Frailtygids. De zorg voor de kwetsbare ouderen in az groeninge

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Frailtygids. De zorg voor de kwetsbare ouderen in az groeninge"

Transcriptie

1 Frailtygids De zorg voor de kwetsbare ouderen in az groeninge

2 Definitie en verklaring van de term: FRAILTY Frailty = frequent klinisch syndroom bij ouderen Toestand van verhoogde kwetsbaarheid t.o.v. stressoren te wijten aan leeftijdsgebonden achteruitgang van fysiologische reserves in neuromusculaire, metabole en immunologische systemen. Verhoogd risico op ziektecomplicaties, vallen, blijvende handicap na ongeval, hospitalisatie en mortaliteit. Leeftijd, chronische ziekten en handicaps zijn meestal geassocieerd met, maar zijn niet gelijk aan frailty. Dikwijls associatie met verminderd cognitief functioneren. (2004 American geriatrics society/national Institute of aging) DE OUDERE Drie sleutelwoorden HERKENNEN SIGNALEREN AANPAKKEN Leer de oudere patiënt in zijn totaliteit te zien, doe gerichte observaties, herken de geriatrische symptomen, signaleer ze aan uw team en behandelende arts en pak ze aan. Deze gids werd opgemaakt door het geriatrisch support team (GST) en wil een aantal handvatten en tips aanreiken in de benadering van de kwetsbare oudere. (De topics zijn alfabetisch gerangschikt.) daling functie lichaamscellen verminderde orgaanfunctie afbrokkeling sociale systeem Door wijziging van de attitude en (preventieve) aanpak kunnen de teams de meest voorkomende problemen zelfstandig oplossen. Het GST staat altijd klaar om u hierbij te helpen en te adviseren. FRAILTY (kwetsbaarheid) Daling functie lichaamscellen: endocrien, immuunsysteem Verminderde orgaanfunctie: afname longfunctie, hartfunctie, nierfunctie, gastro-intestinaal stelsel, verminderde spierkracht Afbrokkeling sociaal systeem: eenzaamheid, wegvallen sociale contacten, verliessituaties Verhoogde kwetsbaarheid vergroot de kans op ziekte, zorgafhankelijkheid, daling van het functieniveau en kan finaal leiden tot sterfte. Belang van ontslagmanagement en afname anamnese Voor de kwetsbare oudere is het belangrijk dat we vanaf de opname rekening houden met de korte duur van een ziekenhuisverblijf. Een goede ontslagvoorbereiding start dus reeds vanaf de opname! Ontslagmanagement is een gedeelde verantwoordelijkheid van de behandelende arts, verpleegkundigen, paramedici en sociale dienst. De oudere patiënt en zijn/haar familie worden hier ten volle in betrokken en geresponsabiliseerd. De afname van een goede anamnese is dan ook onontbeerlijk om zicht te krijgen op het functioneren van de oudere voor de opname én op de aanwezigheid/ draagkracht van de mantelzorger(s). Iedere medewerker in az groeninge heeft de preventieve opdracht om bij ziekenhuisopname te streven naar vrijwaring van onnodig functieverlies bij de oudere. 2 3

3 Merken we: verminderde ADL-functies (hogere katz-score) in vergelijking met voor de opname verminderde zintuiglijke waarnemingen verminderd psychisch functioneren ontbreken van mantelzorg / sociaal isolement overbelasting van de mantelzorg dan moet dit gesignaleerd worden aan de behandelende arts en het team! Hierbij is het dan ook belangrijk om: bij verminderde ADL-functies een voorschrift fysieke revalidatie te vragen aan de behandelende arts (opstart kiné/ergo) van bij opname de afdelingseigen sociale dienst in te schakelen. Rekening houdend met de moeilijkheden en beperktheden die er zijn, probeert de sociaal werker ervoor te zorgen dat de oudere (en zijn mantelzorg) bij ontslag uit het ziekenhuis zo lang en zo optimaal mogelijk thuis kan functioneren door aanpassing van de thuissituatie (hulpmiddelen, thuishulp ). Frailtygids In de frailtygids belichten we 14 topics die, indien ze niet opgemerkt worden, vrij snel kunnen leiden naar functieverlies en afhankelijkheid. 1. Cognitieve problemen 2. Communicatie 3. Decubitus 4. Delier 5. Dehydratatie 6. Depressie 7. Dysfagie 8. Incontinentie 9. Isolement 10. Mobiliteit/vallen 11. Obstipatie 12. Ondervoeding 13. Polyfarmaca 14. Psychische problemen Bij nood aan verder herstel of revalidatie, bij een hoge zorggraad en/of ernstige overbelasting van de mantelzorg wordt bekeken of een andere oplossing mogelijk is zowel binnen als buiten het ziekenhuis én in samenspraak met de oudere en/of zijn mantelzorg. 4 5

4 Cognitieve problemen stoornissen in het geheugen (vergeten van namen, telefoonnummers,herhaaldelijk zaken herhalen ) stoornissen in oriëntatie in tijd en/of ruimte problemen met het nemen van beslissingen of oordeelsvermogen gedragsveranderingen: agressief gedrag, irritabiliteit, interesseverlies, rusteloosheid, apathie, ontremming, verzamelwoede, hallucinaties, agitatie spraakstoornissen (woordvinding of benoeming) stoornissen in aandacht en concentratie fluctuatie van de mentale functies tijdens de loop van de dag functionele achteruitgang (bv nood aan meer assistentie bij (I)ADL-activiteiten zonder fysieke aandoening of verzwakking) OPMERKING Niet alle bovenstaande symptomen zijn noodzakelijk tegelijkertijd aanwezig. Informeer de behandelende arts en het team Schriftelijke rapportage in het patiëntendossier Laat omkeerbare oorzaken van cognitieverlies uitsluiten door de arts (delier, depressie, pijn, medicatie en ethylgebruik) en andere medische problemen (cfr. nierfalen, tekort aan VitB-12 en foliumzuur, schildklierlijden, hartfalen, uitdroging, constipatie ). Nauwkeurige rapportage van de observaties (cfr supra). Contacteer de sociale dienst (screening thuissituatie en info familie). Ondersteunende maatregelen door alle zorgverleners. Communicatie Patiënt functioneert cognitief zeer goed, maar is beperkt in zijn communicatiemogelijkheden. Dit kan leiden tot frustratie en sociaal isolement! Spraakstoornissen -verminderde - verstaanbaarheid beperkte articulatiebewegingen, verzwakte stem (bv Parkinson) Taalstoornissen problemen met taalbegrip (bv na CVA) let op: mag niet geïnterpreteerd worden als verwardheid Problemen met taalexpressie (zich uitdrukken) -woordvindingsproblemen - problemen met zinsvorming Behandel de patiënt als een volwaardige gesprekspartner. Geef de patiënt de tijd om zich uit te drukken. Spreek zelf traag en duidelijk, korte zinnen. Stel jezelf op ooghoogte van de patiënt. Stel duidelijke ja/nee-vragen. Vermijd lange antwoorden en frustratie. 6 7

5 Decubitus Doe gerichte observatie naar niet-wegdrukbare roodheid en bestaande decubitusletsels. Meld de gewijzigde toestand van de huid op de teamvergadering en aan de behandelende arts. Volg de procedure decubitus az groeninge. Rust roest: uit bed indien mogelijk Wisselhouding Bied toch de mogelijkheid om voldoende te rusten (= geen hele dag in de zetel zitten). Zijn er voldoende preventieve maatregelen genomen? Zijn er voldoende aangepaste hulpmiddelen ingeschakeld? Extra aandacht voor bedlegerige en/of gefixeerde patiënt Aandacht voor eiwitverrijkte voeding: vraag dit aan de behandelende arts en contacteer de diëtist. Delier Cerebrale dysfunctie (plotse verwardheid) in principe op basis van een lichamelijke oorzaak. Uitlokkende factoren alle lichamelijke ziektes operatie plotselinge veranderingen op lichamelijk, psychisch en sociaal gebied, zoals niet kunnen plassen of obstipatie hevige pijn, koorts -gedwongen - bedlegerigheid stress/angst rond ziekenhuisopname of operatie te weinig/te veel prikkeling van de zintuigen -heftige - emoties slaapgebrek of stoornissen in het slaap-waakritme. Patiënten met verhoogd risico op het krijgen van een delier de ene patiënt is veel gevoeliger / kwetsbaarder dan de andere leeftijd van 65 jaar of hoger ernstige gezichts- en/of gehoorstoornissen zelfverwaarlozing gebruik van verschillende medicijnen ethyl- en/of medicatieontwenning dementie delier in de voorgeschiedenis reeds bestaande of vroegere psychiatrische stoornissen zoals psychosen, depressies en traumatische ervaringen ouderen die op intensieve zorg verblijven zijn uiterst gevoelig (sub)acuut begin bewustzijnsstoornis geheugenstoornis waarnemingsstoornis oriëntatiestoornis stoornis in slaap-waakritme denkstoornis extreme remming en apathie of extreme opwinding en agressie stoornis van stemming en gevoel 8 9

6 delirium tremens: vorm van delier die optreedt als ontwenningsverschijnsel bij alcoholverslaving. Symptomen: transpiratie, tremor, tachycardie, stuipen, visuele hallucinaties Behandeling van de onderliggende oorzaak/ziekte: volg de instructies van de arts. Bij extreme angst, psychotische verschijnselen en grote onrust is het vaak nodig dat de patiënt aangepaste medicatie krijgt. Draag zorg voor de lichamelijke toestand en het welbevinden van de patiënt, waarbij de noodzakelijke hulp wordt geboden. Volg de adviezen Laat de patiënt zoveel mogelijk in dezelfde ruimte, liefst met een vertrouwd persoon. Laat de patiënt zo weinig mogelijk alleen. Fixeer de patiënt bij ernstige onrust omwille van zijn eigen veiligheid (volg de az groeninge-procedure). Geef de patiënt houvast door oriëntatiepunten in de kamer te voorzien (klok, kalender, foto s, bekende voorwerpen van thuis). Zorg dat de kamer van de patiënt rustig is, zodat de patiënt niet teveel prikkels krijgt. Regelmatige bezoeken van vertrouwde mensen zijn beter dan minder regelmatige lange bezoeken. Zorg dat de patiënt niet met teveel verschillende personen in aanraking komt en dat er contact wordt gemaakt door middel van oogcontact, aanraking en het noemen van de naam van de patiënt. Hou het dag- en nachtritme van de patiënt in stand, door de patiënt overdag activiteiten aan te bieden en s nachts in een ruimte te laten slapen waar de patiënt zich zoveel mogelijk gerust voelt. Breng de patiënt regelmatig naar het toilet. Geef uitleg aan de patiënt omtrent de gestelde handelingen. Dehydratatie kurkdroge tong en slijmvliezen afgenomen huidspanning gedaalde urineproductie verhoogd dorstgevoel daling bloeddruk/duizeligheid bij opzitten stijging polsfrequentie eventuele temperatuursverhoging gewichtsverlies Meld aan de behandelende arts en team. Geef regelmatig kleine hoeveelheden vocht. Volg de instructies van de behandelende arts en rehydrateer: oraal, enteraal, subcutaan, intraveneus afhankelijk van ernst en oorzaak (acuut of chronisch). Houd de vochtbalans bij. Controleer vitale parameters en urineproductie. Dien extra vocht toe bij hitte. PS: Momenteel loopt er een proefproject op de afdeling geriatrie i.v.m. het gebruik van een screeningsdocument (DOS-schaal: delierobservatieschaal)

7 Depressie depressieve klachten uitgesproken sombere stemming (> 14 dagen) verlies van interesse en plezier (> 14 dagen) veranderde eetlust slaapstoornissen gebrek aan energie gevoelens van waardeloosheid terugkerende gedachten aan de dood suïcidegedachten mogelijk uiting via vage lichamelijke klachten (cfr. hoofdpijn, buikpijn, duizeligheid, pijn op de borst ) Dysfagie (slikproblemen) Verslikken kan aanleiding geven tot acuut verstikkingsgevaar of slikpneumonie. Dit is voor de patiënt een ernstige, levensbedreigende ziektetoestand die ook verder herstel en revalidatie in de weg staat. hoesten tijdens of na de maaltijd speeksel- en/of voedselverlies uit de mond drank of voedsel uit de neus lange maaltijdduur (langer dan 30 minuten is pathologisch) borrelende stem na het slikken (penetratie/ aspiratie) rochelende ademhaling na het eten koorts (slikpneumonie?) voedselweigering Schriftelijke rapportage in patiëntendossier. Professionele hulp is nodig: therapie en medicatie. Luister zonder advies te willen geven. Veroordeel niet. Respecteer een trager tempo. Geef hoop en benadruk dat de situatie tijdelijk is. Definieer depressie als een ziekte die de oudere overkomt en waar hij dus zelf geen schuld aan heeft. Help om structuur aan te bieden. Mogelijkheid tot inschakelen van het GST met mogelijk verdere opvolging door gerontopsychiatrie Aanvraag consult logopedie via voorschrift (doc nr 22192) Volg het advies van de logopedist op: Aanpassing maaltijdconsistentie Indikken dranken Houdingscorrectie Hulp bieden bij de maaltijden Algemene tips om het eten en drinken veilig te laten verlopen: Houding: zo recht mogelijk Bied enkel voeding/drank aan bij voldoende alertheid. Matige happen en kleine slokken Wacht elke slikbeweging af vooraleer verder te gaan. Bied eten en drinken apart aan. Bij verslikken: laat patiënt hoesten tot de prikkel weg is. Praat niet tijdens het eten. Controleer de mond op voedingsresten na de maaltijd. Laat de patiënt nog 20 minuten rechtop zitten na de maaltijd

8 Incontinentie Stressincontinentie: ongewild urineverlies tijdens lichamelijke activiteiten, waarbij de druk in de buikholte toeneemt (cfr. traplopen, tillen, hoesten, niezen) Urge (aandrang) incontinentie: sterke, niet te onderdrukken aandrang tot urineren met ongewild urineverlies (cfr. prostaatvergroting, infectie urinewegen, inname cafeïne) Gemengde incontinentie: gemengde incontinentie is een mengvorm van stressincontinentie en urge-incontinentie. Het is een van de meest voorkomende vormen van incontinentie bij ouderen. Overloop of druppelincontinentie: ongewild druppelsgewijs urineverlies dat wordt veroorzaakt door een overvolle blaas. Functionele incontinentie: de blaas functioneert normaal, maar er is ongewild urineverlies. Dit wordt veroorzaakt doordat iemand niet in staat is om tijdig op het toilet te zitten. Urineretentie: achterblijven van urine in de blaas ten gevolge van een gestoorde blaaslediging sterk ruikende urine pijn, branderig gevoel bij mictie frequent kleine hoeveelheden urineren (pollakisurie) nycturie: verhoogde mictie gedurende de nacht, met name bij hartfalen (= hartinsufficiëntie, decompensatio cordis) Isolement sociale isolatie (contacten schuwen, schaamte) verbrokkelde relaties (geen contact met kinderen of mantelzorg ontbrekend) niemand hebben om echt mee te praten eenzaamheid (uitzichtloos) Isolatieverpleging (cfr. MRSA, Clostridium difficile ) Ga regelmatig langs bij uw patiënt en geef extra aandacht. Contacteer de afdelingseigen sociale dienst. Schakel indien mogelijk een vrijwilliger in die regelmatig op bezoek komt. Verwittig de dienst zingeving en spiritualiteit. Bij isolatie: heb extra aandacht voor risico op delier, depressie, immobiliteit, decubitus, ondervoeding Volg instructies op van de behandelende arts: éénmalige sondage (overloopblaas/globe) urinekultuur bij plotse incontinentie of sterk ruikende urine consulting en advies uroloog Breng uw patiënt op regelmatige tijdstippen naar het toilet. Volg de diurese op. Gebruik geen onnodig incontinentiemateriaal. Gebruik het juiste incontinentiemateriaal

9 Mobiliteit/vallen verminderde mobiliteit ondanks het gepaste hulpmiddel hulp nodig voor transfers: bv patiënt geraakt niet zelfstandig in en uit bed/gebruik toilet verstoord gangpatroon valangst orthostatisme duizeligheid, sufheid, evenwichtsstoornissen: medicatie? onveilige omgeving slecht schoeisel Vraag voorschrift fysieke revalidatie. Zorg voor een veilige omgeving. Start zorgpad valpreventie en bespreek de te volgen stappen met de behandelende arts. Rust roest: aandacht voor tijdig opstarten kinéprogramma. Laat patiënt veilig schoeisel dragen. Schakel gepaste hulpmiddelen in of pas deze aan (looprek, rollator ). Obstipatie slechts één of twee keer ontlasting/week harde, droge stoelgang pijn bij defaeceren (scheurtjes of kloven in de anus) overloopdiarree gevoel dat er na de stoelgang nog ontlasting achterblijft opgeblazen gevoel, opgezette buik gerommel in de darmen Volg het stoelgangspatroon op en noteer dit in het patiëntendossier. Zorg dat de patiënt regelmatig eet en sla het ontbijt niet over. Laat de patiënt voldoende drinken (= 1,5 l/dag). Contacteer de diëtist en zorg voor vezelrijke voeding (fruit, groenten, extra vezels). Laat de patiënt naar het toilet gaan bij aandrang en geef de nodige tijd. Start zo nodig met laxativa na overleg en advies van de behandelende arts. Evalueer de situatie en stuur bij zo nodig. Start systematisch met laxativa bij patiënten die morfinepreparaten gebruiken

10 Ondervoeding gewichtsverlies > 5% in 1 maand of > 10 % in 6 maanden slechte eetlust smaakstoornissen/geurstoornissen kauwproblemen, slikproblemen problemen met mondhygiëne, gebit en/of prothese de mate van afhankelijkheid voor de inname van voeding extra aandacht bij: hartziekten, longziekten, CVA, z.v. Parkinson, dementie, aandoeningen van maag-darmkanaal, na grote operatie, sepsis, isolement Verwittig de diëtist. Volg wekelijks het gewicht en de voedingstoestand op. Houd zo nodig een voedingsinnametabel bij. NRS 2: contacteer diëtist: pas de voeding aan en volg op. Zorg voor de juiste consistentie van de voeding. Geef de patiënt de juiste houding (vooral in bed!). Geef zo nodig hulp bij de voorbereiding van de maaltijden. Begeleiding en stimulatie bij de maaltijden als patiënt dit zelf niet kan Overweeg consult tandarts of stomatoloog. Zorg voor een goede mondhygiëne. Slechte eetlust geen light- of dieetproducten kleine frequente maaltijden (6x/dag eten) broodmaaltijden: beleg met voldoende kcal: boter of margarine, bereide salades, zoet beleg) warme maaltijden: voeding aanreiken met room, extra vetstof, altijd saus. energierijke tussendoortjes: banaan, gedroogd fruit, volle melkproducten energierijke dranken: fruitsap, frisdrank, volle melk, pap met bruine suiker Kauwproblemen / slikproblemen halfvaste voeding: brood zonder korst en gemalen vlees gemixte voeding: broodpapjes, geblixt middagmaal, zachte desserts (pudding, yoghurt, fruitmousse) Obstipatie voldoende vezels en vetstoffen innemen (bruin brood, kiwi, peperkoek, voldoende water, extra vezels toevoegen bij de maaltijd) Diarree aandacht voor voldoende vochtinname! (zo nodig rijstwater) kleine porties met voorkeur voor rijst, toast, gevogelte, wit brood handen wassen na elk toiletbezoek om verdere infecties te voorkomen Wanneer de patiënt onvoldoende voeding kan innemen, of bij verder ongewenst gewichtsverlies, kan u een beroep doen op klinische bijvoedingen: doe steeds een beroep op een diëtist in samenspraak met de behandelende arts! 18 19

11 Polyfarmaca bij gebruik 5 geneesmiddelen: knipperlicht meerdere medicatie met dezelfde werking risicovolle medicatie in functie van valrisico gebruik van NSAID s extra aandacht bij gebruik van anti-epileptica, digitalis preparaten, coumarinederivaten, morfinepreparaten. Doe bij opname een grondige navraag van de thuismedicatie en gebruik daarbij de checklist farmaceutische anamnese. Bij onduidelijkheden thuismedicatie: contacteer de huisarts. Dien medicatie toe onder toezicht of geef deze zelf. Wees aandachtig voor dosage en juiste tijdstip van toediening. Indien medicatie pletten: gebruik de bijlage pletmedicatie van de apotheek of Let op dubbel gebruik bij de opstart van standaardmedicatie (thuismedicatie). Overleg met de behandelende arts of sommige medicatie afgebouwd of gestopt kan worden. Bij ontslag: geef duidelijke info aan patiënt en zorgverlener. Psychische problemen Angst bv angst voor de ingreep, om zelfstandigheid/gezondheid te verliezen, voor de toekomst/ouder worden, voor de dood, om te vallen, om dement te worden, om geliefde te verliezen, posttraumatische stress, veralgemeende angst Dit kan gepaard gaan met: hartkloppingen transpireren trillen of beven gevoel van ademnood naar adem snakken pijn op de borst buikklachten duizeligheid Meld aan de behandelende arts en team. Laat de patiënt zijn/haar verhaal doen. Toon begrip. Stel gerust en geef correcte info. Zo nodig op advies van de arts starten met anxiolyticum

12 Rouw Signalen kunnen gelijkaardig zijn als bij depressie (bv sombere stemming, schuldgevoelens, gevoelens van eenzaamheid, slapeloosheid, slechte eetlust, doodswens om herenigd te worden met geliefde) maar nu als reactie op het verlies van een geliefde, gezondheid, lichaamsfunctie, zelfstandigheid, daginvulling... Misbruik ethyl/medicatie Herhaaldelijk gebruik van het middel met als gevolg dat het niet meer lukt om in belangrijke mate te voldoen aan verplichtingen. Herhaaldelijk gebruik van het middel in situaties waarin het fysiek gevaarlijk is. Voortdurend gebruik van het middel ondanks aanhoudende problemen op sociaal of intermenselijk vlak. Laat de patiënt herhaaldelijk zijn verhaal doen indien hij/zij hier nood aan heeft. Luister zonder advies op te dringen. Toon begrip. Laat de patiënt zijn/haar verhaal doen. Luister zonder te veroordelen

13 Mogelijke criteria voor inschakelen van het GST 1. Functionele evaluatie: zelfredzaamheid, pijn, voeding, valrisico 2. Mentale evaluatie: delier, geheugen, stemming en gedrag 3. Kritisch bekijken van het medicatiegebruik 4. Ontslagvoorbereiding: haalbaarheid thuissituatie in samenwerking met afdelingseigen sociale dienst 5. Actieve polypathologie 6. Vraag tot overname geriatrie (**) 7. Andere vragen Overnamecriteria (**) leeftijd 75 jaar actieve medische problematiek geriatrisch profiel in de vorm van één of meerdere van de volgende kenmerken: fragiliteit en beperkte homeostase atypische klinische beelden verstoorde farmacokinetica deficiënte voeding neiging tot inactiviteit en bedlegerigheid, met toegenomen risico op opname in een instelling en afhankelijkheid bij de activiteiten van het dagelijkse leven psychosociale problemen Welke functionele bijdrage kan het GST bieden? Verpleegkundige kan de patiënt in zijn totaliteit benaderen. kan extra tijd vrijmaken voor de ouderen met geriatrisch profiel. kan een grondig assessment uitvoeren met feedback en advies naar de arts en de afdeling. adviserende en ondersteunende rol (medicatie, voeding, decubitus) regelmatige contacten met geriatrisch referentieverpleegkundige educatie en sensibilisatie (verspreiden geriatrisch gedachtengoed) verbindingspersoon tussen geriater en de verpleegafdeling Ergotherapeut kan cognitie en transfers/mobiliteit testen. kan problemen (ADL en IADL) in kaart brengen. doet voorstel voor aanvraag fysieke revalidatie. formuleert verdere ergotherapeutische follow up. Logopedist Bij slikproblemen controle slikfunctie, observatie van de maaltijd geven van slik adviezen aan de afdeling en de patiënt consistentieaanpassing (in overleg met de diëtist) tips om de maaltijd veilig te laten verlopen indien nodig, inschakelen van collega-logopedist voor slikbegeleiding Bij communicatiestoornissen spraakonderzoek (mondmotoriek, articulatie, stem ) taalonderzoek taalbegrip taalexpressie geven van communicatietips aan afdeling indien nodig inschakelen collega logopedist voor verder onderzoek en therapie 24 25

14 Diëtist Bij risico op malnutritie, NRS > 2 intakegesprek met afname van volledige screening: deel 2 NRS zo nodig aanpassingen voeding: aanpassingen van consistentie (in samenspraak met logopedie) aanpassingen van dieet (in samenspraak met behandelende arts) inschakelen van de gepaste bijvoeding Indien nodig verdere opvolging van een (collega-)diëtist. Psycholoog Diagnostiek: verkennend gesprek, psychologische testing (rouw, depressie, angst, dementie) Emotionele ondersteuning Psycho-educatie: aan patiënt, familie, afdeling Psychotherapie Sociaal werker De sociaal werker, tevens ontslagmanager en afdelingshoofd sociale dienst, tewerkgesteld binnen het geriatrisch supportteam: zoekt, op vraag van collega s van het GST, de sociale info van vorige opnames op en geeft die aan hen door. fungeert als tussenpersoon in feedback tussen GST en de afdelingseigen sociaal werker(s). contacteert het woonzorgcentrum (WZC) waar de oudere verblijft, om de katz-score voor opname op te vragen indien deze niet voorhanden is. heeft een adviesfunctie t.a.v. collega s van het GST en de sociale dienst. probeert bij te blijven in de verdere ontwikkelingen rond het geriatrisch zorgprogramma, ontslagmanagement door het volgen van de nodige vormingen. geeft vorming over de methodiek van ontslagmanagement aan de collega s sociaal werkers. sensibiliseert de visie van het ontslagmanagement ziekenhuisbreed. Notities 26 27

15 vzw az groeninge, zetel: President Kennedylaan Kortrijk t f , vu: Jan Deleu, Pres. Kennedylaan 4, 8500 Kortrijk az groeninge doc november

Verpleegkundige aandachtspunten bij een parkinsonpatiënt. Delaere Griet

Verpleegkundige aandachtspunten bij een parkinsonpatiënt. Delaere Griet Verpleegkundige aandachtspunten bij een parkinsonpatiënt Delaere Griet Verpleegkundige aandachtspunten inhoud: 1. Medicatie 2. Mobiliteit 3. Voeding 4. Uitscheiding 5. Slaappatroon 6. Psychische en cognitieve

Nadere informatie

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid

De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid De delirante patiënt van vergeetachtig tot verwardheid Marja Jellesma-Eggenkamp Klinische geriatrie Alysis 25 mei 2010 symposium Zevenaar 1 Kwetsbare ouderen inleiding >25% opgenomen patiënten 70+ 10-40%

Nadere informatie

Tijdelijke verwardheid (delier) Ondervoeding Vallen Fysieke beperkingen

Tijdelijke verwardheid (delier) Ondervoeding Vallen Fysieke beperkingen Kwetsbare ouderen Het Van Weel Bethesda ziekenhuis zet zich extra in voor de zorg aan ouderen van 70 jaar en ouder. Het ziekenhuis volgt een landelijk Veiligheidsprogramma (VMS) gericht op Kwetsbare Ouderen.

Nadere informatie

Frailty en ondervoeding doet (veel) vallen

Frailty en ondervoeding doet (veel) vallen www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw Frailty en ondervoeding doet (veel) vallen Ann Gryp, Hoofdverpleegkundige geriatrie Frailty Frailty heeft te maken met kwetsbaarheid. Frailty zegt iets over de ernst

Nadere informatie

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid)

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) In deze folder leest u wat een delirium is, wat de verschijnselen van een delirium zijn en leest u informatie over de behandeling en tips voor patiënten

Nadere informatie

Delirium Clinical Assessment Protocol (CAP) = 0

Delirium Clinical Assessment Protocol (CAP) = 0 Delirium Clinical Assessment Protocol (CAP) = 0 De informatie over deze CAP-code wordt opgesplitst in twee delen: (I) Betekenis: De betekenis van code 0 bij de Delirium-CAP. (II) Richtlijnen: De stappen

Nadere informatie

Dienst geriatrie Dehydratatie. Informatiebrochure voor de patiënt en de familie

Dienst geriatrie Dehydratatie. Informatiebrochure voor de patiënt en de familie Dienst geriatrie Dehydratatie Informatiebrochure voor de patiënt en de familie INLEIDING Dehydratatie of uitdroging is een verstoring van de vochtbalans van het lichaam. Ons lichaam bestaat voor 50 tot

Nadere informatie

Delier voor de patiënt. Inhoud presentatie delier. Delier. Symptomen. Diagnose delier 21-6-2012. n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt

Delier voor de patiënt. Inhoud presentatie delier. Delier. Symptomen. Diagnose delier 21-6-2012. n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt Delier voor de patiënt n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt angstdroom nachtmerrie Inhoud presentatie delier Wat is een delier Wat zijn de gevolgen van een delier Wat zijn risicoverhogende en

Nadere informatie

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 Niet steeds dementie Vraagstelling: 1) Kan elke verwardheid voorkomen worden? 2) Wat kunnen we doen om te voorkomen? 3) Wat kunnen we doen bij acute

Nadere informatie

Delier in de palliatieve fase. Marlie Spijkers Specialist ouderengeneeskunde Consulent Palliatieve zorg IKZ

Delier in de palliatieve fase. Marlie Spijkers Specialist ouderengeneeskunde Consulent Palliatieve zorg IKZ Delier in de palliatieve fase Marlie Spijkers Specialist ouderengeneeskunde Consulent Palliatieve zorg IKZ Delier voor de patiënt n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt angstdroom nachtmerrie

Nadere informatie

Delier in de palliatieve fase

Delier in de palliatieve fase Delier in de palliatieve fase Marlie Spijkers Specialist ouderengeneeskunde Consulent Palliatieve zorg IKZ Delier voor de patiënt n droom woar de geen sodemieter van op aan kunt angstdroom nachtmerrie

Nadere informatie

Eet smakelijk Informatie over vocht en voeding voor ouderen

Eet smakelijk Informatie over vocht en voeding voor ouderen Ouder worden kan verschillende problemen op het gebied van voeding met zich meebrengen. Zo kan onder andere de eetlust afnemen en kunnen ouderen minder gaan drinken dan gewenst. Dit heeft gevolgen voor

Nadere informatie

Dienst geriatrie Gevecht tegen ondervoeding. Informatiebrochure voor de patiënt en de familie

Dienst geriatrie Gevecht tegen ondervoeding. Informatiebrochure voor de patiënt en de familie Dienst geriatrie Gevecht tegen ondervoeding Informatiebrochure voor de patiënt en de familie INLEIDING Met ouder worden veranderen uw dagelijkse activiteiten en gewoonten. Het is niet altijd eenvoudig

Nadere informatie

Door medicijnen Deze kunnen bijvoorbeeld sufheid, verminderde spierkracht of een droge mond veroorzaken.

Door medicijnen Deze kunnen bijvoorbeeld sufheid, verminderde spierkracht of een droge mond veroorzaken. Slikstoornissen 2 Deze folder is bedoeld voor patiënten met slikproblemen en hun omgeving. Er wordt uitleg gegeven over hoe het komt dat iemand zich verslikt. Ook wordt aangegeven wat de risico s zijn

Nadere informatie

Ouderen in ziekenhuis Tjongerschans. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis

Ouderen in ziekenhuis Tjongerschans. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Ouderen in ziekenhuis Tjongerschans Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Inhoudsopgave Inleiding... 1 Beter naar huis... 1 Tips... 2 Familieparticipatie... 9 Vragen... 9 Inleiding Ouderen lopen

Nadere informatie

Een ziekenhuisopname Wat kunt u doen?

Een ziekenhuisopname Wat kunt u doen? Een ziekenhuisopname Wat kunt u doen? Tips om lichamelijke en geestelijke achteruitgang te voorkomen patiënteninformatie Inhoud Inleiding...4 Hoe werkt het?...4 Bereid uw ziekenhuisopname voor...6 Tips...

Nadere informatie

ROL VAN DE DIËTISTE IN HET ONCOLOGISCH PROCES. Gebracht door Nadieh Verhoest

ROL VAN DE DIËTISTE IN HET ONCOLOGISCH PROCES. Gebracht door Nadieh Verhoest ROL VAN DE DIËTISTE IN HET ONCOLOGISCH PROCES Gebracht door Nadieh Verhoest Programma Nationaal kankerplan Kankercachexie Voedingsplan bij cachexie Andere voedingsrichtlijnen Nationaal kankerplan L. Onkelinx

Nadere informatie

SLIKSTOORNISSEN DYSFAGIE. - Patiëntinformatie -

SLIKSTOORNISSEN DYSFAGIE. - Patiëntinformatie - SLIKSTOORNISSEN DYSFAGIE - Patiëntinformatie - Inleiding Beste patiënt, beste familieleden, Deze brochure bieden we u aan omdat u of uw familielid problemen ondervindt bij het slikken. Deze brochure is

Nadere informatie

Delier, ontspoord in het verpleeghuis. Miriam Jacobs Nurse Practitioner in opleiding

Delier, ontspoord in het verpleeghuis. Miriam Jacobs Nurse Practitioner in opleiding Delier, ontspoord in het verpleeghuis Miriam Jacobs Nurse Practitioner in opleiding Opzet presentatie Huishoudelijke mededelingen Inleiding Stellingen invullen Uitleg rondom delier Screening delier + Delier

Nadere informatie

VERANDERING VAN GEDRAG: EEN PROBLEEM OF NIET? Marieke Schuurmans Verpleegkundige & onderzoeker UMC Utrecht/Hogeschool Utrecht

VERANDERING VAN GEDRAG: EEN PROBLEEM OF NIET? Marieke Schuurmans Verpleegkundige & onderzoeker UMC Utrecht/Hogeschool Utrecht VERANDERING VAN GEDRAG: EEN PROBLEEM OF NIET? Marieke Schuurmans Verpleegkundige & onderzoeker UMC Utrecht/Hogeschool Utrecht GEDRAG: De wijze waarop iemand zich gedraagt, zijn wijze van doen, optreden

Nadere informatie

Hoe een delier herkennen?

Hoe een delier herkennen? Infobrochure Delier Inhoud Wat is een delier?. 3 Hoe een delier herkennen?. 3 Is een delier niet gewoon dementie?.4 Hoe behandelen we een delier?. 5 Wat kan u als familie doen?. 5 Meer info of vragen?.

Nadere informatie

Delier voor de patiënt. Workshop Delier in de palliatieve fase. n droom woar ge geen sodemieter van op aan kunt. angstdroom.

Delier voor de patiënt. Workshop Delier in de palliatieve fase. n droom woar ge geen sodemieter van op aan kunt. angstdroom. Workshop Delier in de palliatieve fase 11 oktober 2012 Hedi ter Braak Monique van den Broek 1 Delier voor de patiënt n droom woar ge geen sodemieter van op aan kunt angstdroom nachtmerrie 1 Inhoud workshop

Nadere informatie

Delier 18-04-2011. Sini van den Boomen Anja Manders Marianne de Nobel

Delier 18-04-2011. Sini van den Boomen Anja Manders Marianne de Nobel Delier 18-04-2011 Sini van den Boomen Anja Manders Marianne de Nobel Welkom Doel: Kennisoverdracht/bewustwording Signalering Verpleegkundige interventies Programma Film Medische aspecten delier Casus in

Nadere informatie

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen?

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen? Chronisch Hartfalen Wat is chronisch hartfalen? Omschrijving Hartfalen Hartfalen is een aandoening van het hart waarbij het hart niet meer in staat is om voldoende bloed uit te pompen en rond te pompen.

Nadere informatie

Geriatrisch Support Team

Geriatrisch Support Team Geriatrisch Support Team Wat is het Geriatrisch Support Team? In het AZ Sint-Lucas bestaat er een zorgprogramma voor de geriatrische patiënt. Dit zorgprogramma omvat een: raadpleging geriatrie erkende

Nadere informatie

Gezonde en aangepaste voeding bij het ouder worden. Kimberly Feys Diëtiste Liesbeth De Meyer Logopediste

Gezonde en aangepaste voeding bij het ouder worden. Kimberly Feys Diëtiste Liesbeth De Meyer Logopediste Gezonde en aangepaste voeding bij het ouder worden Kimberly Feys Diëtiste Liesbeth De Meyer Logopediste Als alles goed gaat Gezonde voeding Gezond kauw- en slikpatroon Gezonde voeding Voedingsdriehoek

Nadere informatie

Opbouw praatje. Wat is dementie? Vormen van dementie Diagnose dementie Behandeling van dementie De verloop van dementie Conclusie

Opbouw praatje. Wat is dementie? Vormen van dementie Diagnose dementie Behandeling van dementie De verloop van dementie Conclusie DEMENTIE Opbouw praatje Wat is dementie? Vormen van dementie Diagnose dementie Behandeling van dementie De verloop van dementie Conclusie Definitie dementie Dementie is een syndromale diagnose, een ziekte

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. De geriatrische interne liaison (=GIL)

PATIËNTEN INFORMATIE. De geriatrische interne liaison (=GIL) PATIËNTEN INFORMATIE De geriatrische interne liaison (=GIL) Beste mevrouw, mijnheer In deze brochure geven we je graag meer uitleg over de geriatrische interne liaison. Heb je na het lezen van deze informatie

Nadere informatie

Algemene informatie. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed -

Algemene informatie. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed - Algemene informatie Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis - Kom uit het bed - 1 U zult misschien wel schrikken als u leest dat drie maanden na ontslag ongeveer 30% van de ouderen die behandeld

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis -Kom uit bed-

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis -Kom uit bed- Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis -Kom uit bed- VOORKOM ONNODIGE ACHTERUITGANG IN HET ZIEKENHUIS -KOM UIT BED- INLEIDING U zult misschien wel schrikken als u leest dat drie maanden na ontslag

Nadere informatie

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te gaan. Waarom deze informatie? 2 Gebruiksaanwijzing 3 Cartoon 1 bereid uw ziekenhuisopname

Nadere informatie

1 Wat is dysfagie?... 2. 2 Kenmerken van dysfagie... 3. 3 Gevolgen van dysfagie... 3. 4 Behandeling van dysfagie... 4

1 Wat is dysfagie?... 2. 2 Kenmerken van dysfagie... 3. 3 Gevolgen van dysfagie... 3. 4 Behandeling van dysfagie... 4 Dysfagie Logopedie Inhoudsopgave 1 Wat is dysfagie?... 2 2 Kenmerken van dysfagie... 3 3 Gevolgen van dysfagie... 3 4 Behandeling van dysfagie... 4 5 Tips tijdens het eten en drinken... 5 1 Wat is dysfagie?

Nadere informatie

Slikproblemen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Slikproblemen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Slikproblemen In deze folder krijgt u uitleg over de oorzaak van slikproblemen, hoe u verslikken kunt herkennen en de risico s van verslikken. Ook wordt besproken welke behandelmogelijkheden er zijn en

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u, uw partner of familielid is een depressie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat een depressie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Delier of plotse verwardheid GezondheidsZorg met een Ziel DELIER OF PLOTSE VERWARDHEID Uw partner, familielid of iemand anders uit uw naaste omgeving is vanwege een ziekte, ongeval

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Geriatrie

PATIËNTEN INFORMATIE. Geriatrie PATIËNTEN INFORMATIE Geriatrie 2 Mevrouw, mijnheer Welkom op de afdeling acute geriatrie. De dienst acute geriatrie van het Algemeen Ziekenhuis Lokeren beschikt over 26 bedden en biedt multidisciplinaire

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

H.40001.0915. Zorg voor kwetsbare ouderen

H.40001.0915. Zorg voor kwetsbare ouderen H.40001.0915 Zorg voor kwetsbare ouderen 2 Inleiding Uw naaste is opgenomen in het ziekenhuis. Een oudere patiënt is kwetsbaar als er sprake is van een wankel evenwicht in de gezondheid en het dagelijks

Nadere informatie

Informatiefolder delier

Informatiefolder delier Informatiefolder delier Informatiefolder delier Het gedrag en de reactie van uw partner, familielid, vriend(in) of kennis zijn anders dan u gewend bent. Hij of zij is onrustig, begrijpt u niet, geeft vreemde

Nadere informatie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie De geriatrische patiënt op de SEH SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie Relevante onderwerpen Delier Symptoomverarming Medicatie op de SEH Duur aanwezigheid patiënt op de SEH Delier

Nadere informatie

Moeite met slikken van medicijnen

Moeite met slikken van medicijnen 400047 Moeite met slikken van geneesmiddelen_400003 Antibiotica 21-12-10 05:54 Pagina 4 Medicijnen: sommige medicijnen kunnen sufheid of een droge mond veroorzaken. Als iemand suf is, kan hij vergeten

Nadere informatie

Inhoudsopgave basiswerk Geriatrie (niveau 4) Voorwoord. Redactionele verantwoording. Over de auteur

Inhoudsopgave basiswerk Geriatrie (niveau 4) Voorwoord. Redactionele verantwoording. Over de auteur Inhoudsopgave basiswerk Geriatrie (niveau 4) Voorwoord Redactionele verantwoording Over de auteur 1 Geriatrie 1.1 Wat is oud? 1.2 Steeds meer ouderen tot 2040 1.3 Geriatrische patiënten, wie zijn dat?

Nadere informatie

Vroegsignalering bij dementie

Vroegsignalering bij dementie Vroegsignalering bij dementie Docentenhandleiding voor mbo-zorg onderwijs en bijscholing Docentenhandleiding voor mbo-zorg onderwijs en bijscholing Contact: Connie Klingeman, Hogeschool Rotterdam c.a.klingeman@hr.nl

Nadere informatie

Kwetsbare ouderen. Wat kunt u er zelf aan doen?

Kwetsbare ouderen. Wat kunt u er zelf aan doen? Kwetsbare ouderen. Wat kunt u er zelf aan doen? Hoeveel procent van Nederland is ouder dan 65 jaar? A 11 % B 5 % C 42% Hoeveel wonen er zelfstandig A. 50% van de 70 jaar en ouder B. 83 % van de 70 jaar

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

4. INVENTARISATIE OUDERENZORG

4. INVENTARISATIE OUDERENZORG 4. INVENTARISATIE OUDERENZORG Ingevuld door : Datum : PERSOONSGEGEVENS Naam : Geboortedatum : Telefoon (check) : BSN : Verzekering (check) : Huisarts : Naam contactpersoon : Telefoon contactpersoon : HULPVRAAG

Nadere informatie

Acuut optredende verwardheid Delier

Acuut optredende verwardheid Delier Acuut optredende verwardheid Delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen in ons ziekenhuis vanwege ziekte, ongeval en/of operatie. Zoals u vermoedelijk hebt gemerkt, is zijn of haar reactie

Nadere informatie

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis. Handleiding voor patiënten

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis. Handleiding voor patiënten Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Handleiding voor patiënten Waarom deze handleiding? Deze handleiding hoort bij de patiëntveiligheidskaart Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis

Nadere informatie

Ondervoeding: een miskend probleem

Ondervoeding: een miskend probleem Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Ondervoeding: een miskend probleem Dienst Kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 28 91 11 Jessa Ziekenhuis vzw Maatschappelijke

Nadere informatie

Thuiszorgcafé. Depressie. Astrid Petiet, verpleegkundig specialist GGZ Heleen Steunenberg, Coördinator deskundigheidsbevordering

Thuiszorgcafé. Depressie. Astrid Petiet, verpleegkundig specialist GGZ Heleen Steunenberg, Coördinator deskundigheidsbevordering Thuiszorgcafé Depressie Astrid Petiet, verpleegkundig specialist GGZ Heleen Steunenberg, Coördinator deskundigheidsbevordering 9 november 2016 Depressie Mevrouw Van Veen Depressie Wat is het? Herkenning

Nadere informatie

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis

Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Voorkom onnodige achteruitgang in het ziekenhuis Wat kunt u zelf doen? mca.nl Inhoudsopgave Patiëntveiligheidskaart 3 Gebruiksaanwijzing 3 Bereid uw ziekenhuisopname voor 4 Laat u ook uw naasten de brochure

Nadere informatie

Stap dichter naar huis. Zo fit mogelijk blijven tijdens uw verblijf in het ziekenhuis

Stap dichter naar huis. Zo fit mogelijk blijven tijdens uw verblijf in het ziekenhuis Stap dichter naar huis Zo fit mogelijk blijven tijdens uw verblijf in het ziekenhuis 2 Waarom deze folder? Een ziekenhuisverblijf is een hele gebeurtenis, waarbij onderzoek en behandeling veelal centraal

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care (IC)

Delirium op de Intensive Care (IC) Deze folder is bedoeld voor de partners, familieleden, naasten of bekenden van op de Intensive Care (IC) afdeling opgenomen patiënten. Door middel van deze folder willen wij u als familie* uitleg geven

Nadere informatie

Dysfagie. Logopedie. Beter voor elkaar

Dysfagie. Logopedie. Beter voor elkaar Dysfagie Logopedie Beter voor elkaar 2 Dysfagie Deze folder geeft u uitleg over slikproblemen en hoe u deze zoveel mogelijk kunt voorkomen. De informatie is ook nuttig voor uw omgeving. Laat uw naasten

Nadere informatie

Ouderen en ondervoeding

Ouderen en ondervoeding Ouderen en ondervoeding Rens Henquet, Kaderarts ouderengeneeskunde Angela van Liempd, Huisarts/medisch directeur RCH Ellen Mathijssen, Diëtist De Wever Inleiding Casus Ondervoeding in de huisartsen praktijk,

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 20140024 Delier.indd 1 1 24-01-17 14:02 Acuut optredende verwardheid (delier) Wat is acuut optredende verwardheid

Nadere informatie

Slikproblemen. Informatiebrochure patiënten

Slikproblemen. Informatiebrochure patiënten Slikproblemen Informatiebrochure patiënten 1. Wat zijn slikproblemen...4 2. Hoe verloopt slikken...4 3. Wat is een slikprobleem...5 4. Hoe ontstaat een slikprobleem...5 5. Hoe slikproblemen verhelpen...5

Nadere informatie

Vormen en oorzaken van urine-incontinentie Er zijn verschillende vormen van urine-incontinentie:

Vormen en oorzaken van urine-incontinentie Er zijn verschillende vormen van urine-incontinentie: INCONTINENTIE Inleiding Incontinentie (urine-incontinentie en/of ontlastingsincontinentie) is vooral bij ouderen een veelvoorkomend probleem. Toch zoekt maar een klein deel van de mensen hulp. Hierbij

Nadere informatie

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Incontinentie bij kwetsbare ouderen Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Dr P van Houten specialist ouderengeneeskunde 2015 Waarom aandacht voor normale toiletgang en incontinentie Eigenwaarde

Nadere informatie

Introductiebrochure: Studenten Geriatrisch dagziekenhuis & Interne liaison.

Introductiebrochure: Studenten Geriatrisch dagziekenhuis & Interne liaison. Introductiebrochure: Studenten Geriatrisch dagziekenhuis & Interne liaison. 16 Sint-Franciskusziekenhuis www.sfz.be P. Paquaylaan 129 3550 Heusden-Zolder Tel.: 011 71 50 00 Fax.: 011 71 50 01 VOORWOORD

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen 2 Depressie bij ouderen komt vaak voor, maar is soms moeilijk te herkennen. Deze folder geeft informatie over de kenmerken en de behandeling van een depressie bij ouderen. Wat is

Nadere informatie

Zorg om voeding bij dementie Droom en werkelijkheid. Monique Mertens Diëtist Orbis-thuis

Zorg om voeding bij dementie Droom en werkelijkheid. Monique Mertens Diëtist Orbis-thuis Zorg om voeding bij dementie Droom en werkelijkheid Monique Mertens Diëtist Orbis-thuis 1 Zorg om voeding bij dementie Droom en werkelijkheid Veel voorkomende problemen Veranderingen in voeding Oorzaken

Nadere informatie

I Autonome verzorgingsinstelling. Informatiebrochure voor patiënten en familie. Acute verwardheid. Acute verwardheid.indd 1 07-07-2014 16:08:41

I Autonome verzorgingsinstelling. Informatiebrochure voor patiënten en familie. Acute verwardheid. Acute verwardheid.indd 1 07-07-2014 16:08:41 I Autonome verzorgingsinstelling Informatiebrochure voor patiënten en familie Acute verwardheid Acute verwardheid.indd 1 07-07-2014 16:08:41 IIInhoudsopgave Acute verwardheid.indd 2 07-07-2014 16:08:41

Nadere informatie

> Dysfagie (slikstoornissen)

> Dysfagie (slikstoornissen) www.azstlucas.be > Dienst logopedie 2 1. Wat is dysfagie? 3 2. Wat is een normaal slikproces? 4 3. Wat zijn de voornaamste oorzaken van een slikprobleem? 5 4. Overzicht van frequent voorkomende problemen

Nadere informatie

A12 KANKERCENTRUM Adviezen na operatie bij blaaskanker met aanleggen vervangblaas

A12 KANKERCENTRUM Adviezen na operatie bij blaaskanker met aanleggen vervangblaas A12 KANKERCENTRUM Adviezen na operatie bij blaaskanker met aanleggen vervangblaas Informatie voor patiënten Inleiding U heeft een vervangblaas gekregen. In het A12 Kankercentrum bent u zo goed mogelijk

Nadere informatie

50 tips voor het voorkomen van ondervoeding en uitdroging

50 tips voor het voorkomen van ondervoeding en uitdroging 50 tips voor het voorkomen van ondervoeding en uitdroging Voldoende eten en drinken is belangrijk, zeker voor mensen met dementie. Uitdroging en ondervoeding kunnen leiden tot een snelle verslechtering

Nadere informatie

Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care

Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care Op dit moment verblijft uw partner of familielid op de afdeling Intensive Care. Dit is een afdeling waar (ernstig) zieke mensen worden behandeld en verzorgd.

Nadere informatie

Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Is er vaker sprake van angst en depressie in de palliatieve fase?

Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Is er vaker sprake van angst en depressie in de palliatieve fase? Herkennen van en omgaan met Angst en Depressie bij (oudere) mensen met een verstandelijke beperking Is er vaker sprake van angst en depressie in de palliatieve fase? Kennis over angst en depressie Risicofactoren

Nadere informatie

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop? Wat kunt U daarmee? Alwies Hendriks, psychomotorisch therapeut Margje Mahler, ouderenpsycholoog Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Nadere informatie

Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname

Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname Speciale aandacht voor ouderen tijdens een opname Informatie voor patiënten F1037-3505 november 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 1 Acuut optredende verwardheid (delier) Intensive Care, route 3.3 Telefoon (050) 524 6540 Inleiding Uw familielid

Nadere informatie

Palliatieve zorg bij COPD

Palliatieve zorg bij COPD Palliatieve zorg bij COPD Joke Hes Longverpleegkundige Palliatieve zorg bij COPD 26/06/2014 Joke Hes Inhoud presentatie Welkom Wat is COPD Wanneer is er sprake van palliatieve zorg bij COPD Ziektelast

Nadere informatie

heelkunde 2 informatiebrochure Acute verwardheid of delier

heelkunde 2 informatiebrochure Acute verwardheid of delier heelkunde 2 informatiebrochure Acute verwardheid of delier Inhoudstafel 1. Wat is acuut optredende verwardheid? 4 2. Hoe ontstaat een delier? 4 3. Verschijnselen 5 4. Behandeling 5 5. Helpende hand 6

Nadere informatie

Voeding bij chronische longziekten

Voeding bij chronische longziekten Voeding bij chronische longziekten Voeding bij chronische longziekten Goede lichamelijke conditie Veel mensen met chronische longziekten (ook wel COPD genoemd) hebben voortdurend last van hun aandoening.

Nadere informatie

Depressie na een beroerte

Depressie na een beroerte Afdeling: Onderwerp: 6B Neurologie 1 Voor wie is deze folder bedoeld? Deze informatiefolder is bedoeld voor zowel patiënten die in het Ikazia Ziekenhuis zijn opgenomen en/of hun naasten. Door middel van

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE INTERNE LIAISON GERIATRIE

INFORMATIEBROCHURE INTERNE LIAISON GERIATRIE INFORMATIEBROCHURE INTERNE LIAISON GERIATRIE HET GERIATRISCH ZORGPROGRAMMA - Patiëntinformatie - Interne Liaison Geriatrie Wat is Interne Liaison Geriatrie? De Interne Liaison Geriatrie is een onderdeel

Nadere informatie

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop? Wat kunt U daarmee? Alwies Hendriks, psychomotorisch therapeut Margje Mahler, ouderenpsycholoog Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Nadere informatie

Verpleegkundig consulent

Verpleegkundig consulent Geriatrie Verpleegkundig consulent www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl GER008 / Verpleegkundig consulent / 01-07-2013 2 Verpleegkundig consulent

Nadere informatie

Hoe verloopt het slikproces?

Hoe verloopt het slikproces? Slikproblemen Inleiding Tijdens uw ziekenhuisopname heeft u problemen met kauwen en/of slikken gekregen. Daarom is de logopedist ingeschakeld. Zij heeft u uitleg en tips gegeven. In deze folder kunt u

Nadere informatie

Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert

Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert afdeling logopedie Deze folder is bedoeld voor mensen met de ziekte van Steinert (Myotone Dystrofie). In deze folder vindt u meer informatie over de

Nadere informatie

Wat ga ik vertellen: Nefro-geriatrie in de praktijk. Waarom? Uitvoering nefro-geriatrisch zorgpad. Bloedprikken en urine inleveren en ontbijten.

Wat ga ik vertellen: Nefro-geriatrie in de praktijk. Waarom? Uitvoering nefro-geriatrisch zorgpad. Bloedprikken en urine inleveren en ontbijten. Nefro-geriatrie in de praktijk Belinda Posadinu-Torenstra (Pre)dialyse verpleegkundige Waarom? Toename oudere patiënt in de pre dialyse. Is deze patiënt wel gebaat met behandeling? Leeftijd blijkt slecht

Nadere informatie

Klassiek ziektemodel vs. geriatrische presentatie

Klassiek ziektemodel vs. geriatrische presentatie Klassiek ziektemodel vs. geriatrische presentatie Klassiek Symptomen 1:1 Ziekte Klassiek Geriatrische ziekte uiting Waarom? Ziektebeloop: Patiënten met bv. kanker, hartfalen, dementie. Lorenz KA Ann Int

Nadere informatie

ACUUT OPTREDENDE VERWARDHEID (DELIER) INFORMATIE VOOR PATIENT, FAMILIE EN BETROKKENEN

ACUUT OPTREDENDE VERWARDHEID (DELIER) INFORMATIE VOOR PATIENT, FAMILIE EN BETROKKENEN ACUUT OPTREDENDE VERWARDHEID (DELIER) INFORMATIE VOOR PATIENT, FAMILIE EN BETROKKENEN Inleiding Uw familielid, partner of kennis is in Franciscus Gasthuis & Vlietland opgenomen. Hij of zij is opgenomen

Nadere informatie

dienst Geriatrie AFDELING LCO MB 2406 december 2014 l inhoudsverantwoordelijke: Andy Swennen l Geriatrie:LGE5 l Ziekenhuis Oost-Limburg

dienst Geriatrie AFDELING LCO MB 2406 december 2014 l inhoudsverantwoordelijke: Andy Swennen l Geriatrie:LGE5 l Ziekenhuis Oost-Limburg dienst Geriatrie AFDELING LCO MB 2406 december 2014 l inhoudsverantwoordelijke: Andy Swennen l Geriatrie:LGE5 l Ziekenhuis Oost-Limburg 1 WELKOM Welkom op afdeling LCO van campus Sint- Barbara. Een opname

Nadere informatie

VALPREVENTIE MB Brochure: Vallen l Ziekenhuis Oost-Limburg

VALPREVENTIE MB Brochure: Vallen l Ziekenhuis Oost-Limburg VALPREVENTIE MB 3036 Brochure: Vallen l Ziekenhuis Oost-Limburg 1 WELKOM Een val is snel gebeurd, ook tijdens uw verblijf in het ziekenhuis. Samen met u en uw naasten willen alle ziekenhuismedewerkers

Nadere informatie

Dieet bij COPD. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Dieet bij COPD. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Dieet bij COPD Informatie voor patiënten F0521-1011 mei 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44 44

Nadere informatie

Hospital ABCD studie Pinnummer: P 3. 3 maanden na ontslag (telefonisch)

Hospital ABCD studie Pinnummer: P 3. 3 maanden na ontslag (telefonisch) P 3 3 maanden na ontslag (telefonisch) 1 Uw ervaringen zijn waardevol In dit interview gaan we het hebben over uw dagelijkse bezigheden en hoe u zich voelt. Uw ervaringen zijn waardevol en zullen worden

Nadere informatie

07-04-15. Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Na vanmiddag. bij ouderen met een verstandelijke beperking

07-04-15. Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Na vanmiddag. bij ouderen met een verstandelijke beperking Na vanmiddag Herkennen van en omgaan met Angst en Depressie bij ouderen met e Weet u hoe vaak angst en depressie voorkomen, Weet u wie er meer risico heeft om een angststoornis of depressie te ontwikkelen,

Nadere informatie

Ouderen in het Jeroen Bosch Ziekenhuis

Ouderen in het Jeroen Bosch Ziekenhuis Algemeen Ouderen in het Jeroen Bosch Ziekenhuis Inleiding Binnenkort wordt u opgenomen in het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Het kan ook zijn dat u onverwacht bent opgenomen in het ziekenhuis. De arts heeft

Nadere informatie

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof

Gezondheids centrum. advies, therapie en behandeling door onze experts. Gezondheidscentrum Valkenhof Gezondheids centrum advies, therapie en behandeling door onze experts 1 Gezondheidscentrum Valkenhof Inhoud Verwijzing en vergoeding Fysiotherapie Diëtetiek Ergotherapie Logopedie Specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst. Dementie

Informatiebijeenkomst. Dementie Informatiebijeenkomst Dementie KBO Bergeijk - November 2016 Kristien Jansen, Specialist Ouderengeneeskunde Ellen Rozel, GZ-psycholoog Valkenhof Vergeetachtigheid is niet altijd een teken van dementie!

Nadere informatie

In de bijlage van deze folder leest u meer over het ontstaan en verhelpen van slikproblemen.

In de bijlage van deze folder leest u meer over het ontstaan en verhelpen van slikproblemen. Slikspreekuur In overleg met uw behandelend KNO-arts bent u uitgenodigd voor het Slikspreekuur. In deze folder kunt u lezen wat een bezoek aan het Slikspreekuur inhoudt. Heeft u na het lezen van de folder

Nadere informatie

Acute verwardheid. Informatie voor familie en betrokkenen

Acute verwardheid. Informatie voor familie en betrokkenen HHZH_INF_114.01(0315) h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.be Informatie voor familie en betrokkenen Acute verwardheid Voorwoord Uw partner,

Nadere informatie

Datum Spreker Linda Schreur. (Poly)farmacie bij ouderen

Datum Spreker Linda Schreur. (Poly)farmacie bij ouderen Datum 28-02-2017 Spreker Linda Schreur (Poly)farmacie bij ouderen Een geriatrische patiënt Pt 82 jaar Voorgeschiedenis oa hartinfarct, boezemfibrilleren Woont zelfstandig alleen Langzaam geheugenproblemen

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose Parkinsonismen Vereniging Parkinson en Psychose Inhoudsopgave Inleiding 4 Psychose 4 Oorzaak 5 Door de ziekte van Parkinson 5 Door het gebruik van anti-parkinsonmedicatie 5 Door een lichamelijke aandoening

Nadere informatie

Acuut optredende verwardheid

Acuut optredende verwardheid Acuut optredende verwardheid Een delier Bij mensen met een ziekte komt acute verwardheid ofwel delirium (delier) regelmatig voor. Dit is geen onschuldig verschijnsel. Het wijst er meestal op dat er iets

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor zorgteam Zorgprogramma Doen bij Depressie Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij de zorg voor een cliënt bij wie een depressie

Nadere informatie

Pijn, pijnbeleving en behandeling bij kwetsbare ouderen. HHM Hegge, internist ouderengeneeskunde, UMCG NVFG Najaarscongres 2016

Pijn, pijnbeleving en behandeling bij kwetsbare ouderen. HHM Hegge, internist ouderengeneeskunde, UMCG NVFG Najaarscongres 2016 Pijn, pijnbeleving en behandeling bij kwetsbare ouderen HHM Hegge, internist ouderengeneeskunde, UMCG NVFG Najaarscongres 2016 Pijn ouderen Co-morbiditeit : wat veroorzaakt wat? Polyfarmacie: moeilijker

Nadere informatie