Helft mensen met diabetes type 2 slaapt niet goed

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Helft mensen met diabetes type 2 slaapt niet goed"

Transcriptie

1 Dutjes overdag? Misschien heeft u slaap apneu! Helft mensen met diabetes type 2 slaapt niet goed Z Z 36

2 Overdag altijd moe? Geen energie? Hoofdpijn? Bent u prikkelbaar of valt u soms zo maar in slaap? Mensen met diabetes type 2 lopen twee tot drie keer meer risico op slaap apneu: ademstilstanden tijdens de slaap. De klachten zijn vaak moeilijk te diagnosticeren. Hoe herkent u slaap apneu? Wat is het verband met diabetes? En wat is er aan te doen? Tekst Fleur Baxmeier Beeld Martine Sprangers Een slechte nachtrust vergroot de kans op overgewicht en diabetes type 2 ZZ Steevast flink snurken is voor de meeste mensen geen reden om naar de dokter te gaan. Vage klachten als vermoeidheid, stemmingswisselingen en een droge mond bij het opstaan meestal ook niet. Een ander verhaal wordt het als u overdag zomaar in slaap valt tijdens het lezen van de krant of zelfs in de auto, prikkelbaarheid uitgroeit tot woedeaanvallen, uw relatie onder druk komt te staan en werken steeds moeilijker wordt. Maar eenmaal bij de dokter zult u de link met het snurken niet snel leggen. De arts zal daarop denken aan een depressie of burn-out met allerlei onderzoeken als gevolg. Maar wat er nu écht aan de hand is? Slaap apneu is soms heel moeilijk te herkennen, zegt dr. Michiel Eijsvogel, longarts en voorzitter van de CBO-commissie voor de ontwikkeling van de nieuwe landelijke richtlijn voor diagnostiek en behandeling van het obstructieve slaapsyndroom bij volwassenen. De belangrijkste reden hiervoor is dat patiënten na een apneu zoals we een ademstilstand van langer dan tien seconden noemen niet wakker worden, maar zich omdraaien, doorslapen en daardoor niet denken aan een slaapstoornis. Met een beetje geluk merkt de partner op dat er regelmatig ademstops optreden, maar anders kan zo n probleem jaren blijven doorzeuren. Dutjes overdag Er wordt van slaap apneu gesproken als er vaker dan vijf keer per uur sprake is van een ademstop in combinatie met klachten als vermoeidheid, flink snurken, concentratieverlies, dutjes overdag, hartkloppingen en een hoge bloeddruk. Een ademstilstand kan veroorzaakt worden doordat tijdens de slaap de keel afsluit waardoor de ademhaling blokkeert. Dat heet obstructief slaap apneu syndroom (OSAS). Maar de ademstops kunnen ook ontstaan doordat de hersenen te weinig prikkels afgeven om te ademen. Dat heet centraal slaap apneu Behandeling met CPAP-drukmasker De meest toegepaste behandeling bij obstructieve slaap apneu (OSAS) is het dragen van een CPAP-drukmasker. De CPAP (spreek uit: siepep) geeft continu lucht onder overdruk waardoor de luchtwegen s nachts open worden gehouden. Een nadeel is het masker, maar de meeste mensen wennen hier snel aan. Bij lichte tot matige OSAS wordt in toenemende mate een soort beugel (MRA) toegepast. Die wordt s nachts gedragen en zorgt ervoor dat de onderkaak iets naar voren gaat, waardoor de keelholte open blijft. In sommige gevallen kan een keeloperatie uitkomst bieden. Uw arts kan u vertellen welke behandeling bij u het beste resultaat zal hebben. 37

3 Z ZZ Z Mijn diabetes was ontzettend slecht instelbaar, maar ik had geen idee hoe dat kwam Wim Eijkelenbergh (60) heeft sinds vijftien jaar diabetes type 2 en sinds twaalf jaar slaap apneu. Slaap apneu ontregelt niet alleen je lichaam, maar eigenlijk je hele leven. Voordat ik wist dat ik slaap apneu had, was ik overdag constant vermoeid, had ik concentratieproblemen, was ik prikkelbaar, snel geïrriteerd en viel ik tijdens lange autoritten soms zo maar in slaap. Ik was ook ontzettend slecht instelbaar in die tijd, maar had geen idee hoe dat kwam. Pas nadat mijn vrouw een artikel over slaap apneu las, viel het kwartje en heb ik actie ondernomen. Na verwijzing van de huisarts kwam ik terecht bij Waakslaapcentrum Kempenhaeghe in Heeze. Daar ontdekten ze dat ik per nacht minimaal tachtig ademstops had die ook nog eens heel lang duurden. Zij gaven mij een CPAP-drukmasker en daarna ging het gelijk stukken beter. Ik voelde me fitter, had meer energie en was veel beter instelbaar, maar helemaal honderd procent? Dat is het niet. Mijn drukke baan als manager heb ik daarom op advies van de arts die mijn slaap apneu in de gaten houdt verruild voor een functie als adviseur. In mijn vorige functie moest ik veel reizen en dat had zowel negatieve effecten op mijn slaap apneu als op mijn bloedglucosewaarden. Diabetes en slaap apneu hebben enorm veel gelijkenissen. Als het ene niet goed gereguleerd is, gaat het andere ook fout. Gelukkig zijn mijn bloedglucosewaarden de laatste tijd redelijk op peil en voel ik me overdag aardig uitgerust, maar het is een hele strijd geweest. Er zijn momenten geweest dat ik het echt niet meer zag zitten. Vooral het onbegrip omdat niemand weet wat er speelt, vond ik erg. Ik ben dan ook blij dat er de laatste jaren steeds meer aandacht is gekomen voor slaap apneu en er zelfs voorlichtingsavonden zijn. Dat maakt het makkelijker om erover te praten en het een plaats te geven in mijn leven. 38

4 syndroom (CSAS). OSAS komt het meest voor: naar schatting lijden zo n Nederlanders eraan, maar dat zouden er ook meer kunnen zijn. Screening Het verband tussen slaap apneu en diabetes type 2 is in de afgelopen jaren meerdere malen aangetoond. Zo bleek uit een onderzoek van de Yale University School of Medicine in 2007 dat slaap apneu het risico op diabetes type 2 met 3,5 keer vergroot. Werden andere risicofactoren zoals overgewicht uitgesloten, dan was de kans altijd nog drie keer zo groot. De onderzoekers konden het hoe en wat van dit verhoogde risico destijds nog niet goed verklaren, maar vermoedden dat het te maken had met de vlucht-of-vechtreactie die bij mensen met slaap apneu als gevolg van de continue prikkelingen tijdens de slaap optreedt. Deze vermoedens worden bevestigd in een recent onderzoek dat is gepubliceerd in het gerenommeerde American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. De studie is uitgevoerd met de modernste medische onderzoekstechnieken en wijst uit dat de stofwisseling van proefpersonen met slaap apneu behoorlijk van slag is en dan met name de suikerstofwisseling. Mensen die problemen hebben met ademen in hun slaap, zo blijkt uit het onderzoek, raken eerder ongevoelig voor insuline en hebben meer kans op overgewicht. En dit heeft als gevolg dat ze meer kans hebben om diabetes type 2 te krijgen. Aan de ene kant werkt de constante stress die mensen met slaap apneu s nachts ervaren diabetes type 2 in de hand, legt Eijsvogel uit. Aan de andere kant speelt overgewicht een heel belangrijke rol. Overgewicht is een belangrijke veroorzaker van slaap apneu én van diabetes type 2. Mensen met slaap apneu hebben vaak overgewicht en mensen met diabetes type 2 ook. Dat werkt elkaar in de hand. Ik adviseer mijn patiënten met slaap apneu dan ook alles op alles te zetten om zo snel mogelijk gewicht te verliezen. Ook omdat afvallen veel lastiger wordt als je eenmaal insulineafhankelijk bent. Checklist slaap apneu Verschijnselen s nachts: zwaar snurken, ademstilstanden, soms wakker schrikken met verstikkingsgevoelens, verminderde zin in seks en/of impotentie, nachtzweten, regelmatig uw bed uit om te plassen, droge mond bij het ontwaken, ochtendhoofdpijn en doodmoe opstaan. Verschijnselen overdag: slaperigheid overdag, vaak even in slaap vallen, grote vermoeidheid, concentratieverlies, vergeetachtigheid, moeite met wakker blijven in de auto en stemmingswisselingen. Mensen met diabetes kan veel leed bespaard blijven als zij zich in een vroeg stadium laten onderzoeken op slaap apneu Let wel: niet iedereen heeft last van al deze klachten. Maar komen meer dan zes punten u bekend voor, dan is de kans groot dat u slaap apneu heeft en is een bezoek aan de huisarts aan te raden. Strijd tegen slaap apneu Onderzoeksrapporten van de International Diabetes Federation (IDF), waarbij ook DVN is aangesloten, spreken klare taal. Veertig procent van alle mensen met slaap apneu heeft ook diabetes. De helft van de mensen met diabetes type 2 heeft last van een vorm van slaapstoornis. De IDF bepleitte in 2008 meer onderzoek naar de relatie tussen diabetes type 2 en slaap apneu. Ook gaf de IDF aan dat artsen beter moeten worden geïnformeerd over de relatie tussen diabetes en apneu. Het zou wenselijk zijn dat mensen die al één van beide aandoeningen hebben, onderzocht worden op aanwezigheid van de andere aandoening. 39

5 Het kan mensen met diabetes veel leed schelen als in een vroeg stadium wordt ontdekt dat ze slaap apneu hebben, meent ook dr. Eijsvogel. Niet alleen hebben mensen met slaap apneu een verhoogd risico op hart- en vaatziekten en beroerten, gecombineerd met diabetes maakt het ook dat je lastiger instelbaar bent en meer insuline moet gebruiken om je bloedglucosewaarden op peil te houden. Deze klachten kunnen verlicht of zelfs verholpen worden door s nachts een CPAP-drukmasker of MRA-beugel te dragen, maar het allerbelangrijkste middel in de strijd tegen slaap apneu is en blijft volgens Eijsvogel gewichtsverlies. De werking van de CPAP-drukmaskers en MRA-beugels is onomstotelijk bewezen, zegt Eijsvogel. Na de eerste wenperiode kunnen patiënten er prima mee slapen en voelen ze zich een ander mens. Ze zijn socialer, voelen zich beter, kunnen hun diabetes beter regelen en minder insuline gebruiken. Maar overgewicht is het allergrootste risico bij slaap apneu. Wie tien procent van zijn of haar gewicht kwijtraakt, kan het probleem al gigantisch verbeteren of er zelfs vanaf raken, concludeert Eijsvogel. Dat vermindert bovendien de kans op diabetes type 2 of zorgt voor een betere regulatie. Daarom is mijn motto: denk aan je toekomst, denk aan je gewicht. Waar kunt u terecht voor behandeling? Als uw huisarts vermoedt dat u slaap apneu heeft, zal hij u voor onderzoek verwijzen naar een apneuspecialist. Dit kan afhankelijke van het ziekenhuis een longarts zijn, een KNO-arts of een neuroloog. De specialist zal meestal een slaapregistratie willen uitvoeren. Tijdens de slaap worden dan uw ademhaling, zuurstofgehalte en dergelijke gemeten. Deze gegevens geven uitsluitsel of er sprake is van OSAS en in welke mate. Kijk voor een lijst van gespecialiseerde slaapcentra en meer infor matie op de website van de Apneuvereniging: E ADVERTENTIE Abbott Diabetes Care biedt patiënt én professional het beste op het gebied van glucosemeetsystemen Kijk voor meer informatie op of bel (gratis). 40

Poli longziekten. Bezoek aan de OSAS-poli

Poli longziekten. Bezoek aan de OSAS-poli Poli longziekten Bezoek aan de OSAS-poli 1 U bent doorverwezen naar de OSAS-poli om te kijken of er bij u sprake is van OSAS. OSAS is de afkorting voor Obstructief Slaap Apneu Syndroom. In deze folder

Nadere informatie

Bezoek aan de OSAS-polikliniek. Ziekenhuislocatie Scheper

Bezoek aan de OSAS-polikliniek. Ziekenhuislocatie Scheper Bezoek aan de OSAS-polikliniek Ziekenhuislocatie Scheper 1 U bent doorverwezen naar de OSAS-poli kliniek om te kijken of er bij u sprake is van OSAS. OSAS is de afkorting voor Obstructief Slaap Apneu Syndroom.

Nadere informatie

Het begint met vage klachten. De klachten worden vaak heel ernstig. Ergens gaat ineens een lampje branden

Het begint met vage klachten. De klachten worden vaak heel ernstig. Ergens gaat ineens een lampje branden Het begint met vage klachten De klachten worden vaak heel ernstig Ergens gaat ineens een lampje branden Veel mensen lopen rond met vage klachten. Ze zijn snel vermoeid, voelen zich niet lekker, zijn prikkelbaar.

Nadere informatie

Behandelingen bij Obstructief Slaap Apneu Syndroom (OSAS)

Behandelingen bij Obstructief Slaap Apneu Syndroom (OSAS) Slaapcentrum Slingeland Keel-, neus- en oorheelkunde Longziekten Neurologie Behandelingen bij Obstructief Slaap Apneu Syndroom (OSAS) i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Uit slaaponderzoek

Nadere informatie

Obstructief Slaapapneusyndroom

Obstructief Slaapapneusyndroom Obstructief Slaapapneusyndroom Onderzoek voor de operatie Informatie voor patiënten F0961-4350 november 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1

Nadere informatie

Bezoek aan de slaapapneu/snurkpoli i.v.m. snurken, ademstops, vermoeidheid

Bezoek aan de slaapapneu/snurkpoli i.v.m. snurken, ademstops, vermoeidheid Pulmonologie Bezoek aan de slaapapneu/snurkpoli i.v.m. snurken, ademstops, vermoeidheid Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11 MA 1391 11-11-v1 - H 12 1 Poli longziekten

Nadere informatie

OSAS Informatie na groepsvoorlichting

OSAS Informatie na groepsvoorlichting OSAS Informatie na groepsvoorlichting Albert Schweitzer ziekenhuis Maart 2008 Pavo 0518 Inleiding U hebt deelgenomen aan de groepsvoorlichting OSAS. De informatie die u daar hebt gekregen, kunt u in deze

Nadere informatie

Obstructief slaapapneu syndroom OSAS

Obstructief slaapapneu syndroom OSAS Obstructief slaapapneu syndroom OSAS Amsterdam WaakSlaapCentrum INLEIDING Bij u is (mogelijk) sprake van een obstructief slaapapneu syndroom (OSAS). In deze folder kunt u informatie lezen over de aandoening

Nadere informatie

Snurken en slaapapneu. Afdeling KNO

Snurken en slaapapneu. Afdeling KNO Snurken en slaapapneu Afdeling KNO Snurken komt voor op alle leeftijden, maar op oudere leeftijd neemt het snurken toe en wordt het snurkgeluid harder. Op volwassen leeftijd snurkt ongeveer 1 op de 5 mannen

Nadere informatie

Uw nachtrust terug met een anti-snurkbeugel

Uw nachtrust terug met een anti-snurkbeugel Uw nachtrust terug met een anti-snurkbeugel marinadental.nl Snurken kan de slaap flink verstoren, met slaapapneu (OSAS), oververmoeidheid, hoofdpijn, concentratieverlies en hoge bloeddruk tot gevolg. Bovendien

Nadere informatie

Snurken en/of slaapapneu Obstructief Slaap Apneu Syndroom (OSAS)

Snurken en/of slaapapneu Obstructief Slaap Apneu Syndroom (OSAS) Snurken en/of slaapapneu Obstructief Slaap Apneu Syndroom (OSAS) Slaapcentrum locatie Eindhoven Inhoudsopgave Snurken kan minder onschuldig zijn dan u denkt 2 Obstructief Slaap Apneu Syndroom (OSAS) 2

Nadere informatie

Slaap- en snurkproblemen

Slaap- en snurkproblemen PATIËNTEN INFORMATIE Slaap- en snurkproblemen Informatiefolder over onderzoek, behandeling en begeleiding 2 PATIËNTENINFORMATIE Met deze informatiefolder willen wij u informeren over het onderzoek- en

Nadere informatie

Behandeling met CPAP bij obstructief slaapapneu-syndroom

Behandeling met CPAP bij obstructief slaapapneu-syndroom Behandeling met CPAP bij obstructief slaapapneu-syndroom Informatie voor patiënten F0856-4350 mei 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Verstoorde ademhaling tijdens de slaap

Verstoorde ademhaling tijdens de slaap Verstoorde ademhaling tijdens de slaap Diagnose en behandeling van slaapapneu Als u last heeft van een verstoorde ademhaling tijdens de slaap bent u zich daarvan niet altijd bewust. Een verstoorde ademhaling

Nadere informatie

Snurken en slaapapneu

Snurken en slaapapneu Snurken en slaapapneu Gevolgen Eén op de tien volwassenen snurkt. Dit is hinderlijk voor de omgeving maar heeft verder geen nadelige lichamelijke gevolgen. Dit kan wel het geval zijn als er sprake is van

Nadere informatie

Obstructieve SlaapApneu Syndroom

Obstructieve SlaapApneu Syndroom Obstructieve SlaapApneu Syndroom (OSAS) U heeft het Obstructieve SlaapApneu Syndroom, of u krijgt hier onderzoek naar. Het Obstructieve SlaapApeu Syndroom wordt afgekort naar OSAS. In deze tekst gebruiken

Nadere informatie

MRA-behandeling bij snurken en obstructief slaapapneusyndroom (OSAS)

MRA-behandeling bij snurken en obstructief slaapapneusyndroom (OSAS) MRA-behandeling bij snurken en obstructief slaapapneusyndroom (OSAS) Inleiding Deze folder gaat over het gebruik van een individueel op maat gemaakte beugel om snurken of apneu (=ademstop) te behandelen.

Nadere informatie

Snurken en het Slaapapneusyndroom

Snurken en het Slaapapneusyndroom Slaap Waak Centrum Snurken en het Slaapapneusyndroom Afspraak op het Slaap Waak Centrum Een slaapprobleem of een slaapgerelateerd probleem heeft vaak een brede aanpak nodig. In het Slaap Waak Centrum werken

Nadere informatie

Obstructief slaapapneusyndroom OSAS

Obstructief slaapapneusyndroom OSAS Obstructief slaapapneusyndroom OSAS Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is het obstructief slaapapneusyndroom (OSAS)? 1 CSAS 2 Oorzaken 2 Wat zijn de verschijnselen? 3 Wat zijn

Nadere informatie

OSAS ( = obstructief slaapapneu

OSAS ( = obstructief slaapapneu OSAS ( = obstructief slaapapneu syndroom) Slaap-apneu Slaap is even belangrijk als eten en drinken. Alleen een regelmatig slaap-waakritme houdt ons op de lange duur lichamelijk en geestelijk gezond. Het

Nadere informatie

Snurken en Slaapapnoe

Snurken en Slaapapnoe Wat is snurken en het obstructief slaapapneusyndroom? Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS) worden gerekend tot de slaapafhankelijke ademhalingsstoornissen. Snurken kan hinderlijk voor

Nadere informatie

Wat bevordert het snurken

Wat bevordert het snurken Snurken Inleiding Deze folder geeft u informatie over oorzaken en behandeling van snurken. Als u recent voor deze aandoening bij een keel-, neus- en oorarts (kno-arts) bent geweest, dan kunt u in deze

Nadere informatie

Snurken en slaap-apneu bij kinderen

Snurken en slaap-apneu bij kinderen Snurken en slaap-apneu bij kinderen Patiëntenversie van de richtlijn OSAS bij kinderen Definitieve versie juni 2013 Definitieve versie juni 2013 pagina 1 van 14 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding Waar

Nadere informatie

Obstructieve slaapapneu syndroom (OSAS)

Obstructieve slaapapneu syndroom (OSAS) Obstructieve slaapapneu syndroom (OSAS) 2 U heeft misschien obstructieve slaapapneu syndroom, afgekort OSAS. We kunnen ons voorstellen dat u dan enkele vragen zult hebben. Hoe wordt de diagnose OSAS gesteld?

Nadere informatie

10 Auteurs en redacteuren 10 10 Auteurs 10 10 Redacteuren 10. 11 Voorwoord 11. 13 Voorwoord van de redactie 13

10 Auteurs en redacteuren 10 10 Auteurs 10 10 Redacteuren 10. 11 Voorwoord 11. 13 Voorwoord van de redactie 13 Inhoud 10 Auteurs en redacteuren 10 10 Auteurs 10 10 Redacteuren 10 11 Voorwoord 11 13 Voorwoord van de redactie 13 1 14 Introductie 14 1.1 14 Een eerste aftrap 14 1.2 15 Grote namen gingen u voor 15 2

Nadere informatie

Klinisch Slaaponderzoek ( Polygrafie)

Klinisch Slaaponderzoek ( Polygrafie) Klinisch Slaaponderzoek ( Polygrafie) Uw afspraken: 1. Voor de Slaapregistratie is voor u een bed gereserveerd voor één nacht op afdeling A4 van Rode Kruis Ziekenhuis. U kunt zich daar om 22.00 uur melden

Nadere informatie

Snurken Oorzaken en behandeling. Maatschap KNO IJsselland Ziekenhuis

Snurken Oorzaken en behandeling. Maatschap KNO IJsselland Ziekenhuis Snurken Oorzaken en behandeling Maatschap KNO IJsselland Ziekenhuis Inleiding Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over oorzaken en behandeling van snurken. Als u recent voor deze aandoening

Nadere informatie

Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS)

Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS) Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS) Informatie voor patiënten F0608-1011 mei 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

We spreken van OSAS als u s nachts meer dan vijf keer per uur een ademstilstand heeft en overdag zeer slaperig of vermoeid bent.

We spreken van OSAS als u s nachts meer dan vijf keer per uur een ademstilstand heeft en overdag zeer slaperig of vermoeid bent. OSAS Obstructief Slaapapneu Syndroom In deze folder leest u hoe Obstructief Slaapapneu Syndroom (OSAS) ontstaat en wat u zelf kunt doen om te proberen de OSAS te verminderen. Ook worden verschillende behandelmethodes

Nadere informatie

gedeeltelijk geblokkeerd volledig geblokkeerd

gedeeltelijk geblokkeerd volledig geblokkeerd 1/5 Slaapcentrum Slaapapneu (OSAS) Inleiding Uw behandelend specialist heeft bij u de diagnose: Slaapapneu gesteld. Een veel voorkomende klacht bij slaapapneu is snurken en vermoeidheid. In deze folder

Nadere informatie

Slaap apneu centrum Ikazia

Slaap apneu centrum Ikazia Ikazia 1 SLAAP APNEU CENTRUM IKAZIA Wat is slaapapneu? Het woord apneu is afgeleid van het Grieks: a betekent niet, pneu betekent lucht. Het woord apneu betekent dus letterlijk geen lucht. Er bestaan twee

Nadere informatie

Obstructief slaapapneu-syndroom

Obstructief slaapapneu-syndroom Obstructief slaapapneu-syndroom Behandeling Patiënteninformatie 1215900PR/1-2013 Behandeling Obstructief slaapapneu-syndroom De behandeling van OSAS De behandeling van OSAS is gericht op het helemaal wegnemen

Nadere informatie

Slaapapneu, wat nu? Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Slaapapneu, wat nu? Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Slaapapneu, wat nu? Uw longarts heeft u verteld dat u Obstructief Slaapapneu Syndroom (OSAS) heeft. Daarbij heeft u veel informatie gekregen. U kunt in deze folder alles nog eens rustig doorlezen. De folder

Nadere informatie

Slaapapneu en vermoeidheidsklachten bij mensen met een CVA. Het venijn zit in de staart IV 11 april 2013 Justine Aaronson

Slaapapneu en vermoeidheidsklachten bij mensen met een CVA. Het venijn zit in de staart IV 11 april 2013 Justine Aaronson Slaapapneu en vermoeidheidsklachten bij mensen met een CVA Het venijn zit in de staart IV 11 april 2013 Justine Aaronson Coen van Bennekom, revalidatiearts Tijs van Bezeij, revalidatiearts Erny Groet,

Nadere informatie

Snurken en Slaapapneu

Snurken en Slaapapneu Snurken en Slaapapneu In deze folder vindt u uitgebreide informatie over de behandeling van snurkklachten en slaapapneu. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Wat is snurken? Snurken

Nadere informatie

Welkom bij het Slaap Waak Centrum

Welkom bij het Slaap Waak Centrum Welkom bij het Slaap Waak Centrum Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2014 pavo 1085 Inleiding Binnenkort heeft u een afspraak bij het Slaap Waak Centrum van het Albert Schweitzer ziekenhuis. In deze folder

Nadere informatie

Obstructief Slaapapneu syndroom OSAS

Obstructief Slaapapneu syndroom OSAS Obstructief Slaapapneu syndroom OSAS 2 Inhoudsopgave Pagina 1. Wat is het Obstructief Slaapapneu Syndroom? 4 2. Oorzaken 5 3. Wat zijn de verschijnselen? 6 4. Wat zijn de gevolgen? 7 5. De behandeling

Nadere informatie

Slaapdienst Verstoorde nachtrust

Slaapdienst Verstoorde nachtrust Slaapdienst Verstoorde nachtrust Tips voor een goede slaap. Ik kan niet slapen! Woelen, draaien, het maalt maar door in uw gedachten. Steeds bent u bezig met wat er die dag allemaal gebeurd is of wat u

Nadere informatie

Ruimte voor adressticker. Datum ontvangst (invullen door SIvsG) Voorletters + Naam (+ meisjesnaam) Straat en huisnummer. Postcode en woonplaats

Ruimte voor adressticker. Datum ontvangst (invullen door SIvsG) Voorletters + Naam (+ meisjesnaam) Straat en huisnummer. Postcode en woonplaats F 2011.1 Versie 2 15-09- 2013 Vragenlijst Instituut voor Slaapgeneeskunde Woerden Ruimte voor adressticker Deze vragenlijst biedt ons inzicht in uw klachten en uw medische voorgeschiedenis. Vult u daarom

Nadere informatie

Slaapapneu. Snurken en Obstructief Slaap Apneu Syndroom. poli Longgeneeskunde

Slaapapneu. Snurken en Obstructief Slaap Apneu Syndroom. poli Longgeneeskunde Slaapapneu Snurken en Obstructief Slaap Apneu Syndroom poli Longgeneeskunde 0 Snurken en Obstructief Slaap Apneu Syndroom Snurkt u hard? Snurken is echter geen onderwerp om mee te lachen! Hard snurken

Nadere informatie

SLAAP- & SNURKCENTRUM SFG ROTTERDAM

SLAAP- & SNURKCENTRUM SFG ROTTERDAM SLAAP- & SNURKCENTRUM SFG ROTTERDAM 17131 Inhoudsopgave ALGEMEEN...3 Inleiding...3 Centrale intake...3 Behandelproces...4 Behandelprogramma...4 SLAAPSTOORNISSEN...5 Snurken...5 Oorzaken...5 Voorkomen...5

Nadere informatie

patiënteninformatie Het slaapapnoe-syndroom SLAAPKLINIEK GezondheidsZorg met een Ziel

patiënteninformatie Het slaapapnoe-syndroom SLAAPKLINIEK GezondheidsZorg met een Ziel i patiënteninformatie SLAAPKLINIEK Het slaapapnoe-syndroom GezondheidsZorg met een Ziel Mevrouw, mijnheer Slaapapnoe is een miskende ziekte waaraan volgens Amerikaans onderzoek 4 % van de volwassenen

Nadere informatie

Slaapapneu. Ademstop tijdens de slaap. Bij volwassenen. Slaapapneu

Slaapapneu. Ademstop tijdens de slaap. Bij volwassenen. Slaapapneu Slaapapneu Ademstop tijdens de slaap Bij volwassenen Slaapapneu Inleiding 3 Snurken 3 Wat gebeurt er in mijn slaap? 4 Wat is slaapapneu? 6 Wat is een Centraal Slaapapneu Syndroom (CSAS)? 7 Obstructief

Nadere informatie

Snurkvragenlijst. Ik heb een afspraak op de snurk-/slaap apneupoli op: Snurkt u `s nachts? Sinds hoeveel jaar snurkt u?

Snurkvragenlijst. Ik heb een afspraak op de snurk-/slaap apneupoli op: Snurkt u `s nachts? Sinds hoeveel jaar snurkt u? Snurkvragenlijst Vul hier uw patiëntnummer in. Heeft u nog geen patiëntnummer, vul dan uw geboortejaar en postcode in volgens het volgende schema: 19661234AB Ik heb een afspraak op de snurk-/slaap apneupoli

Nadere informatie

Patiëntenversie richtlijn obstructieve slaapapneusyndroom

Patiëntenversie richtlijn obstructieve slaapapneusyndroom Patiëntenversie richtlijn obstructieve slaapapneusyndroom Op basis van de definitieve richtlijn Diagnostiek en behandeling van het obstructieve slaapapneu-syndroom bij volwassenen uit 2009. Waar gaat deze

Nadere informatie

Mandibulair Repositie Apparaat (MRA) Bij snurken en Obstructief Slaapapneu Syndroom (OSAS)

Mandibulair Repositie Apparaat (MRA) Bij snurken en Obstructief Slaapapneu Syndroom (OSAS) Mandibulair Repositie Apparaat (MRA) Bij snurken en Obstructief Slaapapneu Syndroom (OSAS) Inleiding U heeft last van snurken of van het Obstructief Slaapapneu Syndroom (OSAS). Er zijn verschillende behandelmethoden

Nadere informatie

Het slaapcentrum voor kinderen

Het slaapcentrum voor kinderen Het slaapcentrum voor kinderen Informatie voor patiënten F0749-4310 mei 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n. Snurken en slaapapneu

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n. Snurken en slaapapneu I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n Snurken en slaapapneu 3 INHOUD Wat is slaapapneu?...4 Wat is obstructieve slaapapneu en hoe ontstaat het?...5 Hoe herkent u een obstructieve slaapapneu?...7

Nadere informatie

Obesitas Hypertensie Cardiovasculair risico Diabetes mellitus II

Obesitas Hypertensie Cardiovasculair risico Diabetes mellitus II Obesitas Hypertensie Cardiovasculair risico Diabetes mellitus II Patiënt: Al jaren niet fit overdag. Kan daarom zijn werk als manager van supermarkt niet meer aan. Zit nu thuis en is in overleg met bedrijfsarts

Nadere informatie

Slaap- en snurkcentrum. Zuyderland Medisch Centrum

Slaap- en snurkcentrum. Zuyderland Medisch Centrum Slaap- en snurkcentrum Zuyderland Medisch Centrum Inleiding Mensen slapen een groot deel van hun leven. Een goede nachtrust lijkt vanzelfsprekend. Toch zijn er in Nederland naar schatting meer dan één

Nadere informatie

Kinderen met hoofd-/hersenletsel

Kinderen met hoofd-/hersenletsel Patiënteninformatie Kinderen met hoofd-/hersenletsel 1234567890-terTER_ Kinderen met hoofd-/hersenletsel U heeft een afspraak in Tergooi gehad voor meer informatie over hoofd-/hersenletsel bij uw kind.

Nadere informatie

Slaapapneus: oorzaken en behandeling

Slaapapneus: oorzaken en behandeling Inleiding U stopt regelmatig met ademen als u slaapt. Deze aandoening noemen artsen OSAS en in het dagelijks leven spreken we van slaapapneu. Uw arts heeft dit apparaat aan u voorgeschreven. Het blaast

Nadere informatie

patiëntenversie richtlijn obstructieve slaapapneusyndroom uit apneumagazine, september 2008

patiëntenversie richtlijn obstructieve slaapapneusyndroom uit apneumagazine, september 2008 patiëntenversie richtlijn obstructieve slaapapneusyndroom uit apneumagazine, september 2008 De osas-richtlijn is nagenoeg definitief. Op basis van dit wetenschappelijke stuk is een patiëntenversie geschreven

Nadere informatie

Slaapscopie Hoe onderzoeken en behandelen de KNO-artsen uw snurken?

Slaapscopie Hoe onderzoeken en behandelen de KNO-artsen uw snurken? Patiënteninformatie Slaapscopie Hoe onderzoeken en behandelen de KNO-artsen uw snurken? Inhoudsopgave Pagina Algemeen 4 Snurken en apneu 4 Waar komt het snurkgeluid vandaan? 5 Leefregels bij snurken 6

Nadere informatie

CPAP behandeling. bij OSAS

CPAP behandeling. bij OSAS CPAP behandeling bij OSAS In overleg met uw behandelend arts is besloten uw OSAS te behandelen met CPAP therapie. In deze folder leest u wat CPAP is en hoe de behandeling er uit ziet. De CPAP CPAP is

Nadere informatie

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag

Slaapproblemen en het ouder wordende brein. Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag Slaapproblemen en het ouder wordende brein Julia van den Berg Onderzoeker Parnassia, divisie 55+ Den Haag 4 oktober 2012, Current Biology Oktober 2012: Archives of General Psychiatry 28 september 2012:

Nadere informatie

GIDS. voor een. rustige nacht

GIDS. voor een. rustige nacht GIDS voor een rustige nacht Lekker geslapen? Lekker slapen en uitgerust wakker worden. Voor veel mensen is het een verre droom. Naar schatting één op de vijf mensen in ons land kampt geregeld met slaapproblemen.

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu OSAS. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu OSAS. www.kinderneurologie.eu OSAS Wat is OSAS? OSAS is een aandoening waarbij kinderen tijdens de slaap met regelmaat even stoppen met ademhalen omdat er geen lucht meer door de keel naar de longen toe kan stromen door een tijdelijke

Nadere informatie

Informatie lichttraumatisch hoofd-/hersenletsel

Informatie lichttraumatisch hoofd-/hersenletsel Informatie lichttraumatisch hoofd-/hersenletsel PATIENTENINFORMATIE AAN VOLWASSENEN MET LICHT TRAUMATISCH HOOFD-/HERSENLETSEL U heeft een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel opgelopen door een ongeval

Nadere informatie

SLAAP/WAAK STOORNISSEN CASUSSCHETSEN

SLAAP/WAAK STOORNISSEN CASUSSCHETSEN INTERLINE SLAAP/WAAK STOORNISSEN CASUSSCHETSEN Casusschets 1 Concept 22 mei 2007 Mevrouw Vannacht, 37 jaar. Zij is nooit een erg goede slaper geweest. De laatste 6 maanden gaat het steeds slechter. Zij

Nadere informatie

Licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Patiënteninformatie Licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Informatie over mobilisatie na een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel Inhoudsopgave Pagina Algemeen 4 Licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Nadere informatie

Nog steeds moe, wat nu? M. Klaaver longarts

Nog steeds moe, wat nu? M. Klaaver longarts Nog steeds moe, wat nu? M. Klaaver longarts wat komt allemaal aan bod? 1. wat is vermoeidheid 2. wat is slaperigheid 3. oorzaken blijvende slaperigheid bij behandeld OSAS 4. wat heb je nog meer (ritme,

Nadere informatie

Licht Traumatisch. adviezen na een hernia-operatie. Hoofd-/Hersenletsel. (LTH, hersenschudding) Spoedeisende Hulp (SEH) ZorgSaam

Licht Traumatisch. adviezen na een hernia-operatie. Hoofd-/Hersenletsel. (LTH, hersenschudding) Spoedeisende Hulp (SEH) ZorgSaam Licht Traumatisch adviezen na een hernia-operatie Hoofd-/Hersenletsel (LTH, hersenschudding) Spoedeisende Hulp (SEH) ZorgSaam 1 2 Licht Traumatisch Hoofd-/Hersenletsel (Lth) U heeft een Licht Traumatisch

Nadere informatie

Licht Traumatisch Hoofd-/ Hersenletsel (LTH)

Licht Traumatisch Hoofd-/ Hersenletsel (LTH) SPOEDEISENDE HULP Licht Traumatisch Hoofd-/ Hersenletsel (LTH) bij volwassenen Licht Traumatisch Hoofd-/ Hersenletsel (LTH) Door een ongeval of een klap tegen het hoofd hebt u een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Nadere informatie

Informatieboekje. Slaapapneu

Informatieboekje. Slaapapneu Informatieboekje 1 Slaapapneu Inhoudsopgave Wat is slaapapneu? 3 Centraal slaapapneu Syndroom 3 Obstructief slaapapneu syndroom 3 Wat veroorzaakt OSAS? 4 Wat zijn de symptomen van OSAS? 4 Snurken 5 Wat

Nadere informatie

Hoe gaat de huisarts om met slaapapneu?

Hoe gaat de huisarts om met slaapapneu? Hoe gaat de huisarts om met slaapapneu? Comorbiditeit maakt herkennen van slaapapneu moeilijk voor de huisarts. Door: Lotte Kors In het kader van mijn afstudeeronderzoek voor de opleiding tot leefstijlprofessional

Nadere informatie

Lifestylebegeleiding bij OSAS

Lifestylebegeleiding bij OSAS Lifestylebegeleiding bij OSAS 1 Secretariaat polikliniek longziekten/osas Tel: 0591-69 14 61 Longartsen Dhr. J.J.W. Liesker Dhr. D.G. Remmert Dhr. M.J. de Ruiter Dhr. S.R. Rutgers Verpleegkundig specialist

Nadere informatie

Licht traumatisch hoofd- of hersenletsel

Licht traumatisch hoofd- of hersenletsel SPOEDEISENDE HULP Licht traumatisch hoofd- of hersenletsel U heeft een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel opgelopen door een ongeval of door een klap tegen uw hoofd. Deze folder geeft informatie over

Nadere informatie

SLAAPAPNEU en CPAP 1

SLAAPAPNEU en CPAP 1 SLAAPAPNEU en CPAP 1 SLAAPAPNEU en CPAP Onlangs kreeg u de diagnose van slaapapneusyndroom. Met deze brochure proberen we u beknopt en duidelijk te informeren over de aandoening en de behandeling ervan

Nadere informatie

Behandeling met een mandibulair repositieapparaat

Behandeling met een mandibulair repositieapparaat KAAKCHIRURGIE & MONDZIEKTEN Behandeling met een mandibulair repositieapparaat Een tandheelkundige beugel bij snurken of apneu BEHANDELING Behandeling met een MRA (mandibulair repositie-apparaat) Een mandibulair

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Ontslagadvies bij licht traumatische hersenletsel bij kinderen t/m 5 jaar

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Ontslagadvies bij licht traumatische hersenletsel bij kinderen t/m 5 jaar Ontslagadvies bij licht traumatische hersenletsel bij kinderen t/m 5 jaar ONTSLAGADVIES BIJ LICHT TRAUMATISCH HERSENLETSEL BIJ KINDEREN T/M 5 JAAR INLEIDING Uw kind heeft een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie

Langdurige slapeloosheid. Diagnose en behandeling van insomnie Langdurige slapeloosheid Diagnose en behandeling van insomnie We spreken van langdurige slapeloosheid ofwel chronische insomnie als het niet in slaap vallen, het niet kunnen doorslapen en/of veel te vroeg

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Duizeligheid Wat is duizeligheid? Normaal gesproken krijgt ieder mens voortdurend informatie over de ruimte om zich heen en over de positie

Nadere informatie

Snurken en het slaap-apneu syndroom

Snurken en het slaap-apneu syndroom Snurken en het slaap-apneu syndroom Algemeen Bij u is er sprake van snurken en mogelijk het obstructief slaap-apneu syndroom. In deze folder wordt u meer informatie gegeven over beide diagnosen. Snurken

Nadere informatie

Snurken en Slaapapneu

Snurken en Slaapapneu Snurken en Slaapapneu In deze folder vindt u uitgebreide informatie over de behandeling van snurkklachten en slaapapneu. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Wat is snurken? Snurken

Nadere informatie

Slapeloosheid (Insomnia)

Slapeloosheid (Insomnia) Slaap Waak Centrum Slapeloosheid (Insomnia) Afspraak op het Slaap Waak Centrum Een slaapprobleem of een slaapgerelateerd probleem heeft vaak een brede aanpak nodig. In het Slaap Waak Centrum werken wij

Nadere informatie

Slaapstoornissen bij kinderen

Slaapstoornissen bij kinderen Slaapstoornissen bij kinderen Bijna alle ouders maken het wel eens mee: een kind dat niet wil of niet kan slapen of s nachts een paar keer wakker wordt. Gelukkig gaat zo n periode van slecht slapen bij

Nadere informatie

OSAS en de richtlijn van de NVAB.

OSAS en de richtlijn van de NVAB. OSAS en de richtlijn van de NVAB. De biologische klok Alles heeft een ritme David Bruinvels Bedrijfsarts en richtlijnontwikkelaar Kwaliteitsbureau NVAB Programma Warming-up Hoe ontstaat OSAS? CBO-richtlijn

Nadere informatie

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen Neus correctie 2012 Aanleiding Al een tijdje heb ik last van mijn neus. Als kind van een jaar of 5 kreeg ik een schep tegen mijn neus, wat er waarschijnlijk voor heeft gezorgd dat mijn neus brak. Als kind

Nadere informatie

Licht traumatisch hersenletsel

Licht traumatisch hersenletsel Neurologie i Licht traumatisch hersenletsel Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen U heeft een licht traumatisch hoofd-/hersenletsel opgelopen door een ongeval of een klap tegen uw hoofd. In

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Licht traumatisch hoofd-/hersenletsel volwassenen

Licht traumatisch hoofd-/hersenletsel volwassenen Licht traumatisch hoofd-/hersenletsel volwassenen Door een ongeval of door een klap tegen uw hoofd heeft u licht traumatisch hoofd- of hersenletsel opgelopen. In deze folder vindt u informatie over de

Nadere informatie

Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW)

Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW) = Centrum voor Slaapen Waakstoornissen (CSW) Inhoudsopgave Inleiding 3 Het Centrum voor Slaap- en Waakstoornissen 3 De slaap 5 Wat is slaap? 5 Het verloop van de slaap 5 Hoe wordt de slaap geregeld? 6

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

Geen spreekuren. Dienst als op zondag

Geen spreekuren. Dienst als op zondag kunt u dit bericht niet lezen? klik dan hier om het bericht te openen in uw webbrowser Nr.3 April 2012 In dit nummer: 01 Wijziging in huisartsenpraktijk Blok en Dirks 02 Geen spreekuren buitenpoliklinieken

Nadere informatie

Licht traumatisch schedelhersenletsel

Licht traumatisch schedelhersenletsel Spoedeisende Hulp / Spoedpost Licht traumatisch schedelhersenletsel www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl SEH015 / Licht traumatisch schedelhersenletsel

Nadere informatie

Leven met snurken en apneu

Leven met snurken en apneu Leven met snurken en apneu Leven met snurken en apneu Nico de Vries Piet-Heijn van Mechelen Houten 2011 2011 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze

Nadere informatie

Slaapapneu. Informatiebrochure

Slaapapneu. Informatiebrochure Slaapapneu Informatiebrochure 1 Inhoudsopgave Wat is slaapapneu? 3 Centraal slaapapneu syndroom 4 Wat veroorzaakt CSAS? 4 Wat zijn de symptomen en klachten van CSAS? 4 Obstructief slaapapneu syndroom 4

Nadere informatie

CPAP therapie bij obstructief slaapapneu syndroom

CPAP therapie bij obstructief slaapapneu syndroom Patiënteninformatie CPAP therapie bij obstructief slaapapneu syndroom Informatie over het gebruik van een CPAP-apparaat bij de behandeling van obstructief slaap apneu Inhoudsopgave Pagina CPAP 4 CPAP-therapie

Nadere informatie

Ssst om goed te slapen

Ssst om goed te slapen Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Ssst om goed te slapen Elke dag slapen we ongeveer 8 uur. Dat is een derde deel van ons leven. Veel mensen hebben er echter problemen

Nadere informatie

Omgaan met slaapproblemen

Omgaan met slaapproblemen Leven met Multipele Sclerose uitgave 12 Omgaan met slaapproblemen EEN UITGAVE VAN HET NATIONAAL MS FONDS Tekst: drs. Bep Franke-Barendse Uitgever: Nationaal MS Fonds 2 Inleiding We besteden ongeveer eenderde

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Hyperventilatie Wanneer u gespannen bent of angstig, kunnen verschillende lichamelijke klachten ontstaan. Eén van die klachten is hyperventileren. Hyperventileren wil zeggen dat u te snel of te diep ademt.

Nadere informatie

7 tips. voor een betere nachtrust

7 tips. voor een betere nachtrust 7 tips voor een betere nachtrust Word jij 90 jaar oud en heb je een goede nachtrust? Dan heb je 32 jaar van je hele leven geslapen. Zonde van je tijd? Juist niet! In dit E-book lees je waarom slaap onmisbaar

Nadere informatie