-nummer13. Verbazing &

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "-nummer13. Verbazing &"

Transcriptie

1 -nummer13 nul Foto s: Kees C. Keuch Verbazing & de visie van G. Reve op behandeling van alcoholisten informatieavonden voor familie en vrienden kapitein Haddock - leugens bij de dokter WTC en Sinterklaas - urinecontrole Enzovoorts.

2 Nul juni 2011 Redactioneel 02 0-nummer is een cliëntgestuurd project van de Cliëntenraad Arkin De cliëntenkrant is gemaakt voor en door (ex) cliënten van de Jellinek. colofon Redactie & medewerkenden: Kees C. Keuch Teun Baaijens Hans Altena Andy Bos Johan van Glabbeek Reinier Schippers Hans 12 steps Christian Krappel Niels Höfelt Tony Raedecker Jos Oude Bos Gert de Haan Gerard Reve Wolf Kayser Hendrik Jan Slotboom Tommie Thienpont Kapitein Haddock Pre-press en druk: Drukgoed & Paardekooper display Amsterdam Redactieadres: Redactie Nul-nummer p/a Cliëntenraad Arkin Postbus AV Amsterdam E: Site: Inhoud: 2 Redactioneel Carrousel avonden 6 Leugens bij de dokter 7 Gedachten 8-9 De kracht van het WTC Ben gaan luisteren 13 Wolf Brief Gerard Reve Nieuws Het Zwarte Gat Cuckoo s nest Waar stemde jij op? Kapitein Haddock Verbazing 25 Wolf Kayser Award 26 Urinecontroles 27 Niet meer bang Voor reacties en ingezonden brieven en voor toestemming voor het geheel of gedeeltelijk overnemen van berichten en/of artikelen uit het Nul-nummer kunt u contact opnemen met de redactie via ons adres. Met gepaste trots presenteren wij u Nul-nummer 13. Het is weer gelukt. Bezuinigingen, ook voor de uitgave van dit magazine voor de verslavingszorg. Het beschikbare budget voor publiciteit en voorlichting is gekort en dat betekent dat het Nul-nummer en het blad Bolwerk, wat vanuit de psychiatrie wordt gemaakt, op een evenwichtig eerlijk verdeelde wijze het met dit budget moeten doen. Bezuinigingen, iedereen heeft het erover en als iedereen het erover heeft lijkt het ook een vanzelfsprekend gegeven hoewel niemand nou precies kan uitleggen waarom dan wel. Er wordt wel gesteld om deze twee bladen samen te laten gaan maar dat is een verkeerde gedachtegang. Men zegt vandaag de dag nu wel dat verslavingsproblematiek een psychiatrische aandoening is, maar laten wij vanuit ons perspectief het er nu maar op houden dat dit wel twee verschillende vakgebieden zijn met ieder hun eigen denkwijze. En laten we wel hopen dat dit zo blijft. Uit de archieven kwam een brief van schrijver Gerard Reve ( ) waarin hij aan de toenmalige directeur van de Jellinek min of meer uitlegt hoe je de alcoholist droog kunt houden, althans enkele ingrediënten die hierbij nodig zijn. Met de pil bedoeld hij Refusal, de anti alcohol of niet drink pil. Naast dit intellectuele schrijven op de middenpagina informeert Teun Baaijens over de voorlichtingsavonden voor familie en vrienden van mensen met verslavingsproblemen. Hoe eerlijk bent u tegenover de dokter op pagina zes; waarom houden mensen zich zelf toch zo voor de gek? Nogmaals een artikel over het WTC, het Woon Train Centrum in Amsterdam Oost. Bewoner, en geen onbekende voor ons Johan van Glabbeek bericht hierover. Niet getreurd bij de mededeling dat je een zogenaamde dubbeldiagnose hebt want ook al zou dit zo zijn, herstel is mogelijk. Wijsneus en ervaringsdeskundige Hans neemt u mee in zijn strijd duidelijkheid te krijgen in wat er feitelijk aan de hand is, of misschien was want hij is al behoorlijk lang abstinent van alles wat dan ook maar enigszins naar genot riekt. Gebeurt er nog wat vanuit het Kennisnetwerk Het Zwarte Gat? Hoe is het met de herstelondersteunende zorg gesteld? Lees het op pagina 16 en 17. Gemotiveerd criticus Altena beschrijft op pagina 18 en 19 wat hij ziet bij Jellinek Herstel op de Vlaardingenlaan. Voor insiders geen onbekende Andy Bos in gesprek met meneer Witteman over o.a. dubieuze literatuur op pagina 20. Gevolgd door kapitein Haddock; voor ons geen beter voorbeeld hoe het werkt met koning Alcohol. Geconditioneerd gedrag: een éénmaal op gang gebrachte handeling is niet te stoppen. Ja, wanneer de fles leeg is. Denk hier aan als de gedachte opkomt: eentje moet toch kunnen. Verbazing, waarschijnlijk hebben we hier allemaal wel eens mee te maken. Wat doen we er mee; wat leren we ervan; is het te begrijpen? De auteur op pagina begrijpt het blijkbaar niet maar daar zal niemand wakker van liggen. Lees over de nieuwe trend: een tampon doordrenkt met wodka of andere 40+ alcoholica wordt anaal of vaginaal ingebracht. Onze Belgische correspondent Tommie Thienpont over het gelazer met urinecontroles op pagina 26 en tot slot onze Johan over zijn manier van het stap voor stap inrichten van een nieuw leven. Een ieder heeft zo zijn eigen manier maar waar het uiteindelijk om gaat is dat de trein op het goede spoor staat, dat is het begin. De rit vervolgens moet je zelf maken. (KCK )

3 Carrousel avonden Voorlichting voor familie en vrienden in het omgaan met verslaafden Door Teun Baaijens Heb ik mij ooit druk gemaakt over mijn naasten? Wat zij van mijn buitensporig alcoholgebruik vonden? Nou ik dacht het niet. Het financieren van genoeg promillage voorraad in de koelkast baarde mij veel meer zorgen. Tot het moment dat de omgeving je confronteert met je zelfmedelijden, leugenachtig en egocentrisch gedrag en dat je doet beseffen: ik moet hulp zoeken. Sinds juni 2008 behoor ik tot de categorie niet drinkende alcoholist. Zoals we weten gaat die verslaving niet weg maar met het drinken van alcohol kun je stoppen. Daar waren wel eerst vijf opnamen voor nodig waarvan de laatste was op de Nieuwe Skuul, de Jellinek kliniek op Texel. Inmiddels ben ik voor de verslavingszorg een druk bezet Cliëntenraadslid binnen de Arkin organisatie. En werk mee aan het periodiek verschijnen van het Nulnummer magazine. Dit blad is geënt op verslavingsproblematiek. Deze activiteiten doe ik uit interesse en om bij de les te blijven, mijzelf alert te houden op me n verslavingsrituelen. Carrousel avonden Vanwaar nu mijn interesse voor Naastbetrokkenen? Via mijn geliefde hoorde ik van het bestaan van de Carrousel avonden (CA). Zij heeft destijds deze avonden meermalen bezocht. Voor het Nulnummer leek het me een thema s (zie foto) en per keer wordt er een thema behandeld. Je kunt op ieder moment instappen of meedraaien (carrousel). Twee medewerkers van de Jellinek verzorgen de avond. Iedereen vindt de theoretische kennis over de middelen prettig en vinden dat vrijwel alle aspecten, die zij willen weten aan bod komen. Daar zit ik dan tussen onwetende- boze- machteloze en radeloze personen, voor mijzelf een onthutsende en confronterende ervaring. De twee Jellinek medewerkers laten genoeg ruimte voor de groep om hun eigen verhaal te kunnen vertellen en dat is vaak al meer dan ze verwacht hadden. Al gelijk bij het voorstelrondje wordt duidelijk wat er aan de hand is. Iemand heeft een aan alcohol verslaafde zoon die alle hulp weigert. De ander heeft een zwager met een alcoholprobleem. Een mevrouw vertelt over haar partner die meer dronken is dan niet en niet meer weet wat ze er mee aanmoet. Een vader en moeder van in de zestig bijgestaan door hun zoon vertellen over hun aan cocaïne verslaafde zoon en jongere broer. Een mevrouw zegt gevlucht te zijn naar een hotel omdat haar dronken echtgenoot het huis aan het verbouwen is. Tussendoor worden mij ook vragen gesteld zoals: hoe en waarom ben je er uiteindelijk mee gestopt? Wat opvalt is dat de aanwezigen geen idee hebben wat verslaving is en hoe zwaar het is om van een verslaving af te komen en vooral te blijven. Daar stop je toch gewoon mee. Als het al zo eenvoudig is! Met een aantal mensen uit deze groep heb ik een afspraak gemaakt om voor het artikel apart bij elkaar te komen om één en ander in kaart te brengen. goed idee hier aandacht aan te besteden. Inmiddels heb ik vele avonden bijgewoond die meer dan goed bezocht worden en waarbij de emoties soms hoog oplopen. Deze avonden vinden plaats in het Jellinekhuis, Jacob Obrechtstraat 92, elke even week op woensdagavond van tot uur. Deze zijn bestemd voor partners, familie en vrienden die te maken hebben met verslaving in hun directe omgeving. Er zijn vier We beginnen met de vraag: Waarom en hoe zijn jullie bij deze avonden terecht gekomen? (De personages worden geduid met een afkorting) M. maakte kennis via een folder die ze in de kliniek zag liggen. Ze heeft een inwonende zoon (40) en maakt zich grote zorgen over zijn alcohol (mis) gebruik, wat hij zelf ontkent! Ook helpt het niet dat haar ex-man aangeeft losers zoals zijn zoon te minachten. Ook een teken van onmacht! Ze vindt het fijn dat ze haar verhaal kan vertellen tijdens deze avonden. R. heeft veel moeite gedaan en is van het kastje naar de muur gestuurd en via de Stichting De 03

4 Regenboog * bij de CA aangeland. Ze drong niet meer tot haar vriend door en ook haar eigen omgeving liet haar vallen i.p.v. te steunen. Ze was gewoon kwaad en onbegrepen, zoals ze vertelde: is de fles belangrijker dan onze liefde; het antwoord is: Ja, en dat komt behoorlijk hard aan hoor. De avonden hebben haar geholpen situaties anders te benaderen. Familie K. dacht dat hun zoon een burnout had, via hun andere zoon kwam de waarheid boven tafel. Hij was cocaïne verslaafd; zij sprongen financieel in de bres en kwamen via internet bij de CA terecht. Zij vinden zichzelf vooral onnozel dat ze dit niet hebben voorzien onze zoon, getrouwd, vader van een kind, goedlopende zaak, die doet zoiets toch niet. Vooral Pa is ontzettend boos toen hij het hoorde en zou hem graag een pak op zijn sodemieter hebben gegeven. Ze bezoeken de CA in de hoop meer te weten te komen en hoe er mee om te gaan. K. haar zwager (kunstenaar) is opgenomen met een levercirrose en heeft het nauwelijks overleefd. Hij krijgt nu eindelijk goede begeleiding en mijn man heeft hem erop gewezen dat hij een tweede kans verdient en dat wij als familie hem zouden steunen. Hij is gestopt met drinken en heeft intussen de aanmoedigingsprijs voor kunstenaars van de Mondriaan Stichting ontvangen. R. vertelt nog dat ze de verslaving nog wel kon verdragen, maar het manipuleren, liegen en bedriegen het allerergste vond. Dit wordt algemeen gedeeld. Sinds jaren biedt Jellinek de cursus aan: Om gaan met verslaving voor familie en vrienden. Omgaan met verslaving in je omgeving Adri Bink, Hent van den Elsen en sinds kort ook Annemiek Maandag zijn de professionals die deze avonden begeleiden. Bink vertelt: ouders, kinderen, partners en vrienden van mensen met verslavingsproblemen hebben vaak veel problemen en vragen terwijl de aandacht van de hulpverlening vooral uit gaat naar de verslaafde. Als het dan eindelijk zo ver is dat de verslaafde erkent dat hij een verslavingsprobleem heeft en in behandeling gaat, wil de omgeving graag bij de behandeling betrokken worden, mee praten, mee denken. De hulpverlening richt zich op de verslaafde. Bij wie kan de omgeving terecht met vragen, voor ondersteuning en hulp? De mensen die om de verslaafde heen staan hebben vaak het gevoel alleen te staan. Zij doen van alles om de verslaafde te helpen, zij cijferen zich weg en putten zich uit in het bedenken van oplossingen om het tij te keren. Met belonen, straffen, controleren, dingen uit handen te nemen, financieel te ondersteunen proberen zij te helpen. Vaak hebben zij eerder dan de verslaafde zelf in de gaten dat er een verslavingsprobleem met bijkomende gevolgen aan het ontstaan is. De onderlinge relaties worden verstoord. Het vertrouwen wordt meer en meer geschaad door beloftes die niet worden nagekomen, halve waarheden, smoezen en leugens. Voor verslaafden is het lastig om met hun Foto: Kees C. Keuch 04

5 hun eigen leven kunnen verbeteren. Deze training/behandeling bestaat uit dertien wekelijkse sessies van een uur. Teun Baaijens *De Regenboog: stichting voor de zorg en opvang van dak- en thuislozen en verslaafden in Amsterdam. probleem naar buiten te treden. Hetzelfde geldt vaak voor de omgeving. Als zij met anderen over de problemen praten voelen zij zich niet begrepen. Dan zeggen ze: gooi hem de deur uit. Na afloop vroeg ik: Hebben de carrouselavonden jullie iets opgeleverd? Iedereen is het er over eens dat het prettig is om ook zijn verhaal te kunnen vertellen. R. vertelt dat zij op deze avonden bewust is geworden de verslaafde niet zo in zijn nek te hijgen en beiden wat ruimte te geven. M. heeft de hele cyclus van vier avonden meegedraaid en heeft ook persoonlijke gesprekken gevoerd. Familie K. heeft veel opgestoken van deze avonden. Zij zijn een stuk wijzer geworden wat betreft het gebruik van alcohol en harddrugs en wat dat teweeg brengt bij hun zoon. Iedereen vindt de theoretische kennis over de middelen prettig en vinden dat vrijwel alle aspecten, die zij willen weten aan bod komen. CRAFT Als vragen specifieker worden komt CRAFT in beeld. Craft (Community Reïnforcement and Family Training) is een nieuwe methode waar Jellinek mee gestart is. De methode is overgewaaid uit Amerika. De instroom vindt momenteel ook plaats vanuit de familieavonden. Craft is voor mensen die heel nauw betrokken zijn bij een cliënt, die nog niet in behandeling is. Vaak zijn ze kwaad: waarom verkiest hij/zij de fles, de drugs, de hoeren, de games, het pokeren, het vreten, boven mij? Het eerste doel is dat familieleden/partners leren wat zij kunnen doen om hun probleemdrinker/gebruiker te motiveren in behandeling te gaan. Doordat er iets verandert in de houding en het patroon van de naastbetrokkenen, gaat er ook iets veranderen bij de (aspirant) patiëntcliënt. De naastbetrokkenen worden zich bewust van hun aandeel in het proces en leren ook hoe ze de kwaliteit van Sinterklaas bezoekt het WTC Vijf december, s avonds rond achten. Buiten is het koud en guur. Vol verwachting kloppen de harten van de bewoners en stafleden van het WTC, het Woon- TrainCentrum van Arkin aan de Domselaerstraat in Amsterdam Oost. De reden is het op handen zijnde bezoek van de goed heiligman Sinterklaas, u kent hem wel. De opkomst is hoog, de sfeer ietwat gespannen en bij velen kwam het kind weer even boven. Na het wel bekend Sinterklaasje kom maar binnen met je knecht, betrad de Sint met twee van zijn knechten de kantine en begon de avond met veel gedichten en cadeautjes. Onze kindervriend uit Spanje had bovendien een persoonlijk woord voor een ieder die naar voren werd geroepen. Het werd een heerlijk avondje met een hapje en een frisdrankje. De Sint had er blijkbaar ook lol in want de grappen en grollen waren hem niet vreemd. Hij had de grootste schik en misschien daarom dacht één van de stafleden dat het wel op zijn plaats zou zijn om ook de heilige vader aan een blaastest te onderwerpen. Middelenvrij is tenslotte de doelstelling achter het WTC, niemand uitgezonderd. Weliswaar enigszins verbaasd door deze actie blies de Sint gelukkig 0,00. Namens alle bewoners en stafleden van het WTC wil ik de Sint en zijn twee Pieten hartelijk bedanken voor een heerlijk onvergetelijk nostalgisch avondje. Johan van Glabbeek, bewoner WTC. Foto: Teun Baaijens 05

6 Meest gebruikte leugens bij de dokter Het is daarom belangrijk om de werkelijke hoeveelheid lege flessen die per week naar de glasbak gaan, aan de huisarts te melden. V eel mensen liegen over hun leefstijl tegenover de dokter, omdat ze zich schamen. Maar een klein leugentje kan verregaande consequenties voor uw gezondheid hebben. Maar liefst 30 tot 50% van de lichamelijke klachten van patiënten kan niet door de huisarts verklaard worden. Één van de oorzaken hiervoor is de gebrekkige communicatie tussen arts en patiënt. Zowel de arts als de patiënt hebben dus een aandeel in dit probleem. Door eerlijk en duidelijk te communiceren kan een patiënt de arts een eind op weg helpen naar een juiste diagnose. Maar zowel mannen als vrouwen hebben hier hun eigen moeilijkheden mee. Schaamte en ontkenning Een klein leugentje of een overdrijving van de waarheid kan de arts al belemmeren om een juiste diagnose te stellen. Een SOA uit uw studententijd verzwijgen, kan uiteindelijk grote consequenties voor uw gezondheid hebben. Liegen tegen een dokter maakt een artsbezoek daarom een verspilling van tijd en geld. Dit klinkt allemaal heel logisch, maar waarom dan toch liegen? De meeste mensen liegen tegen hun arts, omdat ze geen confrontatie met de realiteit willen aangaan. Het blijkt lastig om in het korte tijdsbestek van een huisartsbezoek gedrag op te moeten biechten waar iemand zich eigenlijk voor schaamt. En elke leugen heeft zo zijn eigen gezondheidsrisico s. Een overzicht van de meest voorkomende leugens: Hieronder enkele veel voorkomende leugens. Ik flos elke dag Zeggen dat u regelmatig uw tanden flost terwijl u niet eens weet hoe flosdraad eruit ziet, lijkt een onschuldige leugen. Maar een slechte mondhygiëne wordt in verband gebracht met hart- en vaatziekten zoals aderverkalking, beroertes en infarcten. En dit zijn niet de enige gezondheidsrisico s die aan een slechte gebitsverzorging verbonden zijn. Vertel dus gewoon eerlijk hoe vaak u met flosdraad in de weer bent. Ik gebruik geen medicijnen Dieetpillen of Ibuprofen lijken onschuldige medicijnen. Maar ze kunnen wel degelijk invloed hebben op andere medicijnen. Ibuprofen werkt bijvoorbeeld bloedverdunnend. Als een arts weet dat een patiënt deze pijnstiller regelmatig slikt, houdt hij rekening met de dosering of de soort medicijnen die hij voorschrijft. Ook kan het slikken van bepaalde medicijnen de oorzaak zijn van gezondheidsklachten, bijvoorbeeld hoofdpijn. Bronnen: Medisch A-Z, Medisch Contact, dokter.nl Ik ben geen grote drinker Dokters hebben een ongeschreven regel: verdubbel de genoemde alcoholconsumptie van de patient. Veel patiënten zeggen dat ze maar 1 keer per week alcohol drinken. Dit genoemde aantal komt zelden overeen met de hoeveelheid alcohol die ze werkelijk drinken. Liegen over alcoholconsumptie tegenover een arts kan erg gevaarlijk zijn. Sommige medicijnen gaan namelijk slecht samen met alcohol. Als een arts weet dat u regelmatig alcohol drinkt, dan zal deze minder snel zulke medicijnen voorschrijven. Aan overmatig drinken zitten sowieso veel gezondheidsrisico s verbonden. Het is daarom belangrijk om de werkelijke hoeveelheid lege flessen die per week naar de glasbak gaan, aan de huisarts te melden. 06

7 Angst en Verslaving door Christian Krappel Angst is een onderwerp dat natuurlijk heel breed is. We kennen allemaal wel angstige situaties of momenten in ons leven. Wanneer wordt angst een stoornis of ontwikkelt zij zich tot een pathologische stoornis. Wij hebben er natuurlijk in de verslavingszorg veel mee te maken. Wat mij betreft is er geen verschil in psychopathologie tussen angst met en angst zonder verslaving. Het is in beide gevallen belangrijk hoe om te gaan met verslaving. Wel is er verschil tussen een fobische angst en een paniek aanval. Bij de klassieke fobie staat het vermijden centraal. Cliënten zorgen ervoor dat zij niet in een bepaalde situatie terechtkomen. Gebeurt dat toch dan staan zij onder druk en zoeken een uitweg. Een paniek aanval die komt daarentegen plotseling op. In beide gevallen is het van belang te weten wat de angst aanwakkert. In het geval van de sociale fobie dient de omgeving als trigger*. De persoon staat onder druk wanneer hij onder de mensen is. Wordt de angst niet behandeld dan leidt het van kwaad tot erger, veelal ook tot verslaving. De psychiatrie heeft in het verleden onvoldoende onderkend dat medicijnen en alcoholgebruik werd gebruikt voor symptoombestrijding, om de angstgevoelens te bestrijden. Bijvoorbeeld zoals het ging met één van mijn patiënten. Hij was architect en stond zowel sociaal als in zijn werk onder spanning. Om de druk te verminderen en te ontspannen nam hij een s avonds een borrel. Dat werkte en hij besloot op een gegeven moment een klein flesje alcohol mee te nemen naar zijn werk voor de moeilijke momenten. En het werkte om hem door de nerveuze en spannende situaties heen te helpen. Hij deed verder niet zo veel met zijn angst. Je kunt wel raden waar dat toe heeft geleid. Jazeker, hij raakte verslaafd. Bij hem heb ik zowel de verslaving als ook de angst behandelt met behulp van cognitieve gedragstherapie. Tien jaar geleden was de houding in de verslavingszorg dat angst een bijverschijnsel was van de verslaving. Als de verslaving behandeld is dan komt het met de angst vanzelf wel goed, zo dacht men. Het werd niet goed onderkend als stoornis. In dat klimaat was het voor de cliënt makkelijker er niet over te spreken, doen alsof het er niet is. Er hangt veel schaamte en ontkenning rond angst. Van beide kanten gebeurde dat. De cliënt heeft allerlei redenen om het niet te zeggen en de behandelaar ook. Daar heeft men nu wel betere inzichten over, gelukkig. Ook was er de gedachten dat als er fysiek niets aan de hand was en er medisch niets was vast te stellen dan zal het wel tussen de oren zitten. Nu is er veel meer bekend wat angst met het lichaam kan doen en wat voor impact het kan hebben op het zenuwstelsel. Verslaafden zijn gevoelig voor pijn. Als ze daarbij ook nog angstig zijn maakt ze dat nog gevoeliger. Het is vaak niet makkelijk om vast te stellen wat eerder was de verslaving of de angst. Wat mij betreft moet iemand die verslaafd is en angstig integraal worden behandeld. Wanneer mensen zijn ontgiftigd krijgen ze meer lichaamsbewustzijn. Ze worden gevoeliger voor alles wat er in het lichaam gebeurt hetgeen de angstgevoelens extra aanwakkert. Zij merken bijvoorbeeld opeens dat het hart zo nu en dan een ex- tra hartslag maakt, waardoor ze angstig worden. Bijvoorbeeld een patiënt van mij gaat naar het bos met z n vrouw. Krijgt plotseling een raar gevoel en hartkloppingen. Er wordt een ambulance gebeld en hij wordt naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis gebracht. Daar blijkt uit een medische check dat er fysiek niets aan de hand is. De man blijft echter bang voor een hartaanval, is er van overtuigd dat het ieder moment kan gebeuren. Mijn behandeling bestond eruit om met hem steeds dieper het bos in te gaan en te werken aan zijn gedachten en de daaruit voort komende angstgevoelens. Bij hem was de gedachte dat als hij dieper het bos inging en de ambulance niet binnen vijf minuten beschikbaar kon zijn; de angst trigger. Angst moet men behandelen met medicijnen en cognitieve gedragstherapie. Een angstige gedachte leidt tot een angstige sensatie in het lichaam en dat triggert weer meer angstgedachten etc. etc.; in de psychiatrie noemen we het een duivelscirkel. Wat ik aan iedereen wil meegeven en met name natuurlijk aan onze cliënten is laat je angst zien. Laat je angstige gedachten die je hebt zien, deel het met je begeleider of behandelaar. Doe er iets mee. Laat je niet weerhouden door schaamte of verlegenheid én denk vooral niet dat het gek of belachelijk is. Kom er mee naar buiten. Er zijn goede behandelingen voor en accepteer dat het erbij hoort! (EK-KCK) *Trigger: uitlokker- aanleiding Dit artikel is eerder geplaatst in Nulnummer 6, september Krappel was lid van de RvB JellinekMentrum. 07

8 De kracht van het WTC Woon Training Centrum E en schot in de roos van Arkin, ik noem het liever Jellinek, dat is het nieuwe Woon Training Centrum aan de Domselaerstraat in Amsterdam Oost. Het totaal gerenoveerde gebouw ademt met haar unieke kleurige interieur rust uit. De ultieme plek voor exgebruikers die de keuze hebben gemaakt een leven zonder drugs en/of alcohol te verkiezen boven de uitzichtloze dodenmars die ze liepen voordat ze aan de voor hun misschien wel moeilijkste periode in hun leven begonnen namelijk: afkicken en daarna gestopt blijven. Eindelijk weer een echt thuis met alle luxe van dien. Een eigen kamer, sanitaire voorzieningen, gemeenschappelijke woonkamers, woonkeukens, wasruimten, een computerzaal met tien pc s en een heuse fitnessruimte boven in het gebouw. Het is voor velen van ons een droom die uitgekomen is. Niet altijd gemakkelijk de realiteit onder ogen te zien en de ravage op te ruimen het leven. Dus dit vergt aandacht, training en actie. De dynamiek van de groepen en de op gezonde afstand aanwezige begeleiding helpen hierbij. Het idee is dat er hulp is op alle vlakken maar je moet er zelf om vragen waar nodig. Advies wordt soms gegeven; dus geen betuttelende stafleden die je aan het handje meenemen door het onbekende nuchtere leven. Het is oefenen en trainen, zélf doen! Het valt soms niet mee, het is niet altijd gemakkelijk de realiteit onder ogen te zien en de ravage op te ruimen. De relaxte setting van het WTC maakt het dragelijker en geeft hoop en kracht. We zijn nu geen losgeslagen projectielen meer maar staan weer met beide benen op de grond. Hebben handvatten aangereikt gekregen die houvast bieden bij de opbouw van het voor ons zo welkome nieuwe bestaan. Ondanks het feit dat dit voor velen met vallen en opstaan zal gaan voelt het WTC als een warme deken. Geduld moeten we hebben hetgeen niet altijd eenvoudig is. Het liefst willen we alles wat we afgebroken hebben binnen een week weer opbouwen en alle fouten rechtstrijken, iets dat natuurlijk niet kan. Daarom zegt de Staf dan ook dat we het rustig aan moeten doen en dat de eerste prioriteit abstinentie is. Daar hangt alles van af, dus niets forceren en kalmaan. Stap voor Stap. Easy does it & First things First, want hardliners zijn doodlopers. H et WTC is geen kliniek en dat merk je hier ook. Natuurlijk zijn er huisregels. Per definitie zijn alcohol en drugsgebruik verboden. Daar wordt dan ook regelmatig op gecontroleerd; blazen en urine inleveren. Verder heb je alle vrijheid. Nuchter en Het is een uitgesproken kans om na jaren weer deel te gaan nemen aan het normale leven van alle dag. Schoon schip maken qua schulden; opnieuw opbouwen van sociale contacten welke na al die jaren van on the run waren vervaagd. Boodschappen doen, zelf koken en op tijd eten zijn de perfecte medicijnen voor ons herstel. Het samen gevoel groeit, hoewel de één hier meer moeite mee heeft dan de ander. Niet zo vreemd want velen van ons waren door de oude leefstijl vervreemd van de sociale aspecten van 08

9 clean jezelf opnieuw leren kennen en nieuwe dingen in het leven ontdekken. Het WTC staat nog in de kinderschoenen; we groeien samen iedere dag, Staf en bewoners, het is een uniek gebeuren. Voor mijzelf is het WTC een geschenk uit de hemel dat ik met beide handen aanpak en koester. Mede door deze nieuwe situatie heb ik weer zin in het leven en de toekomst, die ik tot voor kort somber inzag. Mijn dank is dan ook groot voor het duwtje in de rug dat ik kreeg van Adri Bink van de Jellinek Obrechtstraat. Hij was degene die mij aanmeldde voor dit unieke woontrainingstraject. Na veel omzwervingen de afgelopen twee jaar via de Jellinek Verslavingszorg, Detox, dagbehandeling en klinische opname ben ik blij nu hier aangekomen te zijn. Verder werken aan mijn herstel, uitzicht op een toekomst en een zinvol bestaan. Johan van Glabbeek December 2010 Foto s: Kees C. Keuch Niet alleen verbazing maar vooral iets waar ik me mateloos aan erger is het onbeschofte arrogante gedrag van fietsers. Verbazing over dat mensen niet even verder dan hun neus lang is preventief vooruit kijken; zo dom zijn dat ze geen flauw idee hebben welk risico in een klein hoekje verstopt zit. En het zit vaak niet eens verstopt maar het gebeurd recht voor je ponem. Mensen die zo maar oversteken bijvoorbeeld kun je diagnosticeren als suïcide gevoelig. Nou zal me dat verder een rot zorg zijn als ze maar niet onder mijn wiel komen. Waar ik me afgrijselijk aan erger zijn fietsers met één hand aan het stuur en in de andere hand een mobiel; hardop in de ruimte brallend van links naar rechts slingerend over het fietspad crossend en het liefst door het rood licht doorrijden. Toppunt van domheid zijn fietsers in het donker zonder degelijk licht op het rijwiel. Die zijn zo arrogant te denken dat ze in het donker wel worden gezien door de andere weggebruikers. KCK 09

10 Ben voor de afwisseling eens gaan luisteren 0ok bij dubbel-diagnose is herstel mogelijk Hans, verslaafd, alcoholist. En toch al meer dan zes jaar niets meer gedronken of gebruikt. Hoe zit dat dan? Zelf vele malen te gast geweest bij de Jellinek. Tijdens mijn actieve verslaving ook met grote regelmaat over de vloer geweest bij verschillende psychiaters van het toenmalig Riagg (nu Mentrum). Uiteindelijk ook nog opnames in klinieken in het buitenland gehad, omdat niets bij mij het gewenste resultaat leek op te leveren. Borderline*, was het verhaal van de experts, gecombineerd met verslaving en psychoses, en de remedie zou zijn: praten, praten, praten, en dan hopen dat er iets veranderd. Oh ja, en vechten tegen de trek en natuurlijk niet meer omgaan met me n oude vrienden. Met toentertijd een half uurtje nazorg in de week bleek dit voor mij als hardcore gebruiker echter niet voldoende. Na een opname in Duitsland en ik weer vrij snel was teruggevallen kwam de toenmalige hoofdpsychiater van de Jellinek met het idee dat het voor mij misschien goed zou zijn om voor lange tijd naar een kliniek in Schotland te gaan. Niemand wist precies wat de behandeling inhield, maar dat langdurig voor mij wel een goed idee zou zijn was inmiddels iedereen wel duidelijk. Met weinig fiducie in dat het daar wel met mij goed zou komen ben ik toch afgereisd. Als ik niet zou gaan verspeelde ik waarschijnlijk de laatste goodwill bij de mensen die me nog steeds steunden, en zou ik op straat terecht komen. Dan toch liever een geheel betaalde vakantie in een prachtig Schots natuurgebied, nietwaar? Reeds een aantal weken nuchter, dus ik voelde me al weer heel wat, kwam ik daar tegenover een oudere Amerikaanse meneer te zitten, waaraan ik, logisch vanuit mijn verleden, vroeg: wie bent U, bent U psychiater, of psycholoog? Waarop de meneer slechts antwoordde: no, I m your therapist. Waarop mijn volgende opmerking was: maar ik heb Borderline. Waarna de man zei: we don t believe in that. Overtuigd dat ik hier met een idioot te maken had ben ik toch vol goede moed mee gaan draaien in het enorm hectische programma van de eerste zes weken. Het was er mooi, gezellig en het eten was goed dus ik voelde me best. Ondanks verhalen dat ik een dodelijke ziekte heb die niet weg gaat en mijn intelligentie niet genoeg is om die te bedwingen. Weet je dan niet 10

11 hoe slim ik wel ben? En hoezo, dat als ik wat dan ook neem, al is het maar een biertje, ga ik altijd weer in dezelfde ellende terecht komen? Af en toe een keertje drinken moet toch gewoon kunnen? En nog het meest belachelijke van allemaal: de drank en drugs zijn niet het probleem, maar mijn persoon is het probleem! Wat een onzin, Ik heb een drank en drugs probleem, dat is duidelijk, maar met mij als persoon is toch niets mis? Met deze instelling ben ik fluitend door de eerste zes weken gegaan. Had sterk het gevoel dat ik genezen was maar ben voor de zekerheid toch maar doorgegaan naar het tweede gedeelte. Veel werd gesproken over Twaalf stappen en over een zelf gekozen god of iets van een hogere macht. We werden in een busje meegenomen naar zogenaamde meetings. Daar zaten dan wat mensen te zeuren en klagen over insanity *, waar ik helemaal niets van begreep. Plots kreeg ik echter te maken met iets dat totaal mijn verstand te boven ging en wat me dan ook mateloos intrigeerde. De mevrouw die daar mijn therapeute bleek te zijn was toen al dertien jaar een niet meer drinkende alcoholiste die twee maanden daarvoor haar man verloren had, alleen achter bleef met een dochter van elf jaar, krom stond van verdriet, maar niet dronk. Hoe vaker ik met deze dame sprak, hoe meer ik begreep dat zij in wezen niets anders dan ik bleek te zijn. Op dezelfde manier heeft gedronken, dezelfde leugens heeft verteld, hetzelfde toneelstuk naar de buitenwereld toe heeft opgevoerd, dezelfde angsten en onzekerheden Maar met wel als groot verschil dat zij dus klaarblijkelijk een manier heeft gevonden om niet te hoeven drinken, zelfs niet als er iets heel ergs gebeurt. Zou dat dan toch mogelijk zijn? Daarvoor kwam ik altijd dezelfde mensen tegen: op straat, in de kroeg, op de detox, op de crisis enz. en daar ging het allemaal even slecht mee, net als met mijzelf. Maar met deze mevrouw, met haar Twaalf stappen, is dus blijkbaar iets anders aan de hand. Op dat moment heb ik een beslissing genomen die één van de meest verstandige in mijn leven blijkt te zijn: ik ben voor de afwisseling eens gaan luisteren, in plaats van te denken alles beter te weten en zelfs aan iedereen om me heen te vertellen wat zij allemaal fout deden in hun leven. In mijn wereld van verslaving gaat het namelijk altijd alleen maar over mij Vervolgens zijn me een paar dingen langzaam erg duidelijk geworden. Ik denk wel erg slim te zijn maar als ik nuchter kijk naar wat er van mij en mijn leven is geworden duidt de realiteit in een andere richting. Deel van mijn waanzin is dat ik keer op keer denk dat nu wel gecontroleerd te kunnen drinken of gebruiken, terwijl het uiteindelijk altijd mis is gegaan. Zeker, er zijn periodes geweest waarin het allemaal wat beter ging, en wat het idee dat het toch moet kunnen natuurlijk erg aantrekkelijk maakt. Maar ja, het resultaat is op den duur dus dat ik hier wel weer in een opname zit, dus hoe idioot is het om elke keer te blijven denken maar nu wordt het anders? Zou er met mij toch iets meer mis zijn dan alleen de problemen die door drank en drugs veroorzaakt worden? Heb ik niet meer een probleem om gezond met de dingen van het leven (zoals teleurstellingen, emoties, kwaadheid, verdriet en zelfs vrolijkheid) om te gaan? En al die dingen waarom ik zogenaamd drink, die mij allemaal zo onrechtvaardig zijn aangedaan: hoeveel heb ik daar zelf eigenlijk niet van veroorzaakt, door mijn eigen gedrag of mijn onrealistische verwachtingen naar anderen toe? Er zijn dus mensen die net zo verwoestend hebben geleefd als ik maar wel een manier hebben gevonden om op een constructieve manier met hun leven om te gaan. Zou het dan geen goed plan zijn om mijn eigen wijsheden maar even in de kast te stoppen en hen te vragen hoe ze dat voor elkaar krijgen? Wat ik ben gaan doen toen ik weer uit de kliniek was is eigenlijk te eenvoudig voor woorden: ik heb me omringd met een aantal mensen die ik op meetings heb ontmoet en waarmee het al jaren lang goed ging. Vervolgens ik ben gewoon precies dezelfde dingen gaan doen die zij deden. Niet lullen of denken of van plan zijn, maar gewoon doen! Wat het probleem van het mateloos drinken en gebruiken betreft kwamen ze daar ook met een oplossing die te eenvoudig voor woorden is (en daarom nooit bij mij was opgekomen): gewoon de eerste niet nemen, en dat alleen voor vandaag. Gisteren is niet te veranderen, morgen weet niemand, nooit meer heb ik al veel te vaak geroepen, dus voor vandaag is genoeg. En dat morgen gewoon weer! Lastig voor iemand wiens middle name altijd eigenwijs is geweest, maar ik heb besloten om dit gewoon te doen, zonder daar vraagtekens bij te stellen. Inmiddels heb ik dit aardig weten te integreren in 11

12 mijn leven. Zoals ik het nu zie staat of valt alles bij mijn nuchter blijven, dus als er iets moet wijken dat dit in gevaar brengt, wat het dan ook is, dan gebeurt dat. Als het zover komt dat ik eenmaal weer ga drinken of gebruiken ben ik namelijk toch alles kwijt dus hoe je het ook wendt of keert, de storm voor blijven is voor mij van levensbelang. Het blijven bezoeken van de meetings is daar een onderdeel van. Zelf ben ik inmiddels sponsor voor anderen. Een sponsor is op vrijwillige basis 24 uur per etmaal beschikbaar voor wie het op een gegeven moment moeilijk heeft. Het mogen helpen van mensen die nu nog in hun actieve verslaving zitten is overigens een wonderlijke ervaring. Als er iets is dat wonderen doet voor mijn gevoel van eigenwaarde is dit het wel, het proberen te helpen van anderen. En wat ook mooi meegenomen is: het haalt me even lekker uit mezelf. In mijn wereld van verslaving gaat het namelijk altijd alleen maar over mij: mijn angsten, mijn verlangens, mijn behoeftes, mijn zelfmedelijden omdat ik het zo zwaar heb enz. Dus als alles over mij alleen gaat biedt dit mijn verslaving de gelegenheid om de macht weer over te nemen. Kort samengevat komt het voor mij hier op neer: het idee dat ik ooit zal kunnen drinken zoals gewone mensen : vergeet het maar! Dat ik genezen ben, en dat al mijn problemen met het leven opgelost zijn als ik eenmaal niet meer drink en gebruik is volslagen onzin, dus helaas: dream on. Het is juist het leven zonder middelen dat ik nooit heb geleerd, dus dat is waar ik hulp bij nodig heb. Gelukkig bestaat er een behandeling die diepgaand genoeg is om bij de wortels van mijn problemen te komen. In de vorm van de 12 Steps of Recovery, iets wat in de VS ooit met Alcoholics Anonymous begonnen is, en nu reeds 80 jaar over de gehele wereld verhoudingsgewijs uitermate succesvol is. Voor mij blijkt vervolgens het volgende op te gaan: psychoses: gebruik veroorzaakt. Medicatie: foetsie. Borderline: na langere tijd van abstinentie niets van over. En de verslaving zelf? Die zal niet weggaan. Als ik die eerste, wat het ook is, neem begint alles weer van voor af aan. Ook bij langere geheel onthouding zal ik bepaalde denk- en gedragspatronen in de gaten moeten blijven houden, die mij onherroepelijk weer naar gebruik terug zullen brengen. Maar aan de andere kant, een leven heb ik nu wel en best wel een goed leven ook. En misschien nog wel het meest waardevolle van alles: ik hoef me niet meer voor mezelf te schamen! Niet meer naar anderen toe, maar ook niet meer naar mezelf en met name het laatste houdt me vandaag de dag nuchter en gemotiveerd. Niet alleen meer de gedachte van wat er allemaal voor verschrikkelijks kan (en gaat) gebeuren als ik eenmaal terugval in gebruik, maar vooral ook de gedachte dat ik niet meer kwijt wil wat ik allemaal gewonnen heb! Hans, herstellend drank en drugsverslaafde 1/2011 Borderline: persoonlijkheidsstoornis, wordt gekenmerkt door een voortdurende instabiliteit van stemmingen, relaties en zelfbeeld, dreiging met zelfdoding, impulsief gedrag, gebrek aan beheersing van woede, wisselvallige relaties, onzekere identiteit en chronisch gevoel van leegte. Insanity: krankzinnigheid, dwaasheid 12

13 Dag, Alom gejammer vandaag in het nieuws en de kranten vanwege 1 miljard bezuinigingen bij defensie. Over de 2,5 miljard bezuinigingen in de zorg wordt niet meer gesproken, niet interessant genoeg? Hef defensie helemaal op en je hoeft niet te bezuinigen op de zorg! Defensiepersoneel kan dan instromen in de zorg. Mijn idee... Wolf zaterdag 9 april

14 14

15 15

16 Veerkrachtig, Weerbaar en Zelfsturend op weg naar herstelondersteunende verslavingszorg Op het halfjaarlijks weekend waarin de Cliëntenraden Verslavingszorg in Nederland bijeen komen werd aangekondigd dat binnenkort een nieuw document over de visie op verslaving & verslavingszorg, een update vanuit Kennisnetwerk Het Zwarte Gat gepubliceerd zal worden. Onder redactie van Jos Oude Bos en Gert de Haan zal in deze publicatie één & ander nader worden uitgelegd wat Herstel nu feitelijk inhoudt. Nu nog onder embargo heeft het Nulnummer als spreekbuis voor Het Zwarte Gat het concept ingekeken en enkele citaten wat ons opviel voor u geselecteerd. W e leven in een decennium waarin cliënten participatie en ervaringskennis veel beweging veroorzaakt in de verslavingszorg. Een ontwikkeling die is ingezet door leden van Cliëntenraden Verslavingszorg in Nederland en het daaruit ontstane Kennisnetwerk het Zwarte Gat. Na het tot stand komen van het Handvest van Maastricht * zijn Kennisnetwerk het Zwarte Gat, Cliëntenraden en Verslavingszorgorganisaties, gestart met het ontwerpen van hun eigen aanpak richting herstel en herstelondersteunende zorg. We begeven ons daarmee op glad ijs. Maar met partners die willen dansen kunnen we er een klein feestje van maken. voor nodig is dan deze paar regels tekst. Bij het realiseren van deze kennis komt het veel meer aan op willen en kunnen. De drie elementen: - informatie - het kunnen en de wil vormen samen de basis voor de toe te passen kennis. In onze ogen is kennis het vermogen dat iemand in staat stelt om een bepaalde taak uit te voeren. Nieuwe kennis ontstaat alleen in interactie met anderen. Daarvoor is nieuwe informatie onmisbaar. Samen met onze kennispartners: lectoraten, kennisinstituten en losse studentonderzoekers proberen we op een zorgvuldige manier onderdelen van deze ontwikkeling te onderzoeken en te beschrijven. Als laatste willen we benadrukken dat door het erkennen van ervaringskennis als derde kennisbron de deuren worden geopend naar een duurzamere aanpak. Onze overtuiging is dat in het samenspel tussen de drie kennisbronnen de onderstroom van ervaringskennis cliënten in staat zal stellen nieuwe wegen te leren bewandelen. Deze verschuiving heeft niet alleen gevolgen voor cliënten maar ook voor het professioneel handelen. Maar ít takes two to tango. Herstellen is een werkwoord, iets dat jezelf doet 16 Jos Oude Bos We zien dat er op dit ogenblik behoefte is om herstelondersteunende zorg nog eens te beschrijven en af te bakenen vanuit cliëntenperspectief. Dit om een aantal cruciale begrippen nader toe te lichten binnen de context van herstel. Hierdoor hopen wij dat de (kennis)ontwikkeling van hersteldenken in een redelijk evenwicht met die van professionals zal kunnen verlopen. We zijn ons er echter zeer van bewust dat daar meer De hoeveelheid nieuwe kennis neemt in enorm tempo toe. Ook de hoeveelheid kennis rond Herstel. Maar de betekenis van kennis verandert. Het wordt veel meer co-construeren, samenwerken in verbinding met elkaar om nieuwe werkwijzen uit te proberen. in tegenstelling tot vroeger: toen ging het veel meer om traditionele aanpakken. Daar ging het vooral om kennis die door anderen (met name door geleerden aan universiteiten) werd ontwikkeld, scherp was gedefinieerd en in boeken opgeslagen. Die kennis had

17 de schijn van absolute, onwrikbare waarheid. Dat is nu verleden tijd. Over kennis denken we nu in termen van: hoe functioneert het in de praktijk, hoe krijgt het daar gestalte. Kennis is moeilijk in vakken of disciplines in te delen. Het wordt meer een vraagstuk hoe kennis functioneert in netwerken van mensen en hoe deze kennis is ingebed in producten en diensten. De zachte en informele kennis, die mensen opdoen door ervaring, maar die moeilijk in woorden is uit te drukken wordt meer gewaardeerd. Dit wordt tacit knowledge genoemd en betekent: Onbewuste kennis of ontastbare kennis. Het is een vorm van individuele kennis die in het hoofd zit en moeilijk overdraagbaar is. Deze vorm van kennis bevat vaak (cultuurgebonden) waarden, ervaringen en attituden. Overdracht vindt meestal plaats door interactie, waarbij leerprocessen van belang zijn. - Herstel is geen genezing van de ziekte. Herstel is gericht op het leren omgaan met je beperking, waardoor je ruimte krijgt om je eigen kwaliteit van leven gestalte te geven. - Herstel vraagt van de hulpverlener een andere focus op behandeling, de hulp verlener gaat uit van zelfmanagement, empowerment van zijn cliënten en ondersteunt deze daarbij in het proces. Gert de Haan Als er nieuwe zin en betekenis in iemands leven ontstaat na verslaving en/ of psychische problemen spreken we over herstel. Dat je weer je eigen leven in de hand krijgt, ook al heb je de symptomen van je ziekte (je verslaving) niet volledig onder controle. Het gaat dus niet om volledige genezing, maar om het opnieuw ontwikkelen van vaardigheden, het weer oppakken van betekenisvolle relaties, rollen en doelen in het leven. Het is geen rechtlijnig proces; het is heel persoonlijk en verloopt grillig en onvoorspelbaar. Als kennisnetwerk blijft Het Zwarte Gat zich sterk maken voor het ontwikkelen en delen van kennis op het gebied van (maatschappelijk)-herstel. Verder zal Kennisnetwerk het Zwarte Gat leerwegen blijven ontwikkelen voor ervaringsdeskundigen die hun kennis willen inzetten in de verslavingszorg. Epiloog Is het uitgangspunt nog steeds zo, zoals we bij de start van Het Zwarte Gat opschreven? Dat het gestalte geven en leveren van gezondheidszorg in de kern van de zaak bij de vraag van patiënten begint? Patiëntcliënten die met hun klachten en beperkingen een beroep doen op allerlei voorzieningen. Is er ondertussen al iets veranderd aan de constatering dat cliënten de zorg en maatschappelijk hersteltrajecten als een doolhof beleven? We durven het niet te zeggen. Wel bespeuren we dat door het Handvest van Maastricht overal er stevig over wordt gediscussieerd. We blijven ervan overtuigd dat de patiëntcliënten als klant en gebruiker van zorg het aanbod zou moeten aansturen, maar de huidige praktijk wijst nog steeds uit dat het aanbod bepalend is voor de zorgverlening. Uit de ervaringsverhalen rijzen vaak beelden op van een natte arena. Een onderhandelingsarena waarin de spelregels niet al te duidelijk zijn afgesproken. Dit spel leidt vaak tot een complexe procesgang dat gekenmerkt wordt door veel tussentijds oponthoud veroorzaakt door capaciteitsproblemen. Veelal ondoelmatige organisatie van de het labyrint. Tot dit labyrint rekenen we ook welzijn, woningbouw en arbeidsmarkt. Samen met de sector willen we snel allerlei aspecten die vragen om sterke upgrading aanpakken. Laten we ons op het gladde ijs begeven en er iets moois van maken. * Handvest van Maastricht: In dit handvest (een raamovereenkomst) komen de bestuurders en cliëntenraden van 15 instellingen voor Verslavingszorg met elkaar overeen dat Maatschappelijk herstel en Kwaliteit van leven als uitgangspunt gehanteerd wordt. De volledige tekst staat op de site 17

18 One flew over the Cuckoo s nest Door Hans Altena 18 Deze klassieke film met o.a. Jack Nicholson geeft een gedramatiseerd maar op waarheid gebaseerd beeld van de behandeling van patiënten in psychiatrische inrichtingen in de USA. Er was een tijd dat het vergelijken van dergelijke inrichtingen met die in Nederland behoorlijk mank ging. Mijn laatste verblijf in de Jellinek - nu onderdeel van Arkin - in de eerste helft van 2011 riep toch de nodige vragen op. Als regelmatige cliënt van de Jellinek sinds ongeveer 2002 heb ik veel veranderingen in het verblijf, de behandeling en ontwikkeling van nieuwe - aanvullende - disciplines mogen aanschouwen. De meest in het oog springende is/was de aandacht voor het na-traject van de behandeling: was het vroeger zo dat je na 5 dagen medicijnen en een (puur medische) lichamelijke ontwenning weer de grote boze wereld in werd gestuurd, vandaag de dag wordt veel meer aandacht geschonken aan de terugkeer in de samenleving. Maatschappelijk werk, modules zoals sociale vaardigheden en leefstijl maken nu vast deel uit van de periode na de crisis en/of de detox. Zoals wellicht bekend heeft de gemiddelde cliënt in de verslavingszorg een rugzak, die doorgaans steevast met dezelfde artikelen is gevuld: schulden, problemen met UWV/DWI/Belasting/Justitie, huisvesting, relaties en ga zo maar door. Bezoek de gemiddelde rookkamer binnen de Jellinek-poot van Arkin en je wordt - gratis - getrakteerd op een spoedcursus social-maatschappelijke-ellendeoplossen... Eenieder die vervolgtrajecten in de Jellinek KBO (Klinische Behandeling Obrechtstraat) en/of CIZ/ Herstel (Vlaardingenlaan) heeft doorlopen weet dat je deze periode, variërend van 6 tot 13 weken, kunt gebruiken om je leven weer op de rails te krijgen, je rugzak te ledigen en de broodnodige rust in je hoofd te vergaren. So far, so good, ben je geneigd te denken. Ware het niet dat met al die fusies (De Meren, Mentrum, Jellinek en wat dies meer zij) in het grote en tergend bureaucratische Arkin met daarbovenop de geest van de huidige tijd - kostenbewustzijn, modern management, marktwerking en soortgelijke mechanismen - ervoor zorgt dat de cliënt in de verslavingszorg geleidelijk in de verdrukking raakt. Een aantal jaren geleden was er een naar mijn mening duidelijke scheiding in de achtergrond van cliënten: 1. cliënten met een verslaving 2. cliënten met een zuiver psychiatrische diagnose 3. cliënten met beide, de V & P cliënten (Ver slaving en Psychose afdeling) Er zullen er vast meer zijn, maar mijn ervaringsdeskundigheid is bepaald niet op medische of psychiatrische grondslag gebaseerd, waarvoor bij voorbaat excuses. En zo was er ook een scheiding in inrichtingen, deskundig in de behandeling van deze types clienten. Over het algemeen kan worden gesteld dat cliënten met een pure verslaving (1) en patiënten genoemd onder (3) in de Jellinek omgeving werden behandeld, waarbij het natraject ofwel bestond uit terugkeer naar huis (al dan niet met ambulante begeleiding) dan wel een verdere opname in een meer op psychiatrische behandeling gespecialiseerde instellingen. Het grote Arkin vormt echter, voor de cliënt die zuiver en alleen met een verslaving kampt, een nadeel: het bestaat grotendeels uit inrichtingen gericht op de psychiatrie en de Jellinek-poot is op zich slechts een Calimero-onderdeel van het geheel. Neem als voorbeeld maar het nieuwe gebouw dat is verrezen aan de Vlaardingenlaan: misschien denkt U dat het een uitbreiding van de Jellinek is, maar niets is minder waar. Er worden uitsluitend en alleen psychiatrische afdelingen in gevestigd en uiteindelijk zal alleen de huidige V & P afdeling van de Jellinek-poot daar een plaats krijgen. De leeggekomen ruimte in het bestaande gebouw - door het vertrek van V & P - wordt gegund aan de afdeling Herstel, nu nog gehuisvest in de barakken op de binnenplaats van de Vlaardingenlaan. En daar zit hem nou de crux van de vragen, die bij mij zijn gerezen.

19 Nieuwe kliniek inmiddels in gebruik genomen nieuwe stijl. Na overleg met de Staf volgde niet zelden overplaatsing, scheiding tussen groepen of zelfs heenzending van de cliënt in kwestie. Conclusie: het werkt dus niet. In de nabehandeling, althans zoals die bestaat aan de Vlaardingenlaan maar mogelijk ook op het Surinameplein, binnen de afdeling Herstel doet zich een fenomeen voor dat mogelijk schadelijk is voor gewone Jellinek-cliënten. Sinds enige tijd is de drempel om aan een dergelijk natraject deel te nemen verlaagd, zoals een Jellinek-beleidsbepaler het onlangs noemde. Dat betekent in de praktijk dat normaal (bij nuchterheid) functionerende cliënten met een verslaving worden vermengd met cliënten met een dubbele (V & P) of zelfs psychiatrische diagnose. Even uitleggen: wat versta ik onder normaal functionerende cliënten met een verslaving? Wel, dat zijn cliënten met een gezin, een huis, een familie, vaak met een (goede) baan waarbij het alcohol- en/of drugsgebruik min of meer ernstige lichamelijke of sociaal-maatschappelijke verstoringen heeft aangebracht. Kenmerk: mogelijk nog te corrigeren. Binnen de afdeling Herstel is alles erop gericht de basis voor terugkeer in de samenleving, binnen het gezin of in de arbeidskring te versterken en die terugkeer weer mogelijk te maken. Daarbij heerst er een zekere saamhorigheid (groepsgevoel) binnen Herstel: er is een zekere sociale voortgangscontrole onderling, de cliënten passen op elkaar en zijn doorgaans bezorgd voor elkaar. Dat is een niet te onderschatten element bij de rehabilitatie. Wat is naar mijn mening het kenmerk van een V & P cliënt: iemand met een al dan niet blijvende psychiatrische stoornis die ook afhankelijk is van alcohol- en/of drugs. Kenmerk: niet zo eenvoudig te corrigeren. Het rücksichtslos plaatsen van dergelijke clienten in de Herstelomgeving werkt niet alleen verstorend voor de andere groepsgenoten, het wekt irritatie, veroorzaakt ruzies en is bij tijd en wijle zelfs gevaarlijk omdat niet zelden dergelijk afwijkend groepsgedrag (be)dreigingen oproept. Een korte teruggang in de herinneringen aan mijn laatste 9 weken tellende verblijf dit jaar telt talloze incidenten met dit type Herstel-cliënten Je kunt alleen maar raden naar de reden van dit beleid. Mogelijk zijn cliënten met een psychische indicatie winstgevender dan gewone cliënten binnen de verslavingszorg, mogelijk is er plaatsgebrek in andere inrichtingen, mogelijk is de verslavingszorg een blok aan het been van Arkin, wie zal het zeggen? Ik weet uit bittere ervaring dat het geen sinecure is met je verslaving en de ontwenning te vechten. Gelukkig is/was er altijd de steun van Jellinek en haar vele tot op het bot toegewijde medewerkers, die steeds maar weer voor je klaar staan ondanks het feit dat je weer voor de zoveelste keer in de fout bent gegaan. Dit nu wordt echter wreed verstoord doordat je niet meer in een veilige omgeving terechtkomt, waarbij je op je tellen moet passen, je spullen moet wegsluiten achter slot en grendel of - na terugkeer van verlof in de kliniek - weer met het zoveelste incident wordt geconfronteerd. Plus dat je merkt dat ook het personeel er niet op is ingesteld: er gaat onwillekeurig veel tijd in dergelijke cliënten zitten, waardoor voor de reguliere cliënt minder tijd overblijft (toch al minimaal door de kennelijk van bovenaf opgelegde schriftelijke-vastleg-terreur binnen de Staf). Sommige nieuwe-stijl-cliënten van Herstel vragen bijna één op één begeleiding en daar is het bepaald niet op ingericht qua bezetting. Om nog maar te zwijgen over het toenemende aantal flex-krachten die ingezet wordt binnen Herstel, waarbij het letterlijk zo is dat je je elke dienst opnieuw moet voorstellen aan de staf. Nu nog een nurse Ratchet introduceren en de vergelijking van Herstel met de film is compleet. Arkin, beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald... 19

20 Waar stemde jij op? Andy Bos Foto: Kees C. Keuch 20 W at mij gisteren toch overkwam... Ik zat onder felle lampen met Paul Witteman aan tafel, er zaten mannetjes met oortjes in? Achter me, naast me, boven me, in alle hoeken en gaten waren ze. Me n haar was halflang, achterover gekamd en op de wortels na knaloranje geverfd, dat vond ik mooi, zo viel ik tenminste op. Op tafel lag een groot dik boek, BIJBEL heette het en daar gingen meneer W en ik het over hebben. DIT!!! meneer Witteman, dit dictatoriale, achterlijke werk moet zo snel mogelijk verboden worden! beleerde ik. En waarom dan wel meneer Bos?, vroeg meneer W, het is toch al eeuwen het meest gelezen en verkochte boek ter wereld? Daarom juist! Kunt u nagaan hoe vergiftigd we al zijn, orakelde ik terug. Dit boek heeft mensen ooit zo gek gekregen oceanen over te trekken om daar met zwaard en musket andere mensen ook zo gek te krijgen dit boek te lezen en erin te geloven, zo niet? Naar de Hel, en wel enkele reis! Sterker nog meneertje Witteman, dit boek doet het vandaag de dag nog steeds! Nog steeds trekken volgelingen van dit boek richting Hokipoki- of Oekoeboeroeland om daar te prediken dat men vooral geen rubbertjes mag gebruiken tijdens het doktertje spelen, doe je het wel? Nou oké... naar de hel ga je nog net niet maar voor straf AIDS krijgen komt aardig in de buurt lijkt me? EN! meneer Witteman, u gelooft het misschien niet, zelfs in ons eigen land, jaja meneer Witteman in ons eigen Nederlandje besluipt dit verachtelijke boek ons! Met dit boek als leidraad weigeren ouders op Urk, in Staphorst, Spakenburg en nog wat van die zwartekousen-kolonies hun kinderen iedere vorm van medicatie omdat het als wantrouwen van God te boek staat. Jongetjes mogen niet van jongetjes houden en meisjes niet van meisjes, staat allemaal in dit boek, meneer Witteman! Nou ik hou niet van dit boek en al helemaal niet van de mensen die het lezen erin geloven, PUNT! Dat is mijn mening en die mag gehoord worden! Weet u hoe ver we al heen zijn meneer Witteman? Over een paar weken stuurt de Grote Romeinse uitgever van dit boek een tsunami aan vertegenwoordigers van datzelfde boek naar ons land, die komt onze kindjes lijmen met kadootjes en zoete rotzooi, het lijkt potjandorie het Suikerfeest wel! Jaja dat wist u niet hè? Ik heb het van een vriendje binnen de AIVD, die vertegenwoordigers landen aan onze kusten per boot en vermommen zich in een rode Burkha, helemaal tot op de grond en niemand weet wat eronder zit... en hij heeft ook nog een meer dan vuistlange spierwitte plakbaard. Hun echte gezichten zie je niet, dus zie je ook niet wat ze denken of wat voor smoel ze trekken en zo, dat bevalt me niet. Ze worden vergezeld door hulpjes die zijn zwart maar onder het zwart zijn ze wit, dat bevalt me ook al niet meneer W,die moeten haast wel dubbele paspoorten hebben, dat wil ik niet, waarom ik dat niet wil, kan ik niet goed uitleggen maar ik wil het gewoon niet, basta. Stel je voor zeg, straks zijn ze nog besneden ook! Conclusie meneertje Witteman, dit boek is vergif en het moet direct verboden worden! Desnoods richt ik een politieke partij op,die noem ik dan Partij Voor Ik Mag Alles Zeggen. Dan ga ik gewoon een beetje roepen wat Jan met de pet graag hoort, ik beloof hier wat en beloof daar wat, geef gewoon Het Boek de schuld van alles en dan komt het wel goed, zo moeilijk is het niet, of dacht u van wel, meneer Witteman? Ik zeg dan bijv.: tegen Jan Pet: Ik ga één miljard in de zorg stoppen! Goh, wat een sociale man, denkt Jan, waar ik dat vandaan ga halen heb ik maar even niet verteld. En zo beloof ik Jan links en rechts nog van alles, natuurlijk gaat Jan dan op mij stemmen, straks krijgt Jan in januari zijn bankafschrift

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten Verslavingszorg Trauma en verslaving Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Informatie voor patiënten Mondriaan voor geestelijke gezondheid Trauma

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Van verslaving naar herstel!

Van verslaving naar herstel! Van verslaving naar herstel! Eerste druk, 2013 2013 Anita Van Besauw isbn: 9789048429356 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken

Intact. goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken 10 goede redenen om een zelfhulpgroep te bezoeken Intact Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem en hun naasten, ongeacht welke verslaving. De eerste stap

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

Verslaving is een chronische ziekte

Verslaving is een chronische ziekte Familiefolder Je naaste heeft een belangrijke eerste stap gezet naar een leven zonder middelengebruik. Hij/zij is in behandeling gegaan om te leren hoe hij/zij dit doel kan bereiken. In 4 weken leert je

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden DAGBEHANDELING: DRIE DAGEN PER WEEK, TWAALF WEKEN LANG Onderdeel van Arkin De intensieve behandeling tijdens de Dagbehandeling helpt om uw verslaving

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Dagbehandeling. SaRphatIStRaat. Onderdeel van Arkin

Dagbehandeling. SaRphatIStRaat. Onderdeel van Arkin Dagbehandeling SaRphatIStRaat Onderdeel van Arkin Ons doel is dat de cliënt een zelfstandiger, evenwichtiger en gezonder leven gaat leiden, of te voorkomen dat iemand verder achteruit gaat. Binnen de Dagbehandeling

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten Kliniek Nijmegen Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Steeds meer tijd en energie gaan op aan de verslaving.

Nadere informatie

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Mensen zoeken hulp omdat ze overhoop liggen met zichzelf of met anderen. Dit kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige mensen worden

Nadere informatie

Stoppen met medicatie

Stoppen met medicatie Stoppen met medicatie bij hoofdpijnklachten Hoofdpijn polikliniek Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Wat moet u doen als u dagelijks pijnstillers slikt voor uw hoofdpijn? 4 2. Hoe krijgt u hoofdpijn door

Nadere informatie

De draad weer oppakken

De draad weer oppakken De draad weer oppakken na een ingrijpende gebeurtenis 0900-0101 (lokaal tarief) Slachtofferhulp N e d e r l a n d Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een misdrijf of verkeersongeluk, zet uw leven in meer

Nadere informatie

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten?

Psychische. problemen. bij ouders. Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Psychische problemen bij ouders Wat doe je met ouders die in de knoop zitten? Alles over psychische problemen bij je ouders IKMAAKDEKLIK.be Een onlineplatform voor kinderen van ouders met psychische problemen.

Nadere informatie

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende Lievegoed Kliniek De kliniek staat in een rustige, groene omgeving. Er zijn verschillende mogelijkheden: groepsbehandeling en individuele behandeling, dat kan poliklinisch of in. Ook een korte opname in

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen Nieuw Rijsenburg Op de biologisch- dynamische boerderij Nieuw Rijsenburg bieden we psychiatrische zorg voor jongeren van 18 tot 28 jaar. Ons aanbod Je volgt een intensief behandelprogramma. We combineren

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Affirmaties, welke passen bij mij?

Affirmaties, welke passen bij mij? Affirmaties, welke passen bij mij? Veel mensen maken gebruik van affirmaties, om hun gevoel, zelfbeeld en gedachten positief te beïnvloeden. Regelmatig hoor ik van cliënten, dat hoe vaak ze ook affirmeren,

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Je bent jong en je wilt wat!

Je bent jong en je wilt wat! Je bent jong en je wilt wat! Logisch, je voelt je geen sukkel. Je bent jong, je zit vol energie en je wilt eruit halen wat er uit dit leven te halen valt. Plezier maken, feesten en doen waar je zin in

Nadere informatie

Dr. Greta Noordenbos, Klinische Psychologie, Universiteit Leiden

Dr. Greta Noordenbos, Klinische Psychologie, Universiteit Leiden Na een vlotgeschreven en informatief eerste hoofdstuk van Els Verheyen waarin de belangrijkste kenmerken, gevolgen en behandelingen van eetstoornissen worden behandeld, gaat Karolien Selhorst uitvoerig

Nadere informatie

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid Volwassenen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Verslavingszorg Introductie Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen met problematisch gebruik van alcohol, drugs, medicijnen, gameverslaving en met

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik.

De muur. Maar nu, ik wil uitbreken. Ik kom in het nauw en wil d r uit. Het lukt echter niet. De muur is te hoog. De muur is te dik. De muur Ik heb een muur om me heen. Nou, een muur? Het lijken er wel tien. En niemand is in staat om Over die muur bij mij te komen. Ik laat je niet toe, Want dan zou je zien Hoe kwetsbaar ik ben. Maar

Nadere informatie

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer.

4 Heer, u hebt aan de mensen uw regels gegeven. Zo weet ik wat ik moet doen. 5 Ik wil leven volgens uw wetten, en dat volhouden, elke dag weer. Psalmen Psalm 119 Heer, ik wil leven volgens uw wetten 1 Gelukkig zijn mensen die altijd het goede doen, die leven volgens de wet van de Heer. 2 Gelukkig zijn mensen die altijd denken aan de woorden van

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Aan de slag met de Werk Ster!

Aan de slag met de Werk Ster! Aan de slag met de Werk Ster! Werk Ster Copyright EgberinkDeWinter 2013-2014 Werk Ster Stappen naar werk De Werk Ster helpt je duidelijk te krijgen waar jij op dit moment staat op weg naar werk. Je krijgt

Nadere informatie

Suïcidepreventie. Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online

Suïcidepreventie. Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online Suïcidepreventie Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online Missie en visie @113 Taboe op praten over zelfmoord doorbreken Drempels bij zoeken en vinden van hulp verlagen Landelijk

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen

De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen De 5 stappen om goede voornemens te laten slagen Op 1 januari worden volop goede voornemens gemaakt. We willen stoppen met roken, afvallen, meer bewegen, gezonder leven en ga zo maar door. Afvallen is

Nadere informatie

Een stille date met alcohol

Een stille date met alcohol Een stille date met alcohol Verslaafd Je bent 19 jaar en je drinkt anderhalve fles wijn op een avond. Het verhaal van een meisje dat hulp zoekt. EEN NEGENTIENJARIGE ALCOHOLIST Er liggen zes opgerookte

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Een gesprekje met God De kleine ziel en de zon

Een gesprekje met God De kleine ziel en de zon Een gesprekje met God De kleine ziel en de zon Parabel geschreven door Neale Donald Walsch Ergens in de tijd was er een Zieltje, dat tegen God zei: Ik weet wie ik ben! God zei: Dat is heel mooi. Wie ben

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012 Wat is een psychische stoornis? Een psychische stoornis is een patroon van denken, voelen en gedrag dat binnen de geldende cultuur ongebruikelijk is. Het patroon veroorzaakt last bij de persoon zelf en/of

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities

Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities De Twaalf Tradities zijn voor de groep wat de stappen zijn voor het individu. De tradities helpen om het programma van herstel levend en succesvol

Nadere informatie

Moeilijk? Zo ben ik nu eenmaal!

Moeilijk? Zo ben ik nu eenmaal! Ik ben Marieke Sweens, ik heb een partner, ik heb een huis, ik heb een hond, ik heb een baan, ik heb naast m'n baan een eigen bedrijf. En ik heb borderline. Dit is hoe ik mezelf introduceer bij workshops

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Algemene Informatie. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Verslavingszorg. voor geestelijke gezondheid

Algemene Informatie. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Verslavingszorg. voor geestelijke gezondheid Algemene Informatie Informatie voor cliënten Verslavingszorg Mondriaan voor geestelijke gezondheid Uw hulpvraag staat bij ons centraal. Wie zijn wij? De Divisie Verslavingszorg is één van de vijf divisies

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

3. Rouw en verliesverwerking

3. Rouw en verliesverwerking 3. Rouw en verliesverwerking 29 Voor de trainer De belangrijkste begrippen van dit gedeelte zijn: Grote verschillen tussen verschillende getroffenen Breuk in de levenslijn Rouw/Verliesverwerking/chronische

Nadere informatie

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7

Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Bijlage 4 Aandachtspunten en tips voor gesprekken met ouders en kinderen 7 Richtlijnen Jeugdhulp / KOPP / richtlijn / pagina 69 Deze bijlage geeft hulpverleners tips en suggesties voor het gesprek met

Nadere informatie

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Veel mensen met een hart- of vaatziekte (HVZ) en hun partners ervaren ook nog stress als ze thuis hun leven weer proberen op te bouwen. Dit is dus ná

Nadere informatie

E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende?

E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende? E-learning: Hoe krijgen ze me zo gek als leidinggevende? Module 3/9 1 Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan?

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Onze visie is gebaseerd op literatuur, ervaringen van cliënten en de vele ontmoetingen met allerlei mensen, instellingen, onderwijs, gemeenten etc.

Onze visie is gebaseerd op literatuur, ervaringen van cliënten en de vele ontmoetingen met allerlei mensen, instellingen, onderwijs, gemeenten etc. Inleiding Het Zwarte Gat en Herstelgroep Nederland hebben een gezamenlijke visie ontwikkeld over herstel en herstelondersteuning. Met deze visie willen beide een discussie opstarten binnen de publieke

Nadere informatie

Bipolaire stoornissen

Bipolaire stoornissen Bipolaire stoornissen PuntP kan u helpen volwassenen Sommige mensen hebben last van stemmingsschommelingen die niet in verhouding staan tot wat er in hun persoonlijke omgeving gebeurt. De stemming lijkt

Nadere informatie

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst ggz voor doven & slechthorenden Angststoornissen Als angst en paniek invloed hebben op het dagelijks leven Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst Herkent u dit? Iedereen

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie Wier Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen Patiënten & familie 2 Voor wie is Wier? Wier is er voor mensen vanaf achttien jaar (en soms jonger)

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten 2 Deze folder geeft u informatie over het deeltijdprogramma (gedeeltelijk) onbegrepen lichamelijke klachten op de zorgeenheid Psychiatrie van het CWZ.

Nadere informatie

Even voorstellen VERSLAVING & PSYCHIATRIE VLAARDINGENLAAN INFORMATIE VOOR DE CLIËNT. Onderdeel van Arkin

Even voorstellen VERSLAVING & PSYCHIATRIE VLAARDINGENLAAN INFORMATIE VOOR DE CLIËNT. Onderdeel van Arkin Even voorstellen VERSLAVING & PSYCHIATRIE VLAARDINGENLAAN INFORMATIE VOOR DE CLIËNT Onderdeel van Arkin Mentrum richt zich op de mogelijkheden van een cliënt. wij kijken naar wat hij wel kan, niet naar

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten Kliniek Wolfheze Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Soms lukt het niet om daar zelf uit te komen. Bij

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN KATRIN

HET VERHAAL VAN KATRIN HET VERHAAL VAN KATRIN Katrin begon heroïne te gebruiken toen ze ongeveer 12 was. In het begin deed ze dat nog af en toe. We hadden er niet genoeg geld voor. Door een ingrijpende gebeurtenis ging ze steeds

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Iedereen heeft een verhaal

Iedereen heeft een verhaal informatie voor jongeren Iedereen heeft een verhaal > Goed om te weten als je tijdelijk naar JJC gaat Iedereen heeft een eigen verhaal. Veel verhalen gaan over waarom het niet allemaal gelopen is zoals

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

'Verwarde personen' en RACT

'Verwarde personen' en RACT 'Verwarde personen' en RACT Het verward mij, de discussie rond ogenschijnlijke toename aan verwarde personen binnen ons straatbeeld. Wie zijn deze verwarde personen, op welke manier zijn ze verward, zijn

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS

PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS PATIËNTENINFORMATIE ALGEMEEN Wat is een persoonlijkheidsstoornis? Ieder mens heeft een persoonlijkheid. Een persoonlijkheid is de optelsom van hoe u als persoon bent, hoe u zich

Nadere informatie

Waar gaat het over? Programma workshop

Waar gaat het over? Programma workshop 14 april Utrecht Waar gaat het over? Drempels Visie en aanpak Human Concern Rol van ervaringsdeskundigheid Eten is de klacht, niet de kwaal Wat is herstel? doelen van behandeling Vragen Programma workshop

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Tilweg 5b. Een tillift thuis

Tilweg 5b. Een tillift thuis Tilweg 5b Tilweg 5b is een project van het programma Thuiszorgtechnologie van ZorgOnderzoek Nederland, waarin met vijftien thuiszorgorganisaties samen aan dit pakket is gewerkt. Tilweg 5b is een huisadres,

Nadere informatie

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf.

Het belang van evaluatieve feedback is het beste te illustreren met behulp van het zogenaamde Johari Window: bekend aan mijzelf. EVALUATIEVE FEEDBACK 8 Zoals al eerder gesteld kan de term feedback twee betekenissen hebben. Naast een directe reactie op wat iemand communiceert, wordt er ook wel een evaluatie van iemands gedrag en

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie