn d itm-totaal corrlatis van di itms di uitindlijk nit bij d schaalconstructi wrdn gbruikt. Dit was ht gval wannr d itm-totaal corrlati bndn d.33 lag, d.w.z. dat mindr dan 0% van d varianti in d variabl vanuit d schaal vrklaard kan wordn. kj br,. Tabl 3: jtm-rgqrtotaal cougaatis (x 00) van d in d uitindlijk schaln opgnomn itms (zi voor d corrspondrnd vragn p. 7 n 8), alsmd d Crolíts...~4,.a..(x 00) van dz schaln. schaal itm no. alpha rolonduidlijkhid (fit.) rolonduidlijkhid (PE) vrantw.hid (fit) vrantw.hid (PE) wrkblasting (fit.) wrkblasting (PE) onv. gbr. knn./vaard participatigbrk rolconflict gbr. ondrst. chf gbr. ondrst. dircti gbr. ondrst. collga's gbr. ondrst. andrn gbr. ondrst. partnr gbr. ondrst. vrw./kn onz. tokomst wrk ontvr. mt ht wrk (psycho)som. klachtn hartklachtn angst dprssivitit , 4 gprikkldhid lt. 4 vrlis zlfwaardring lp bz. ign function f AB-typologi ' rigiditit: dogmatism rigiditit: ordning ordgr. (houd./zlf) A 62 ordgr. (houd./and.)

17 6 ordgr. (optr./zlf) ordgr. (optr./and.) gdt.gr. (optr./zlf) gdt.gr. (optr./and.) ordgr. (houd./pe) ordgr. (optr./pe) gdt.gr. (optr./pe) Bij d AB-typologi was sprak van n aanmrklijk rducti van ht aantal itms tot 3. Dri andr schaln mostn op grond van d itm-analys ghl vrvalln: - gdtinrdngrichthid (ign houding); PI - P-E fit gdtinrdngrichthid. (houding collga's); In bijlag II zijn d mt tabl 3 corrspondrnd tablln opgnomn voor d 4 ondrzokgropn di bschrvn zijn in d tsthandliding (Van Bastlaars n Van Brs, z.j., p. -4). Bij vrglijking mot bdacht wordn dat d daarin ondrstrpt itms in d aan d bwaardrs voorglgd vragnlijstn ontbrakn of (ingrijpnd) andrs gformulrd warn. Ovrigns zijn d bvindingn bij d andr ondrzokgropn nit gbruikt als basis voor bslissingn omtrnt ht opnmn van itms in n schaal. b. - Principal componntnanalys. pr _ dimnsi Op lk van d oorspronklijk schaln is n principal componntnanalys uitgvord m.b.v. d procdur FACTOR (SPSS Inc., 983, p ). Bij d schaln vrantwoordlijkhid (fitlijk), wrkblast ting (fitlijk), vrantwoordlijkhid (wns), wrkblasting (wns) n AB-typologi, alsmd d dri gdtinrdngrichthld-schaln, lvrd dit n mrdimnsional uitkomst op. Dit kwam ovrn mt d uitkomstn van d itmanalys, n gaf aldus n xtra rdn om n aantal itms uit d uitindlijk schaln wg t latn. Hrhaling van d PC-analys op d ingkort schaln lvrd vrvolgns unidimnsionalitit op, htgn n bvstiging is van d homognitit van d schaln. In d tsthandliding wordt vrmld dat in tw van d vir daar bhandld datasts d dimnsi wrkblasting in 2 subdimnsis uitn

18 \- 7 vil, doch dat dz zodanig gcorrlrd warn dat toch tot homognitit bslotn kon wordn (Van Bastlaar n Van Brs, z.j., p. 5). In d hir bsprokn datast wrdn chtr dri dimnsis aangtroffn, di moilijk intrprtrbaar warn. D tw mst "stornd" itms (3 n 4) zijn daarom bij ht construrn van d schaal gschrapt, waarna n unidimnsional schaal ovrblf. En vrglijkbaar problm dd zich voor bij d schaal algmn psychosomatisch klachtn. Hir ontstond n factor waarop d itms "maagpijn", "migrain", "slcht gzondhidstostand", "gn tlust" n "moit mt slapn" hoog laaddn, n één di bpaald wrd door d itms "trilln van d handn", "zwtn van d handn" n "duizlighid" (ngativ corrlatis). Ht lijkt nit onmoglijk dat dit ht gvolg is van ht gvn van sociaal wnslijk antwoordn - uit latr gsprkkn mt bwaardrs blk dat sommign d hir bdold vrschijnsln zagn als n tkn van xtrm znuwachtighid. Omdat bij schv rotati (OBLIMIN) d bid factorn gcorrlrd blijkn (r - 0,42), n slchts één itm-totaal corrlati (di van "trilln van d handn") aan d lag kant is, is d schaal toch als voldond homogn bschouwd om hm als ghl t gbruikn. c. Btrouwbaarhid van d rsultrnd schaln In tabl 3 wrd pr schaal ook rds vrmld d bijbhornd Cronbach's alpha. Dz coëfficiëntn, brknd op basis van ht ALPHAmodl (SPSS inc., 983: p. 77), zijn n maat voor d homognitit van n schaal (vgl. Nunnally, 978: p. 24). D gvondn waardn, di all bovn d 0,60 liggn (n aantal komt zlfs bovn d 0,80), zijn voldond groot om t sprkn van intrn consistnt schaln, zkr wannr mn bdnkt dat ht aantal itms pr schaal vrij gring is (d coëfficiënt alpha nmt to mt ht aantal -god mt d rst van d schaal corrlrnd- itms) Validitit Kan uit ht voorgaand bslotn wordn dat d gconstrurd schaln voldond btrouwbaar zijn, dit zgt nog winig ovr d validitit: mtn d schaln wat w willn mtn. Btrouwbaarhid is daarvoor wliswaar n noodzaklijk voorwaard, doch gn voldond. Voor wat btrft d validitit kan ondrschidn wordn naar, kj

19 8 "contnt"-validitit, prdictiv validitit n "construct"-validitit (zi Nunnally, 978: p. 86-3). D rst vorm hft btrkking op d vraag of d vrschillnd schaln gacht kunnn wordn ht hl spctrum t bstrijkn dat w willn mtn, n of z nit (ook nog) its andrs mtn. D twd soort validitit btrft d mat waarin d gmtn groothid in staat is daarm samnhangnd (doch nit pr s latr optrdnd) gdrag t 'voorsplln". Mt d laatst vorm wordt bdold d mat waarin d mt bhulp van d schaln gconstrurd bgrippn ovrnkomn mt d thortisch bgrippn waarvoor z gacht wordn n maat t zijn. Op basis van ht voor dit ondrzok gbruikt matriaal kan van d schaln slchts d contnt-validitit vastgstld wordn. Om d construct-validitit vast t stlln zoudn immrs d vrschillnd thortisch bgrippn (wrkblasting, paticipatigbrk tc.) mt bhulp van vrschillnd instrumntn gmtn motn wordn - waarondr bij voorkur n gijkt. Vrglijking van d rsultatn zou dan inzicht vrschaffn in d construct-validitit. En drglijk mrvoudig mting hft chtr nit plaatsgvondn. Wl zou mn kunnn stlln dat d construct-validitit van d krnbgrippn ("objctiv omgving / PE-fit", "gbrk aan ondrstuning" n "racti op spanning") vastgstld kan wordn: dz wordn immrs lk mt divrs instrumntn gmtn. Op dz zaak komn w nog trug; hir bprkn w ons tot d validitit van d afzondrlijk schaln. Voor d prdiktiv validitit gaat ignlijk htzlfd op: r zijn gn critriumvariabln (gmtn) aan d hand waarvan d voorspllnd waard van d afzondrlijk schaln vastgstld kan wordn; inzovrr d gvondn schaalwaardn gn strk samnhang zoudn vrtonn mt ht als critriumvariabl t bschouwn ziktvrzuim, zou dit vngod opgvat kunnn wordn als n ontknning van d validitit van ht modl als van di van d mtingn. Blijft dus ovr d contnt-validitit. Hirbij kan allrrst gwzn wordn op d,zg. "fac-validity" van d divrs schaln: d vragn waaruit z bstaan lijkn zo op ht rst gzicht in lk gval gschikt om dl uit t makn van n instrumnt dat bdold is om d btrffnd vrschijnsln t mtn. Dit gldt zowl voor d itms di (vrijwl ongwijzigd) uit d oorspronklijk vragnlijst zijn ovrgnomn als voor d ghl niuw of andrs vrwoordd, alsmd d

20 9 k) niuw togvogd schaln. Nu mog fac-validity n rst vrist zijn om van construct-validitit t kunnn sprkn, ht is zkr nit voldond: dat itms in d opvatting van d opstllr van d vragnlijst n bpaald vrschijnsl mtn zgt nog winig ovr wat r gburt wannr d vragnlijst aan d ondrzokgrop wordt voorglgd. En mthod om op basis van d vrkrgn antwoordn d validitit (nigszins) vast t stlln, bidt d principal componntnanalys. Wannr uit n drglijk analys op d itms di dl uitmakn van n aantal (vntul ondrling gcorrlrd) schaln nit zou blijkn dat d tot één schaal bhornd itms strkr mt lkaar (c.q. d ondrliggnd factor) samnhangn dan mt d andr itms, of indin d vrschillnd vrwacht dimnsis nit ondrschidbaar zoudn zijn, zou dit n aanwijzing zijn dat r gn sprak is van contnt-validitit. Om dz rdn zijn n aantal principal componntn-analyss uitgvord mt bhulp van d procdur FACTOR (SPSS Inc., 983, p ), namlijk op d strssorn (incl. gdtinrdn- / ordgrichthidsschaln), d ondrstuningsschaln n d strains. Bij dz analyss is stds gbruik gmaakt van schv rotati (OBLIMIN mt maximal schfhid); zodond kon tvns naggaan wordn of d vrschillnd schaln gacht mochtn wordn ook nog its gmnschapplijks t mtn. D rsultatn wordn hirondr bsprokn. k) 4,,r7 a. D schaln Strssorn Analys op bovnbdold wijz van d itms di uit d in paragraaf 2.2. gschts procdur naar vorn kwamn als gschikt om t wordn opgnomn in d strssor-, gdtinrdngrichthids- n ordgrichthidsschaln, lvrt ht volgnd bld op. D itms di bhorn tot d schaln fitlijk rvarn rolonduidlijkhid, vrantwoordlijkhid, n wrkblasting blijkn strk ngatif t corrlrn mt d corrspondrnd PE-fits. Dit is natuurlijk nauwlijks vrwondrlijk, waar d laatst n linair transformati van d rst zijn. Mn zou daarom kunnn zggn dat d rsultrnd factorn uovrbpaald" zijn; daar staat tgnovr dat ht wl dglijk gaat om concptul t ondrschidn zakn (rvarn wrkdruk tgnovr discrpanti tussn rvarn n gwnst wrkdruk tc.) - w zin dan ook dat d scors op d 'wns'-variabln voor vrschillnd rspondntn vrschillnd

21 20 waardn bvattn. Om dz rdn zijn toch bid soortn itms in d analys ghandhaafd. Er rsultrn dan 6 factorn mt n Eignwaard grotr dan (bij in totaal 56 itms); zij vrklarn gzamnlijk 73,2% van d total varianti. D OBLIMIN-rotati convrgrt bij mr dan 0 factorn chtr nit in ht standaard-aantal itratis (25), trwijl d oplos- - sing mt factorn al nit god intrprtrbaar is. Rducti van ht aantal factorn tot 8, waarm toch nog 55% van cl. varianti vrklaard wordt, gft chtr n god intrprtrbar oplossing (zi bijlag III voor d patroonmatrix). Dz factorn kunnn als volgt bnomd wordn:. wrkdruk (rvarn n discrpanti); 2. rolonduidlijkhid (rvarn n discrpanti); 3. ordgrichthid (discrpanti zlf - collga's); 4. vrantwoordlijkhid (rvarn n discrpanti); 5. gdtinrdngrichthid (discrpanti zlf - collga's); 6. rolconflict; 7. gbrk aan ontplooiingsmoglijkhdn; 8. participatigbrk. Vrglijking mt tabl 3 laat zin dat ht daarin gmaakt ondrschid tussn "rvarn" n "discrpanti" zoals rds gzgd bij d schaln rolonduidlijkhid, vrantwoordlijkhid n wrkblasting nit uit d analys naar vorn komt, trwijl zich its vrglijkbaars voordot tn aanzin van "houding" n "optrdn" bij d schaal ordgrichthld. Ook valt op dat d strssorn onvoldond gbruik van knnis n vaardighdn n onzkrhid ovr d tokomst van ht wrk ontbrkn. D dsbtrffnd itms blijkn namlijk gzamnlijk één factor t bpaln (ook bij d oplossingn mt 9 of 0 factorn); dz is gbrk aan ontplooiingsmoglijkhdn gnomd. Hirbij kan wordn opgmrkt dat ook in d tsthandliding vrmld wordt dat d factor onvoldond gbruik van knnis n vaardighdn nit duidlijk naar vorn kwam, doch dat d btrokkn itms o.a. laaddn op d factor tokomstonzkrhld (Van Bastlaar n Van Brs, z.j.: p. 7). Voorts is ht zo dat nit all itms ht strkst samnhangn mt d factor waarm mn op ht rst gzicht d mst samnhang zou vrmodn, n vnmin ladn op lk factor slchts di itms (hoog) di mn zou vrwachtn. D hir bschrvn factor-analys gft dus slchts n gdltlijk bvstiging van d contnt-validitit van d in d vragnlijst opgnomn schaln. Omdat ht uitindlijk gaat om d 4

22 B B ondrliggnd variabl "subjctiv omgving / PE-fit", hoft dit nit als n rnstig bzwaar gzin t wordn. D bdold afwijkingn van ht vrwachtt bld kunnn immrs gzin wordn als ht gvolg van d (noodzaklijkrwijs aanwzig) ondrling corrlatis van d factorn. D groott van dz corrlatis is t vindn in tabl 4; in d volgnd subparagraaf wordt r nog op truggkomn..5--)2,0 Tabl 4: corrlatimatrix _ van d uit d strs,;-itms naar vorn komnd factorn (Parson-r x 00). factor kj r. ondrstuning Topassing van dzlfd procdur op d 26 "ondrstunings-itms" lvrt 7 factorn op mt n Eignwaard grotr dan n n vrklaard varianti van in totaal 72,%. Bprking van ht aantal factorn tot 5 (d vrklaard varianti wordt dan 63,3%) lidt tot n intrprtrbar oplossing (zi bijlag III voor d patroonmatrix). Dz factorn zijn als volgt t bnomn:. gbrk aan ondrstuning door chf n dircti 2. I partnr 3. I collga's 4. 2 andrn op ht wrk 5. vrwantn n knnissn Ook hir zin w dus ht samnvalln van tw dimnsis, namlijk d ondrstuning (of juist ht gbrk daaraan) door d dirct chf c.q. d dircti. In grot lijnn chtr bvstigt d uitkomst van dz analys wl dglijk d contnt-validitit van d in d vragnlijst opgnomn schaln. Tabl 5 gft wr d corrlati-coëfficiëntn van d factorn. At' h ird

23 22 a Tabl 5: corrlatimatrix van d uit d ondrstunings-itms naar vorn komnd factorn (Parson-r x 00). factor g Strains Tnslott is op dzlfd wijz ook nog d contnt-validitit naggaan van d strains. Ht blijkt dat d 33 itms kunnn wordn grducrd tot 8 factorn mt n Eignwaard grotr dan, bij n vrklaard varianti van 66,4%. Dz oplossing (zi wdrom bijlag III voor d patroonmatrix) is ook intrprtrbaar, n wl als volgt:. nrvositit; 2. irritati; 3. bzorgdhid ovr functionrn; 4. ontvrdnhid ovr ht wrk; 5. hartklachtn; 6. vrlis van zlfwaardring; 7. algmn psychosomatisch klachtn; 8. dprssivitit. Howl ook hir wr sommig itms op mr dan één factor ongvr vn hoog ladn, c.q. ht hoogst ladn op n factor waar w z op grond van d fac-validity nit zoudn vrwachtn, wordt d contntvaliditit in rdlijk mat bvstigd.. D corrlati van d factorn is t vindn in tabl 6. a ii Tabl 6: corrlatimatrix van d uit d strain-itms naar vorn komnd factorn (Parson-r x 00). factor , a D conclusi uit dz xrciti kan luidn dat, howl r nkl

24 23 4 k) vrstoringn zijn van ht algmn bld, d ghantrd vragnlijst k) dri clustrs van schaln oplvrt di lk n rdlijk contntvaliditit bzittn. Dz schaln blijkn chtr nit ghl ovrn t komn mt d thortisch dimnsis van d krnbgrippn "subjc- tiv omgving / PE-fit", "ondrstuning" n "racti op spanning" zoals dz in ht aan d vragnlijst tn grondslag liggnd strssmodl t ondrschidn zijn. D op basis van ht thortisch modl gconstrurd schaln wijkn dan ook af van d schaln di mn op basis van d hir bschrvn factor-analyss zou construrn. Wllicht is dit ht gvolg van d gbruikt OBLIMIN-procdur, waarbij gkozn is voor ht vindn van n zo schf moglijk oplossing (zi: Norusis, 985: pp ). Tnind n zo groot moglijk vrglijkbaarhid t houdn mt rdr ondrzokn waarin van d VOS gbruik wrd gmaakt, zijn hir toch d "thortisch" schaln gbruikt. b D latnt variabln Dit brngt ons op d vraag in hovrr dz schaln ook wrklijk its gmnschapplijks mtn, m.a.w. wat d contnt-validitit van d latnt variabln (d krnbgrippn uit ht modl) is. Omdat ht hir stds gaat om n rlatif gring aantal schaln, is ht zinvol om voor n rst antwoord op dz vraag ns t kijkn naar d corrlatimatrics (zi bijlag IV); dz zijn tmr intrssant wannr z vrglkn wordn mt d corrlatimatrics van d in d hirvoor bschrvn analys gvondn factorn. D volgnd stap om d latnt variabln aan n nadr ondrzok t ondrwrpn is ht, nt als hirvoor bschrvn wrd, uitvorn van n principal componntnanalys op lk van d clustrs schaln (wdrom OBLIMIN). D rsultatn van dz aanpak zijn als volgt. Dit btknt dat naast n zo groot moglijk vrklaard varianti ook maximalisati van d corrlati van d factorn (d.i. d cosinus van d hok daartussn) nagstrfd wordt. Ht lijkt nit onmoglijk dat hirdoor n variabl, di bij n orthogonal oplossing nog -zij ht nit hoog- laadt op n factor, uitindlijk trcht komt op n andr. n çl ZI

25 24 Strssorn Als strssorn zijn aangmrkt d 3 schaln di in tabl 3 bnomd zijn als fitlijk rolonduidlijkhid, vrantwoordlijkhid n wrkblasting, d PE-fits van d dri voorgnomd, onvoldond gbruik van knnis n vaardighdn, participatigbrk, rolconflict, onzkrhid ovr d tokomst van ht wrk, PE-fit ordgrichthid (houding), PE-fit ordgrichthid (optrdn) n PE-fit gdtinrdngrichthid (optrdn). Hiraan zijn togvogd d vragn ovr d gprikkld vrhouding mt d chf n d spanning tussn d afdlingn. Uit d corrlatimatrix (zi bijlag IV) wordt dirct al duidlijk dat d bid ordgrichthidsschaln n apart positi innmn: z corrlrn strk mt lkaar, n nauwlijks mt d andr. Alln d gdtinrdngrichthidsschaal vrtoont nog n rlatif hog (ngativ) corrlati mt één van d ordgrichthidsschaln; voor ht ovrig lijkt dz schaal vnns n apart positi in t nmn. Duidlijk is voorts dat n principal componntnanalys gdominrd zal wordn door d hog corrlatis van d schaln fitlijk rolonduidlijkhid, fitlijk vrantwoordlijkhid n fitlijk wrkdruk mt hun rspctiv PE-fits. T vrwachtn is dat dit nog ns dri dimnsis oplvrt. D ovrig schaln blijkn dan ht strkst samn t hangn mt d rolonduidlijkhidsschaal, m.u.v. rolconflict, wlk schaal strkr lijkt t corrlrn mt wrkblasting. En drglijk bld is consistnt mt dat wat in ht voorgaand bschrvn wrd. In d corrlatimatrix van tabl 4 zin w dzlfd structuur: naast d 5 dimnsis di hirbovn gnomd wrdn, zin w daar nog dri dimnsis waarvan r 2 (d factorn 7 n 8) mr corrlrn mt rolonduidlijkhid, n (factor 6) mr mt wrkdruk. Gbruikn w dz corrlatimatrix nu als basis voor n principal componntnanalys, dan blijkt dat n intrprtrbar matrix d 5 schaln rducrt tot 4 factorn, di tsamn 56% van d varianti vrklarn (topassing van ht Eignwaard-critrium lvrt -als vrwacht- 5 factorn op, mt 64% vrklaard varianti, maar dz oplossing is mindr god t intrprtrn). In tabl 7 is d patroonmatrix van dz oplossing wrggvn. Op basis van dz matrix kunnn d factorn achtrnvolgns als volgt bnomd wordn: vrvrmding, wrkdruk, PE-ordgi.-Ichthid n zlfstandighid. Voor wat btrft d btitling van factor als vrvrmding zij opgmrkt dat d btrokkn schaln wliswaar nit ovrn- a a a T '

26 25 k) komn mt d "klassik" dimnsis van vrvrmding, doch dat z in combinati inhoudlijk toch zr dicht komn bij wat i.h.a. ondr "vrvrmding in d arbid" vrstaan wordt (cf.: Sirksma, 975: pp ). Ht is dan ook nit vrwondrlijk dat óók d schaal PEgdtinrdngrichthld rlatif hoog op dz factor laadt; daarbij -gaat ht immrs vnns om afstand tussn d ign prsoon n d omgving. Dat op d factor wrkdruk ook d schaal rolconflict laadt, lijkt op ht rst gzicht wllicht vrmdr. Dit is chtr volstrkt t bgrijpn wannr mn in gsprkkn mt bwaardrs/piw'rs tlkns wr hoort dat z gn problmn hbbn mt d combinati van hun bvilignd n bjgnnd taak, maar dat z wl mnn voor bid (n zkr in combinati) t winig tijd t hbbn. D rdn tnslott om d vird factor zlfstandighid t nomn in plaats van vrantwoordlijkhid is dat d oorspronklijk itms ook gacht kunnn wordn t vrwijzn naar d zlfstandigr manir van wrkn -vooral in d omgang mt gdtinrdn- di van d PIW-r (als tgngstld aan "bwaardr") vrwacht wordt. k.) Tabl 7: patroonmatrix van d OBLIMIN-rotati van d "strssorn" ovr 4 principal componntn (all waardn x 00). schaal factor factor 2 factor 3 factor 4 communal. rolond.hid 73 PE-idm -70 onv. gbr. knn. 70 tokomstonz. 63 gprikk. chf particip.gbrk 47 spann. afdlingn wrkblasting PE-idm rolconflict PE-ord (houd.) PE-ord (optr.) PE-vrantw vrantwoord.hid PE-gd.gr. (optr.) Eignwaard (ladingn <.25 zijn nit opgnomn)

27 26 D samnhang tussn d gvondn factorn is nit rg strk, zoals blijkt uit d in tabl 8 ggvn corrlatimatrix. Tabl 8: corrlatimatrix van d 4 op basis van d "strssorn" gvondn factorn (Parson-r x 00) factor vrvrmding wrkdruk PE- ordgrichthid wrkdruk -24 PE-ordgrichthid -4 7 zlfstandighid -7 0 ondrstuning Zoals uit tabl 3 is af t lzn kunnn op basis van d vragnlijst 6 schaln gconstrurd wordn waarm d mat van ondrstuning di mn ondrvindt (of livr gzgd: ht gbrk daaraan) gmtn ~dn. In dit gval is d corrlatimatrix mindr duidlijk dan bij d strssorn (zi bijl. IV). Wl lijkt ht r op dat d ondrstuning door d partnr rsp. door vrwantn n knnissn n apart positi innmt, trwijl ondrstuning door chf rsp. dircti d krn van n twd clustr lijkn t vormn. Ook dit bld komt ovrn mt wat hirvoor gvondn wrd. Topassing van d OBLIMIN-procdur op dz corrlatimatrix lvrt 2 factorn op mt Eignwaard >, di tsamn 6,3% van d varianti vrklarn. Dz factorn, di op basis van d patroonmatrix (zi tabl 9) t bnomn zijn als gbrk aan Intrn ondrstuning n gbrk aan xtrn ondrstuning, corrlrn ondrling slchts zwak: r 0,8. Dit is n intrssant uitkomst: ook uit opn intrviws di, in ht kadr van n nog t publicrn ondrzok, mt bwaardrs wrdn ghoudn kwam naar vorn dat zij n schrp schiding lgdn tussn ht lvn "binnn" n dat 'buitn". Opvallnd is dan ook dat d ondrstuning door collga's op bid factorn scoort; n vrklaring zou kunnn zijn dat mn sommig collga's als "ign omgving" bschouwt, n andrn vooral als ondrdl van d organisati ("d andrn").

28 27 k) Tabl 9: patroonmatrix van d OBLIMIN-rotati van d "ondrstuningsschaln" ovr 2 principal componntn (all waardn x 00). schaal factor factor 2 communalitit gbrk support chf 86 idm, dircti 78 idm, andrn op wrk 70 idm, collga's 56 idm, partnr idm, vrw. n knn Eignwaard (ladingn <.25 zijn nit vrmld) Strains D 8 strains uit tabl 3, tnslott, lvrn n rlatif homogn corrlatimatrix op, nt zoals dat ht gval was mt d factorn di rsultrdn uit d hirvoor bsprokn PC-analy op d afzondrlijk itms. D PC-analys op d samngstld schaln lvrt slchts één factor mt n Eignwaard > ; dz vrklaart 52% van d varianti. D factorladingn zijn wrggvn in tabl 0. Tabl 0: factorladingn van d "strainschaln" op factor (all waardn x 00) schaal factor communalitit dprssivitit 85 7 algmn (psycho)som. kl angst bzorgdhid ign funct hartklachtn irritati ontvrdnhid m.h. wrk 56 3 vrlis zlfwaardring Eignwaard 43 c. Conclusi Trugblikknd op d voorgaand subparagrafn lijkt. d conclusi gwttigd dat d dri bschouwd clustrs van schaln lk indrdaad its gmnschapplijks mtn, waarbij ht inhoudlijk winig uitmaakt of

29 28 gbruik wordt gmaakt van d "thortisch" schaln (di ignlijk vooral op grond van "fac-validity" tot stand zijn gkomn), of van d "mpirisch" schaln di mn op basis van d PC-analyss op d afzondrlijk itms zou kunnn samnstlln (door d factorscors t brknn). Er lijkt dan ook winig rdn om af t zin van gbruikmaking van d "thortisch" schaln. D scors hirop, vrkrgn door optlling van d scors op d itms n dling door ht aantal itms, zijn t vindn in bijlag V Gbruik van vrschilscors D in ht voorgaand bhandld "strssorn" zijn ondr andr gbasrd op n aantal P-E fit's, vrschilscors tussn prsoon n omgving. Vrmld is rds dat in d analyss gbruik is gmaakt van d 'war' vrschilscors, n nit van d absolut waardn daarvan. Dit kan lidn tot n vrtkning van sommig in ht volgnd hoofdstuk t ondrzokn vrbandn. Zo is ht nit uitgslotn dat n hog mat van ondrvondn strss, mt als gvolg n hog scor op n "strainschaal", vnzr vroorzaakt kan wordn door -bijvoorbld- n t hog als door n t gring wrkdruk. D rlati tussn ht itm P-E wrkdruk n d btrffnd strain-schaal is dan nit linair, maar curvilinair (parabolisch). Om in dat gval d parson-r t kunnn gbruikn als maat voor d samnhang tussn d strss-schaal waarvan ht itm dl uitmaakt n d strainschaal mot d samnstlling van d strss-schaal plaatsvindn mt bhulp van d absolut waard van d PE-fit, tnind ht curvilinair vrband om t zttn in n linair vrband. D parson-r vrondrstlt immrs n linair vrband, n hft daardoor bij n strk curvilinair vrband n (zr) lag waard. Aan d hand van plotjs van d divrs PE-fit's tgn d strainschaln, d ondrschidn itms daarvan n d in d vorig paragraaf gnomd 'strainfactor' kon wordn vastgstld dat slchts in n nkl gval sprak was van wat mt nig god wil n 'parabolisch' rlati gnomd zou kunnn wordn. Er lijkt dus gn nkl noodzaak om gbruik t makn van d absolut waardn van d PE-fit's, in plaats van d war vrschilscors (cf. Van Bastlaar & Van Brs, z.j.: pp ). Toch is voor all zkrhid nog naggaan wat d gvolgn zijn van d kuz voor ht gbruik van 'war' scors -waarvan nit mr kan wordn achtrhaald of dit oorspronklijk (bij d "wrkgrop zikt- ii

30 29 vrzuim") n bwust kuz is gwst. Dit is gburd door d btrffnd analyss m.b.t. btrouwbaarhid n validitit nogmaals uit t vorn, doch nu mt d absolut vrschilscors. Daarbij blk dat d in tabl 3 wrggvn itm-rsttotaal corrlatis bduidnd gringr wrdn, vnals -uitraard- d waardn van Cronbach's alpha. Topassing van d op basis van d absolut waardn gconstrurd schaln in d principal componntnanalys als bsprokn in d vorig paragraaf ondr 'b' lvrt n bld op dat nit ns strk afwijkt van ht in tabl 7 gprsntrd: alln d schaal "PE-gdtinrdngrichthid" scoort nu hogr op factor 3 dan op factor 4, n d mst ngativ corrlatis vrandrn in positiv. D total vrklaard varianti nmt af tot 52%. Ook dz uitkomstn lijkn gn aanbvling om d absolut vrschilscors t gbruikn in plaats van d war.. i s; b. 2.3 Mting van ht ziktvrzuim D mting van ht ziktvrzuim tn bhov van ht hir bsprokn ondrzok hft vnns plaatsgvondn mt bhulp van d vragnlijst. D rspondntn is gvraagd op t gvn ht aantal maln dat zij ht voorgaand jaar zik warn gwst, n vrvolgns van d rst vijf (of zovl mindr als van topassing) van dz ziktpriodn d duur n d aard t spcificrn (zi d vragn 02 t.m. 04). En drglijk slf-rport mthod hft natuurlijk als nadl dat d btrouwbaarhid gring is: afgzin van 'vrgtn" priods is ht ook moglijk dat mn ziktgvalln mldt di nit, of nit voor d total duur, tot vrzuim hbbn glid. Daar staat tgnovr dat dit d nig moglijkhid was om uitgbrid ggvns ovr ht -subjctif rvarn- ziktvrzuim t krijgn, di ook nog op individul nivau mt d ovrig variabln in vrband gbracht kondn wordn. D opbouw van d vragn maakt ht moglijk ht vrzuim van d individul bwaardr uit t drukkn in vrschillnd matn: frqunti, total duur n gmiddld duur. Tvns is ht moglijk bpaald ziktgvalln (bv. als gvolg van n sportongval) uit t sluitn, c.q. ons t bprkn tot ht vrzuim dat door d rspondnt zlf wordt togschrvn aan spanningn op ht wrk n/of thuis. En totaalovrzicht van d aard n d omvang van ht aldus grgistrrd vrzuim is t vindn in bijlag VI; hir zij slchts vrmld dat 75%

31 30 van d bwaardrs in ht aan d mting voorafgaand jaar tn minst één kr zik is gwst (gmiddld bijna 2 kr), htgn lidd tot n gmiddld totaalvrzuim van ca. 40 dagn pr "zik" bwaardr. Uitgdrukt in ht aantal vrzuimdagn is ht ziktvrzuim dat door d btrokknn wordt togschrvn aan spanningn (thuis of op ht wrk) d grootst catgori, mt bijna 45%. D andr catgoriën (m.u.v. d rstcatgori andrs di op 2% komt) zijn all bduidnd mindr omvangrijk. Kijkn w naar ht aantal zikmldingn, dan blijkt d grootst catgori di van d klin kwaaltjs t zijn (48%); d spanningn komn dan op 2%. D vrklaring voor dit vrschil is uitraard dat d gmiddld vrzuimduur in dz laatst gvalln vl hogr is: 8 dagn tgn 0 pr "klin kwaaltj". Wordt d oorzaak van ht ziktvrzuim buitn bschouwing glatn, dan hangn d dri moglijk t hantrn vrzuimmatn uitraard samn. Volstrkt volgns d vrwachting blijkt n hogr vrzuimfrqunti wliswaar linair samn t hangn mt n langr total vrzuimduur, maar is dit vrband vrr van prfct (Parson-r = 0,8). D langdurig zikn zijn daarvan d voor d hand liggnd oorzaak. Ook ht vrband tussn vrzuimfrqunti n d gmiddld duur hft d vrwacht richting (ngatif), doch hir valt op dat ht wl rg zwak is (-0,). D corrlati tussn total n gmiddld vrzuimduur is conform d vrwachting strk (0,86). Er lijkt dan ook winig rdn één van dz bid matn bovn d andr t vrkizn; omdat d total vrzuimduur in d praktijk van d inrichtingn ht intrssantst is, is dz in ht volgnd hoofdstuk als maat gbruikt. En aspct dat hirvoor al aan d ord is gstld, is d moglijk gring btrouwbaarhid van d via d vragnlijst vrkrgn ggvns. Naggaan is daarom ho d via d nquêt vrkrgn cijfrs zich vrhoudn tot d officiël cijfrs (waarvan d btrouwbaarhid ovrigns ook al nit buitn kijf staat). Tabl gft hirin nig inzicht. Uit d voor d vrschillnd subgropn strk vrschillnd ratio's van bid rgistratis kan d conclusi wordn gtrokkn dat via d VOS n strk ondrvrtgnwoordiging van ht zr kort durnd vrzuim is vrkrgn.. a I I '7 - ii

32 3 Tabl : Vrschilln tussn ht via d VOS opggvn ziktvrzuim n ht officil grgistrrd vrzuim in dzlfd priod (Bron: rapport "Bwaardrs ondr druk", bijlag IX). duur in absoluut aantal wrkdagn officil VOS ratio n mr Jhz, Totaal In d nquêt wrd ht ziktvrzuim opggvn in kalndrdagn. D officiël rgistrati is gbasrd op wrkdagn. Om d vrglijking ** moglijk t makn mostn d nquêtggvns wordn omgrknd. D ratio wrd vrkrgn door middl van dling van d officiël aantalln door d in d nquêt gvondn aantalln.

33 33 a a 3 ZIEKTEVERZUIM ALS AFHANKELIJKE VARIABELE Als gzgd was ht blangrijkst dol van ht ondrzok dat rsultrd in ht "rapport ziktvrzuim" ht vaststlln van d moglijk oorzakn van d hog vrzuimprcntags. Om dz rdn wrd ziktvrzuim nit op één lijn gstld mt d strains, zoals dat gburt in ht modl waarop d VOS is gbasrd, maar bschouwd als d afhanklijk variabl in n modl waarin d strssorn d rol van vrklarnd variabl spln n d prsoon(lijkhid)sknmrkn di van intrmdiërnd variabln. D strains zijn in dit modl t bschouwn als covariatn van ht ziktvrzuim, waarvan nit bij voorbaat vast staat of n zo ja op wlk wijz z wllicht ook ht ziktvrzuim bïnvlodn. En nadr bschrijving van dit modl wordt ggvn in paragraaf 3.2; rst zal nu inggaan wordn op d (door d wrkgrop ghantrd) "dirct" bnadring, waarbij gtracht is ht ziktvrzuim t vrklarn uit d strssorn n d prsoon(lijkhid)sknmrkn door gbruikmaking van multipl rgrssi. 3. Schaalscors als prdictor van ziktvrzuim Bij n poging ht ziktvrzuim, uitgdrukt in total vrzuimduur, t vrklarn uit d scors op d strssor- n prsoonlijkhidsschaln, d prsoonsknmrkn n omgvingsfactorn, mot rst aandacht bstd wordn aan één van di omgvingsfactorn, nl. ht soort inrichting, di slchts op nominaal nivau gmtn kan wordn. Zoals ind tabl in bijlag V is t zin, loopt ht gmiddld total ziktvrzuim (als opggvn via d vragnlijstn) tussn d dri soortn inrichtingn strk uitn. Vooral ht vrschil tussn d gslotn n d halfopn gvangnissn is wliswaar als gvolg van d grot standaardafwijkingn nit significant (op 5% nivau), doch wl substantil. Ook wannr gkkn wordt naar d officiël vrzuimcijfrs zijn opmrklijk vrschilln tussn d vrschillnd soortn inrichtingn waarnmbaar. In tabl 2 zijn dz cijfrs wrggvn voor 5 typn inrichtingn; daarbij is ht langdurig vrzuim (> 6 maandn) buitn bschouwing glatn. D rdn daarvoor is dat ht totaal aantal vrzuimd dagn in n inrichting volstrkt bpaald kan wordn door dat langdurig vrzuim: tgnovr één langdurig zik motn, om aan htzlfd aantal vrzuimdagn t komn, lk maand al 0 prsonn staan di dri dagn zik zijn. -t)

Calamiteitenprotocol instellingen zorg voor jeugd, de gemeenten in de provincie Utrecht en de gemeenten Weesp en Wijdemeren

Calamiteitenprotocol instellingen zorg voor jeugd, de gemeenten in de provincie Utrecht en de gemeenten Weesp en Wijdemeren Calamititnprotocol instllingn zorg voor jugd, d gmntn in d provinci Utrcht n d gmntn Wsp n Wijdmrn Inliding Calamititn in d jugdhulp kunnn hlaas nit altijd voorkomn wordn. Z hbbn n grot impact op btrokknn

Nadere informatie

Sports Center. 22 juni 2011

Sports Center. 22 juni 2011 Titl procs: Klachtnblid Tilburg Univrsity Procsignaar: Ing Schprs Paraaf kwalititsfunctionaris Vrsi nr.: 2 Bsprokn mt: M.T. d.d. 13 april 2011 Vastgstld in M.T. d.d. 22 juni 2011 Pndragon d.d. 10 aug.

Nadere informatie

Overzicht van deelwijken Lelystad

Overzicht van deelwijken Lelystad g l s r n G o s nw i d d a t n a S v y g l in n L D m n d l i d i u p Vilighid 2007 In maart 2007 hbbn ruim 1.600 inwonrs van Llystad n vragnlijst ingvuld ovr d blving van hun woning n woonomgving. Mt

Nadere informatie

Verdeling van personen volgens rijbewijsbezit

Verdeling van personen volgens rijbewijsbezit 2 Rijbwijsbzit Tabl. Vrdling van prsonn volgns rijbwijsbzit Cumulativ Cumulativ RYBEWYS Frquncy Prcnt Frquncy Prcnt ƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒ ja 50.3 67.7 50.3 67.7 nn 243.739

Nadere informatie

1.1 Doel. levertijd. 1 Voorraad 13. 2 Opslag van een hoeveelheid geneesmiddelen. Behalve voor het

1.1 Doel. levertijd. 1 Voorraad 13. 2 Opslag van een hoeveelheid geneesmiddelen. Behalve voor het Voorraad 1 Lrdoln Aan ht ind van dit hoofdstuk wt j: z wat ht dol is van ht aanhoudn van n voorraad; z wat voorraadvorming btknt; z wat d buffrfuncti van n voorraad is; z dat ht houdn van n gnsmiddlnvoorraad

Nadere informatie

ASSESSMENT. Assessment. Wat is een assessment? Belang voor deelnemers Belang voor de werkgever Vijf stappen Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse?

ASSESSMENT. Assessment. Wat is een assessment? Belang voor deelnemers Belang voor de werkgever Vijf stappen Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse? Assssmnt Assssmnt Wat is n assssmnt? Blang voor dlnmrs Blang voor d wrkgvr Vijf stappn Waarom kizn voor HRD Group? Intrss? Bnt u gïntrssrd in onz assssmnts? Nm dan grust contact mt ons op. T 030-6911138

Nadere informatie

greencalc ontwikkelingen

greencalc ontwikkelingen projct I INSTRUMENT grncalc ontwikklingn GrnCalc is n LCA-rknprogramma waarm d duurzaamhidsambiti van n gbouw of van n wijk bpaald kan wordn. Dz ambiti wordt uitgdrukt in één gtal: d Miliu-Indx- Gbouw.

Nadere informatie

Aanvoer van afval en grondstoffen. Op 10 januari zal het eerste afval voor BAVIRO worden aangevoerd. Dit gaat met containervrachtwagens

Aanvoer van afval en grondstoffen. Op 10 januari zal het eerste afval voor BAVIRO worden aangevoerd. Dit gaat met containervrachtwagens Nummr 7 Pagina 1 van 2 Dcmbr 2010 BAVIRO Niuwsbrif Nr. 7 SITA REnrgy, Potndrf 2, 4703 RK Roosndaal. 0165-534492 communicati@baviro.nl www.baviro.nl Gacht lzr, Via dz niuwsbrif informrn wij u ovr d voortgang

Nadere informatie

Key performance indicatoren 2014

Key performance indicatoren 2014 Ky prformanc indicatorn 1 Ggvns volgns ht EPRA rfrntistlstl Primtr D ggvns wordn brknd op basis van d informati waarovr Cofinimmo als ignaar n Cofinimmo Srvics als bhrdr van haar vastgodpark bschikkn.

Nadere informatie

Kennismaking met Photoshop

Kennismaking met Photoshop Hoofdstuk Knnismaking mt Photoshop Hoofdstuk, ht bgin van onz boind tocht doorhn Photoshop. Waarschijnlijk was j tot nu to gwoon om mt programma s van Microsoft t wrkn. Z hbbn allmaal n zlfd look n fl.

Nadere informatie

WAARIN SAMENWERKEN: Mr. J.M.A-H. Luns, k Excellentie,

WAARIN SAMENWERKEN: Mr. J.M.A-H. Luns, k Excellentie, R A A D VAN N E D E R L A N D S E W E R K G E V E R S V E R B O N D E N WAARIN SAMENWERKEN: VERBOND VAN NEDERLANDSCHE WERKGEVERS CENTRAAL SOCIAAL WERKGEVERS-VERBOND NEDERLANDS KATHOLIEK WERKGEVERS VERBOND

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Corrctivoorschrift VWO 008 tijdvak wiskund B Ht corrctivoorschrift bstaat uit: Rgls voor d boordling Algmn rgls 3 Vakspcifik rgls 4 Boordlingsmodl 5 Inzndn scors Rgls voor d boordling Ht wrk van d kandidatn

Nadere informatie

Opleiding HR Business Partner

Opleiding HR Business Partner Opliding HR Businss Partnr D z b o at th p o s n g st a ë n id i s p ic i l op r a u V P N on d n d va On t ko r v a n g hl ting 20% o op p l id d 1 o mo i dul f m ng! s r Dat volg kan n?! Opliding HR

Nadere informatie

REGLEMENT SENIORENREGELING APOTHEKEN INHOUD. Definities. Doel van de Seniorenregeling. Informatieverstrekking. Financiering.

REGLEMENT SENIORENREGELING APOTHEKEN INHOUD. Definities. Doel van de Seniorenregeling. Informatieverstrekking. Financiering. REGLEMENT SENIORENREGELING APOTHEKEN INHOUD Dfinitis Dol van d Sniornrgli Informativrstrkki Financiri Prmigrondslag Prmihffi Hoogt n dclarati van d vrgodi Priodik totsi van d dclarati Dinstn tijdns gbruikmaki

Nadere informatie

Rechtsbijstandverzekering

Rechtsbijstandverzekering Rchtsbijstandvrzkring Ht kan hoog oplopn En uit d hand glopn ruzi mt d burn. En conflict mt uw wrkgvr. En lvrancir di zijn blofts nit waar kan makn. En huisbaas di ht nit zo nauw nmt mt ht ondrhoud van

Nadere informatie

Buurtparkjes en speelplekken

Buurtparkjes en speelplekken Oktobr 2014 PAGINA 1 In dit nummr Buurtparkjs n splplkkn Niuwbouw Vinknstraat n Parkitstraat bijna klaar! Start wrkzaamhdn opnbar ruimt. Aanlg niuw rioolstlsl Schoon grondwatr Crossbaan, ht succs Binnnkort

Nadere informatie

aas]6 recreatiepark» Aan het College van B. 8L W. van de gemeente Oosterhout, Postbus 10150, 4900 G B Oost erhout. .JBIIIIIII -osterhout ^» C Ù

aas]6 recreatiepark» Aan het College van B. 8L W. van de gemeente Oosterhout, Postbus 10150, 4900 G B Oost erhout. .JBIIIIIII -osterhout ^» C Ù -ostrhout.jbiiiiiii IN. 1207403 ^» C Ù 19 MRT2Ũ12 aas]6 rcratipark» Aan ht Collg van B. 8L W. van d gmnt Oostrhout, Postbus 10150, 4900 G B Oost rhout. Dorst, 15 maart 2012. Btrft: hffingsmaatstaf rioolhffing.

Nadere informatie

Deelexamen Calculus 1 21/10

Deelexamen Calculus 1 21/10 Dlxamn Calculus 1 21/10 1. Ggvn d functi y(x) waarvoor y y = x+1 (a) Brkn d afglid y voor n punt (x, y) dat voldot aan ht functivoorschrift. (b) Gbruik d gvondn uitdrukking om d vrglijking van d raaklijn

Nadere informatie

RAADSBESLUIT. 1047311 Wildemors, Chantal SAM-MO Erik Lievers. Tarievenverordening sportaccommodaties 2015

RAADSBESLUIT. 1047311 Wildemors, Chantal SAM-MO Erik Lievers. Tarievenverordening sportaccommodaties 2015 RAADSBESLUIT ZAAKNUMMER BEHANDELEND AMBTENAAR SECTOR PORT. HOUDER 1047311 Wildmors, Chantal SAM-MO Erik Livrs ONDERWERP Tarivnvrordning sportaccommodatis 2015 DE RAAD VAN DE GEMEENTE HENGELO BESLUIT: Vaststlln

Nadere informatie

Eneco EcoStroom en AardGas

Eneco EcoStroom en AardGas Enco EcoStroom n AardGas In dit documnt vindt u trug: En maandlijks kostnbrkning voor n gmiddld Ndrlands huishoudn mt n standaardvrbruik van 3.100 kwh n 1.400 m 3 Tarivn n voorwaardn btrffnd Enco EcoStroom

Nadere informatie

1. Inleiding 5 1.1 Doelstelling 5 1.1 Vraagstelling 5. 6. Tekortkomingen van het onderzoek 25

1. Inleiding 5 1.1 Doelstelling 5 1.1 Vraagstelling 5. 6. Tekortkomingen van het onderzoek 25 Ondrzok uitgvord in opdracht van: Fysiothrapi Cntrum Zuidwold Door: Drs. Irn Kloostrman Oktobr, 2006 Voorwoord Dit ondrzok is gdaan in opdracht van Fysiothrapi Cntrum Zuidwold. Ongvr 1 jaar gldn hbbn zij

Nadere informatie

Eneco EcoStroom en AardGas

Eneco EcoStroom en AardGas Enco EcoStroom n AardGas In dit documnt vindt u trug: En maandlijks kostnbrkning voor n gmiddld Ndrlands huishoudn mt n standaardvrbruik van 3.350 kwh n 1.600 m 3 Tarivn n voorwaardn btrffnd Enco EcoStroom

Nadere informatie

Opleidingsplan. : Almelo, De Sumpel

Opleidingsplan. : Almelo, De Sumpel Oplidingsplan Opliding : ICT- n mdiabhr Crbo opliding : 95320 Uitstroomdiffrntiatis : Ntwrkbhrdr (vrkort) Crbo uitstroom 95323 Cohort : 2014-2015 Nivau : 4 Lrwg : BOL Locati : Almlo, D Sumpl Ho zit j opliding

Nadere informatie

Audio-, visuele- en computerapparatuur Lijfsieraden Bijzondere bezittingen

Audio-, visuele- en computerapparatuur Lijfsieraden Bijzondere bezittingen Inbodlwaardmtr www.raal.nl Audio-, visul- n computrapparatuur Hirondr valln: all bld-, gluids-, ontvang- n zndapparatuur; all soortn computrapparatuur (incl. splcomputrs); all bij bovnstaand apparatuur

Nadere informatie

Actievoorwaarden: Ontvang Toon van Eneco met gratis installatie, i.c.m. Garantieprijs Eneco Ecostroom en gas 3 jaar

Actievoorwaarden: Ontvang Toon van Eneco met gratis installatie, i.c.m. Garantieprijs Eneco Ecostroom en gas 3 jaar Activoorwaardn: Ontvang Toon van Enco mt gratis installati, i.c.m. Garantiprijs Enco Ecostroom n gas 3 jaar 1. Dz acti wordt gorganisrd door Enco Rtail B.V., gvstigd t Rottrdam aan d Martn Mswg 5, hirna

Nadere informatie

Wet Werk en Zekerheid. Mr. E.J.H. Reitsma Stam Reitsma Advocaten en Chantal van Kempen Van Bergen CS accountants en belastingadviseurs

Wet Werk en Zekerheid. Mr. E.J.H. Reitsma Stam Reitsma Advocaten en Chantal van Kempen Van Bergen CS accountants en belastingadviseurs Wt Wrk n Zkrhid Mr. E.J.H. Ritsma Stam Ritsma Advocatn n Chantal van Kmpn Van Brgn CS accountants n blastingadvisurs Wt Wrk n Zkrhid Waarom d WWZ? T vl vrschil tussn flx n vast; D positi van flxwrkrs wordt

Nadere informatie

Appartement kopen? Check de VvE!

Appartement kopen? Check de VvE! Appartmnt kopn? Chck d VvE! VvE chcklist Bnt u van plan n bovn- of n bndnwoning t kopn? En huis in n portik? Of n huis mt n gmnschapplijk opgang n n trappnhuis? Dan hft u grot kans dat uw niuw woning ondrdl

Nadere informatie

Baderie Almere 50+ TOERNOOI

Baderie Almere 50+ TOERNOOI Badri Almr 50+ TOERNOOI 1 novmbr 2014 n 2 novmbr 2014 Hir had uw advrtnti kunnn staan. Info: info@bv-almr.nl Plaats: Evnt: Bowling Vrniging Almr organisrt op Zatrdag 1 Novmbr n Zondag 2 Novmbr 2014 Badri

Nadere informatie

Eneco EcoStroom 2 jaar 1 e kwartaal 2014 tot 1-4-2016 voor particuliere klanten

Eneco EcoStroom 2 jaar 1 e kwartaal 2014 tot 1-4-2016 voor particuliere klanten Enco EcoStroom 2 jaar 1 kwartaal 2014 tot 1-4-2016 voor particulir klantn Wat is EcoStroom? Enco EcoStroom is miliuvrindlijk lktricitit di wordt opgwkt uit duurzam bronnn als zon, wind n watr. Voor ht

Nadere informatie

Nieuwsbrief Leerlingen. In deze nieuwsbrief. Schooljaar 2014-2015 Januari nr. 5

Nieuwsbrief Leerlingen. In deze nieuwsbrief. Schooljaar 2014-2015 Januari nr. 5 Niuwsbrif Lrlingn Vrbouwingsplannn Achtr d schrmn wordt hard gwrkt aan d vrbouwingsplannn voor d school. Inmiddls is r n Voorlopig Ontwrp vastgstld n is d omgvingsvrgunnig aangvraagd bij d gmnt. Indin

Nadere informatie

op gebouw- en wijkniveau

op gebouw- en wijkniveau projct A ADVIES Enrgibsparing n nrgivrduurzaming op gbouw- n wijknivau EPC vrlaging Toolnburg Zuid Ymr is n woningbouwcorporati mt hog ambitis op ht gbid van nrgi. Dz ambitis sluitn god aan bij d ambitis

Nadere informatie

Voorbeeld ISSO-publicatie 53

Voorbeeld ISSO-publicatie 53 Voorbld ISSO-publicati 53 6. VOORBEELD Ht (kantoorgbouw is wrggvn in figuur 6.1. Fig. 6.1 Gvlaanzicht n plattgrond van ht kantoorgbouw. Ht (kantoorgbouw kan wordn bstmpld als n middlgroot modulnkantoor.

Nadere informatie

Brochure. Laat de natuur je weerstand versterken! DIGESBIOSE - ECHINABELL TECHOMIN - TUSSABELL - SALVIABELL

Brochure. Laat de natuur je weerstand versterken! DIGESBIOSE - ECHINABELL TECHOMIN - TUSSABELL - SALVIABELL INFO Brochur Laat d natuur j wrstand vrstrkn! DIGESBIOSE - ECHINABELL - TECHOMIN - TUSSABELL - SALVIABELL Digsbios n Echinabll: ht dubbl wapn voor j immunitit Laat d natuur j wrstand vrstrkn! i n god wrstand

Nadere informatie

Derde editie. Tweede Fase. du français garan

Derde editie. Tweede Fase. du français garan r z j i w mthod Drd diti Twd Fas aîtris m n n o b n U! d D accor ti! du français garan Drd diti Twd Fas lrn voor d praktijk én succs op d xamns. Mt d niuw, drd diti van wrkn lrlingn daar nog dolgrichtr

Nadere informatie

Poort, school voor havo en mavo

Poort, school voor havo en mavo Poort, school voor havo n mavo i t i b m a t m Voor lrlingn Voorbriding op n succsvoll lrloopbaan Wil j naar Poort, dan wil j latr naar ht HBO. Poort is n havo-mavoschool, di jou motivrt om naar ht HBO

Nadere informatie

vavo 2016/17 (certificate

vavo 2016/17 (certificate vavo 2016/17 gmn l A t z g t Vo o r i js w r d n O n Volwassn r n diploma w jaa in één of t vo, havo of vwo a vmbo-tl /m aarvan of dln d n). (crtificat mick (20) zakt voor zijn havo n koos rvoor t gaan

Nadere informatie

Joodse S.G.Maimonides 1 oktober 2015 Amsterdam

Joodse S.G.Maimonides 1 oktober 2015 Amsterdam Joods S.G.Maimonids 1 oktobr 2015 Amstrdam Examnrglmnt MAVO 2015-2016. D dirctur van d Joods Scholngmnschap Maimonids t Amstrdam, daarto gmandatrd door ht bstuur van d Stichting Joods Scholngmnschap J.B.O.,

Nadere informatie

Heerhugowaard jiaû Voĩl KdXlScTl

Heerhugowaard jiaû Voĩl KdXlScTl Hrhugowaard jiaû Voĩl KdXlScTl Raadsvrgadring : - 2 4 JUNI 2QU Bsluit řtanofcjuqmen /fti Voorstlnummr: Rf^2cai M o^d J Agndanr.: 8 Voorstlnr.: RB21436 Ondrwrp: vaststlling 5 hrzining grx D Draai april

Nadere informatie

Onderwerp Zaaknummer Uw kenmerk Datum Damoclesbeleid gemeente Hengelo 1001155

Onderwerp Zaaknummer Uw kenmerk Datum Damoclesbeleid gemeente Hengelo 1001155 *1002937* Gmntraad van Hnglo Postbus 18 7550 AA Hnglo Gmnt Hnglo Postbus 18 7550 AA Hnglo Ondrwrp Zaaknummr Uw knmrk Datum Damoclsblid gmnt Hnglo 1001155 Gacht gmntraad, Hirbij stuur ik u tr bsprking n

Nadere informatie

De veelheid van kwaliteitssystemen in de zorg: Wie baant zich een weg in dit doolhof?

De veelheid van kwaliteitssystemen in de zorg: Wie baant zich een weg in dit doolhof? D vlhid van kwalititssystmn in d zorg: Wi baant zich n wg in dit doolhof? Drs. ing. K. Janssn Stnbrg, Q-Consult D kuz voor n kwalititssystm loopt voor vl kwalititsmanagrs uit op n zoktocht in n doolhof

Nadere informatie

Hoe bepaal ik zelf mijn eerste indruk ronde 1 : Hoofddorp

Hoe bepaal ik zelf mijn eerste indruk ronde 1 : Hoofddorp Functi vormgving Ho bpaal ik zlf mijn rst indruk rond 1 : Hoofddorp workshop houdrs rlvant bijgdragn ghl vormgving workshophoudrs Bdrijfsarts 8 8 8 6 8 HR Advisur 8 9 8 8 8 Consulnt 6 7 5 5 6 voldd nit

Nadere informatie

Opleidingsplan. : Almelo, De Sumpel

Opleidingsplan. : Almelo, De Sumpel Oplidingsplan Opliding : ICT- n mdiabhr Crbo opliding : 95320 Uitstroomdiffrntiatis : ICT-bhrdr (vrkort) Crbo uitstroom 95321 Cohort : 2014-2015 Nivau : 4 Lrwg : BOL Locati : Almlo, D Sumpl Ho zit j opliding

Nadere informatie

DE WATERTOREN. project. Duurzaamheid is meetbaar te maken

DE WATERTOREN. project. Duurzaamheid is meetbaar te maken projct ONTWERP O DE WATERTOREN Novmbr 2004 ontmotn Bob Custrs n Michil Haas lkaar voor ht rst doordat n oud studignoot van Bob n mdwrkr van NIBE n ontmoting arrangrt. Bid hrn wordn ht al snl ns dat z d

Nadere informatie

Wat maak jij morgen mee MBO Dier- verzorging

Wat maak jij morgen mee MBO Dier- verzorging j i j k a a Wat m m n morg MBO r i D g n i g r o z r v Morgn is gron bij AOC Oost Morgn is gron bij AOC Oost. En dat is maar god ook. W hbbn n gron wrld nodig, waarin jij n j omgving god kunnn lvn. Daar

Nadere informatie

C O M M U N I C A T I E P L A N D O M O T I C A P R O J E C T A M E R P O O R T & R E I N A E R D E

C O M M U N I C A T I E P L A N D O M O T I C A P R O J E C T A M E R P O O R T & R E I N A E R D E C O M M U N I C A T I E P L A N D O M O T I C A P R O J E C T A M E R P O O R T & R E I N A E R D E INHOUDSOPGAVE Afbakning Problmanalys Organisatidoln Communicatiboodschap Communicatistratgi Communicatidoln

Nadere informatie

Eneco EcoStroom 2 jaar 3 e kwartaal 2014 tot 1-10-2016 voor particuliere klanten

Eneco EcoStroom 2 jaar 3 e kwartaal 2014 tot 1-10-2016 voor particuliere klanten Enco EcoStroom 2 jaar 3 kwartaal 2014 tot 1-10-2016 voor particulir klantn Wat is EcoStroom? Enco EcoStroom is miliuvrindlijk lktricitit di wordt opgwkt uit duurzam bronnn als zon, wind n watr. Voor ht

Nadere informatie

vanvanriet deadvocaten Diaz IT B.V. FAILLISSEMENTSVERSL.AG Nummer: 1 Datum: 11januari2016

vanvanriet deadvocaten Diaz IT B.V. FAILLISSEMENTSVERSL.AG Nummer: 1 Datum: 11januari2016 Algmn Ggvns ondrnming : Diaz IT B.V, statutair gvstigd t Zist n Prsonl gmiddld aantal : 5 KvK : 3155548 Borstraat 41 Faillissmntsnummr : C/16/15/877 F FAILLIEMENTVERL.AG Nummr: 1 Datum: 11januari216 Diaz

Nadere informatie

MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN

MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN MINISTERRAAD / Tk ^ " 'S GRAVENHAGE S7 - - ^ 3 1 MEI 19W ƒ / AAN: D M i n i s t r - P r s i d n t V o o r z i t t r van d Raad van M i n i s t r s Dinstondrdl; Ondrwrp:

Nadere informatie

Buurtvereniging De Hoef. Nieuwsbrief. December 2014

Buurtvereniging De Hoef. Nieuwsbrief. December 2014 Buurtvrniging D Hof Niuwsbrif 10 Dcmbr 014 F n g a d t s F n ij Inhoud Voorwoord Van d bstuurstafl Trugblik n vooruitblik activititn Niuwtjs n tips Intrnt n Facbook Inbraakprvnti En vilig n schoon bgin

Nadere informatie

Eneco HollandseWind 4 jaar 2 e kwartaal 2014 tot 1-7-2018 voor particuliere klanten

Eneco HollandseWind 4 jaar 2 e kwartaal 2014 tot 1-7-2018 voor particuliere klanten Enco HollandsWind 4 jaar 2 kwartaal 2014 tot 1-7-2018 voor particulir klantn Wat is HollandsWind? Enco HollandsWind is lktrisch nrgi, duurzaam opgwkt door windturbins in Ndrlands windparkn. Mt uw kuz voor

Nadere informatie

Vocht- Bouwen problemen bestrijden Bouwen

Vocht- Bouwen problemen bestrijden Bouwen Bouwn n w Bou t h c Vo n m l prob dn j i r t s b Algmn Murn n vlorn Antischimmlbhandling T winig vntilati, ovrtollig vocht, watrinsijpling, n watrlk n andr factorn kunnn d kwalitit van d lucht in uw huis

Nadere informatie

This article from Familie & Recht is published by Boom juridisch and made available to anonieme bezoeker

This article from Familie & Recht is published by Boom juridisch and made available to anonieme bezoeker This articl from Famili & Rcht is publishd by Boom juridisch and mad availabl to anonim bzokr DOI: 10.5553/FnR/.000017 Samnlvingsovrnkomstn in d notariël praktijk Ptra Kuik, Prof. dr. Wndy Schrama n Prof.

Nadere informatie

herkennen herkennen fsdfdsfdssfdq

herkennen herkennen fsdfdsfdssfdq hrknnn hrknnn hrknnn fsdfdsfdssfdq : n t s p op h s k Wor h n k r h o? n t s p j 1 hrknnn rknnn DOELGROEP WAAR EN WANNEER? INHOUD DUUR All liding Op SB s, gwstavondn, Workshopwknd, nz. Dri ondrdln: pstn

Nadere informatie

KALENDER VOOR ADVENT EN KERST

KALENDER VOOR ADVENT EN KERST KALENDER VOOR ADVENT EN KERST Modrs van Jzus Tamar Rachab Ruth Batsba Maria 27 NOVEMBER 1 JANUARI 2011 Stunpunt Liturgi Dputatn Krkmuzik n Dputatn Erdinst Kon. Wilhlminalaan 3-5 3818 HN Amrsfoort t. 033-4569892

Nadere informatie

situaties aanvaard dient te worden. S 2.2.4 richt zich op de testamentaire erfopvolging onder het huidige Nederlandse internationaal erfrecht.

situaties aanvaard dient te worden. S 2.2.4 richt zich op de testamentaire erfopvolging onder het huidige Nederlandse internationaal erfrecht. Samnvatting Hoofdstuk bschrijft d problmatik di ht ondrwrp vormt van dz studi; ht intmationaal rfrcht. Dit hoofdstuk bvat tvns ht plan van bhandling voor d bsprking daarvan. Bij dz bsprking staan d volgnd

Nadere informatie

EXAMENOPGAVEN KADER. Ga naar www.examenbundel.nl Doe daar de quickscan voor wiskunde Hoe ver ben je al????

EXAMENOPGAVEN KADER. Ga naar www.examenbundel.nl Doe daar de quickscan voor wiskunde Hoe ver ben je al???? EXAMENOPGAVEN KADER Ga naar www.xamnbundl.nl Do daar d quickscan voor wiskund Ho vr bn j al???? BOSLOOP (KB 2005 1 tijdvak) En atltikvrniging hft n bosloop gorganisrd. Er zijn dri afstandn uitgzt: 2300

Nadere informatie

Introductie (1) en opzet onderzoek en beoordeling van de informatiebronnen (2) (hoofdstuk 1 en 2) Verkenning van het onderzoeksgebied (hoofdstuk 3)

Introductie (1) en opzet onderzoek en beoordeling van de informatiebronnen (2) (hoofdstuk 1 en 2) Verkenning van het onderzoeksgebied (hoofdstuk 3) 173 Hoofdstuk 10 Ht ondrzok in prspctif In dit hoofdstuk van ht ondrzok wordt naggaan of d doln van ht ondrzok, zoals gformulrd in 1.4, zijn brikt. Ht uitgvord ondrzok wordt hirbij vrantwoord aan d hand

Nadere informatie

Woon/Zorgcomplex Schinkelhaven Amsterdam

Woon/Zorgcomplex Schinkelhaven Amsterdam Woon/Zorgcomplx Schinklhavn Amstrdam Schinklhavn btrft d planontwikkling voor n woonzorggbouw van totaal 8235 m2 bruto vloropprvlakt in Amstrdam Zuid. D bouwvoorbriding is afgrond voor ht zorggbouw Schinklhavn

Nadere informatie

BESCHRIJVING PROCEDURE

BESCHRIJVING PROCEDURE Wrkinstructi : HSEW Blz. : 1 van 7 INDEX 1 SCOPE 2 DOEL 3 BESCHRIJVING PROCEDURE 3.1 Introducti 3.2 Vrpakking radioactiv matrialn 3.2.1 Radioactif bsmtt installati-ondrdln 3.2.2 Radioactif afval: 3.2.3

Nadere informatie

Een kind is meer dan taal

Een kind is meer dan taal po En kind is mr dan taal n rknn IEP Adviswijzr & IEP Eindtots Alls voor grop 8 Burau ICE D niuw gnrati totsn n xamns inhoudsopgav 4 Inliding Hoofd, hart én handn: n kind is mr dan taal n rknn alln. 5

Nadere informatie

Derde editie. onderbouw

Derde editie. onderbouw r z j i w mthod Drd diti ondrbouw ir! la f t m d o h t En m municrn mt n m Motivrn n lrn co modrn n h sc ti ak pr op t ch mthod gri Drd diti ondrbouw D mthod is vrdr ontwikkld n aangpast. Dat is t zin

Nadere informatie

De pe lletketel. De pelletketel. PiccoPELLO. Efficïent en spaarzaam verwarmen met houtpellets. spaarzaam verwarmen met houtpellets.

De pe lletketel. De pelletketel. PiccoPELLO. Efficïent en spaarzaam verwarmen met houtpellets. spaarzaam verwarmen met houtpellets. D p lltktl D plltktl PiccoPELLO Efficïnt n spaarzaam vrwarmn mt houtpllts spaarzaam vrwarmn mt houtpllts Gproducrd door Vrwarmn mt houtpllts vrmindrt ht - broikasffct. Ht vrbrandn van pllts is CO2 nutraal

Nadere informatie

http://www.geelvinck.nl/muziek/achtergrond-geelvinck-muzie...

http://www.geelvinck.nl/muziek/achtergrond-geelvinck-muzie... pagina 1 van 6 D Swlinck Collcti D Swlinck Collcti historisch totsinstrumntn mt mr dan 80 historisch piano(fort)s waarvan ruim 40 taflpiano s (http://glvinck.nl/muzik/muzikfstivalamstrdam-virtuosi/d-taflpiano-livinghistory/)

Nadere informatie

Aanvraag Bijzondere Bijstand Inlichtingenformulier

Aanvraag Bijzondere Bijstand Inlichtingenformulier Aanvraag Bijzondr Bijstand Inlichtingnformulir All bdragn motn in uro ( ) wordn vrmld Bhornd bij aanvraag: Nummr: Datum: 1 Prsoonsggvns Sofinr./burgrsrvicnr. Achtrnaam Voorvogsl Voornamn (1 voluit) Gslacht

Nadere informatie

Eneco HollandseWind en AardGas 4 jaar

Eneco HollandseWind en AardGas 4 jaar Enco HollandsWind n AardGas 4 jaar In dit documnt vindt u trug: En maandlijks kostnbrkning voor n gmiddld Ndrlands huishoudn mt n standaardvrbruik van 3.350 kwh n 1.600 m 3 Tarivn n voorwaardn btrffnd

Nadere informatie

De testbrochure voor de nieuwe Foliodrape Protect en Foliodrape Protect Plus OK-afdekdoeken.

De testbrochure voor de nieuwe Foliodrape Protect en Foliodrape Protect Plus OK-afdekdoeken. D tstbrochur voor d niuw Foliodrap Protct n Foliodrap Protct Plus OK-afdkdokn. Btr wil zggn: mr dan god. D prfct combinati voor mr fficiënti n kwalitit. Ht is bknd dat OK-afdkdokn van HARTMANN bhorn tot

Nadere informatie

t J a g e r t j Nieuwsbrief van basisschool St. Hubertus, Jagerslaan 55, 5042 LJ Tilburg Nr 09 21 maart 2014

t J a g e r t j Nieuwsbrief van basisschool St. Hubertus, Jagerslaan 55, 5042 LJ Tilburg Nr 09 21 maart 2014 Nr 09 21 maart 2014 Tlfoon: (013) 4672792 -mail algmn: bs.hubrtus@xpctprimair.nl -mail dirctur: candid.kassls@xpctprimair.nl Intrnt: www.hubrtusschool.nl Kalndr: 24 mrt Studidag: kindrn vrij 25 mrt 26

Nadere informatie

Renoveren en Ventileren

Renoveren en Ventileren Elk typ roost in F1, in lk R Duco s zonw Natuurlijk vntilati én zonwring Rnovrn n Vntilrn Intgral vntilati-oplossingn voor rnovati Vntilati én Zonwring: n intgral aanpak God vntilati zorgt r voor dat d

Nadere informatie

LEERJAAR 3 MUZISCHE VORMING

LEERJAAR 3 MUZISCHE VORMING VOORBEELDMATERIAAL HOEKENBOX LEERJAAR 3 MUZISCHE VORMING P. 02-03 Bldopvoding STOELEN D lrlingn ontwrpn n stol voor n figuur uit n sprookj. P. 04-05 Dramatisch Spl TABLEAU VIVANT mt KEITH HARING D lrlingn

Nadere informatie

FINANCE EN SALES MOETEN EFFECTIEVER SAMENWERKEN

FINANCE EN SALES MOETEN EFFECTIEVER SAMENWERKEN Organisati n procssn Crditmanagmnt als bindnd factor FINANCE EN SALES MOETEN EFFECTIEVER SAMENWERKEN Financ n sals zijn in d praktijk vaak vakinhoudlijk, maar ook qua mntalitit, lkaars tgnpoln. D autur

Nadere informatie

Cocreatie als samenwerkingsmodel binnen het onderwijs

Cocreatie als samenwerkingsmodel binnen het onderwijs Cocrati als samnwrkingsmodl binnn ht ondrwijs Ondrwijscongrs Surinam 2013 Grt van dn Brink Vrplgkundig n Gzondhidswtnschappr Nijmgn Cocrati Hogschool Studnt Cocrati Ziknhuis Radboud Inhoud/ zorg Hogschool

Nadere informatie

Eneco EcoStroom en AardGas 4 jaar

Eneco EcoStroom en AardGas 4 jaar Enco EcoStroom n AardGas 4 jaar In dit documnt vindt u trug: En maandlijks kostnbrkning voor n gmiddld Ndrlands huishoudn mt n standaardvrbruik van 3.350 kwh n 1.600 m 3 Tarivn n voorwaardn btrffnd Enco

Nadere informatie

Schadeformulier Reisverzekering

Schadeformulier Reisverzekering Schadformulir Risvrzkring Om uw schad snllr t kunnn bhandln vragn wij u: - ht formulir zo volldig n duidlijk moglijk in t vulln - rlvant bijlagn zoals originl bwijsstukkn n nota s m t sturn. Hft u ruimtgbrk?

Nadere informatie

t J a g e r t j Beste ouders / verzorgers,

t J a g e r t j Beste ouders / verzorgers, Nr 03 11 oktobr 2013 Tlfoon: (013) 4672792 -mail algmn: bs.hubrtus@xpctprimair.nl -mail dirctur: candid.kassls@xpctprimair.nl Intrnt: www.hubrtusschool.nl Kalndr: 12 okt Hrfstvakanti t/m 27 oktobr 28 okt

Nadere informatie

Eneco EcoStroom en AardGas 4 jaar

Eneco EcoStroom en AardGas 4 jaar Enco EcoStroom n AardGas 4 jaar In dit documnt vindt u trug: En maandlijks kostnbrkning voor n gmiddld Ndrlands huishoudn mt n standaardvrbruik van 3.100 kwh n 1.400 m 3 Tarivn n voorwaardn btrffnd Enco

Nadere informatie

HollandseWind en AardGas 3 jaar

HollandseWind en AardGas 3 jaar HollandsWind n AardGas 3 jaar In dit documnt vindt u trug: En maandlijks kostnbrkning voor n gmiddld Ndrlands huishoudn mt n standaardvrbruik van 3.350 kwh n 1.600 m3 Lvrings- n ntwrkkostn Enco HollandsWind

Nadere informatie

...aan de slag dan maar!

...aan de slag dan maar! initiatif van d knkf...aan d slag dan maar! Thori n wrkvormn voor ht comptntigricht bglidn van jongrn Inliding initiatif van d knkf Voor u ligt ht cursusbok Osh? Aan d slag dan maar. Ht cursusbok maakt

Nadere informatie

Tevens is op basis van het DO 2e fase een partiёle herziening bestemmingsplan Weusthag opgesteld. Deze is in procedure gebracht.

Tevens is op basis van het DO 2e fase een partiёle herziening bestemmingsplan Weusthag opgesteld. Deze is in procedure gebracht. SAMENVATTING RAADSVOORSTEL ZAAKNUMMER BEHANDELEND AMBTENAAR SECTOR PORT. HOUDER 1001631 Hstr, Paula RU-PS Jannk Oud Alink ONDERWERP Krditaanvraag uitvoring 2 fas projct Infra Wusthag AGENDANUMMER SAMENVATTING

Nadere informatie

Van Contrafeytsel* tot Selfie

Van Contrafeytsel* tot Selfie Van Contrafytsl* tot Slfi *portrt, bltnis. Rubns Privé toont d allrmooist n mst intim portrttn di Rubns ooit gmaakt hft. D wrkn dindn als hrinnring, nt als foto s vandaag n bijna 400 jaar latr zittn dz

Nadere informatie

Future4U. Experimentlessen voor havo en vwo. wat je zo ek t! E xa

Future4U. Experimentlessen voor havo en vwo. wat je zo ek t! E xa Futur4U ct wat j zo k t! E xa! n d l r w a èt b d k d t n O Exprimntlssn voor havo n vwo Futur4U Exprimntlssn Lifstyl & Dsign D zvn Futur4U-lssn zijn rop gricht havo- n vwo-scholirn actif knnis t latn

Nadere informatie

Duco verhoogt uw EPA label!

Duco verhoogt uw EPA label! Rnovrn n Vntilrn Intgral vntilati-oplossingn voor rnovati Duco vrhoogt uw EPA labl! W inspir at www.duco.u NATUURLIJKE VENTILATIE Vntilati vraagt om n aalconcpt! Vrbtring van vntilati n vrmindring van

Nadere informatie

Maandag 13 januari 2014, week 3. Deze Nieuwsflits bestaat uit 6 pagina s. eze maand ben ik, Sjoerdtsje Pasma, waarnemend directeur op school.

Maandag 13 januari 2014, week 3. Deze Nieuwsflits bestaat uit 6 pagina s. eze maand ben ik, Sjoerdtsje Pasma, waarnemend directeur op school. Maandag 13 januari 2014, wk 3 z Niuwsflits bstaat uit 6 pagina s Van d dircti z maand bn ik, Sjordtsj Pasma, waarnmnd dirctur op school. Ik bn dirctur op CBS Rgnboog in Lns n bn op maandagmiddag aanwzig

Nadere informatie

De leden van de gemeenteraad van Haarlemmermeer Postbus 250

De leden van de gemeenteraad van Haarlemmermeer Postbus 250 D ldn van d gmntraad van Haarlmmrmr Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Bzokadrs Raadhuisplin 1 Hoofddorp Tlfoon 0900 1852 Tlfax 023 563 95 50 clustr Handhaving n Tozicht Contactprsoon Schramalvan d Molgraaf

Nadere informatie

NIEUWSBULLETIN WOORD VOORAF

NIEUWSBULLETIN WOORD VOORAF lllll Jaargang 3 nummr 5 EEN NIEUW GEZIN VZW NIEUWSBULLETIN 5. A. NIEUWSBULLETIN WOORD VOORAF SPECIAAL ONDERWIJS SCHOOL Kind Inhoud Gzin 1. Woord vooraf 1. Schoolprstati - wlbvindn 2. Dri wgn, één dol

Nadere informatie

HollandseWind en AardGas 1 jaar

HollandseWind en AardGas 1 jaar HollandsWind n AardGas 1 jaar In dit documnt vindt u trug: En maandlijks kostnbrkning voor n gmiddld Ndrlands huishoudn mt n standaardvrbruik van 3.350 kwh n 1.600 m3 Lvrings- n ntwrkkostn Enco HollandsWind

Nadere informatie

CREA-ATELIERS. van de gemeentelijke. www.facebook.com/cultuurdienstlochristi. foursquare.com/jeugdlochristi

CREA-ATELIERS. van de gemeentelijke. www.facebook.com/cultuurdienstlochristi. foursquare.com/jeugdlochristi CREA-ATELIERS knutsln, tknn n kokn van d gmntlijk cultuur- n jugddinst www.jugdlochristi.b/cra www.facbook.com/jugddinstlochristi www.facbook.com/cultuurdinstlochristi www.uitmtvlig.b twittr.com/jugdlochristi

Nadere informatie

ICW-nota 1183 Team Integraal Waterbeheer Centrum Water&Klimaat Alterra-WUR

ICW-nota 1183 Team Integraal Waterbeheer Centrum Water&Klimaat Alterra-WUR NOTA 1183 maart 198 Instituut voor Cultuurtchnik n Watrhuishouding Wagningn ICW-nota 1183 i I GRONDWATERSTANDSVERLAGINGEN TENGEVOLGE VAN ONTTREKKINGEN VOOR KUNSTMATIGE BEREGENING EN DE DRINKWATERVOORZIENING

Nadere informatie

Kinderboekenweek. Wie heeft de gouden griffel gewonen? : Simon van der geest. Welk boek heeft de gouden griffel gewonen?

Kinderboekenweek. Wie heeft de gouden griffel gewonen? : Simon van der geest. Welk boek heeft de gouden griffel gewonen? Kindrboknwk Dit jaar vond d Kindrboknwk plaats van 7 t/m 18 oktobr. Dit hbbn w op school ook gvird. W haddn grot opning, waarbij Mstr Hans tw profjs voordd n w op ht lidj van Kindrn voor Kindrn gingn dansn.

Nadere informatie

CBS Nije-Kroost 18 april 2013 www.cbsnijekroost.nl

CBS Nije-Kroost 18 april 2013 www.cbsnijekroost.nl CBS Nij-Kroost 18 april 2013 www.cbsnijkroost.nl Vanuit d gropn Niuw lrlingn: in grop 1/2c: Rol Vnmans Gropn 1 n 2 Wi wil in d mivakanti ons poppnmubilair schildrn? Graag vn contact opnmn mt juf Lia. Op

Nadere informatie

de nationale E-bike verzekering

de nationale E-bike verzekering Ht comfort gaat altijd door mt d national E-bik vrzkring D spcial n voordlig vrzkring voor all lktrisch trapondrstund fitsn Dri, vir of vijf ar vrzkrd tgn difstal of cascoschad (incl. difstal) voor n nmalig

Nadere informatie

>t ':.Ilé'.lr.WEFiJ(ER.F,N,alICI~N "'j. Directoraat -Generaal Rijkswaterstaat. fès~ ~. OOI/] He.\f'\Lt J. o met verwijzing naar

>t ':.Ilé'.lr.WEFiJ(ER.F,N,alICI~N 'j. Directoraat -Generaal Rijkswaterstaat. fès~ ~. OOI/] He.\f'\Lt J. o met verwijzing naar Ministri van Vrkr n Watrstaat Dirctoraat -Gnraal Rijkswatrstaat Dircti Zland 1 5 JUN, "floo Aan Gadrssrd (dvo H\f'\Lt J fès~ ~ OOI/] kw Van Joris Prquin Datum 14juni2000 Ondrwrp Audit ZL-4759 Doorkisnummr

Nadere informatie

Hierbij de Stijl Nieuwsbrief van september. Elke maand wordt de nieuwsbrief verstuurd Deze verschijnt in de laatste week van de maand.

Hierbij de Stijl Nieuwsbrief van september. Elke maand wordt de nieuwsbrief verstuurd Deze verschijnt in de laatste week van de maand. Bst Stijlldn, bst Oudrs Hirbij d Stijl Niuwsbrif van sptmbr. Elk maand wordt d niuwsbrif vrstuurd Dz vrschijnt in d laatst wk van d maand. Waarom n niuwsbrif? Als stijlmstrs vindn w ht blangrijk dat alls

Nadere informatie

stofomschrijving toetsing weegfactoren oktober 2014

stofomschrijving toetsing weegfactoren oktober 2014 stofomschrijving totsing wgfactorn klas 4 BB oktobr 2014 Cohort Lrjaar Afdling Btrft ht vak 2013 4 vmbo BB Biologi priod tots lrststofomschrijving indtrmn totsvorm totsduur afnam in totswk (j/n) ovrgan

Nadere informatie

Opkomst bij verkiezingen

Opkomst bij verkiezingen Opkomst bij vrkizingn Ondrzoksrapportag in opdracht van ht Ministri van Binnnlands Zakn n Koninkrijksrlatis, Dircti Constitutionl Zakn n Wtgving C.W.A.M. Aarts Facultit dr Bstuurskund Univrsitit Twnt Postbus

Nadere informatie

Autisme en ontwikkelingsleeftijden

Autisme en ontwikkelingsleeftijden Autism n ontwikklingslftijdn Dr. Martin F. Dlfos PICOWO, Th Nthrlands UAEG, Univrsitis Autism Exprtis Group Em.Lctor Virtul Ontwikkling van d Jugd, TSE/HES Vis. Prof. Intrnational Univrsity Sarajvo, Bosnia-Hrzgovina

Nadere informatie

stofomschrijving toetsing weegfactoren oktober 2014

stofomschrijving toetsing weegfactoren oktober 2014 stofomschrijving totsing wgfactorn klas 4 KB oktobr 2014 Cohort Lrjaar Afdling Btrft ht vak 2013 4 vmbo KB Biologi PROGRAMMA van TOETSING n AFSLUITING priod tots lrststofomschrijving indtrmn totsvorm totsduur

Nadere informatie

Rekenen met procenten

Rekenen met procenten W4 Rknn mt procntn Dolstllingn Na ht doorlopn van dz modul kan d studnt rknn mt procntn, zoals: d btw n d brutoprijs brknn bij n ggvn nttoprijs; bpaln hovl procnt n bdrag is van n andr bdrag; d procntul

Nadere informatie

stofomschrijving toetsing weegfactoren oktober 2015

stofomschrijving toetsing weegfactoren oktober 2015 stofomschrijving totsing wgfactorn klas 3 KB oktobr 2015 Cohort Lrjaar Afdling Btrft ht vak 2015 3 vmbo KB Biologi priod tots lrststofomschrijving ind-trmn totsvorm totsduur afnam in totswk (j/n) gwicht

Nadere informatie

De Wageningse Methode 5&6 VWO wiskunde B Uitgebreidere antwoorden Hoofdstuk 5 Exponentiële functies

De Wageningse Methode 5&6 VWO wiskunde B Uitgebreidere antwoorden Hoofdstuk 5 Exponentiële functies D Wagnings Mthod 5&6 VWO wiskund B Uitgbridr antwoordn Hoofdstuk 5 Eponntiël functis Paragraaf Eponntiël functis a. J mag wl van n artikl van 00 uro uitgaan. Bij d n krijg j: 00 0 0 99 Bij d andr: 00 90

Nadere informatie

Huisstijlhandboek. Algemene richtlijnen & instructies voor gebruik van de huisstijl

Huisstijlhandboek. Algemene richtlijnen & instructies voor gebruik van de huisstijl Huisstijlhandbok Algmn richtlijnn & instructis voor gbruik van d huisstijl Jongrn Svnum Huisstijlhandbok Jongrn Svnum Inhoud Inliding pag 4 Huisstijl pag 5 Bldmrk pag 6 Huisstijlklurn pag 8 Voorbldn van

Nadere informatie