UITGAVE 4. Lichtallergie DONEER. laat UW HAAR! ZWETEN ALS ZIEKTE APPS AND MORE TATOEAGES: TOPPER OF TEGENVALLER? Vitiligo: vlekkenpracht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "UITGAVE 4. Lichtallergie DONEER. laat UW HAAR! ZWETEN ALS ZIEKTE APPS AND MORE TATOEAGES: TOPPER OF TEGENVALLER? Vitiligo: vlekkenpracht"

Transcriptie

1 MAGAZINE OVER HUID EN HUIDAANDOENINGEN JAARGANG UITGAVE 4 Lichtallergie DONEER laat UW HAAR! ZWETEN ALS ZIEKTE APPS AND MORE TATOEAGES: TOPPER OF TEGENVALLER? Vitiligo: vlekkenpracht

2

3 VOORWOORD HUID WIJ VAN IN BEELDEN WC-EEND Een gemeenschappelijk kenmerk van huidaandoeningen is de zichtbaarheid ervan. Veel van de artikelen in dit nummer van HUID zijn gewijd aan die zichtbaarheid. Zo kijken we terug op de introductie en de gebruikerservaringen van de Huidmonitor (pagina 18). Dat is een app voor smartphones, waarmee gebruikers een foto kunnen maken van een mogelijk verdachte huidplek. Deze foto wordt vergeleken met foto s uit de database van de app. De app blijkt een succes: de Huidmonitor won in juni de Health app award In dit nummer kijken we ook naar andere digitale informatie voor huidpatiënten, van apps tot websites (pagina 19-20). Lelijk of mooi? In het vorige nummer introduceerden we bij wijze van proef een fotoreportage gewijd aan één aandoening: albinisme. De reacties waren zo stimulerend dat de redactie besloot hier een vaste reeks van te maken. Twee vakfotografen zullen, om beurten, patiënten met een bepaalde ziekte vastleggen, op een even gevoelige als intens betrokken wijze. In dit nummer presenteert fotograaf Arjan Bronkhorst een reeks foto s van vitiligopatiënten (pagina 15-17). Huidafwijkingen worden in de volksmond snel als lelijk of ontsierend aangeduid. Wie deze foto s bekijkt, zal ontdekken dat de grillige patronen van een huidafwijking beslist ook kunstzinnige trekjes hebben. Trots of spijt? De huid is een populair uithangbord voor de individuele mens. Niet zonder reden is de huid een wezenlijk onderdeel van iemands identiteit en imago. Waar de een het houdt bij een opvallend horloge, sierlijke ring dan wel speciaal ontworpen halskettingen of oorbellen, durven anderen een stuk verder te gaan: ze laten zich tatoeëren. Tattoos zijn het hoofdthema van dit nummer (pagina 8-13). Na een korte cultuurhistorische introductie van het fenomeen, volgt een reeks miniportretten van mensen én hun tatoeages. Waarom lieten zij zich tatoeëren, soms zelfs diverse malen? Wat voor beelden en teksten zijn op hun huid aangebracht en, belangrijk, waarom? Zelfbeeld Een bijzondere vorm van beelden van de huid vormt het zelfbeeld van een patiënt. Dat is heel bepalend voor de manier waarop iemand in het leven staat: positief, negatief of iets dat er tussenin ligt. Edwin van Wooning woonde tijdens de Dermasalon (pagina 21) een workshop bij van patiënten die ervaringen uitwisselden. Een van de sprekers was een vrouw met lymfoedeem van de arm, na bestraling van de oksel wegens borstkanker. De arm was redelijk stabiel, maar ze is toch zo n 20 uur per week bezig om dat zo te houden. Wat gaat er door het hoofd als zij s ochtends voor de spiegel staat? Welke emoties ervaart men dan? Wat doet een huidaandoening met iemand en, vice versa, wat doet iemand met die huidaandoening? Lees in dit nummer ook het indrukwekkende relaas van Kim Weustink die al decennia lang last heeft van bovenmatig zweten (pagina 6). Een kwaal die alomtegenwoordig is in haar leven. Een dagtaak heeft ze eraan, zegt ze zelf. Ze vertelt over de voorzorgsmaatregelen die ze moet nemen om de dag door te komen. En over haar worsteling met de kwaal in het reine te komen. Uiteindelijk is dat gelukt, al was de weg naar zelfacceptatie lang. Al met al presenteert dit nummer een indringende en veelkleurige stoet van huidbeelden die ieder voor zich én gezamenlijk de verbeelding willen prikkelen. JANNES VAN EVERDINGEN HOOFDREDACTEUR HUID magazine over huid en huidaandoeningen. Jaargang 16, uitgave 4, december Oplage ex. Copyright HUID, ISSN Uitgever Stichting Nationaal Huidfonds, Postbus 2660, 3500 GR Utrecht, T (030) Hoofdredactie dr. J.J.E. van Everdingen Redactie mw. Y. Born-Bult, mw. F. Das, prof. dr. Th. van Joost, mw. M. Szulc, dr. H.B. Thio, dr. J. Toonstra Eindredactie Kabos-Van der Vliet Redactiebureau Fotografie Coverfoto Arjan Bronkhorst Illustraties Lilian ter Horst Advertentie-acquisitie P. Simons, T (030) , M , Vormgeving, beeldredactie en traffic Grafitext, Velp Druk & Verzending Habo DaCosta, Vianen HUID is een geregistreerde titel. Stichting Nationaal Huidfonds en de redactie zijn niet verantwoordelijk voor de inhoud van de advertenties. Aan de inhoud van de artikelen kunnen geen rechten worden ontleend. Het Huidfonds bezit het CBF-Keur voor Goede Doelen en heeft de ANBI-status. Patronen Huidfonds 2012 Abbott Astellas Pharma B.V. Dermalex Repair (Omega Pharma Nederland B.V.) Dermolin Eucerin La Roche-Posay Leo Pharma B.V. Louis Widmer Neutral Huidverzorging Pfizer B.V. U-Consultancy Vaseline Vichy M A G A Z I N E H U I D D E C E M B E R

4

5 IN DIT NUMMER 6 Hyperhidrosis: patiënt zoekt nooduitgang 8 8 Tatoeages Kleurrijke geschiedenis. Topper of tegenvaller: miniportretten. Weg ermee! 15 Fotoreportage vitiligo Intieme portretten van Arjan Bronkhorst. 18 Sociale media en huid Apps veroveren de wereld. Woordenboekje: spoedcursus. Internet: een woud informatie. Facebook en Hyves: zinvol? 21 Patiënten onderling: ontmoetingsplaats 22 De dakloze huid Spreekuur voor zwervers en verslaafden Cosmetica: feiten en fabels Boekbespreking. 26 De zwarte vrouw van Goya 29 NVH-pagina: na plastische chirurgie Linda Kuiper: Het betreft wél mijn gezicht. 30 Dode Zee therapie Discussie: wel of niet vergoed? 31 HUIDwoorden 32 Richtsnoer voor patiënten Eerste Kwaliteitszegels Dermatologie uitgereikt Richtlijn lichen planus Centia Maltha-Huffener: Een mijlpaal. 36 In de huid van de poes 37 Een enorme vrijheid van denken Tamar Nijsten over huidkanker. 39 Hoe langer, hoe beter Project Haardonatie van start. 40 Huid en tastzin Landjepik in huid en hersenen. 42 Voucherproject: samenwerking voorop 43 Berichten patiëntenorganisaties Een nagel aan de doodskist: hakkenleed Column van Just Eekhof. 46 Ingezonden brieven en varia

6 HET VERHAAL VAN TEKST: FRANS MEULENBERG Hyperhidrosis: Waarishierdenooduitgang? Veel mensen hebben nog nooit gehoord van hyperhidrosis, zegt de 40-jarige Kim Weustink. Van dat overmatig zweten heeft ze al last sinds haar twaalfde. Eigenlijk kan ik er pas vrijelijk over spreken sinds een jaar of vijf, zegt de vrouw die zichzelf typeert als vrolijk, ondernemend en gevoelig. Een vraaggesprek over een aandoening die noopt tot voortdurend verhullen en verbloemen. Camouflage als dagtaak, zegt ze kernachtig. Aanvankelijk maakte ik mij weinig zorgen over dat zweten. Het begon onder mijn oksels en als kind dacht ik: Het zal wel Het duurde zeker acht jaar voordat ik ermee naar de huisarts ging. Hij schreef zalf voor die ik s nachts moest smeren, onder oude kleding. Hielp het? Nee Het werd jaar na jaar alleen maar erger. Geloof mij, ik heb alle zalven, crèmes en poeders gebruikt die een mens maar kan verzinnen. Een patiënt probeert namelijk alles uit, om ook maar enige verlichting te ervaren. Uit wanhoop belde ik een keer met een verzekeraar of zij niet een zalf of crème kenden die helpt. Hun reactie: Je moet je niet zo aanstellen Welk een botheid. Ze zwijgt even en vervolgt dan: Uiteindelijk is de aandoening zelfs een manier van leven; je past je levenspatroon erop aan. Camouflagetechniek Ik neem de nodige voorzorgsmaatregelen, vooral wat kleding betreft. Geen lichte en nooit felle kleuren, want die maken zweetplekken op onprettige wijze zichtbaar. Dus ik draag uitsluitend donkere kleding en neem reservekleding mee. Ik kan geen T-shirts genoeg bij mij hebben. Het moet namelijk altijd mogelijk zijn om me om te kleden. Het is pure noodzaak. Hyperhidrosis is een levenslange cursus in het bedekken en verhullen van de huid. Elke patiënt beheerst deze camouflagetechniek tot in de puntjes. Het is een dagtaak. Ze noemt zichzelf een doener in haar werk als officemanager. Juist op het werk luistert het heel nauw. Voorheen werkte ik als verkoopster in een winkel. Dan lette ik heel goed op mijn lichaamshouding en de afstand die ik bewaarde tot de klanten. Ik ging al zeker niet op een trapje staan waar de klant bij was, om hem of haar vrij uitzicht te bieden op mijn zwetende oksels. Weghollen Het kost zelfs tijd, die kwaal. Elke dag ben ik wel een half uur kwijt met het selecteren van mijn kleding én het reservespul. Ze zegt het nuchter, zonder zelfs maar een spoortje van een klagerige ondertoon. Hoe reageert de omgeving? Voor alles probeer je de omgeving zoveel mogelijk te mijden. Maar je voelt gewoon dat mensen achter je rug over je praten en roddelen. Bijvoorbeeld op de middelbare school. Ze zien je als vies en eerlijk gezegd voelde ik mij ook vies. Belangrijke mensen - mensen die ertoe doen in mijn leven - vertel ik het wel. Eerst schoorvoetend, later meer frank en vrij. Toen ik mijn huidige vriend ontmoette, heb ik het hem meteen verteld onder het motto: Take it, or leave it! Hij heeft er gelukkig geen moeite mee. Hij vindt het hooguit erg jammer voor mij. Wat deed de 18-jarige Kim als ze bij het uitgaan een leuke knul zag? Weghollen! Haar lach is bulderend: Of in paniek om mij heen kijken en denken: Waar is hier de nooduitgang? Als ze is uitgelachen, zegt ze, met lichte berusting: Uitgaan deed ik niet of nauwelijks Carrière Ik heb een operatie ondergaan, waarbij de zweetklieren onder mijn oksels zijn weggeschraapt. Het heeft niet geholpen. Wat wél helpt, zijn botox-injecties. Maar bij mij duurt het effect daarvan ongeveer drie maanden. Verzekeraars vergoeden in de regel maar één injectie per jaar. Het is echt een te dure grap om die extra injecties zelf te bekostigen. Hoe kijk je terug op je carrière als patiënt? Ik heet volgens de boekjes een zware patiënt omdat mijn hele lichaam is aangetast. Toch ervaar ik het sinds een paar jaar niet langer als zodanig. Pas sinds een jaar of vijf durf ik heel open te zijn over de kwaal. Misschien was mijn optreden bij het televisieprogramma van Paul de Leeuw een soort doorbraak, ook emotioneel. Hoewel die coming out beslist niet makkelijk was. Het nare gevoel zal echt nooit ophouden, maar ik kan er nu laconieker mee omgaan en erover praten. Uiteindelijk moet een mens leren dit te accepteren, hoewel dat proces behoorlijk lang kan duren. Vroeger werd ik er helemaal gek van. Nu noem ik het een drama met een glimlach. 6 M A G A Z I N E H U I D D E C E M B E R

7 Wat is hyperhidrosis? Zweten doet ieder mens op zijn tijd. Na sporten of een andere inspanning. Zweten is van belang voor de regulering van de temperatuur van het menselijk lichaam. Maar er zijn ook mensen die overmatig zweten; dat heet hyperhidrosis. In de meeste gevallen (90 tot 95 procent) is een oorzaak niet aanwijsbaar. Het overmatig zweten uit zich dan plaatselijk: aan handen, voeten en/of oksels. Soms is er wel een oorzaak te vinden, meestal een onderliggende aandoening - infectie, overgewicht, schildklierafwijking, kanker - of als bijwerking van medicijngebruik. Erfelijkheid kan ook een rol spelen. De aandoening treft vrouwen vaker dan mannen. De kwaal mag een verborgen aandoening heten en kan leiden tot aanzienlijke psychische, sociale en relationele problemen. Aanvankelijk zal de patiënt zichzelf behandelen met poeders, zalven en crèmes. Helpen deze onvoldoende, dan zijn er andere behandelmethoden, zoals botox-injecties. Botox blokkeert de prikkeloverdracht van de zenuwcellen naar de zweetklieren. Het effect per individuele patiënt varieert sterk; in de regel werkt een injectie 6 tot 9 maanden. Een botox-behandeling wordt vergoed door de zorgverzekering mits de ingreep wordt gedaan in een ziekenhuis dat hiervoor budget vrijmaakte. Het geneesmiddel oxybutynine moet de patiënt oraal innemen en kan tijdelijk voor verlichting van de klachten zorgen. Het middel kan echter bijwerkingen geven zoals wazig zien, bewustzijnsverlaging, verhoogde lichaamstemperatuur, lage bloeddruk en een versnelde hartslag. Zijn alleen de handen of voeten aangedaan, dan is iontoforese mogelijk. Dit is een methode waarbij bijvoorbeeld de handpalm en de vingertoppen van één hand in twee van elkaar gescheiden vloeistofbakjes zitten met een verschillende elektrische lading. Het effect houdt enkele dagen aan. De therapie is ook goed uit te voeren met een iontoforeseapparaat dat men zelf heeft aangeschaft (ca. 500,-). Operatief ingrijpen is ook mogelijk. Zo kan men in de oksels de huid en de onderliggende zweetklieren wegsnijden. Dat geeft wel vrij grote littekens. Curettage (wegschrapen) van de zweetklieren geeft minder littekens, maar geeft ook minder resultaat. In het uiterste geval kan een operatie onder volledige narcose worden uitgevoerd. Hierbij maakt de chirurg een kleine incisie onder de oksel, en dringt van daaruit met een endoscoop de borstkas binnen om daar de zenuwknooppunten (van het sympathisch zenuwstelsel) te vernietigen (ETS-operatie). Deze operatie geeft over algemeen redelijke resultaten, maar zenuwpijn na de operatie is niet ongewoon en ook kan het overmatig zweten zich verplaatsen naar de buik of de romp. Voor deze behandeling heeft men een machtiging/toestemming van de zorgverzekeraar nodig. Er is een actieve patiëntenvereniging: Welke ziekenhuizen bieden bij Hyperhidrosis botox aan? Het Flevoziekenhuis in Almere, St. Antoniusziekenhuis in Nieuwegein, het Sint Lucas Andreas Ziekenhuis in Amsterdam, (Regiobepaling) Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam, Sint Franciscusziekenhuis in Rotterdam, ZGT Almelo/Hengelo en het Meander Medisch Centrum in Amersfoort. Zij bieden vanuit het ziekenhuisbudget onder voorwaarden deze vergoeding als de dermatoloog voor u beoordeelt dat deze behandeling medisch noodzakelijk is. https://forum.zilverenkruis.nl WERF DONATEURS EN WIN EEN PRIJS! Wilt u met uw praktijk in ons magazine? Doe dan mee aan onze actie en wie weet, staat uw praktijk in onze volgende editie. Het blad HUID is uitgegroeid tot hét tijdschrift over huid en huidaandoeningen. De donateurs van het Nationaal Huidfonds krijgen het blad thuisgestuurd en steunen met hun bijdrage het werk van het Huidfonds. Al voor 2,50 per maand is men donateur. Wij roepen het baliepersoneel van alle praktijken van huidartsen én huisartsen op om mee te doen aan de actie: werf donateurs. Presenteer aan de balie aan patiënten een exemplaar van HUID. Laat het inkijken. Geef het desnoods mee. PRIJS De praktijk die de meeste donateurs werft, wint de hoofdprijs: een lang artikel in HUID, met mini-interviews, glamour-foto s en persoonlijke wetenswaardigheden. Een waardig visitekaartje voor een hardwerkende praktijk. De praktijk krijgt dan natuurlijk meer dan voldoende exemplaren van dat nummer om uit te delen. WIE DURFT DE UITDAGING AAN? Hebt u nog vragen of doet u mee? Mail naar Na aanmelding ontvangt u meer exemplaren van HUID en verdere instructies. De actie loopt van 1 januari 2013 tot 1 april M A G A Z I N E H U I D D E C E M B E R

8 TATTOOS TEKST: REDACTIE FOTO: WIKIMEDIA Tatoeages: eenkleurrijkehistorie Wie voetbalwedstrijden bekijkt, ziet een woud van tatoeages op de armen en ruggen van spelers. Niet alleen voetballers, maar ook rugbyspelers en honkballers laten zich gretig versieren en bijkleuren. Sporters als hedendaagse gladiatoren. Aan andere sporten, zoals tennis en golf, lijkt die rage vooralsnog voorbij te gaan. Is het louter een modeverschijnsel? Nee. Tatoeëren is van alle tijden en is toegepast in alle uithoeken van de aarde. Een cultuurhistorische verkenning met als vertrekpunt de woorden van Charles Darwin: There is no nation on earth that does not know this phenomenon. In september 1991 deed men in Tirol (Oostenrijk), nabij de Italiaanse grens, een spectaculaire vondst. Uit het gletsjerijs kwam een bevroren mummie tevoorschijn. Nooit eerder was een zo oude en goed geconserveerde mummie in het ijs gevonden. De huid van deze 5300 jaar oude Ötzi toonde talrijke tatoeages. Tatoeëren werd zelfs al voor die tijd toegepast in onze streken. Op diverse plaatsen in Europa heeft men in grotten botsplinters en schalen en potten met rode en zwarte pigmenten aangetroffen uit het stenen tijdperk. De oudste hiervan gaan terug tot ongeveer 9000 jaar (Noord-Chili). Geschiedschrijvers Door oude geschiedschrijvers en in reisverslagen van ontdekkingsreizigers is het tatoeëren beschreven. Herodotus vermeldt in zijn Historiën dat sommige volkeren, zoals de Egyptenaren, tatoeages als edel beschouwden en het ontbreken daarvan als verachtelijk. De oude Grieken en Romeinen tatoeëerden niet zichzelf, maar brandmerkten op die manier slaven en misdadigers in het gezicht. Eeuwen later zouden de nazi s in Duitsland hetzelfde doen. In de joodse traditie was tatoeëren taboe. Voor de eerste christenen in Rome echter niet meer. Vaak lieten zij een religieus symbool aanbrengen, als identificatieteken tegenover elkaar. Met de toename van het internationale handelsverkeer in de achttiende eeuw verbreidde zich de gewoonte onder zeelieden. Een tattoo gold niet alleen als een bewijs dat men over alle wereldzeeën had gevaren, maar ook dat men de gevaren van de zee had doorstaan. In de westerse wereld waren tatoeages de afgelopen eeuwen vooral in trek bij de sociale onderklassen. De huidige populariteit van tatoeages in de westerse wereld dateert van enkele decennia. Een extra push kreeg deze mode via de huidige rap-, hiphop- en dance-generatie en, zoals gezegd, door topsporters. Door de toegenomen kennis en vaardigheid is er een groeiende groep beeldend kunstenaars die zich vanuit hun beroep de tatoeagetechnieken eigen maakte en bijzondere eigen ontwerpen creëert. Zij ruilden het dode doek in voor de levende menselijke huid. Rudimentaire functies De motieven om een tatoeage te zetten lopen uiteen. Tatoeages vervullen van origine onder primitieve stammen diverse functies, zoals een teken van moed of waardigheid, een ritueel tijdens de puberteit, een religieus doel, een teken van liefde, rouw, status, een vorm van identificatie en verbondenheid, bescherming tegen gevaar, en ten slotte een garantie wat betreft een veilige overgang van leven naar dood. Rudimenten van deze motieven zijn ook terug te vinden bij de huidige tatoeage-dragers. Identiteit, groepsgevoel en vrijheid Wat beweegt de mens om zich te laten tatoeëren? Het streven naar een eigen identiteit, een versterking van het eigen ego, is een belangrijke drijfveer. Een tatoeage geeft de drager ook het gevoel ergens bij te horen, bij een groep, of zelfs een groep uitverkorenen. Deze functie is ten tijde van oorlog heel duidelijk. De Amerikaanse adelaar was een geliefd motief tijdens de Tweede Wereldoorlog. Na de aanval op Pearl Harbour steeg in Honolulu het aantal tatoeages met voor god en vaderland -motieven met 300 tot 500 per dag. Zo n groepsgevoel kan ook meer duistere motieven behelzen. Zo is er een veelheid aan agressieve symbolen, zoals de draak met zijn muil in een menselijke schedel, duivels met gevorkte spiesen, of tijgers en panters die hun klauwen in het vlees zetten waaruit bloed vloeit. Dergelijke tatoeages geven uiting aan een combinatie van antisociaal gedrag, agressie en masochisme. Velen ervaren bij het aanbrengen van een tattoo een gevoel van 8 M A G A Z I N E H U I D D E C E M B E R

9 bevrijding, alsof men zeggen wil: dit is mijn lichaam en ik doe ermee wat ik wil. Daarom zijn tatoeages ook zo n must in gevangenissen: ben je de beschikking over je vrijheid kwijt, dan heb je in elk geval nog de zeggenschap over je eigen lijf. Moed en seks Het zijn van oorsprong vaak krachtig gespierde mannen die zich laten tatoeëren, met beroepen zoals zeeman, dokwerker of straatwerker. Zij konden hun tatoeages bijvoorbeeld op de biceps tonen. Een zichtbare tatoeage van een wild dier laat de buitenstaander zien dat de betrokkene een moedig mens is en gevaar niet uit de weg gaat. De huid speelt een belangrijke rol bij seksualiteit. Tatoeages kunnen van erotische, amoureuze of romantische aard zijn. Ze accentueren de aantrekkingskracht. Natuurlijk is het omgekeerde evenzeer mogelijk: afkeer van een tattoo is bepaald niet lustopwekkend. Veel mensen zijn voor langere tijd tevreden over hun tatoeages. Spijtoptanten zijn er ook altijd geweest. Al bij mummies uit Egypte daterend van 2000 voor Christus zijn aanwijzingen gevonden voor pogingen om tatoeages te verwijderen. Medische toepassingen In sommige culturen meent men dat tatoeages ook een therapeutische betekenis hebben. In dat opzicht is tatoeëren te vergelijken met het aloude brandmerken en het aanbrengen van sneden in de huid. De werking van dergelijke methoden komt neer op het volksgeloof dat pijn met pijn kan worden bestreden. Bij veel culturen, zoals in India, worden ook nu nog tatoeages aangebracht, vaak op jonge leeftijd, als preventie tegen reuma. Ook bij Ötzi heeft men tatoeages gevonden op plaatsen met restanten van een reumatische aandoening. Tatoeages zijn een uitstekend middel om lelijke plekken of littekens te camoufleren. Andere toepassingen zijn onder meer het permanent op kleur brengen van brandwonden, wijnvlekken en van littekens bij schisispatiënten. Modes komen, modes gaan. Wat drijft de jongere generatie? Distinctiedrift, individualiteit, identiteit maar ook groepszin en collectief onderscheidend vermogen. Wat zij niet beseft, is dat deze motieven zo oud zijn als Methusalem. En vermoedelijk nog veel ouder, toen de mens zich begon te onderscheiden van de aap. Een traditionele tatoeage van een etnische Adivasi-vrouw van de Kutia Khond-stam in Orissa, India (februari 2005).

10 TATTOOS TEKST: CHARLOTTE BACKX/TEKSTBUREAU DOOR LOTJE GETIKT Tatoeage: topperoftegenvaller De een vindt tatoeages prachtig, de ander vindt ze smakeloos. En waar sommige mensen spontaan besluiten de tatoeagestudio in te stappen, gaat er bij anderen een jarenlang ontwerpproces aan vooraf. Verschillende mensen over hun tatoeage. Verloren dierbaren De vader van Jeffrey Oudshoorn overleed op 19 maart 2010, een half jaar later liet Jeffrey een tatoeage zetten ter ere van hem. De afbeelding bestaat uit een samenvoeging van twee symbolen. De handen representeren mijn vader: een handige Jeffrey s masker man die alles kon vervaardigen, en een heel sociale man die altijd een handje hielp waar nodig. Mijn symbool zijn twee theatermaskers die vreugde en verdriet uitbeelden: laugh now, cry later staat erbij. De maskers worden door de handen gedragen, zoals mijn vader mij door het leven zal dragen en de tatoeage zit bij mijn hart omdat hij daar verder leeft. Een zeer symbolische tatoeage dus. De tatoeage van Ellen van Helden heeft minder symboliek, maar is eveneens opgedragen aan een overleden dierbare. Ze koos voor een kleurenfoto van haar gestorven hond Yaris. Yaris was nog geen twee maanden overleden toen ik zijn foto in de woonkamer al geen gedag meer zei voor ik naar mijn werk vertrok. Dat vond ik zo erg, Yaris was mijn kindje. Hij staat nu op mijn bovenarm. Als ik s nachts naar bed ga, aai ik hem altijd even en zeg ik hem welterusten. Een basset is echt een mensenhond en kan niet alleen zijn, ik ben altijd bij hem geweest, nu is hij altijd bij mij. Vertegenwoordiging van je persoonlijkheid Olga Carrot heeft een afbeelding van haar knie tot haar voet. Het stelt een typisch Colombiaanse bloem voor met een Colombiaanse vlinder. Ik ben van oorsprong Colombiaanse, maar geadopteerd en dus praat, denk en doe ik zoals Nederlanders. Ik wilde een tatoeage die iets van mijn oorsprong symboliseert. Olga liet zich inspireren door haar geboorteland, Marloes en Merel van de Wiel door hun gezamenlijke geboorte. Marloes: Op ons achttiende lieten mijn zus en ik samen een tribal op onze enkel zetten. Die dag zagen we in de tatoeageshop het Chinese teken voor tweelingen. We wisten meteen dat we die zouden nemen, Ellen s Yaris maar hebben nog twee jaar nagedacht over de plek. Nu hebben we hem allebei op onze pols: klein genoeg om te verstoppen onder je horloge, en groot genoeg om te showen aan mensen en uit te leggen dat ik een tatoeage met mijn tweelingzus deel. Zoals Marloes en Merel zich verbinden met hun tatoeage, zo voelt Rozemarijn Jetten zich verbonden met de feniks die haar zij bedekt. In eerste instantie was het de bedoeling een koikarper te plaatsen, maar dat past helemaal niet bij mij, bleek na een grondige googlesessie. Ik zocht verder en vond de outlines van een feniks. Ik was meteen verkocht en ging op zoek naar de betekenis van het beest. Dat een feniks onsterfelijk is en uit zijn eigen as oprijst, past erg goed bij mij. Ik heb mezelf meerdere keren opgeraapt na moeilijke periodes en ben er altijd sterker uitgekomen. 10 M A G A Z I N E H U I D D E C E M B E R

11 De tribal van Marloes en Merel Nieuwe start De tatoeages van Brigit Schuurmans vertellen haar levensloop. Op mijn vijftiende zette ik de eerste, een konijntje op mijn schouderblad. Op mijn zeventiende ging ik het huis uit om samen te wonen met mijn vriend. Ik heb toen zijn naam boven het konijntje laten schrijven met I love You eronder. Ik dacht dat ik verliefd was en nooit meer met een andere jongen zou gaan. We verhuisden naar Spanje en later naar Hongarije en toen ik ongeveer tweeëntwintig was, maakte ik het uit. Ik hield niet meer van hem en werd verliefd op een Hongaar. Hij wilde dat ik de naam van mijn ex liet verwijderen en dus verving ik de tekst door de Chinese tekens voor konijn. In de Chinese horoscoop ben ik een konijn en het leek me toepasselijk bij de afbeelding. Net zoals mijn vorige vriend was ook deze jongen heel jaloers en sloeg hij me regelmatig. Meerdere keren ben ik het huis uitgezet en toen ik 25 en zwanger was, wilde hij dat ik een abortus liet plegen. Omdat ik dat niet wilde, heeft hij me een miskraam geslagen. In 2001 zei mijn moeder: je stapt nu in de auto naar Nederland of ik hoef je nooit meer te zien. Ik heb gedaan wat ze zei en ben naar Nederland verhuisd. Daar wilde ik alle ellende van me afzetten. Ik heb een tatoeage op mijn onderrug geplaatst: de Chinese tekst voor vrede en geluk. Ik heb een eigen huis geregeld, verschillende studies opgepakt en er drie afgerond en ben goed voor mezelf gaan zorgen. Daar staat deze tatoeage symbool voor. Tekenkunst Marlou Janssen opende twee jaar geleden haar eigen tatoeageshop in Venlo. Hier bouwt ze tatoeages op uit zeldzaam dunne lijntjes en experimenteert ze met verschillende stijlen en technieken, ook op zichzelf. Op mijn arm ben ik bezig met een tatoeage geïnspireerd op het trappenhuis van Esher, op mijn bovenarm heb ik een elfje, op mijn heup staat een zwaluw, op mijn enkel een katje, ik heb een tatoeage op mijn vinger en een klavertje vier aan de binnenkant van mijn lip omdat ik wilde testen of dat kan. Nou, het lukte, haha. Deze tatoeages heb ik allemaal zelf gezet. Maar het meest trots ben ik op mijn tweede tatoeage. Het is een Japanse draak op mijn bovenbeen die is gezet door mijn vader. Als teken- en schilderleraar was hij direct gefascineerd door het tatoeagevak en na een paar keer oefenen op een varkenshuid, vertrouwde ik hem voldoende om mijn bovenbeen door hem te laten versieren. Dat zou Melanie Szulc niet zomaar doen. Zij zocht haar tatoeëerder uit na uitgebreid onderzoek. Na bijna tien jaar was het ontwerp van mijn tatoeage zo goed als af, maar was ik nog steeds op zoek naar een goede tatoeëerder. Als je het doet, moet het perfect in mijn ogen. In de bioscoop zag ik de tatoeageshop per toeval. Er zat een meisje op het scherm met haar rug volledig onder de bloemen, super sierlijk. Ik heb de studio gegoogeld en had meteen vertrouwen: op de website staat onder andere dat ze enkel unieke tatoeages Rozemarijn s Feniks Fotostudio Fons Strijbosch, Uden Brigit s levensloop

12 Melanie s Japanse bloesem plaatsen en dat als je een voorgekauwd plaatje kiest, ze altijd zullen proberen om dat uit je hoofd te praten. Mijn schouder is bedekt met Japanse bloesem met daarin een stukje perkament verwerkt uit de derde film van Harry Potter, daarop staat mijn naam in Elvisch, gebaseerd op het alfabet van The Lord of the Rings. Eeuwig mooi of eeuwig zonde? Een veelgehoorde reden om geen tatoeage te zetten is het verval van de huid. Wanneer je ouder en rimpeliger wordt, wordt je tatoeage dat ook. Ellen van Helden ziet het verval van haar tatoeage echter als iets positiefs: Als mijn vel straks gaat rimpelen en mijn armen een beetje hangen, wordt Yaris alleen maar mooier en zal meer lijken op de hond die hij was. Immers, bassets zitten onder de rimpels. Zij heeft dan ook geen spijt van haar tatoeage. Nathalie Weijers heeft dat wel: de tatoeage op mijn rug is het elfje uit het cd-boekje van Britney Spears. Ik heb hem op mijn negentiende gekregen van mijn vader en dat verwijt ik hem nog steeds. Hij houdt niet eens van tatoeages. Het was zo n onbezonnen actie, ik heb er niet goed over nagedacht. Daarnaast heb ik nog een vlinder op mijn onderrug. Het zijn beide kleintjes, maar twee tatoeages op mijn rug vind ik eigenlijk teveel. Het was stoerdoenerij, onbedachtzaam jeugdgedrag. Ik zou voorstellen dat niemand jonger dan 21 een tatoeage mag zetten, ook niet met toestemming van ouders. Maar ook dan kan het met spijt aflopen, weet Mien van de Sluis, die haar tatoeage inmiddels weg heeft laten laseren. Ik zette in sierlijke letters Delano op mijn enkel, de naam van mijn kleinzoon. De tatoeage was schitterend, maar ik had direct spijt, het was een opwelling. Mijn zoon en schoondochter wilden een tatoeage van Delano en ik riep enthousiast en zonder erover na te denken, ik ga met jullie mee! Maar ik ben helemaal geen tatoeagemens, het voelde gewoon niet goed. Toen mijn tweede kleinkind Kiano geboren werd, wist ik zeker dat ik de tatoeage weg ging halen. Ik wilde beslist geen tweede tatoeage en ik vind het niet eerlijk tegenover Kiano om alleen Delano op mijn lijf mee te dragen. Het was wel makkelijker en goedkoper geweest. Ik heb tientallen laserbehandelingen van tien minuten moeten ondergaan om de tatoeage weg te laten halen. Nu is er helemaal niets meer te zien en daar ben ik zeer tevreden over. 12 M A G A Z I N E H U I D D E C E M B E R

13 TATTOOS TEKST: CHARLOTTE BACKX/TEKSTBUREAU DOOR LOTJE GETIKT FOTO: DREAMSTIME Als FOREVER een eeuwigheid lijkt en de LOVE over is Bezinteergebegint Het zetten van een tatoeage is iets van permanente aard. Je zou dus zeggen dat mensen goed nadenken over wat ze op hun lichaam plaatsen. In de praktijk blijkt echter dat veel getatoeëerde mensen spijt krijgen. Gelukkig verwijderen klinieken als Being You Skin Improvement in Dordrecht tatoeages, maar eigenaresse Astrid Bruurmijn zegt: bezint eer ge begint, want het verwijderen van een tatoeage is minstens zo pijnlijk als het zetten ervan. Hoe verwijder je een tatoeage? Ik begon ooit als anti-agingsalon. Door middel van lasertechniek verwijder ik pigmentvlekken. Deze behandeling gaat in principe hetzelfde in zijn werk als een behandeling voor het verwijderen van tatoeages. Sterker nog: voor het verwijderen van kleurentatoeages gebruik ik hetzelfde type laser. Door de laser over de tatoeage te blijven bewegen, flitsen we de inkt kapot. Die wordt in heel kleine, onschadelijke deeltjes opgenomen in de bloedbaan en daar wordt hij afgebroken door het lichaam. Wat zijn de meest gehoorde redenen? In onze salon komen per week gemiddeld vijf cliënten binnen om hun tatoeage te verwijderen. Pieken merken we vooral in de zomer, wanneer mensen zich letterlijk bloot moeten geven. Deze mensen generen zich voor de tatoeage en vinden het achteraf toch niet goed bij zichzelf passen. Ik krijg binnen de kliniek vooral veel jonge moeders, die in hun tienerjaren een tatoeage lieten zetten en zich er nu voor schamen achter de kinderwagen. Mannen en vrouwen die met een nieuwe baan starten of die serieuzer aan hun carrière willen werken, komen hier ook en ik heb al heel wat ex-geliefden van lichamen verwijderd." Hoeveel behandelingen heb je nodig? Dat is afhankelijk van de hoeveelheid inkt, de kleur van de inkt, de diepte waarop een tatoeage is aangebracht en de gevoeligheid van de huid. Goede tatoeëerders zetten de tatoeage aan de oppervlakte van de huid, dan heb je minder behandelingen nodig. Het heeft in ieder geval niets te maken met de grootte van de tatoeage. Iedere behandeling vervaagt de tatoeage een beetje en na gemiddeld tien tot twaalf behandelingen zie je er niets meer van. Is het schadelijk? Het weglaseren van een tatoeage is onschadelijk, maar ongeveer net zo pijnlijk als het zetten ervan. Er kan eigenlijk niets misgaan, zolang we de laser maar blijven bewegen. Wel kunnen er kleine blaartjes ontstaan die goed behandeld moeten worden met speciale crème. Ik adviseer de cliënt om na iedere behandeling flink wat water te drinken om de inktdeeltjes af te voeren. Ter bevordering van een snelle genezing worden de behandelsessies om de zes tot acht weken uitgevoerd. Wie voert de behandeling uit? Natuurlijk ga je eerst op zoek naar een betrouwbare salon. Zij hebben personeel in dienst dat speciaal is opgeleid in het gebruik van de laser en ervaring heeft met het verwijderen van tatoeages.

14

15 FOTOREPORTAGE TEKST: FRANS MEULENBERG FOTO S: ARJAN BRONKHORST Intieme ontmoetingen Arjan Bronkhorst studeerde in Amsterdam, werkte in het bedrijfsleven, richtte een eigen bedrijf op en verkocht dat bedrijf om zich geheel aan fotografie te wijden. Dat is niet mijn beroep, maar mijn passie, aldus de autodidact. Hij portretteerde mensen met vitiligo: Als fotograaf beschik ik daarbij over hét instrument om de mens achter zijn ziekte te onthullen: mijn camera. Een kort portret in woorden. Hoe zou je jouw stijl willen typeren? Ik voel me vooral een reportagefotograaf, iemand die dus graag op locatie werkt. Liever dan werken in mijn studio, ga ik naar mensen of bedrijven toe. Ook omdat ik die mensen in hun natuurlijke of werkomgeving wil zien. Daarbij hanteer ik een spontane manier van werken, passend bij de wisselende omstandigheden. Ik ga niet met een vooraf bedacht beeld naar een locatie; ik laat mij graag verrassen door het moment én de persoon. Wat zijn je lievelingsthema s? Er is een breed scala thema s dat ik fotografeer, maar de nadruk ligt op mensen. Daarnaast koester ik een bijzondere liefde voor gebouwen en architectuur. Dat lijnenspel in verhouding tot een bepaalde lichtval: fascinerend. Ook erfgoedpanden hebben mijn speciale belangstelling. Hoe de tijd knaagt aan de huid van die panden kan ontluisterend zijn, maar dan een ontluistering die tevens een soort schoonheid en trots behelst. Panden zijn voor mij levende organismen. Mooi en waardig Wat zijn voor jou als fotograaf de interessante aspecten van de huid of een vlekkenvacht? Voor mij is niet zozeer de huid boeiend, als wel de persoon die erachter zit. Diens persoonlijkheid en karakter probeer ik voor het voetlicht te krijgen. Een fotograaf moet verder en dieper kijken dan alleen naar de buitenkant. Ik richt mijn aandacht vooral op de ogen van een mens. Ogen vertellen vaak hele verhalen en onthullen zijn of haar karakter en levenshouding. Hoe kwam die reeks rond vitiligo tot stand? Voor de LVVP, de patiëntenvereniging voor mensen met vitiligo, ben ik sinds dit jaar de fotograaf voor hun magazine Spotlight!. Daarvoor fotografeer ik elk kwartaal mensen met vitiligo. Meer en meer echter groeiden mijn belangstelling én mijn betrokkenheid. Ik kan mij zo goed voorstellen hoe het moet voelen om vooral in het gelaat een huidaandoening te hebben. Zichtbaar voor iedereen. Geen ontkomen aan. Juist bij deze mensen probeer ik dieper te kijken, het ware karakter te onthullen om uiteindelijk mensen met vitiligo te kunnen presenteren als mooi en waardig. Het waren bijzondere ontmoetingen dus, met deze patiënten Alles gebeurt in wisselwerking tussen fotograaf en geportretteerde. Dat kan ik niet alleen En die ontmoetingen, zoals jij dat noemt, hebben inderdaad per definitie een intiem karakter. Het is nogal wat voor een huidpatiënt om voor een camera te gaan staan, dat besef ik maar al te goed. Op het omslag en hier met hand: Erwin Hempelmann (40) heeft sinds zijn 13e vitiligo. In de puberteit ondervond hij daarvan veel hinder in sociaal en psychisch opzicht. Met behulp van camouflagetherapie kan hij er tegenwoordig mee leven, hoewel het soms voelt als een dubbelleven. Erwin heeft in de zomer van 2012 een lange fietsvakantie gemaakt door Zuidoost-Azië waar door de zon spontane repigmentatie van zijn huid optrad, te zien als donkere stipjes in de witte plekken van zijn huid. M A G A Z I N E H U I D D E C E M B E R

16 Kirsten van der Kolk (37) heeft vitiligo sinds haar kleutertijd. In de puberteit werd het een stuk minder, maar na haar eerste zwangerschap verergerde het weer. Ze kan er inmiddels goed mee leven, en vergeet soms dat ze vlekken in haar gezicht heeft. Kirsten is olympisch roeier en won in 2008 in Beijing goud. Zij werkt nu als sportjournalist en geeft bedrijfspresentaties en clinics.

17

18 SOCIALE MEDIA TEKST: JOS OVERBEEKE Apps zijn bezig de wereld te veroveren. Wat voor apps kent de dermatologie? Apps:vandatabase totmedischinstrument In een paar jaar tijd zijn - voor smartphone en tablet-pc (zie woordenboek) - honderdduizenden apps ontwikkeld. Veel mensen zijn eraan verslingerd geraakt. Je kunt het zo gek niet bedenken, of er is wel een app voor, is het motto. Ook in de medische wereld hebben de programma s hun weg gevonden: bij artsen, geneeskundestudenten en patiënten/ consumenten. De eerste medische apps waren vooral mobiele databases: een anatomische atlas bedoeld voor artsen of een verzameling gegevens over medicijnen. Handig om op zak te hebben als je niet op je kamer bent, maar elders in het ziekenhuis. Later ontwikkelden medische apps zich richting hulpmiddelen die patiënten kunnen informeren over hun aandoening. Dermatoloog Milan Tjioe uit Bergen op Zoom heeft het allemaal zien gebeuren. Veertien jaar geleden vormde hij met collegaartsen al een zakcomputerclubje. Er is zo veel mogelijk op dat gebied. We hadden er lol in dat te verkennen. In 2006 schreef hij PDA in de praktijk, over hoe artsen minicomputers kunnen inzetten in de dagelijkse zorg. Dat boek is nu compleet verouderd, zegt hij. De stormachtige verbreiding van de smartphone moest nog beginnen. Databases Eén van de meest gebruikte medische apps is die van het Farmacotherapeutisch kompas (FK), de database van het College voor zorgverzekeringen (CVZ) met informatie over medicijnen. Milan Tjioe speelde een rol bij de totstandkoming hiervan. We hadden een digitale versie gemaakt van het Kompas, en daar was CVZ niet zo blij mee. Dat heeft er wel toe geleid dat zij met de app zijn gekomen. Een andere database-app is die met alle medische richtlijnen. Deze wordt aangeboden door Kwaliteitskoepel Medisch Specialisten. Het is handig zoiets op je smartphone te hebben, zegt Tjioe. Zit je niet in de problemen als internet niet werkt. Er is een versie voor de iphone en één voor Android. Een derde voorbeeld is het Zakboek voor de dermatoloog van Blanken en Jonkman. Hiervan bestaat een versie voor ereader. Volwaardige dermatoscoop Het bekendste voorbeeld van een app die trekken krijgt van een medisch instrument, is de Huidmonitor van Stichting Melanoom, een patiëntenorganisatie. De app is dan ook voor patiënten. De gebruiker maakt een foto van een verdachte huidplek en vergelijkt deze met foto s uit de database van de app. Het gaat hierbij nadrukkelijk niet om een diagnose, zegt dermatoloog Tjioe. Je zoekt naar foto s die op jouw vlek lijken, maar het programma doet geen uitspraak over de aard van jouw vlek. De Huidmonitor won in juni de Health app award Voor artsen is er de Engelstalige Handyscope, een apparaat van Duitse bodem. Dit is een uitbreiding voor de camera van de iphone, en in combinatie met een app is het mogelijk zeer scherpe foto s te maken van bijvoorbeeld moedervlekken. Het apparaat is een volwaardige dermatoscoop. Sommige apps beloven meer dan ze kunnen waarmaken. Een jaar geleden werd in de VS een verbod van kracht op de apps AcneApp en Acne Pwner. De makers stelden dat licht van de smartphone acneplekken kon doen verdwijnen, maar deze claim bleek niet terecht. Vanuit de medische wereld wordt nu gepleit voor een keurmerk voor medische apps. Zolang dat er niet is, moet je vooral kijken naar de producent, zegt Tjioe. Maakt deze een betrouwbare indruk of niet? Meer dermatologische apps zijn te vinden op de site van Artsennet. 18 M A G A Z I N E H U I D D E C E M B E R

19 INTERNET TEKST: JOS OVERBEEKE Klein woordenboek van de nieuwe tijd Smartphone: Mobiele telefoon waarmee je niet alleen kunt bellen, maar ook kunt internetten, en, fotograferen en die ook andere functies kan bezitten. Tablet-pc: Kleine computer bestaande uit een aanraakgevoelig scherm. Bevat geen fysiek toetsenbord. Apple: Trendsettend technologiebedrijf van de vorig jaar overleden Steve Jobs. Apparaten van Apple draaien op software van Apple: ios. iphone: Smartphone van Apple. De eerste versie kwam in 2007 op de markt. ipad: Tablet-pc van Apple. Android: Software voor smartphones, ontwikkeld door Google Inc. Windows Phone. Software voor smartphones, ontwikkeld door Microsoft. Samsung: Zuid-Koreaans technologiebedrijf. Bezit samen met Apple het leeuwendeel van de markt voor smartphones. Gebruikt Android en Windows Phone. Nokia: Finse aanbieder van mobiele telefoons en smartphones. Doet verwoede pogingen het verloren marktaandeel terug te winnen. Gebruikt Windows Phone. Blackberry: Voorloper van de smartphone, ontwikkeld door het Canadese Research in Motion (RIM). Kwam in 1999 op de markt en werd aanvankelijk vooral door zakenmensen gebruikt. Wordt nog steeds geleverd, maar speelt momenteel een ondergeschikte rol. App: Applicatie (toepassingsgericht programma) voor smartphone of tablet-pc. App store: Virtuele winkel waar apps kunnen worden gekocht of gratis gedownload. Elke app store levert producten van één softwareprogramma. Er zijn bijvoorbeeld app stores voor Apple en voor Android. PDA: Personal digital sssistant. In onbruik geraakte term voor smartphone of tablet-pc. Dedermatoloogopinternet De dermatologie kent een verschijnsel dat weinig andere specialismen zullen kennen: de individuele arts die medische informatie verstrekt via een eigen website. De dermatologie kent vier van zulke sites, met daarop veel ruimte voor advertenties rond medische producten. Kan dat zomaar? Robert van Leeuwen, dermatoloog bij het Leidse Diaconessenhuis, begon met in Er was toen nog helemaal niets, ook geen site van beroepsvereniging NVDV. Dus alle folders met patiënteninformatie zijn originele teksten. Van de vier sites is die van Van Leeuwen de eenvoudigste: een verzameling teksten over aandoeningen en een verzameling over therapieën. Mijn site heeft meer folders dan de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en de taal is wat toegankelijker. Uitgebreider en anders van opzet is van Jan Mekkes, verbonden aan het Amsterdamse AMC. Eerste doelgroep van zijn site zijn niet patiënten, maar collega-dermatologen en artsen in opleiding. Voor hen heeft hij een volledig zakboek dermatologie opgesteld. De patiëntenfolders heeft hij deels ontleend aan de NVDV, wat voor meer van de genoemde sites geldt. Voor zijn initiatief ontving Mekkes in 2004 de Leo Dermatology Award, uitgereikt onder auspiciën van de NVDV. Digitaal consult Ook de site van David Njoo, verbonden aan Ziekenhuisgroep Twente, is al zo n tien jaar oud. Dermatologische kennis bij Nederlandse patiënten is beperkt, zegt Njoo. In de VS zijn ze beter op de hoogte. Vandaar dat we patiëntenfolders zijn gaan schrijven en hebben gemaakt. Ook artsen kunnen ze gebruiken, om uit te reiken aan hun patiënten. In de beginjaren werkte Njoo veel samen met het Huidfonds. Weer anders van opzet is van Dick van Gerwen, verbonden aan het Lievensberg Ziekenhuis in Bergen op Zoom. In 2011 was hij voorzitter van de NVDV. Mijn eerste doel was om digitale consulten mogelijk te maken. Want voor huidklachten is het vaak niet nodig dat iemand naar het ziekenhuis komt. Een korte omschrijving van de klacht plus een foto is voor een diagnose meestal voldoende. Dat is niet alleen tijdsbesparend voor patiënt en arts, het scheelt ook in de kosten. Op deze manier doe ik zo n 700 consulten per jaar. Ten tweede kent huidconsult.nl een rubriek zelfdiagnose, waar patiënten met foto s kunnen achterhalen welke aandoening ze mogelijk hebben. Een echte diagnose is het natuurlijk niet, zegt Van Gerwen, het geeft een indicatie. 6,5 miljoen bezoekers Alle sites worden goed bezocht, de bezoekersaantallen zijn hoog. Jan Mekkes is hier t meest transparant over. Grafieken op zijn site laten zien dat het zakboek en de patiëntenfolders beide zo n unieke bezoekers per maand trekken, samen In een toelichtende mail laat Mekkes weten dat ook niet-dermatologen, uit Nederland en het buitenland, zijn site bezoeken. Robert van Leeuwen spreekt voor zijn site over 6,5 miljoen bezoeken per jaar. Voor wie gaat zoeken met dermatologische trefwoorden: beide sites figureren hoog in de hitlijsten van Google, net als die van de NVDV. Ruim aandacht dus voor de dermatologische informatie, en voor de advertenties. Doen de commerciële boodschappen - soms zelfs binnen de folders geplaatst - geen afbreuk aan de betrouwbaarheid van de sites? Van Leeuwen en Njoo vinden van niet. Hun disclaimers stellen dat de sponsors geen zeggenschap krijgen over de teksten. Van Gerwen schrijft alleen: De informatie geeft niet noodzakelijkerwijs de mening van de sponsors weer. En hoe staat het met de HON-code, het keurmerk voor betrouwbare medische informatie op internet? Slechts twee van de vier - Jan Mekkes en David Njoo - doen er aan mee. Er is veel kritiek op het keurmerk. Zoals bij Dick van Gerwen: HON is gesubsidieerde flauwekul. Het biedt geen enkele garantie op goede informatie en is weggegooid geld. M A G A Z I N E H U I D D E C E M B E R

20 SOCIALE MEDIA TEKST: JOS OVERBEEKE FOTO: DREAMSTIME Facebook isnietbelangrijk Iedereen heeft de mond vol van sociale media. Maar hoe belangrijk zijn Facebook en Hyves voor ziekte en gezondheid? Communicatiedeskundige Astrid Ventevogel heeft sterke bedenkingen. Als het gaat om medische kwesties zijn Facebook en Hyves onbelangrijk. Niemand vertelt op een publieke site dat ie kanker heeft of een stoma draagt. Je wilt niet dat al je vrienden dat weten, en zakelijke contacten hebben er al helemaal niets mee te maken. Nee, zulke zaken bespreek je op een afgeschermde community, waar je bovendien kunt kiezen wat je wel en niet over jezelf vertelt. Communicatiedeskundige Astrid Ventevogel relativeert het belang van de grote netwerksites voor ziekte en gezondheid. Samen met Jeanine de Bruin schreef zij in 2007 Patiëntencommunities op het web. Zij is moderator van het patiëntenforum dat eerder bij KWF Kankerbestrijding hoorde, dezelfde rol speelde zij bij de Stomavereniging. Tevens werkt zij mee aan de opbouw van de grote site waar ook een community bij gaat komen. Praten of zwijgen De mening van Ventevogel staat lijnrecht tegenover die van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ), die in 2010 het rapport Gezondheid 2.0 uitgaf. Hierin stelt RVZ dat digitale discussiegroepen over ziekte en gezondheid steeds vaker op Facebook en Hyves te vinden zijn. Lulkoek, meent Ventevogel. Zeker, er zijn patiëntencommunities op Hyves, maar niet veel. En vaak nemen hier mensen aan deel die zich sterk identificeren met hun ziekzijn en dat willen delen met hun hele netwerk. Nee, de meeste mensen die over hun aandoening praten, doen dit op meer besloten plekken: in feite dezelfde patiëntenfora die zo n tien jaar terug al druk werden bezocht. Op publieke sites als Facebook en Google+ vertellen mensen vooral mooie dingen: wat ze gedaan hebben en waar ze mee bezig zijn, niet over vervelende kwalen. Als het om ziekte en gezondheid gaat, vallen sociale media dus in twee groepen uiteen. Op sites als Facebook presenteren mensen zich op een positieve manier. Op patiëntensites komen ze, eventueel onder een schuilnaam, met hun klachten voor de dag. Ik zie het nog niet gebeuren dat die twee door elkaar heen gaan lopen. Verslikken In 2009 verslikte het RIVM zich in de publieke opinie rond baarmoederhalskanker. Op sociale media was het verhaal rondgegaan dat inentingen tegen het HPV-virus eerder schade berokkenen dan goed doen. Gevolg: de opkomst bij de inentingslokalen was lager dan ooit. Het belang van sociale media voor de publieke meningsvorming zag het RIVM over het hoofd. Maar dat had niks te maken met Facebook of Hyves, zegt Ventevogel. De sites waar de meisjes elkaar mailden, waren scholieren.com, viva.nl en bokt.nl. Daar werden de discussies gevoerd. Het RIVM moet zorgen dat het daar zicht op krijgt en er een rol speelt. Het internet kent faciliteiten om zulke discussies op te sporen, zoals webcare. Via zoektermen ontdek je waar een bepaalde vraag wordt gesteld of opmerking gemaakt. Als arts of instantie kun je daar dan direct op reageren. Helaas wordt daar nog te weinig gebruik van gemaakt.

21 PATIËNTEN ONDERLING TEKST: EDWIN VAN WOONING FOTO: CARLA UPPELSCHOTEN Dermasalon alsontmoetingsplaats De mens is het dier dat verhalen vertelt: we ontmoeten en spreken elkaar graag. Dat geldt ook voor patiënten. Tijdens de Dermasalon op 17 september was er een workshop gewijd aan ervaringen van huidpatiënten. Indringend vertelden mensen over hun huidkwaal, hoe ze ermee omgaan, hoe ze er hard tegen strijden of juist nonchalant mee omgaan: Ik heb een huidziekte, maar ik ben niet mijn ziekte. Een sfeerimpressie. Dermasalon is het vakevenement voor verpleegkundig specialisten, schoonheidsspecialisten, huidtherapeuten, pedicuren, kappers en andere professionals met een interesse in dermatologie. Vijf mensen vertellen vijf minuten over hun huidaandoening, waarna de aanwezigen ervaringen en ideeën uitwisselen. De eerste spreekster: Sinds 15 jaar heb ik hidradenitis, dat zijn ontstekingen onder andere in mijn liezen, oksels en in de schaamstreek. Zo n drie keer per jaar heb ik er erg veel last van. Dan ontstaat een abces ter grootte van een pingpongbal, dat uiteindelijk meestal openbarst. Erg pijnlijk. Dit abces moet continu worden schoongemaakt, omdat het anders gaat stinken. Dat maakt mij vaak onzeker in mijn sociale contacten. Ook op mijn werk geeft het veel overlast. Bovendien heb ik het idee dat het geleidelijk aan verergert. In de discussieronde kreeg zij suggesties hoe bepaalde plekken het beste af te plakken. Behandelen of niet? De tweede spreekster vertelt: Ik ben bestraald omdat ik twee keer borstkanker had. Door die bestraling is lymfoedeem ontstaan. Mijn arm werd dikker en dikker en ik kon hem amper meer gebruiken. De dokters wisten er nauwelijks raad mee. Gelukkig kon ik terecht in de Lymfoedeemkliniek in Drachten. Daar heb ik erg veel geleerd. Nu is de arm redelijk stabiel, maar ik ben toch ongeveer 20 uur per week bezig om dat zo te houden. Als een vorm van aanschouwelijk onderwijs toont ze de zaal haar arm. Daarna spreekt een mevrouw over haar psoriasis. Ik heb er lange Laurens Barkema, dermatoloog Antonius Ziekenhuis Sneek en Emmeloord, tijdens een van de workshops. tijd niet veel aan laten doen. Lichttherapie hielp beslist, maar ik moest bijna twee uur rijden voor een paar seconden onder de lampen. Dat ging mij echt te ver Erg naar was het toen ik een keer uit een zwembad werd gestuurd. Schandelijk! Tien jaar geleden kreeg ik corticosteroïden-zalf. Toen ik - volgens mij door die zalf - diabetes kreeg, ben ik gestopt met behandelingen. Bewuste keuze Ook een andere patiënte heeft psoriasis: in een ernstige vorm, over haar hele lichaam. Ik ga daar nonchalant mee om, dat is een bewuste keuze. Alleen tijdens mijn werk draag ik kleding met lange mouwen. Ik gebruik geen medicatie, alleen af en toe olie om de huid een beetje vet te houden. Ten slotte vertelt een man over zijn huidklachten: hij heeft plekken over zijn hele lichaam: constitutioneel eczeem. Acceptatie is heel belangrijk: ik héb eczeem, maar ik bén geen eczeem! In het dagelijks leven neem ik al tientallen jaren voorzorgsmaatregelen, qua eten en inspanningen bijvoorbeeld. Het is inmiddels routine. In de discussie achteraf geven de laatste drie mensen met nadruk aan hoe belangrijk het is dat mensen hun huidaandoening uiteindelijk accepteren als iets dat bij hen hoort. Uiteindelijk werden ze daarmee gelukkiger dan bij voortdurend bezig zijn met het bestrijden van de ziekte of aandoening. In zijn algemeenheid onderschreef ook de tweede spreekster die stelling, maar zij heeft een aparte positie: Als ik niets doe, kán ik niets met mijn hand. Hoe die acceptatie te bereiken, is een uitdaging voor ieder individueel mens met een huidaandoening. Maar aan het begin van dat proces staat altijd één ding centraal: er hardop over durven spreken, over de ondervonden hinder, de pijn, de schaamte, de verlangens en de verwachtingen. M A G A Z I N E H U I D D E C E M B E R

CAMOUFLAGE. Nieuwsbrief 5 17 maart

CAMOUFLAGE. Nieuwsbrief 5 17 maart CAMOUFLAGE Nieuwsbrief 5 17 maart Make-up tips Tip! Veel mensen met een schisis schamen zich voor hun litteken of neus. De bovenlip kan erg naar een kant trekken, veel te dun zijn of strakker staan dan

Nadere informatie

GYNAECOLOGIE. Lichen sclerosus

GYNAECOLOGIE. Lichen sclerosus GYNAECOLOGIE Lichen sclerosus Lichen sclerosus Lichen sclerosus (LS) is een goedaardige huidaandoening. De aangedane huid wordt langzaam minder elastisch. Daardoor voelt de huid strak aan en wordt wittig

Nadere informatie

Druk: september 2014 Copyright 2014 obs Oldenije PIT (www.pitcc.nl) en DurvDesign (www.durvdesign.nl) Als je iets wilt gebruiken uit dit boek, mail

Druk: september 2014 Copyright 2014 obs Oldenije PIT (www.pitcc.nl) en DurvDesign (www.durvdesign.nl) Als je iets wilt gebruiken uit dit boek, mail Druk: september 2014 Copyright 2014 obs Oldenije PIT (www.pitcc.nl) en DurvDesign (www.durvdesign.nl) Als je iets wilt gebruiken uit dit boek, mail ons dan eerst even via info@pitcc.nl en dan hebben we

Nadere informatie

Dermatologie. Vitiligo. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

Dermatologie. Vitiligo. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Dermatologie Vitiligo Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Wat is vitiligo? Vitiligo is een aandoening waarbij de huid en het haar pigment verliezen

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Instructie voor zelfonderzoek na verwijdering van een melanoom

Instructie voor zelfonderzoek na verwijdering van een melanoom Instructie voor zelfonderzoek na verwijdering van een melanoom 1091 Inleiding U bent bij ons onder behandeling in verband met een melanoom. Deze folder gaat over zelfonderzoek na het verwijderen van een

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Dermatologie. Patiënteninformatie. Vitiligo. Slingeland Ziekenhuis

Dermatologie. Patiënteninformatie. Vitiligo. Slingeland Ziekenhuis Dermatologie Vitiligo i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Wat is vitiligo? Vitiligo is een aandoening waarbij de huid en het haar pigment verliezen en waarbij melkwitte plekken van verschillende

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Vitiligo Wat is vitiligo? Hoe ontstaat vitiligo? - De auto-immuuntheorie

Vitiligo Wat is vitiligo? Hoe ontstaat vitiligo? - De auto-immuuntheorie Vitiligo Wat is vitiligo? Vitiligo is een aandoening waarbij de huid en het haar pigment verliezen en waarbij melkwitte plekken van verschillende grootte en vorm ontstaan. Minstens 0,5% van de wereldbevolking

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Zweten Inleiding Hallo allemaal ik houd mijn spreekbeurt over zweten ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik er niet zoveel over wist en het wel interessant leek ik vond het leuk om er aan te werken. Ik

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van:

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van: Dit is een uitgave van: ITIP school voor leven en werk Marspoortstraat 16 7201 JC Zutphen Telefoon: 0575-510 850 E-mail: opleiding@itip.nl Website: www.itip.nl De Sleutels rome van je Ik hou van de mystieke

Nadere informatie

Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit

Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit Jongeren met een aangeboren genitale aandoening Wegwijzer bij vragen over intimiteit en seksualiteit Inleiding Als je geboren bent met Spina Bifida (open rug), een blaasexstrophie of een andere aandoening

Nadere informatie

Inkijkexemplaar INLEIDING. zelfbeeld. Leskatern 1

Inkijkexemplaar INLEIDING. zelfbeeld. Leskatern 1 r aa pl em ex jk ki In zelfbeeld INLEIDING Wie ben ik en hoe presenteer ik me naar de buitenwereld? Dat zijn vragen waar veel jongeren mee bezig zijn. Het is niet makkelijk om je zeker te voelen in een

Nadere informatie

Vraag: waar kan ik een ontwerp kiezen?

Vraag: waar kan ik een ontwerp kiezen? Vraag: Hoe bereid ik mij voor? denk eerst goed na wat u wilt daarna hoe groot, kleur of grijswaarden, de plek, etc. kijk daarna welke artist (tatoeëerder) hier goed in is maak een afspraak zodat je kunt

Nadere informatie

Exodus 4:18-26 /Lucas 2:21 / Romeinen 2:28,29 (40-dagentijd 2010, Brouwershaven)

Exodus 4:18-26 /Lucas 2:21 / Romeinen 2:28,29 (40-dagentijd 2010, Brouwershaven) Exodus 4:18-26 /Lucas 2:21 / Romeinen 2:28,29 (40-dagentijd 2010, Brouwershaven) Voor de kinderen: Rozen hebben doornen (ik heb rozen meegenomen) Kijk maar. Vind je ze mooi? Maar ze hebben ook doornen,

Nadere informatie

Wij weten hoe het voelt

Wij weten hoe het voelt www.freya.nl Twitter: @Freya_NL facebook.com/freyanl Wij weten hoe het voelt Om je heen lijkt iedereen zomaar kinderen te krijgen. Bij jou blijft die zo gewenste zwangerschap uit. Bij Freya weten we als

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

Ik zit goed in mijn vel Informatie over de behandelingen in het Esthetisch Medisch Centrum van Tergooi

Ik zit goed in mijn vel Informatie over de behandelingen in het Esthetisch Medisch Centrum van Tergooi Ik zit goed in mijn vel Informatie over de behandelingen in het Esthetisch Medisch Centrum van Tergooi 000905932 12012016 EMC 8 HB.indd 1 28-01-16 12:24 In het Esthetisch Medisch Centrum (EMC) van Tergooi

Nadere informatie

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen.

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het houdt je misschien je leven lang bezig: Wie vertel

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort. Nationale Academie voor Media en Maatschappij

Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort. Nationale Academie voor Media en Maatschappij Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort 1 THEMA 1. Weet wat je ziet Alles wat je ziet in de media is door iemand met bepaalde bedoeling gemaakt. Deze producent wordt door allerlei dingen

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

10. Psoriasis. Dermatologie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

10. Psoriasis. Dermatologie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! 10. Psoriasis Dermatologie Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Wat is psoriasis? Psoriasis is een huidziekte met rode plekken en witte schilfers. U kunt deze plekken op uw hele

Nadere informatie

Wat zijn de verschijnselen

Wat zijn de verschijnselen Lichen sclerosus Wat is lichen sclerosus Lichen sclerosus is een (goedaardige) huidaandoening, waarbij de huid langzaam zijn elasticiteit verliest. Hierdoor voelt deze vast en strak aan en wordt wit van

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Behandeling met gefractioneerde, ablatieve

Behandeling met gefractioneerde, ablatieve Dermatologie Behandeling met gefractioneerde, ablatieve CO2 laser Bij de CO2-laserbehandeling is het belangrijk dat u van tevoren goed op de hoogte bent van de instructies. Leest u de informatie in deze

Nadere informatie

Dermatologie. Lichen sclerosus. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

Dermatologie. Lichen sclerosus. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Dermatologie Lichen sclerosus Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Wat is lichen sclerosus? Lichen sclerosus is een (goedaardige) huidaandoening,

Nadere informatie

Inleiding Wat is een melanoom? Hoe vaak komt het voor? Hoe ontstaat een melanoom?

Inleiding Wat is een melanoom? Hoe vaak komt het voor? Hoe ontstaat een melanoom? MELANOOM 1179 Inleiding De dermatoloog heeft bij u een melanoom geconstateerd. Deze folder geeft u informatie over een melanoom en de behandelmogelijkheden. Daarnaast krijgt u meer informatie over zelfonderzoek

Nadere informatie

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente,

Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl. (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, Johannes 20, 1-18 20 april Pasen 2014 Wehl (ds. A. Oude Kotte-de Boon) Thema: 'Het verhaal van Maria van Magdala ' Gemeente, We zijn er doorheen gegaan, Veertig dagen en nachten, Tijd van voorbereiding...

Nadere informatie

Plastische chirurgie. Informatie borstreconstructie

Plastische chirurgie. Informatie borstreconstructie Plastische chirurgie Informatie borstreconstructie Algemeen In het verleden kwam een borstkankerpatiënte pas voor een borst-reconstructie in aanmerking als zij als genezen werd beschouwd. Dat was meestal

Nadere informatie

De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid

De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid Tobias gechanneld door Geoffrey Hoppe www.crimsoncircle.com Inspiring Consciousness De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid Tobias gechanneld

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

GODS GEZIN. Studielessen voor 4-7 jarigen

GODS GEZIN. Studielessen voor 4-7 jarigen GODS GEZIN Studielessen voor 4-7 jarigen 2003 Geschreven door Beryl Voorhoeve en Judith Maarsen Oorspronkelijk bedoeld voor studie in kleine groepen in de Levend Evangelie Gemeente Gebruikte Bijbelvertaling

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze cursus is geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 LYRICS 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 omdat ik ontdekt heb dat er niets boven de waarheid gaat die hele toon die is zo bijzonder dat is de toon van de waarheid begrijp

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Tattoos Wat is nu precies een tattoo?

Tattoos Wat is nu precies een tattoo? Wat jij moet weten Tattoos Het lijkt alsof iedereen tegenwoordig een tattoo heeft. Vroeger was het een kenmerk van zeilers en motorclubs, maar nu is het een populaire decoratie voor veel mensen. Het zijn

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

tientallen miljoenen euro s per jaar. Ook een vrijwilliger heeft zo een economische waarde.

tientallen miljoenen euro s per jaar. Ook een vrijwilliger heeft zo een economische waarde. Mt.5:16 De Week van gebed voor de eenheid van alle kerken. Ieder jaar is dit gebed in dezelfde week in januari. Het zal puur toeval zijn, maar ieder jaar valt ook de actie Kerkbalans in deze periode. Met

Nadere informatie

15 Afgeschaft/vervuld

15 Afgeschaft/vervuld 85 Wat doe ik hier vandaag? P Ik ontdek welke betekenis de wetten van het Oude Testament voor mij hebben. P Ik ontdek hoe Jezus met de regels uit het Oude Testament omging. P Ik weet wat er wordt bedoeld

Nadere informatie

Hoe ontstaan moedervlekken. Hoe zien moedervlekken eruit

Hoe ontstaan moedervlekken. Hoe zien moedervlekken eruit Moedervlekken Hoe ontstaan moedervlekken Iedereen heeft moedervlekken, soms wel veertig of meer. Een moedervlek is een onschuldige opeenhoping van pigmentvormende cellen in de huid. Moedervlekken zijn

Nadere informatie

Startbijeenkomst met leidinggevenden. hand-out

Startbijeenkomst met leidinggevenden. hand-out Startbijeenkomst met leidinggevenden hand-out hand-out startbijeenkomst met leidinggevenden Wat houdt jongeren gaande én bezig? Kies twee of drie plaatjes die dat voor jou t best symboliseren 2 Basisbehoeften

Nadere informatie

Deze handreiking is van:

Deze handreiking is van: 9 lessen over het volgen van Jezus Deze handreiking is van: Deze lessen zijn geschreven Beryl Voorhoeve en opgemaakt door Judith Maarsen. Ten behoeve van de kinderstudiegroepen voor de bovenbouw Gebruikte

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

Verschillende manieren om een borst te reconstrueren

Verschillende manieren om een borst te reconstrueren Borstreconstructie Vroeger kwam een patiënt met borstkanker pas voor een borstreconstructie in aanmerking wanneer zij als genezen werd beschouwd. Dat was meestal vijf jaar na een borstamputatie. Tegenwoordig

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar CASENUMMER: SAMPLE POINT NUMMER INTERVIEW ER NAAM ADRES: POSTCODE EN PLAATS TELEFOONNUMMER KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar HOE VUL JE DIT DEEL VAN DE VRAGENLIJST IN Hieronder wat eenvoudige instructies

Nadere informatie

Carpaal tunnelsyndroom Behandeling door de plastisch chirurg

Carpaal tunnelsyndroom Behandeling door de plastisch chirurg Carpaal tunnelsyndroom Behandeling door de plastisch chirurg Albert Schweitzer ziekenhuis november 2013 pavo 0695 Wat is het carpaal tunnelsyndroom? Het carpaal tunnelsyndroom is een aandoening waarbij

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Bijbel voor Kinderen presenteert DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible for

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Stille tijd, ik vind het lastig. Ik

Stille tijd, ik vind het lastig. Ik Voorwoord Stille tijd, ik vind het lastig. Ik heb meestal moeite om rust te vinden, me te concentreren, mezelf de tijd te gunnen. Dit dagboek is bedoeld om jou te helpen als je datzelfde probleem hebt.

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Op de grens van hemel en aarde. Een bijna-doodervaring

Op de grens van hemel en aarde. Een bijna-doodervaring Op de grens van hemel en aarde Een bijna-doodervaring Eerste druk, 2014 2014 Tineke H.C.M. Verwij Illustraties: Tineke H.C.M. Verwij Coverfoto: Tineke H.C.M. Verwij isbn: 9789048432684 nur: 402 Uitgever:

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Plastische chirurgie Verwijderen van huidafwijkingen

Plastische chirurgie Verwijderen van huidafwijkingen Plastische chirurgie Verwijderen van huidafwijkingen U komt binnenkort naar de polikliniek Plastische Chirurgie voor de verwijdering van één of meer afwijkingen op uw huid. In deze folder leest u hoe dat

Nadere informatie

Ermelo, 18 december 2013. Lieve mensen,

Ermelo, 18 december 2013. Lieve mensen, Ermelo, 18 december 2013 Lieve mensen, De laatste dagen van het jaar zijn weer in zicht, voor mij is dat een moment van bezinning op het afgelopen jaar. Dit jaar heb ik besloten om in mijn bezinning, ook

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

6 In Beeld. Bieke Depoorter

6 In Beeld. Bieke Depoorter 6 In Beeld Bieke Depoorter De 25-jarige fotografe Bieke Depoorter uit Ingooigem besloot pas in het laatste jaar middelbaar, tot verrassing van velen, om fotografie te gaan studeren. Ze trok naar het Kask

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem?

Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem? Johannes 5,1-18 - Ken jij Jezus? Hoe zie je Hem? Gezinsdienst Liturgie Welkom Voorzang: - Gez 38 Zoek eerst het koninkrijk van God - EL 462 Maak een vrolijk geluid voor de Heer - Opw 462 Aan uw voeten

Nadere informatie

Carpaal tunnelsyndroom

Carpaal tunnelsyndroom Carpaal tunnelsyndroom Uw arts heeft bij u het carpaal tunnelsyndroom geconstateerd. In deze folder kunt u lezen wat dit is, hoe de diagnose wordt gesteld en wat de eventuele behandeling inhoudt. Neem

Nadere informatie

Kanker. Inhoud. Inleiding. Wat is kanker? Inleiding

Kanker. Inhoud. Inleiding. Wat is kanker? Inleiding Kanker Inhoud Inleiding Inleiding Wat is kanker? Soorten kanker In het kinderziekenhuis Wat kan je doen tegen kanker? Afsluiting Bronvermelding Ik houd mijn werkstuk over kanker, omdat het mij een moeilijk

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

Gemeente in Christus,

Gemeente in Christus, meditatie voor 3 mei 2015 thema geloof EN wetenschap Gemeente in Christus, Misschien heb je wel eens gehoord van de film The Matrix, of misschien heb je m zelfs wel eens gezien. De film gaat over een kleine

Nadere informatie

Noach bouwt een ark Genesis 6-8

Noach bouwt een ark Genesis 6-8 2 Noach bouwt een ark Genesis 6-8 Het is niet fijn meer op de aarde. De mensen maken ruzie, ze vechten en ze zijn God vergeten. Maar er is één man die anders is. Dat is Noach. Op een dag praat God met

Nadere informatie

DE GEBOORTE VAN JEZUS

DE GEBOORTE VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE GEBOORTE VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door:

Nadere informatie

Carpaal tunnelsyndroom

Carpaal tunnelsyndroom Carpaal tunnelsyndroom Uw arts heeft bij u het carpale tunnelsyndroom geconstateerd. In deze folder kunt u lezen wat dit is, hoe de diagnose wordt gesteld en wat de eventuele behandeling inhoudt. Voor

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee?

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? vaak wordt gezegd: God zorgt voor ons als een Vader dat is waar maar het is meer Johannes legt het uit in vers

Nadere informatie

Les 4 Alarm, een worm!

Les 4 Alarm, een worm! Les 4 Alarm, een worm! gatentekst versie 1 Bericht van 12/6/2013, 19:43, van Anne aan Leila Vraagje. Mijn eerste tien op Google geven een idiote indruk me. Helemaal boven aan de lijst de naam van mijn

Nadere informatie

Knabbel en Babbeltijd.

Knabbel en Babbeltijd. Knabbel en Babbeltijd. (zorg ervoor dat je deze papieren goed leest, uitprint en meeneemt naar de VBW) Het thema van deze VBW-week is Zeesterren. Het thema is de titel van de week (dus geen kreet of korte

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Introductie. Dansvoorstelling

Introductie. Dansvoorstelling Door: John van Sambeek Introductie Ja, je ziet het goed. Daar is alweer een nieuwe schoolkrant! De schoolkrantredactie bestaande uit allemaal leerlingen heeft in een paar weken tijd veel leuke en interessante

Nadere informatie

Obductie Informatie voor nabestaanden

Obductie Informatie voor nabestaanden 00 Obductie Informatie voor nabestaanden 1 Inleiding U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie gedaan mag worden.

Nadere informatie

Doorbraak in onderzoek naar ME

Doorbraak in onderzoek naar ME Doorbraak in onderzoek naar ME Gezaghebbende Amerikaanse overheidsinstanties hebben opnieuw bij MEpatiënten een virus aangetroffen. Al eerder berichtte EenVandaag over de ontdekking van het XMRV-virus

Nadere informatie

Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn?

Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn? Lucas 10:25-37 - Mag Jezus jouw naaste zijn? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Bij deze preek is geen powerpoint

Nadere informatie