Richtlijn Zweten Palliatieve zorg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Richtlijn Zweten Palliatieve zorg"

Transcriptie

1 Richtlijn Zweten Palliatieve zorg Colofon De richtlijn zweten werd in 007 geschreven door: M. van Bommel, huisarts A. de Graeff, internist-oncoloog, UMC Utrecht W.H. Oldenmenger, verplegingswetenschapper, Erasmus MC, Rotterdam Commentaar werd geleverd door: Concept Richtlijn Zweten (palliatieve zorg) 14 januari 008 1

2 Inleiding Onder zweten ofwel transpireren (diaphoresis) verstaan we het verlies van vocht via de huid. Normaal verliezen we ongeveer ml vocht per dag via de huid en de ademhaling. Bij verstoring van de fysiologie kan dit oplopen tot meerdere liters per dag (hyperhidrosis), en dan vooral in de avonduren en s nachts (nachtzweten). Zweten kan in aanvallen optreden bij opvliegers (hot flushes of flashes), welke hormonaal gerelateerd zijn. Overmatig zweten is zeer onplezierig voor patiënt en intieme naasten en kan de nachtrust verstoren. Het kan leiden tot uitdroging. In sommige gevallen kan er ook sprake zijn van gelokaliseerde hyperhidrosis als normale variant (met name van handen, voeten en/of oksels) of als reactie op anhydrosis (ontbreken van zweetproductie) in andere gebieden, bijvoorbeeld door uitval van het sympathische zenuwstelsel. Epidemiologie Hyperhidrosis komt voor bij 14-8% van de patiënten met kanker in de palliatieve fase. Pathofysiologie Er wordt onderscheid gemaakt tussen: apocriene zweetklieren. Deze klieren monden uit in haarfollikels en bevinden zich in de huid van het behaarde hoofd, oksels, rond de tepel en in de anogenitale regio. Ze ontwikkelen zich in de puberteit. Deze klieren spelen geen rol bij hyperhidrosis. eccriene zweetklieren. Er zijn twee soorten eccriene zweetklieren. De eerste soort bevindt zich in huid van handpalmen, voetzolen en oksels. De zweetproductie in deze klieren wordt gestimuleerd door stress en emoties. Deze zweetklieren worden geïnnerveerd door het sympathische zenuwstelsel. De tweede soort bevindt zich in de rest van de huid en dient om warmte kwijt te raken en om de lichaamstemperatuur op peil te houden. Mensen zijn de enige zoogdieren die dat kunnen via de huid. Deze zweetklieren worden cholinerg geïnnerveerd. Het normale zweten is een reactie van het hele lichaam, maar lichaamshouding, bewegen, dehydratie, circulatie en luchtvochtigheid hebben invloed op de mate, snelheid en verdeling van de zweetproductie. Er zijn interindividuele verschillen, mede afhankelijk van leeftijd. Bij ouderen en kinderen is het vermogen tot zweten minder; daardoor kan eerder temperatuursverhoging optreden. Zweten kan optreden als reactie op inspanning, warmte of koorts, maar ook zonder dat er sprake is van een verhoogde inwendige of uitwendige temperatuur, bijvoorbeeld door stress, slaapgebrek, verhoging van de serumosmolariteit, cardiale problemen, medicamenten, een te hoog koolzuurgehalte van het bloed of endocriene veranderingen, zoals een te lage bloedsuiker (hypoglycemie) of een tekort aan mannelijke of vrouwelijke geslachtshormonen. Typisch voor de palliatieve fase is dat het zweten met name s nachts optreedt, excessief is en niet gerelateerd aan de temperatuursregulatie. Etiologie van gegeneraliseerde hyperhidrosis Ziekte-gerelateerd Paraneoplastisch (al dan niet in combinatie met koorts): o Maligne lymfomen (ziekte van Hodgkin, non-hodgkin lymfomen) o Endocriene tumoren (carcinoïde tumoren, feochromocytoom) o Andere hematologische en solide tumoren Concept Richtlijn Zweten (palliatieve zorg) 14 januari 008

3 Therapiegerelateerd Opvliegers als gevolg van behandeling: o Na chirurgische (orchidectomie) of chemische (met LHRH-analoga) castratie bij de man in verband met prostaatcarcinoom o Na chirurgische (ovariëctomie) of chemische (met LHRH-analoga) castratie bij de vrouw in verband met mammacarcinoom o Als bijwerking van anti-oestrogenen (bijv. tamoxifen), aromatase-remmers (anastrozol, letrozol of exemestane) of oestrogeenreceptorblokkers (fulvestrant) bij de hormonale behandeling van het mammacarcinoom bij de vrouw Medicamenteus/alcohol LHRH-analoga, tamoxifen, aromatase-remmers, fulvestrant (zie boven) Opioïden NSAID s Antidepressiva : tricyclische antidepressiva, SSRI s, venlafaxine, Aciclovir Na staken van steroïden of opioïden Alcoholgebruik Andere oorzaken Als gevolg van koorts (paraneoplastisch of door andere oorzaken) Omgevingsfactoren (warmte), inspanning, Emoties, angst, pijn Als normaal overgangsverschijnsel bij de vrouw Infecties (bijv. tuberculose, endocarditis) Lage bloeddruk c.q. shock Hypoxie Coronairinsufficiëntie Endocriene aandoeningen (hyperthyreoidie, panhypopituitarisme, diabetes insipidus, diabetes mellitus, hypoglycemie, acromegalie) Etiologie van niet-gegeneraliseerde hyperhidrosis Ziekte-gerelateerd Tumoren in de longtop (Pancoast-tumoren) Dwarslaesie Andere oorzaken CVA Perifere neuropathie Soms geeft bestraling locale anhidrosis met compensatoire hyperhidrosis Diagnostiek Anamnese Ernst, duur, patroon en verloop van het zweten Koorts Klachten, wijzend op infectie, coronairinsufficiëntie of endocriene stoornissen Pijn of angst Concept Richtlijn Zweten (palliatieve zorg) 14 januari 008 3

4 Opvliegers Medische voorgeschiedenis Medicatie c.q. recent staken van medicatie Lichamelijk onderzoek Algemene indruk Temperatuur, bloeddruk, pols Lymfomen, palpabele tumor Bij koorts en/of verdenking op infectie: neusverkoudheid, kloppijn sinussen, nekstijfheid, percussie en auscultatie van hart en longen, onderzoek van buik en nierloges, rectaal toucher Neurologisch onderzoek Tekenen van locale anhidrosis/hyperhidrosis Aanvullend onderzoek (op indicatie) Laboratoriumonderzoek: o Bij koorts: CRP, leucocyten + differentiatie, urinesediment o Bloedsuiker, schildklierfuncties, cortisol Microbiologisch onderzoek: X-thorax of ander beeldvormend onderzoek Cytologisch of histologisch onderzoek Beleid Behandeling van de oorzaak Bij ziekte-gerelateerd zweten: behandeling van de onderliggende ziekte (bijv. chemotherapie bij ziekte van Hodgkin of non-hodgkin lymfoom) Behandeling van opvliegers. Met name bij vrouwen met borstkanker, maar ook bij mannen met prostaatkanker wordt effect gezien van de volgende middelen: o clonidine dd 0,050-0,075 mg o progestativa, bijv. medroxyprogesteron 1 dd 5-10 mg p.o. o venlafaxine 1dd 37,5-75 mg p.o. o SSRI s: sertraline 1 dd 50 mg p.o., paroxetine 1 dd 10 mg p.o., citalopram 1 dd 0 mg p.o. o gabapentin 3 dd 300 mg p.o. Verder is effect beschreven van acupunctuur. Aanpassing van de medicatie Staken van alcohol Behandeling van koorts (indien aanwezig): zie Richtlijn Koorts Behandeling van infecties, hypoxie, coronairinsufficiëntie of endocriene stoornissen Behandeling van pijn of angst Niet-medicamenteuze symptomatische benadering Huidverzorging Controleer en verzorg de huid dagelijks. Probeer minimaal eenmaal daags goed te wassen met ph-neutrale zeep. Dit voorkomt irritatie van de huid Gebruik bij onaangename geur zo nodig eau de toilette of deodorant, maar vermijd daarbij alcoholhoudende producten Concept Richtlijn Zweten (palliatieve zorg) 14 januari 008 4

5 Zorg voor stabiele, koele omgevingstemperatuur. Gebruik eventueel een ventilator Adviseer katoenen kleding en beddengoed te gebruiken en deze regelmatig te verschonen Zorg voor voldoende inname van vocht (evt. subcutaan of intraveneus vocht toedienen) Hyperhidrosis kan leiden tot smetten (roodheid en verweking, al dan niet geïnfecteerd, van de huidplooien, met name in de liezen, de oksels, de bilnaad en onder de borsten). Preventie hiervan door te adviseren katoenen kleding te dragen, in de huidplooien aanbrengen van scheurlinnen, non-woven gaas of engels pluksel. Locale middelen: dun aanbrengen van Zinkoxidesmeersel FNA ( zinkolie), alcoholvrije barrièrespray- of crème. Gebruik geen poeders of pasta s vanwege klontering. Geen föhn gebruiken om huid te drogen Preventie c.q. behandeling van decubitus Adviezen t.a.v. voeding en vocht Vermijd gekruid voedsel Laat de patiënt voldoende drinken (let op urineproductie) en zo nodig extra zout (bouillon, soep, zoutjes, rookvlees) gebruiken Invasieve ingrepen Bij gelokaliseerde hyperhidrosis kan sympatectomie of injectie van botuline toxine worden overwogen. Symptomatische medicamenteuze benadering Uit onderzoek is gebleken dat thioridazine 1,5-5 mg p.o. a.n. effectief is bij de behandeling van gegeneraliseerde hyperhidrosis. De werking berust vermoedelijk op het anticholinerge effect. Thioridazine is echter niet meer in Nederland verkrijgbaar. Als alternatief zou behandeling met biperideen 1 dd -8 mg, dexetimide 1 dd 0,5-1 mg, een scopolaminepleister of butylscopolamine mg/4 uur s.c. (allen anticholinergische middelen) kunnen worden overwogen. Het effect van deze middelen op zweten is niet systematisch onderzocht. Een belangrijke bijwerking van al deze middelen is een droge mond. Verder is effect beschreven van: Thalidomide 1 dd 100 mg p.o.. Dit middel is alleen op artsenverklaring verkrijgbaar. De ervaring met dit middel voor deze indicatie is echter beperkt en de bijwerkingen (m.n. neuropathie) kunnen bezwaarlijk zijn. Cimetidine dd mg p.o. Dexamethason 1 dd 4-8 mg p.o. of s.c. Het gebruik van cimetidine en dexamethason is uitsluitend gebaseerd op ervaring en casuïstiek. Bij zweten van handen, voeten of oksels, gerelateerd aan stress of emoties of bij hyperthyreoïdie kan behandeling met propanolol 3dd 10-0 mg p.o. worden overwogen. Bij gelokaliseerde hyperhidrosis kan locale behandeling met aluminiumchloride oplossing FNA 0% of aluminiumhydroxychloride crème 0% worden toegepast. Concept Richtlijn Zweten (palliatieve zorg) 14 januari 008 5

6 Stappenplan Diagnostiek 1. Anamnese en lichamelijk onderzoek. Op indicatie aanvullend onderzoek: Laboratorium: CRP, leucocyten + differentiatie, schildklierfunctie, bloedsuiker, cortisol, urinesediment Microbiologisch onderzoek ECG X-thorax Beleid 1. Behandeling van de oorzaak: Behandeling van de onderliggende ziekte Behandeling van opvliegers Aanpassing van de medicatie, staken van alcohol Behandeling van koorts, infecties, coronairinsufficiëntie, endocriene stoornissen, pijn of angst. Niet-medicamenteus: huidverzorging, adviezen ten aanzien van voeding en vocht 3. Medicamenteus: Bij gegeneraliseerde hyperhidrosis: biperideen p.o., dexetimide p.o., scopolaminepleister, butylscoplamine s.c., cimetidine p.o. of dexamethason p.o. of s.c., evt. thalidomide Bij lokale hyperhidrosis: aluminumchloride oplossing FNA of aluminiumhydroxychloride crème lokaal Concept Richtlijn Zweten (palliatieve zorg) 14 januari 008 6

7 Niveaus van bewijsvoering Behandeling Behandeling van opvliegers - clonidine - progestativa - medroxyprogesteronacetaat - venlafaxine - sertraline - paroxetine - citalopram - gabapentine - acupunctuur Niveau van bewijsvoering 3 Referentie(s) Pandya 000 Bressler 1993 Loprinzi 1994 Smith 1994 Bertelli 00, Loprinzi 006 Loprinzi 000 Kimmick 006 Stearns 005 Loprinzi 005 Pandya 005 Towlerton 1999, Zaborowska 007 Huidverzorging 4 LEVV-richtlijn smetten Sympatectomie bij gelokaliseerd zweten Botuline toxine bij gelokaliseerd zweten Biperideen 4 Dexetimide 4 3 Collin Collin 000, Lowe 004, Naumann 001 Scopolamine 4 Mercadante 1998 Cimetidine 4 Van den Beuken 00 Dexamethason 4 Van den Beuken 00 Thalidomide 3 Calder 1998, Deaner 1998 en 000 Aluminium(hydroxy)chloride lokaal 3 Nederlands Huisartsen Genootschap Niveau 1= gebaseerd op systematische review of tenminste twee gerandomiseerde onderzoeken van goede kwaliteit. Niveau = gebaseerd op tenminste twee vergelijkende klinische onderzoeken van matige kwaliteit of onvoldoende omvang of andere vergelijkende onderzoeken. Niveau 3 = gebaseerd op 1 vergelijkend onderzoek of op niet-vergelijkend onderzoek. Niveau 4 = gebaseerd op mening van deskundigen. Concept Richtlijn Zweten (palliatieve zorg) 14 januari 008 7

8 Literatuur Abbas SQ. Use of thioridazine in palliative care patients with troublesome sweating (letter). Palliat Med 004; 7: Barlow DH. Venlafaxine for hot flushes. Lancet 000; 356: Van den Beuken-van Everdingen MHJ, et al. Het palliatief formularium e editie. Houten: Bohn, Stafleu en van Loghum, 00. Bressler LR, Murphy CM, Shevrin DH, Warren RF.. Use of clonidine to treat hot flashes secondary to leuprolide or goserelin. Ann Pharmacother 1993; 7: Calder K, Bruera E. Thalidomide for night sweats in patients with advanced cancer (letter). Palliat Med 000; 14: Collin J, Whatling P. Treating hyperhidrosis. Surgery and botulinum are treatment of choice in severe cases. BMJ 000; 30: Cowap J, Hardy J. Thioridazine in the management of cancer-related sweating (letter). J Pain Symptom Manage 1998; 15: 66. Deaner P. Thalidomide for distressing night sweats in advanced malignant disease (letter). Palliat Med 1998; 1 : Deaner PB. The use of thalidomide in the management of severe sweating in patients with advanced malignancy: trial report. Palliat Med 000; 14: Eaton AC, Mcguire N. Cyproterone acetate in treatment of post-orchidectomy hot flushes. Double blind cross-over trial. Lancet 1983; : Hami F, Trotman I. Clinical management. The treatment of sweating. Eur J Palliat Care 1999; 6: Kerwin JP, Gordon PR, Senf JH. The variable response of women with menopausal hot flashes when treated with sertralin. Menopause 007; Mar 15 (Epub ahead of print). Kimmick GG, Levato J, McQuellon R, et al. Randomized, double-blind, placebo-controlled, crossover study of sertraline for the treatment of hot flashes in women with early stage breast cancer taking tamoxifen. Breast J 006; 1: Klaber M, Caterall M. Treating hyperhidrosis. Anticholinergic drugs were not mentioned. Br Med J 000; 31: 703. Landelijk Expertisecentrum Verpleging en Verzorging. Richtlijn smetten (intertrigo): verpleging en verzorging. Utrecht: LEVV, 004. Loprinzi CL, Michalak JC, Quella SK, et al. Megestrol acetate for the prevention of hot flashes. N Engl J Med 1994; 331: Concept Richtlijn Zweten (palliatieve zorg) 14 januari 008 8

9 Loprinzi CL, Kugler JW, Sloan JA, et al. Venlafaxine in management of hot flashes in survivors of breast cancer: a randomised controlled trial. Lancet 000; 356: Loprinzi CL, Levitt R, Barton D, et al. Phase III comparison of depomedroxyprogesteron acetate to venlafaxine for managing hot flashes: North Central Cancer Treatment Trial N99C7. J Clin Oncol 006; 4: Lowe N, Campanati A, Bodoki I et al. The place of botulinum toxin type A in the treatment of focal hyperhidrosis. Br J Dermatol 004; 151: Marcy TR, Britton MI. Antidepressant-induced sweating. Ann Pharmacother 005; 39: Mercadante S. Hyoscine in opioid-induced sweating (letter). J Pain Symptom Manage 1998; 15: Miller JL, Ahmann FR. Treatment of castration-induced menopausal symptoms with low dose diethylstilbestrol in men with advanced prostate cancer. Urology 199; 40: Miller M. Patients with troublesome sweating. J Palliat Care 1997; 13: Naumann M. Evidencebased medicine: botulinum toxine in focal hyperhidrosis. J Neurol 001; 48 S1: Nederlands Huisartsen Genootschap. Richtlijn hyperhidrosis, 007. Pandya KJ, Raubertas RF, Flynn PJ, et al.. Oral clonidine in postmenopausal patients with breast cancer experiencing tamoxifen-induced hot flashes: a university of Rochester cancer center community clinical oncology program study. Ann Intern Med 000; 13: Pandya KJ, Morrow GR, Roscoe JA, et al. Gabapentin for hot flashes in 40 women with breast cancer: a rondomised double-blind placebo-controlled trial. Lancet 005; 366: Quigley CS, Baines M. Descriptive epidemiology of sweating in a hospice population. J Palliat Care 1997; 13: -6 Regnard C. Use of low dose thioridazine to control sweating in advanced cancer (research abstract). Palliat Med 1999; 10: Schwartz TL. Diaphoresis and pruritis with extended-release venlafaxine (letter). Ann Pharmacother 1999; 33: Smith JA Jr. A prospective comparison of treatments for symptomatic hot flushes following endocrine therapy for carcinoma of the prostate. J Urol 1994; 15: Stearns V. Management of hot flashes in breast cancer survivors and men with prostate cancer. Curr Oncol Rep 004; 6: Stearns V, Slack R, Greep N, et al. Paroxetine is an effective treatment for hot flashes: results from a prospective randomised trial. J Clin Oncol 005; 3: Concept Richtlijn Zweten (palliatieve zorg) 14 januari 008 9

10 Towlerton G, Filshie J, O Brien M, Duncan A. Acupuncture in the control of vasomotor symptoms caused by tamoxifen (letter). Palliat Med 1999; 13: 445. Watkinson D Hot Flushes CME Bulletin. Palliat Med 1999; 1: Zaborowska E, Brynhilden J, Damberg S, et al. Effects of acupuncture, applied relaxation, estrogens and placebo on hot flushes in postmenopausal women; an analysis of two prospective, parallel, radomized studies. Climacteric 007; 10: Zhukovsky Donna S, Fever and sweats in the patient with advanced cancer. Hematol Oncol Clin N Am 00; 16: Concept Richtlijn Zweten (palliatieve zorg) 14 januari

Preventie en behandeling van smetten

Preventie en behandeling van smetten WONDZORG Preventie en behandeling van smetten ADVIES Preventie en behandeling van smetten Deze folder bevat informatie over het voorkomen en behandelen van smetten in de grote huidplooien. U leest wat

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Preventie en behandeling van smetten (intertrigo)

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Preventie en behandeling van smetten (intertrigo) Preventie en behandeling van smetten (intertrigo) PREVENTIE EN BEHANDELING VAN SMETTEN (INTERTRIGO) INLEIDING Inleiding Deze folder bevat informatie over het voorkomen en behandelen van smetten in de grote

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Zweten Inleiding Hallo allemaal ik houd mijn spreekbeurt over zweten ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik er niet zoveel over wist en het wel interessant leek ik vond het leuk om er aan te werken. Ik

Nadere informatie

De plaats van antidepressiva bij de behandeling van opvliegers bij patiënten met borstkanker in de voorgeschiedenis

De plaats van antidepressiva bij de behandeling van opvliegers bij patiënten met borstkanker in de voorgeschiedenis gevalsbeschrijving De plaats van antidepressiva bij de behandeling van opvliegers bij patiënten met borstkanker in de voorgeschiedenis m. bannink, a.r. van gool, m. bontenbal, c. seynaeve samenvatting0opvliegers

Nadere informatie

Deze richtlijn werd in 2010 geschreven op basis van de richtlijn Koorts van pallialine.nl door

Deze richtlijn werd in 2010 geschreven op basis van de richtlijn Koorts van pallialine.nl door Koorts COLOFON Dezerichtlijnwerdin2010geschrevenopbasisvanderichtlijn Koorts vanpallialine.nldoor Dr.PeterPype huisartsenequipeartspalliatiefnetwerkmiddenwest Vlaanderen Dr.DirkSchrijvers medischoncoloog

Nadere informatie

Koorts. Landelijke richtlijn, Versie: 2.0

Koorts. Landelijke richtlijn, Versie: 2.0 Koorts Landelijke richtlijn, Versie: 2.0 Laatst gewijzigd: 23-07-2008 Methodiek: Consensus based Verantwoording: Redactie Palliatieve zorg: richtlijnen voor de praktijk Inhoudsopgave Colofon...1 Inleiding...2

Nadere informatie

Misselijkheid en braken. Ellen de Nijs, verpleegkundig specialist palliatieve zorg Alexander de Graeff, internist-oncoloog, consulent PTMN

Misselijkheid en braken. Ellen de Nijs, verpleegkundig specialist palliatieve zorg Alexander de Graeff, internist-oncoloog, consulent PTMN Misselijkheid en braken Ellen de Nijs, verpleegkundig specialist palliatieve zorg Alexander de Graeff, internist-oncoloog, consulent PTMN Voorkomen van misselijkheid en braken bij patiënten met vergevorderde

Nadere informatie

Marijse Koelewijn huisarts

Marijse Koelewijn huisarts PIJN Marijse Koelewijn huisarts Je hoeft tegenwoordig toch geen pijn meer te lijden Moeilijk behandelbare pijn Om welke pijnen gaat het? Welke therapeutische mogelijkheden zijn er? Opzet workshop: Korte

Nadere informatie

Hormonale therapie bij borstkanker

Hormonale therapie bij borstkanker Hormonale therapie bij borstkanker Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Operatie, bestraling en chemotherapie zijn de meest bekende behandelmethoden bij kanker. Bij bepaalde soorten kanker

Nadere informatie

Thema: "Overgankelijkheden" D.H. Bogchelman. 10 november 2012

Thema: Overgankelijkheden D.H. Bogchelman. 10 november 2012 Thema: "Overgankelijkheden" 10 november 2012 D.H. Bogchelman Inleiding Wat is de overgang? Wat gebeurt er in de overgang? Verschijnselen van de overgang Hoe behandelen we overgangsklachten? Wat zijn de

Nadere informatie

OVERMATIG TRANSPIREREN BOTULINE TOXINE

OVERMATIG TRANSPIREREN BOTULINE TOXINE OVERMATIG TRANSPIREREN BOTULINE TOXINE 17151 Inleiding Binnenkort wordt u poliklinisch behandeld in verband met overmatig transpireren van uw oksels of handpalmen. Overmatige transpiratie (hyperhidrosis)

Nadere informatie

Maatregelen nemen om smetten te voorkomen bij een zorgvrager

Maatregelen nemen om smetten te voorkomen bij een zorgvrager OPDRACHTFORMULIER Maatregelen nemen om smetten te voorkomen bij een zorgvrager Naam student: Datum: Voordat je gaat oefenen 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen.

Nadere informatie

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Vragen bij de palliatieve helpdesks? Vragen bij de palliatieve helpdesks Pijn 43.5 % Obstipatie 15.1 % Misselijkheid 14.9 % Benauwdheid

Nadere informatie

CoRPS. 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies

CoRPS. 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies 'Cancer survivorship' onderzoek in Zuid Oost Nederland: van epidemiologische bevindingen naar interventies Center of Research on Psychology in Somatic diseases Lonneke van de Poll Franse, Integraal Kankercentrum

Nadere informatie

Adjuvante systeemtherapie Patiënte: DM type 2

Adjuvante systeemtherapie Patiënte: DM type 2 Take home messages Een 59 jarige vrouw met mammacarcinoom en diabetes. An Reyners Internist-oncoloog UMCG Kankerbehandeling: houd rekening met bijwerkingen op korte en langere termijn Stem af wie waarvoor

Nadere informatie

Protocol Ontregelde Diabetes Mellitus Patiënt

Protocol Ontregelde Diabetes Mellitus Patiënt Doel: Het op verantwoorde wijze telefonisch heldere afspraken maken over het bijreguleren van diabetespatiënten met een hyperglycemische of hypoglycemische ontregeling. Hyperglycemie: Een episode van een

Nadere informatie

Muziektherapie in de oncologie

Muziektherapie in de oncologie Muziektherapie in de oncologie Wetenschap en praktijk combineren Tom Abrahams 26 mei 2015 Wat is muziektherapie? Een vorm van vaktherapie Ervaringsgericht Interventies binnen muzikale context Waar wordt

Nadere informatie

Misselijkheid en braken in de palliatieve fase

Misselijkheid en braken in de palliatieve fase Misselijkheid en braken in de palliatieve fase Annemieke Delhaas: oncologie verpleegkundige hospice, consulent PTMN Franca Horstink-Wortel: Specialist ouderengeneeskunde/kaderarts palliatieve zorg, consulent

Nadere informatie

Osteonecrosis of the jaw (ONJ)

Osteonecrosis of the jaw (ONJ) INLEIDING Welkom 1 2 Osteonecrosis of the jaw (ONJ) Hoe kunnen we dit voorkomen en als het toch optreedt, hoe kunnen we het managen? 3 Complication of bisphosphonate and denosumab use 1 Dit ga je echter

Nadere informatie

Hormonale therapie bij borstkanker

Hormonale therapie bij borstkanker Hormonale therapie bij borstkanker Academisch Borstkankercentrum Erasmus MC-Havenziekenhuis Uw arts heeft met u besproken de borstkanker te behandelen met een hormonale therapie. Bij de normale ontwikkeling

Nadere informatie

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Drs. A.M. Karsch, anesthesioloog pijnspecialist UMC Utrecht Drs. G. Hesselmann, oncologieverpleegkundige, epidemioloog UMCU Wat is pijn? lichamelijk

Nadere informatie

Hoe wordt een Frey syndroom ook wel genoemd? Het Frey syndroom is genoemd naar een arts die dit syndroom beschreven heeft.

Hoe wordt een Frey syndroom ook wel genoemd? Het Frey syndroom is genoemd naar een arts die dit syndroom beschreven heeft. Frey syndroom Wat is een Frey syndroom? Een Frey syndroom is een aandoening waarbij kinderen en volwassenen last krijgen van zweten en roodheid in het gezicht tijdens het eten. Hoe wordt een Frey syndroom

Nadere informatie

Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus?

Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus? Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus? Dr. L. Dirix Medische Oncologie Behandeling van vaste tumoren Adjuverende therapie Uitgezaaide ziekte Gerandomizeerd onderzoek

Nadere informatie

DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING

DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING JMJ KRUL NEUROLOOG TERGOOIZIEKENHUIZEN BLARICUM Cijfers over diabetes (1) Er zijn ongeveer 740.000 mensen met diabetes in Nederland; 250.000 mensen

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35283 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35283 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35283 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Charehbili, Ayoub Title: Optimising preoperative systemic therapy for breast cancer

Nadere informatie

Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker. Isala

Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker. Isala Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker Isala Dr. M.J.M.M. Giezeman, Anesthesioloog, Isala klinieken Zwolle 19 november 2014 Agenda Epidemiologie van doorbraakpijn Behandeling van doorbraakpijn

Nadere informatie

Rapid Recovery. Anesthesiologische mogelijkheden. Xander Eijsbouts Xeijsbouts@fzr.nl Anesthesioloog Franciscus Ziekenhuis Roosendaal

Rapid Recovery. Anesthesiologische mogelijkheden. Xander Eijsbouts Xeijsbouts@fzr.nl Anesthesioloog Franciscus Ziekenhuis Roosendaal Rapid Recovery Anesthesiologische mogelijkheden Original in the Royal College of Surgeons of England, London. 18th Century Surgery October 17, 1846: First public demonstration of the use of ether in anesthesia

Nadere informatie

Snelle mutatiescreening bij borstkanker. Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht

Snelle mutatiescreening bij borstkanker. Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht Snelle mutatiescreening bij borstkanker Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht Erfelijke borstkanker Tenminste 5% van de patiënten met mammacarcinoom Dominante overerving Oorzaak:

Nadere informatie

9 e Post-O.N.S. Meeting

9 e Post-O.N.S. Meeting 9 e Post-O.N.S. Meeting Neutropenie & Antibiotica resistentie Heleen Klein Wolterink Research verpleegkundige Medische Oncologie UMC Utrecht Schiphol introductie Neutropenie: Definitie Symptomen MASSC

Nadere informatie

Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes

Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes Opvliegers, Vapeurs, Menopauze, Overgangsklachten, Flushes De overgang De overgang is een natuurlijke fase in uw leven waarin uw menstruaties onregelmatig worden en uiteindelijk helemaal wegblijven. De

Nadere informatie

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Misselijkheid

Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Misselijkheid Verpleegkundige Instructie Palliatieve Zorg Misselijkheid 5-Folder misselijk.indd 1 15-07-2008 09:23:15 5-Folder misselijk.indd 2 15-07-2008 09:23:16 1. Hoe herkent u misselijkheid? Misselijkheid is een

Nadere informatie

Standpunt Nederlandse Hoofdpijn Vereniging (NHV) inzake de behandeling van Chronische Migraine met Botuline Toxine (BT)

Standpunt Nederlandse Hoofdpijn Vereniging (NHV) inzake de behandeling van Chronische Migraine met Botuline Toxine (BT) Standpunt Nederlandse Hoofdpijn Vereniging (NHV) inzake de behandeling van Chronische Migraine met Botuline Toxine (BT) Dr. G.M. Terwindt en Prof. Dr. M.D.Ferrari, neurologen LUMC Chronische Migraine (CM)

Nadere informatie

WELKOM Nascholingsavond Oncologie

WELKOM Nascholingsavond Oncologie Deze nascholing wordt mede mogelijk gemaakt door: WELKOM Nascholingsavond Oncologie 1 Programma Opening & voorstellen Kennistoets Presentatie ziektebeeld en behandelmethoden Pauze Workshops Plenaire terugkoppeling

Nadere informatie

IN BALANS BLIJVEN ALS ONCOLOGIE PATIENT - Plaats van yoga -

IN BALANS BLIJVEN ALS ONCOLOGIE PATIENT - Plaats van yoga - IN BALANS BLIJVEN ALS ONCOLOGIE PATIENT - Plaats van yoga - Oncologie multidisciplinair Van verwijzing tot nazorg De komende 20 minuten Voorstellen Doel Oncologie MCA Samen traject doorlopen van een patiente

Nadere informatie

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Dr. M.E. Hamaker Klinisch geriater mhamaker@diakhuis.nl Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

SF Z. Oncologisch support Team. Nexavar SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS

SF Z. Oncologisch support Team. Nexavar SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS SF Z SINT-FRANCISKUSZIEKENHUIS Oncologisch support Team Nexavar Nexavar Uw arts schreef u een nieuw geneesmiddel voor, Nexavar. Deze behandeling richt zich op kankercellen (targeted therapie). Nexavar

Nadere informatie

Informatie longkanker. Informatie voor patiënten met longkanker die behandeld worden met Taxotere.

Informatie longkanker. Informatie voor patiënten met longkanker die behandeld worden met Taxotere. Informatie longkanker Informatie voor patiënten met longkanker die behandeld worden met Taxotere. Inhoud 3 Waarom heeft uw arts Taxotere voorgesteld? Hoe wordt Taxotere toegediend? 4 Bijwerkingen op het

Nadere informatie

INCONTINENCE - ASSOCIATED DERMATITIS ( I A D) Edwige Strippe Wondconsulente Q Care woundservices B.V.

INCONTINENCE - ASSOCIATED DERMATITIS ( I A D) Edwige Strippe Wondconsulente Q Care woundservices B.V. INCONTINENCE - ASSOCIATED DERMATITIS ( I A D) Edwige Strippe Wondconsulente Q Care woundservices B.V. Studie* 1452 verpleegkundigen 5 Europese landen 20 foto's ( normale huid, decubitus, IAD, combinaties)

Nadere informatie

Uitgangsvraag (consensus based, mei 2015) Welke diagnostiek is zinvol om te verrichten bij patiënten met dyspneu in de palliatieve fase?

Uitgangsvraag (consensus based, mei 2015) Welke diagnostiek is zinvol om te verrichten bij patiënten met dyspneu in de palliatieve fase? 563 564 565 566 567 568 5. DIAGNOSTIEK Uitgangsvraag (consensus based, mei 2015) Welke diagnostiek is zinvol om te verrichten bij patiënten met dyspneu in de palliatieve fase? Aanbevelingen Voor de diagnostiek

Nadere informatie

OLIJFdag 3 oktober 2015

OLIJFdag 3 oktober 2015 OLIJFdag 3 oktober 2015 Nieuwe behandelingen bij eierstokkanker Els Witteveen Internist-oncoloog Huidige en nieuwe inzichten Intraperitoneale toediening Toevoeging van bevacizumab Dose dense toediening

Nadere informatie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie De geriatrische patiënt op de SEH SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie Relevante onderwerpen Delier Symptoomverarming Medicatie op de SEH Duur aanwezigheid patiënt op de SEH Delier

Nadere informatie

Behandeling Prostaatkanker

Behandeling Prostaatkanker Behandeling Prostaatkanker - Informatieavond 7 december 2011 VUmc Cancer Center Amsterdam André N. Vis, M.D., Ph.D., uroloog Minimaal Invasieve Urologie en Robot Urologie VUmc Amsterdam Behandeling Prostaatkanker

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

8 e Post O.N.S. Meeting. Unraveling the mystery of the CYP450 pathway. Sophie Bunskoek, Verpleegkundig specialist, Medische oncologie, UMCG

8 e Post O.N.S. Meeting. Unraveling the mystery of the CYP450 pathway. Sophie Bunskoek, Verpleegkundig specialist, Medische oncologie, UMCG 8 e Post O.N.S. Meeting Unraveling the mystery of the CYP450 pathway Sophie Bunskoek, Verpleegkundig specialist, Medische oncologie, UMCG Wie heeft veel te maken met cytochroom P450 (CYP450) enzymen bij

Nadere informatie

workshop besluitvorming in de palliatieve fase

workshop besluitvorming in de palliatieve fase workshop besluitvorming in de palliatieve fase Alexander de Graeff, internist-oncoloog UMC Utrecht, hospice-arts Demeter Marjolein van Meggelen, oncologieverpleegkundige Aveant Consulenten PalliatieTeam

Nadere informatie

Ommelander Ziekenhuis Groep Delfzijl/Winschoten: Standaard prijslijst DBC-zorgproducten 2013 versie met landelijke (NZA) aanpassingen per 1 juli 2013

Ommelander Ziekenhuis Groep Delfzijl/Winschoten: Standaard prijslijst DBC-zorgproducten 2013 versie met landelijke (NZA) aanpassingen per 1 juli 2013 Ommelander Ziekenhuis Groep Delfzijl/Winschoten: Standaard prijslijst DBC-zorgproducten 2013 versie met landelijke (NZA) aanpassingen per 1 juli 2013 DBC-zorgproductcode DBC-zorgproduct consumentenomschrijving

Nadere informatie

Hormonale therapie bij kanker. Basiscursus oncologie M. Bontenbal, ErasmusMC Rotterdam

Hormonale therapie bij kanker. Basiscursus oncologie M. Bontenbal, ErasmusMC Rotterdam Hormonale therapie bij kanker Basiscursus oncologie M. Bontenbal, ErasmusMC Rotterdam HORMONALE AFHANKELIJKHEID mamma ; endometrium ; prostaat en tumoren normaal carcinoom gereguleerde groei en apoptose

Nadere informatie

Tarieven 2014 Antoni van Leeuwenhoek Ingangsdatum: 1 april 2014

Tarieven 2014 Antoni van Leeuwenhoek Ingangsdatum: 1 april 2014 Tarieven 2014 Antoni van Leeuwenhoek Ingangsdatum: 1 april 2014 DBCzorgproductcode 19999007 6 tot maximaal 28 verpleegligdagen bij Een infectieziekte 15B932 11.286,44 10.283,87 1.002,57 20107006 Operatie

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel HORMONALE THERAPIE PROSTAATKANKER Hormonale therapie INHOUD Inleiding... 3 Hoe werkt hormonale therapie?... 3 Wanneer hormonale behandeling?...

Nadere informatie

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN NEDERLANDSE VERENIGING voor ONCOLOGIE ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN De Oncologiedagen worden georganiseerd door: NVvO, NKI-AVL en ERASMUS MC 1. Larynx- en hypofarynxafwijkingen 09-05-1970 2. Hormonen en

Nadere informatie

Alle landelijk vastgestelde behandelingen zijn opgenomen in onze prijslijst, ook behandelingen die het Diakonessenhuis niet uitvoert.

Alle landelijk vastgestelde behandelingen zijn opgenomen in onze prijslijst, ook behandelingen die het Diakonessenhuis niet uitvoert. VOORWAARDEN Op alle door het ziekenhuis en door de daaraan verbonden vrijgevestigd medisch specialisten met patiënten gesloten behandelingsovereenkomsten, voorzover deze werkzaamheden binnen het kader

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team dinsdag, 23 augustus 2011 13:31 - Laatst aangepast donderdag, 15 september 2011 22:17

Geschreven door Diernet Team dinsdag, 23 augustus 2011 13:31 - Laatst aangepast donderdag, 15 september 2011 22:17 Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Hyperthyreoïdie is een ziekte die wordt veroorzaakt door een overmatige hoeveelheid schildklierhormonen. Schildklierhormonen

Nadere informatie

Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc.

Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc. Survivor ship care Zorg na de diagnose en behandeling van kanker Ellen Passchier, RN MSc. INhoud Toename overleving meer patienten leven langer met kanker Effecten en behoeften na kankerbehandeling? Survivorship

Nadere informatie

Ontwikkelingen en behandelmogelijkheden bij de patiënt met oesofagus- of maagcarcinoom. 17-9-2015 dr. Marije Slingerland, internist-oncoloog

Ontwikkelingen en behandelmogelijkheden bij de patiënt met oesofagus- of maagcarcinoom. 17-9-2015 dr. Marije Slingerland, internist-oncoloog Ontwikkelingen en behandelmogelijkheden bij de patiënt met oesofagus- of maagcarcinoom 17-9-2015 dr. Marije Slingerland, internist-oncoloog Doelgerichte therapie bij het lokaal gevorderd en gemetastaseerd

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen.

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen. Doen bij Depressie Module 3 Fase 4 - Behandelen Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen Protocol gebaseerd op het Addendum

Nadere informatie

Kanker en diabetes 19-11-2012. Introductie. Co-morbiditeit. Kanker en comorbiditeit. Kanker en diabetes

Kanker en diabetes 19-11-2012. Introductie. Co-morbiditeit. Kanker en comorbiditeit. Kanker en diabetes Kanker en diabetes Introductie Kanker en comorbiditeit Landelijk Overleg Oncologie Verpleegkundigen 8 november 2012 M. Zanders, arts-onderzoeker IKZ Kanker en diabetes Casuïstiek Dillemma s in de praktijk

Nadere informatie

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016 Hersenmetastasen Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016 Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie

Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie Inleiding Bij u is een kwaadaardig gezwel in de prostaat aangetroffen (prostaatkanker). De uroloog heeft er samen met u voor gekozen om de prostaatkanker

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary VII Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary naar Algemeen 538 Epidemiologie 538 1. Screening 538 2. Diagnostiek 538 2.1 Anamnese

Nadere informatie

Meer sparend bestraling van de axilla? Less is more (than enough) Nicola Russell

Meer sparend bestraling van de axilla? Less is more (than enough) Nicola Russell Meer sparend bestraling van de axilla? Less is more (than enough) Nicola Russell Techniek tot nu toe Conventionele simulatie Virtuele simulatie Techniek voor okselbestraling Klier levels I III Plexus brachialis

Nadere informatie

Bij u is onderzocht of uw tumor hormoongevoelig is en omdat dit bij u het geval is, heeft de arts voorgesteld om te starten met hormonale therapie.

Bij u is onderzocht of uw tumor hormoongevoelig is en omdat dit bij u het geval is, heeft de arts voorgesteld om te starten met hormonale therapie. Wat zijn hormonen? Hormonen zijn stoffen die ons lichaam zelf maakt en die een groot aantal lichaamsfuncties regelen. Een aantal klieren, organen en weefsels, bijvoorbeeld de eierstokken, maken hormonen.

Nadere informatie

Voorkomen, genezen of sederen?

Voorkomen, genezen of sederen? Terminaal delier: Voorkomen, genezen of sederen? Mark Martens medisch consulent palliatieve zorg, Expertisecentrum Palliatieve Zorg MUMC+ specialist ouderengeneeskunde, Envida Maastricht Delier Bewustzijnsstoornis

Nadere informatie

lyondellbasell.com PROSTAATKANKER

lyondellbasell.com PROSTAATKANKER PROSTAATKANKER Prostaat Kanker Ongeveer 1 op de 7 mannen krijgt de diagnose Prostaatkanker te horen. Je kent misschien zelf wel iemand die het heeft of ervoor behandeld is. Ondanks dat dit schokkende cijfers

Nadere informatie

Metabolic emergencies probleem onderbelicht

Metabolic emergencies probleem onderbelicht 19 mei 2009 Jaarbeurs Utrecht Metabolic emergencies probleem onderbelicht Hella Bosch Verpleegkundig specialist oncologie Máxima medisch centrum Eindhoven Wat is een metabolic emergencie? Een acute, potentieel

Nadere informatie

Late effecten van de behandeling van kanker: chemotherapie en hormoontherapie. Maaike de Boer, internist-oncoloog, MUMC+

Late effecten van de behandeling van kanker: chemotherapie en hormoontherapie. Maaike de Boer, internist-oncoloog, MUMC+ Late effecten van de behandeling van kanker: chemotherapie en hormoontherapie Maaike de Boer, internist-oncoloog, MUMC+ Toename overleving kanker door effectievere behandelingen Seasons of Survivorship

Nadere informatie

Testosteronundecanoaat

Testosteronundecanoaat Testosteronundecanoaat Succesvolle toediening van Nebido (injectieflacon) Informatiebrochure voor beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg Deze brochure geeft informatie over de toediening van Nebido met

Nadere informatie

Dyspnoe in palliatieve fase. Marloes van Haandel

Dyspnoe in palliatieve fase. Marloes van Haandel Dyspnoe in palliatieve fase Marloes van Haandel Inhoud Epidemiologie Definities van dyspnoe Communicatie Utrechts Symptoom Dagboek Verpleegkundige interventies bij dyspnoe Verpleegkundige diagnoses Angst

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11. 1. Verschillende soorten hoofdpijn 13. 2. Epidemiologie 19

Inhoud. Voorwoord 11. 1. Verschillende soorten hoofdpijn 13. 2. Epidemiologie 19 VGV OVER HOOFDPIJN-MIGRAINE_BSL_148 x 210 2-2 14-12-11 09:38 Pagina 5 Inhoud Voorwoord 11 1. Verschillende soorten hoofdpijn 13 Hoe kan de patiënt met chronische hoofdpijn het beste worden benaderd? 13

Nadere informatie

Prijslijst per 1 mei 2012 DBC zorgproducten 2012

Prijslijst per 1 mei 2012 DBC zorgproducten 2012 Prijslijst per 1 mei 2012 DBC producten 2012 instelling Infectie en parasitair - Infecties met hoofdzakelijk seksuele overdracht Binnen deze productgroep vallen de trajecten voor de volgende diagnoses:

Nadere informatie

Benigne prostaathyperplasie (BPH) LFA Wymenga, uroloog 24-09-2012

Benigne prostaathyperplasie (BPH) LFA Wymenga, uroloog 24-09-2012 Benigne prostaathyperplasie (BPH) LFA Wymenga, uroloog 24-09-2012 Meest voorkomende ziektebeelden bij mannen > 50jr Prostaatcarcinoom Slijmbeursontsteking Zuurbranden Staar Ritmestoornissen 7,8 8,0 8,4

Nadere informatie

Evidence based Medicine II Korte casus III

Evidence based Medicine II Korte casus III Evidence based Medicine II Korte casus III Sil van Cauwenberghe Melissa De Henau Tutor: Chelsey Plas Clinicus: Prof. Dr. Waelput 17/02/15 pag. 1 Inhoud Probleemlijst Differentiaaldiagnoses Cyste Lymfekliermetastase

Nadere informatie

huisartsennascholing 10 sept 2013

huisartsennascholing 10 sept 2013 huisartsennascholing 10 sept 2013 -polyneuropathie -restless legs syndrome Joost van Oostrom Afdeling Neurologie Rijnstate Programma (2x) WAAROM moeten we hier iets over weten WAT moeten we hierover weten

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Dhr O., 60 jaar Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Claudia Ootjers Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 Relevante

Nadere informatie

Hidradenitis suppurativa

Hidradenitis suppurativa Hidradenitis suppurativa 1. Inleiding Binnenkort wordt u geopereerd aan hidradenitis suppurativa in het ETZ TweeSteden of het ETZ Waalwijk. In deze folder leest u informatie over de operatie en krijgt

Nadere informatie

Post-EAPC symposium 17 juni 2014

Post-EAPC symposium 17 juni 2014 Post-EAPC symposium 17 juni 2014 Zorg rond het levenseinde Arianne Brinkman, onderzoeker Erasmus MC Geen potentiële belangenverstrengeling / End-of-life care, onderwerpen: - Changes in personal dignity

Nadere informatie

Opzet. Workshop Consultatie II. Behoefte aan methodische benadering voor consultatie. Palliatieteam Midden Nederland

Opzet. Workshop Consultatie II. Behoefte aan methodische benadering voor consultatie. Palliatieteam Midden Nederland Workshop Consultatie II Palliatieteam Midden Nederland, 13 november 2008 Alexander de Graeff Internist-oncoloog UMC Utrecht, hospice arts Academisch Hospice Demeter Ginette Hesselmann Verpleegkundig specialist

Nadere informatie

Behandeling van het acute herseninfarct

Behandeling van het acute herseninfarct Behandeling van het acute herseninfarct VPL symposium 14-03-2014 Puck Fransen, onderzoeker neurologie, Erasmus MC Inhoud Achtergrond (epidemiologie/etiologie) Behandeling endovasculaire behandeling Huidige

Nadere informatie

Zweetklieroperatie. Albert Schweitzer ziekenhuis Afdeling Chirurgie maart 2015 pavo 0315

Zweetklieroperatie. Albert Schweitzer ziekenhuis Afdeling Chirurgie maart 2015 pavo 0315 Zweetklieroperatie Albert Schweitzer ziekenhuis Afdeling Chirurgie maart 2015 pavo 0315 Inleiding U heeft een afspraak op de polikliniek Chirurgie omdat u een zweetklierontsteking heeft. In deze folder

Nadere informatie

Declaratie Zorg code product Omschrijving Tarief

Declaratie Zorg code product Omschrijving Tarief Declaratie code Zorg product Omschrijving Tarief 15B903 10501002 Ziekenhuisopname met maximaal 5 verpleegdagen bij een seksueel overdraagbare aandoening (SOA) 3.060,92 15B904 10501003 Lasertherapie bij

Nadere informatie

Maatschap Urologie. Orchidectomie (chirurgische verwijdering van één of beide teelballen)

Maatschap Urologie. Orchidectomie (chirurgische verwijdering van één of beide teelballen) Maatschap Urologie Orchidectomie (chirurgische verwijdering van één of beide teelballen) Datum en tijd U wordt (dag), (datum) om uur verwacht. Plaats U meldt zich op de afgesproken tijd bij de receptie

Nadere informatie

Pijn en dementie. Inhoud. Introductie! Pijn. Pijn

Pijn en dementie. Inhoud. Introductie! Pijn. Pijn Inge van Mansom palliatief arts/specialist ouderengeneeskunde Sint Elisabeth Gasthuishof, LUMC en IKNL regio Leiden Maartje Klapwijk specialist ouderengeneeskunde en onderzoeker LUMC Introductie! 22 september

Nadere informatie

Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie bij borstkanker Hormoontherapie bij borstkanker Groepsvoorlichting hormonale therapie Het TweeSteden ziekenhuis (vestiging Tilburg) organiseert regelmatig een groepsvoorlichting hormonale therapie. Deze vindt plaats in

Nadere informatie

Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen

Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen Doel Adequate pijnbestrijding Stappenplan bij pijnbestrijding (zie

Nadere informatie

Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort. 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk

Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort. 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk Siemens Biograph true point PET/CT 40 slice Sinds 21 januari 2011 Sinds

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

Klinisch geriater AMC 22-11-11

Klinisch geriater AMC 22-11-11 N. Brendel Klinisch geriater AMC 22-11-11 Inleiding Casus Risicofactoren Ziekten Medicatie Behandeling Casus 82-jarige vrouw Voorgeschiedenis: Myocardinfarct PMR wv prednison Hartfalen Diabetes door prednison

Nadere informatie

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programmacommissie: Organisatie: B.A.C. Dijkmans en A.E. Voskuyl P.W.B. Nanayakkara Voordrachten Doel: onderwijs en state of the art Voorzitter B.A.C.

Nadere informatie

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek

Titel: HOVON 105. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Titel:. Rituximab bij het primair centraal zenuwstelsel lymfoom. Een gerandomiseerd HOVON / ALLG onderzoek Officiële titel: Rituximab in Primary Central Nervous system Lymphoma. A randomized HOVON / ALLG

Nadere informatie

Standaard prijslijst DBC-zorgproducten Zaans Medisch Centrum per 1 juni 2014

Standaard prijslijst DBC-zorgproducten Zaans Medisch Centrum per 1 juni 2014 010501002 Maximaal 5 verpleegligdagen bij Een infectie met seksuele overdracht 15B903 1.583,38 1.383,06 200,32 010501003 Lasertherapie bij Een infectie met seksuele overdracht 15B904 332,80 244,09 88,71

Nadere informatie

Standaard prijslijst DBC-zorgproducten 01-01-2014 t/m 31-05-2014 Scheper-Bethesda-Refaja Ziekenhuis Index op Achmea 2014 1,05

Standaard prijslijst DBC-zorgproducten 01-01-2014 t/m 31-05-2014 Scheper-Bethesda-Refaja Ziekenhuis Index op Achmea 2014 1,05 010501002 Maximaal 5 verpleegligdagen bij Een infectie met seksuele overdracht 15B903 20140101 20140531 1.465,39 1.265,07 200,32 010501003 Lasertherapie bij Een infectie met seksuele overdracht 15B904

Nadere informatie

Standaard prijslijst DBC-zorgproducten

Standaard prijslijst DBC-zorgproducten Standaard prijslijst DBC-zorgproducten DBCzorgproductcode 010501002 Ziekenhuisopname met maximaal 5 verpleegdagen bij een seksueel overdraagbare aandoening (SOA) 15B903 20160101 20161231 1.575,28 010501003

Nadere informatie

Delier 18-04-2011. Sini van den Boomen Anja Manders Marianne de Nobel

Delier 18-04-2011. Sini van den Boomen Anja Manders Marianne de Nobel Delier 18-04-2011 Sini van den Boomen Anja Manders Marianne de Nobel Welkom Doel: Kennisoverdracht/bewustwording Signalering Verpleegkundige interventies Programma Film Medische aspecten delier Casus in

Nadere informatie

Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom

Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom Een prospectief gerandomiseerd onderzoek N.M.A. Krekel M.H. Haloua M.P. van den Tol S. Meijer Chirurgische oncologie VU Universitair Medisch Centrum Incidentie

Nadere informatie

Inleiding. Pathofysiologie van het focale zweten

Inleiding. Pathofysiologie van het focale zweten De behandeling van focale axillaire hyperhidrosis met botuline toxine A Door drs. H.G.Bruining, dermatoloog i.o. en drs. R.Schoemacher, cosmetisch arts Inleiding Primaire focale axillaire hyperhidrosis

Nadere informatie