RESOURCE. Niks afslanken, neem een aspirine p.12. Yakult lijkt te helpen tegen hooikoorts. Waar begon de EHEC-besmetting?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "RESOURCE. Niks afslanken, neem een aspirine p.12. Yakult lijkt te helpen tegen hooikoorts. Waar begon de EHEC-besmetting?"

Transcriptie

1 Building of housing for in ternational students delayed Idealis contests Wageninen UR s planning permission application. p.4 Waar begon de EHEC-besmetting? Misschien wordt de bron nooit gevonden p.9 Yakult lijkt te helpen tegen hooikoorts Melkzuurbacteriën pakken berkenpollenallergie aan. p.10 RESOURCE Voor studenten en medewerkers van Wageningen UR nr juni e jaargang Niks afslanken, neem een aspirine p.12

2 2 >> liefdewerk >> ADRIAN + ALPE D HUZES Adrian Noortman, docent T&L bij VHL Velp Het geeft een goed gevoel dat je iets kan betekenen Twee jaar terug versloeg hij de Alpe voor het eerst. Op 9 juni rijdt Adrian Noortman de Alpe d Huez zes keer achter elkaar op. Voor de kankerbestrijding. Bij toeval (zie raakte hij betrokken bij het project. Nu fietst hij zelf mee. Dat ik daar deel van mag uitmaken, vind ik heel bijzonder. De teller staat in middels op ruim vierduizend euro. Geef. adriannoortman/adrian-noortman RK / Foto: Guy Ackermans IT FEELS GOOD TO BE ABLE TO DO SOMETHING He conquered the Alpe for the first time two years ago. And on 9 June, VHL teacher Adrian Noortman will be cycling the Alpe D Huez six times in aid of cancer research. He started by supporting the project (see which has already collected more than 4,000 euros. It means a lot to me that I can join in. Donate at RESOURCE 9 juni 2011

3 ILLUSTRATIE COVER: MIESJEL VAN GERWEN >>INHOUD nr. 20 5e jaargang >> 18 SERIE WAGENINGSE KOPSTUKKEN Aardappelkenner Evert Jacobsen ervaart de menselijke warmte van de Aziatische cultuur. In Nederland zijn we het respect kwijtgeraakt. >> 22 HOE DODEN WE DE GANZEN? Jagers willen ze niet schieten. In de periode dat ganzen in de rui zijn, kun je ze vangen en vergassen. >> 24 EFFE BRASSEN KSV-studenten ontvoerden het schilderij van Ceres. Tja, dan moet je als corpslid die knorren even je spierballen laten zien. 2 Liefdewerk Alpe d Huzes EN VERDER 4 Nieuws & opinie 8 Wetenschap 11 Post 12 Obesitas 16 Beeld groen licht 18 Evert Jacobsen 22 MI ganzen 24 Student 29 Puzzel 30 In memoriam 31 Advertenties 32 Typical Dutch movie experience KU* Vorige week tekende Idealis bezwaar aan tegen de bouw van tijdelijke woningen voor internationale studenten aan de Haarweg. Toevallig was ik in de werkkamer van gebouwenbeheerder Peter Booman toen hij dat hoorde. De directeur van het Facilitair Bedrijf, een beschaafde en vriendelijke man, viel even stil. Na een paar seconden zei hij: Dit is K-U-sterretje. En dat is het. Want anders was de bouw van 150 kamers nu al gestart. In september is de woningnood dus onnodig hoog. Idealis duldt geen andere studentenhuisvesters in Wageningen. Ze is gebaat bij schaarste, want leegstand kost geld. Maar ook onze organisatie treft blaam. Idealis en Wageningen UR spreken elkaar regelmatig, maar Idealis moest via een vergunningaanvraag bij de gemeente horen dat de universiteit wooncontainers wil bouwen op 12 meter afstand van de Idealiskamers. Dat zet kwaad bloed. De internationale studenten moeten na de zomer dus weer met de bus naar Hoenderloo of met zijn drieën op een hotelkamer. Voor hen is het echt K-U-sterretje. Gaby van Caulil The full story? resource.wur.nl/en BUMMER It s enough to make a saint swear. And indeed, the mild-mannered director of facilities and services did swear when he heard that housing provider Idealis is filing an objection to the plans for temporary housing for international students. And the new students may well curse if they have to be bussed out to Hoenderloo next semester. The university partly has itself to blame, says Gaby. It could have communicated better with Idealis. 9 juni 2011 RESOURCE

4 4 >> nieuws IDEALIS MAAKT BEZWAAR TEGEN NIEUWE KAMERS teleurgesteld. Studentenhuisvester Idealis heeft bezwaar aangetekend tegen de plannen van de universiteit om drie woonunits voor buitenlandse studenten te bouwen aan de Haarweg. Volgens de studentenhuisvester klopt de onderbouwing voor de vergunningaanvraag niet. Daarin wordt gesproken over tijdelijke bebouwing. De universiteit gaat er daarbij vanuit dat Idealis over vijf jaar voldoende nieuwe woningen heeft gebouwd. Maar dat is volgens Corina van Dijk, woordvoerder van Idealis, niet het geval. Wij passen ons bouwbeleid aan op de prognose van studentengroei. De universiteit is voor de komende jaren niet uitgegaan van groei van het aantal buitenlandse studenten dus hebben wij niet voorzien in extra woningen. Idealis heeft ook problemen met de afstand tussen de eigen wooneenheden en de tijdelijke units. Die meet 12 meter en dat vindt de huisvester veel te weinig. Van Dijk: Gezinswoningen worden wel vaker op deze afstand van elkaar gebouwd, maar daar kunnen bewoners nog in andere ruimtes verblijven. Een student heeft maar één kamer; slaapkamer, studeerkamer en ontspanruimte in een. Ze benadrukt dat het bezwaar van procedurele aard is, en dat Idealis de bouw van de studentenwoningen niet wil tegenhouden. RAAR De universiteit is verbaasd en teleurgesteld over de bezwaren van FOTO: BART DE GOUW Idealis. Hierdoor loopt de bouw hoe dan ook vertraging op, terwijl de nood ontzettend hoog is, aldus woordvoerder Simon Vink. Hij noemt de argumenten van de huisvester raar. Alle partijen in Wageningen weten dat het aantal studenten de komende jaren alleen maar zal toenemen. Dat blijkt óók uit onze cijfers. De universiteit meent dat Idealis wel degelijk in staat is om over vijf jaar structurele huisvesting te bieden; de huisvester is bezig met woningen op Kortenoord en de Rijnsteeg en wil vierhonderd woningen op de campus bouwen. Volgens Van Dijk zijn deze woningen gebouwd met het oog op de groei van Nederlandse studenten. De universiteit wacht het oordeel van de gemeente af, maar verwacht niet dat de 12 meter tussen de woningen voor problemen gaan zorgen. De units komen op een plek waar een universiteitsgebouw stond toen Idealis de woningen ging bouwen. Toen was er ook geen probleem. LvdN HOGE OPKOMST OR-VERKIEZINGEN De verkiezingen voor de medezeggenschap eind mei hebben een fors hogere opkomst laten zien. Voor negen ondernemingsraden gingen de medewerkers naar de digitale stembus. Dat leverde een gemiddelde opkomst op van 56 procent. Bij de vorige verkiezingen in 2008 was dat nog 39 procent. Een hoge opkomst is een maat voor het belang dat de organisatie aan medezeggenschap hecht. Dit jaar is dat extra van belang: de raad van bestuur wil de medezeggenschap het komende jaar versimpelen. Toch is Cees van Dijk van de centrale ondernemingsraad niet helemaal tevreden. Uiteraard is dit een aanzienlijke verbetering, maar dit moet nog beter. Ik vind een opkomst van 60 procent minimaal. In IJmuiden moest een dobbel- steen uitsluitsel geven. Ilona Velzeboer en Christine Röckmann kregen beide tien stemmen en een van hen moest afvallen. Volgens de reglementen beslist dan het lot. De dobbelsteen gaf een drie aan. Röckmann had voor de oneven cijfers gekozen: zij zit vanaf september in de OR van Imares. GvC The full story? resource.wur.nl/en IDEALIS OBJECTS Idealis has filed an objection to the university s plans for temporary student housing at the Haarweg in Wageningen. The plans are based on false assumptions about Idealis s own plans, and the new units would be too close to existing housing, says the student housing provider. The university is annoyed that construction will be delayed by the objection. GOOD TURNOUT There was a better turnout for this year s employees council elections: 56%, compared with 39% in Still not good enough, says chair Cees van Dijk. NO CHANGE AFTER ELECTIONS The share of seats on the student council going to VeSte and PSF remains the same. VeSte has won 9 seats and PSF 3. A relief for PSF, which needed 3 seats to survive. RESOURCE 9 juni 2011

5 nieuws << 5 PSF OVERLEEFT VERKIEZINGEN STUDENTENRAAD ten brachten een geldige stem uit. De opkomst bedroeg 33 procent, 6 procent hoger dan vorig jaar. VeSte kreeg 1485 stemmen, goed voor 8 volle zetels, PSF 590, goed voor 3 plekken in de raad. De verdeling van de restzetel was nog erg spannend; 15 stemmen maakten daarin het verschil, dat in het voordeel van Veste uitviel. Voor de PSF waren het erg spannende verkiezingen, want het voortbestaan van de fractie was in het geding. Bij twee zetels zou de PSF er de brui aan hebben gegeven, maar met deze uitslag verdween dat spookbeeld snel naar de achtergrond. De PSF leeft!, glunderde lijsttrekker Romy Appel man tijdens de be- Komend collegejaar heeft VeSte 9 zetels in de studentenraad, en PSF 3. Daarmee blijft de verdeling hetzelfde als dit jaar studenkendmaking van de uitslag in Forum. Sanne Mirck, lijsttrekker van VeSte, is ook blij dat ze gekozen is. Maar stiekem had ik zelfs op tien zetels gehoopt, zegt ze. Wat VeSte komend jaar wil bereiken kan ze nog niet zeggen. Eerst maar eens goed doorkrijgen hoe het in elkaar zit. NM >>VHL Studenten van Van Hall-Larenstein in Leeuwarden gaan inwoners van Haïti trainen in het gebruik en onderhoud van mobiele waterzuiveringsinstallaties die de hogeschool vorig jaar heeft geschonken na de grote aardbeving. Speciaal voor dat doel wordt op Haïti een Waterschool gebouwd, waar studenten in de vorm van een stage de bevolking gaan voorlichten. Docent Leo Groendijk is initiatiefnemer van het project en tevens uitvinder van de waterzuiveraar, de WaterPurifier. Dat apparaat kan per dag tussen de 300 en 600 liter schoon drinkwater produceren uit vuil oppervlaktewater, zonder gebruik van externe elektriciteit en chemicaliën. LvdN NO SALAD DAYS THIS JUNE? Nature secretary Bleker is forking out 10m euros to compensate horticulturalists for lost salad sales in the wake of the E. coli outbreak in Germany. Apparently cucumbers count as nature. And Bleker is making enough savings elsewhere to be able to afford the gesture, says Joop Schaminee. >>EDUTAINMENT De Academische Jaarprijs hebben de Algenieurs niet gewonnen, maar dat wil niet zeggen dat hun idee bij het grof vuil gaat. De wetenschappers willen een app voor FaceBook ontwikkelen waarmee jongeren spelenderwijs leren om algen te kweken. De speler is een algenboer die in opdracht van een vliegtuigmaatschappij biodiesel gaat produceren om de wereld rond te vliegen. De app maakt deel uit van een edutainmentpakket, bedoeld voor scholen en musea waar veel kinderen komen. LvdN >>SPORT Peter Vos en Jochem van der Hout hebben samen met stuurvrouw Ilse Voskamp zaterdag een NK-titel behaald in de dubbel twee met stuurman. Op de Amsterdamse Bosbaan werden de Thetis Sprint, ARB en het Nederlands Kampioenschap verroeid, met zesmaal winst voor Argo, waarvan twee NK-titels. Vos en Van der Hout maakten in hun topdagen deel uit van de trainingsgroep van de Holland Acht, maar verkeren inmiddels in de afbouwende fase van hun roeiersbestaan. YdH VHL HELPS HAITI >> with WaterPurifier and users training given by students. ALGAE APP >> developed by the Algenieurs to go online on FaceBook. ARGONAUTS WIN >> national title for coxed pair. SCHAMINÉE << Drukke tijden breken weer aan voor Wageningse onderzoekers. Na de varkens met hun varkenspest, de koeien met hun gekke-koeienziekte, de kippen met hun vogelgriep, de schapen met hun blauwtong en de geiten met hun Q-koorts lijkt nu de tuinbouw aan de beurt. Niemand weet wat er precies aan de hand is: de vragen van het hoe en waarom zijn nog niet beantwoord. Wat we wel weten is dat onze verse komkommers, verse sla en verse tomaten op de tocht staan, en dat vele miljoenen euro s schade geleden worden. Wie had dat kunnen bedenken? In de veeteelt met zijn ingewikkelde voedingslijnen en een voortdurend heen en weer sjouwen met beesten, voer en mest kun je zoiets misschien verwachten, maar in de wereld van groente en fruit? Bovendien, dieren kunnen ziek worden, maar komkommers, sla en tomaten? Je stopt een zaadje in de grond, wat sproeien en wat stikstof, kalium en fosfaat erbij, en je hebt toch wat je hebben wilt? In een eerste reactie liet staatssecretaris Bleker vorige week weten naar de Europese Unie te zullen stappen met een verzoek tot schadeloosstelling voor de getroffen ondernemers, en bij wijze van gebaar stelde hij alvast tien miljoen euro van zijn eigen begroting beschikbaar. Tien miljoen euro, waar haalt Bleker die vandaan? De staatssecretaris die alleen maar te kort komt. Op natuur zijn al honderden miljoenen bezuinigd, dus daar valt nog wel wat extra s weg te halen. Wie zal daar om malen en zo gek is het toch niet? Een veldje met komkommers is tenslotte ook natuur. Zeker Bleker zal dat zo zien. 9 juni 2011 RESOURCE

6 6 >> nieuws PETITIE VOOR BEHOUD MOVIE W De raad van bestuur moet zich verantwoordelijk gaan voelen voor cultuur en er niet op bezuinigen. Dat zegt de Wageningse studentenvakbond WSO, die deze week een petitie begint om cultuur in Wageningen en Movie W in het bijzonder te redden. Volgens WSO dreigt het filmhuis slachtoffer te worden van slecht beleid. Voorzitter Karmijn van den Berg: Culturele vorming is een onderdeel van de academische vorming en belangrijk voor de ontwikkeling van studenten en medewerkers. Vergeleken met andere universiteiten geeft Wageningen al weinig uit aan cultuur. Van den Berg hekelt vooral het ontbreken van enige visie op cultuur bij het universiteitsbestuur. Was er wel een visie op cultuur ge- weest, dan had je tenminste nog kunnen beargumenteren waarom de ene organisatie wel en de andere geen geld zou kunnen krijgen, zegt ze. De studentenvakbond stelt dat het filmhuis ten dode is opgeschreven als er niet op korte termijn duidelijkheid komt. Over twee jaar komen nieuwe films namelijk alleen nog maar digitaal beschikbaar. Movie W heeft een subsidieaanvraag lopen voor de aanschaf van digitale projectieapparatuur. Maar voor toekenning moet er op zijn minst helderheid zijn over onze toekomst, bevestigt bestuurslid Huib de Vriend van Movie W. De WSO plaatst de petitie op internet en gaat op pad om handtekeningen te verzamelen. Ze wil de petitie aanbieden aan de rector, voor hij op 28 juni weer met studentenraad vergadert. YdH Petitie: STUDENTENRAAD [kader] WIL MEEBESLISSEN Naast WSO is ook de studentenraad zich aan het warmlopen voor een stevige discussie met de universiteit over Movie W. Deze week verklaarde de raad het filmhuis formeel te beschouwen als een studentenfaciliteit. Dat kan grote consequenties hebben, aangezien de studentenraad instemmingsrecht heeft over studentenfaciliteiten. Zo kan ze het besluit over Movie W met een veto treffen. De raad van bestuur zal mogelijk ontkennen dat het om een studentenfaciliteit gaat, maar stuit dan wel op een probleem, aldus studentenraadslid Martijn Kuller. Wij vragen de raad van bestuur al geruime tijd om een definitie van studentfaciliteiten. Die zou er in januari zijn, maar er ligt nog steeds niks. Overigens is de studentenraad niet bij voorbaat tegen het plan, maar vraagt wel om uitstel. Kuller: We willen een duidelijk voorstel, gestoeld op beleid en visie. En dan voldoende tijd om het te beoordelen. LvdN POTJE BALLEN LvdN KAMELEON DRUKT INKOMSTEN LEI De invoering van het nieuwe projectmanagementsysteeem Kameleon heeft het LEI financieel in zwaar weer gebracht. Dat zegt ORsecretaris Paul van der Wielen van de Social Sciences Group. Terwijl de orderportefeuille voller is dan een jaar geleden, daalde het gemiddelde aantal declarabele uren per medewerker het eerste kwartaal naar 75 procent, 6 procent onder het target. De toegenomen administratieve druk die Kameleon met zich meebrengt is daar voor een groot deel schuldig aan, meent Van der Wielen. Medewerkers hebben voortdurend goedkeuring nodig van hun afdelingshoofd alvorens ze meer gegevens kunnen invoeren, zegt hij. En het systeem loopt nog wel eens vast. Laan van Staalduinen, directeur Bedrijfsvoering van de Social Sciences Group, bevestigt de problemen. Het kostte het LEI twee maanden om alle projecten in Kameleon te zetten, vertelt ze. Het systeem bevatte bugs en vraagt om een andere werkwijze van de medewerkers. Volgens Van Staalduinen loopt de administratie sinds april weer beter, maar Van der Wielen meent dat Kameleon nog steeds niet aan de wensen van de gebruiker voldoet. Het systeem werd eerder geïntroduceerd bij Wageningen Imares (in 2009) en bij de Animal Sciences Group en Rikilt (2010). AS The full story? resource.wur.nl/en MOVIE W PETITION The Wageningen university board should stand up for culture, thinks the Wageningen students union. WSO has launched a petition to save the Movie W filmhouse from oblivion. You can support this worthy cause at nl KAMELEON COSTLY Teething trouble with the newly adopted Kameleon project management system has cost economics institute the LEI many staff hours. But things are looking up, says SSG business director Laan van Staalduinen. FOOTBALL PHOTO Forty students joined in the 12th annual students football championship in Leeuwarden last week. ECO SHOP ON CAMPUS? Mies van Aar, BSc student of Environmental Sciences, represents DWARS, a green left youth organi- RESOURCE 9 juni 2011

7 nieuws << 7 BIOLOGISCH SUPEREN Mies van Aar, bachelor Milieuwetenschappen Woordvoerder politieke jongerenvereniging DWARS plek DWARS wil een vestiging van de biologische supermarktketen EkoPlaza op de campus Wat is DWARS? DWARS is de onafhankelijke jongerenclub van GroenLinks. De afdeling Wageningen bestaat sinds februari. We zijn met een klein aantal actieve leden en zo n twintig sympathisanten. Dit is onze eerste inhoudelijke actie. Wat heeft DWARS met EkoPlaza? EkoPlaza is een nieuw en fris concept. Wij vinden het een mooi initiatief dat ook jongeren aanspreekt. De gemeente wil detailhandel toestaan op de campus. EkoPlaza past volgens ons goed bij Wageningen UR en haar studenten. Maar het mag eventueel ook een andere biologische winkel zijn. Al een reactie gehad van de raad van bestuur? Ja. Die is zich nog aan het oriënteren en zegt dat het nog niet het stadium is om aan concrete winkels te denken. Dat is een nogal vaag antwoord, ja. Maar men is in ieder geval niet afwijzend. Onze actie is een proefballonnetje. De bal ligt nu bij EkoPlaza en Wageningen UR. We houden de ontwikkelingen bij. RK ILLUSTRATIE: KITO Tussenstand RUIM 4 PROCENT MEER EERSTEJAARS De universiteit van Wageningen krijgt volgend jaar opnieuw meer eerstejaars studenten te verwerken, zo blijkt uit de vooraanmeldingscijfers van DUO. Maar de spectaculaire groei van de laatste jaren lijkt wel iets af te vlakken. Begin juni hadden zich 646 scholieren ingeschreven, ruim 4 procent meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Ter vergelijking: de afgelopen drie jaar steeg de Wageningse studentenpopulatie gemiddeld met 11 procent per jaar. Van Hall Larenstein zit in de dezelfde categorie als de universiteit: daar staan nu 803 aanmeldingen geregistreerd, 4,8 procent meer dan vorig jaar. Bij VHL blijft Diermanagement in Leeuwarden met 227 aanmeldingen veruit de grootste trekker. In Velp nemen op Landen watermanagement na alle opleidingen in populariteit af. In Wageningen is Dier- en Veehouderij het grootst. Op de universiteit zijn Biologie (88), Voeding en gezondheid (61) en Dierwetenschappen (55) het populairst. Daarnaast is er een verdubbeling te zien in de vooraanmeldingen bij de kleine opleiding Internationaal Land- en Waterbeheer, waarvoor nu 26 studenten staan ingeschreven. Toegepaste communicatiewetenschap kent de grootste daling. De studie zou nu, met zeven aanmeldingen, de kleinste studie worden. Landelijk zetten de forse groeicijfers van de afgelopen jaren bij de universiteiten nog wel door. Vooral Twente (47 procent) en Delft (31 procent) laten een indrukwekkende groeispurt zien. Van de dertien universiteiten staat Wageningen op een tiende plek. Of dit ook de einduitslag wordt, is echter twijfelachtig. Hoewel juni traditioneel de eerste publicatiedatum is van de vooraanmeldingen, kan er nog veel veranderen. Ter illustratie: Wageningen University stond vorig jaar rond deze tijd op -4 procent, maar bleek uiteindelijk liefst 12 procent meer studenten te mogen verwelkomen. LvdN zation. DWARS is campaigning for an Eko- Plaza organic supermarket on the Wageningen campus. The executive board has not ruled out the idea. GROWTH SLOWS Student numbers at the university are up again this year, with 4% more students registered by the beginning of June. The growth of recent years seems to have slowed, although the figures are still provisional. Recruitment at VHL continues to grow, with Animal Management in Leeuwarden still very popular. Nationally, Dutch university recruitment is booming. 9 juni 2011 RESOURCE

8 8 >> wetenschap Bomen vangen fijnstof uit de lucht. De vraag is alleen of het zoden aan de dijk zet. In het Binnenveld doet Annette Pronk (PRI) proeven om daar iets zinnigs over te zeggen. Het proefveld is een terrein aan de Plassteeg ten noorden van de campus. Pronk en haar collega s van ASG meten hier hoeveel (zelfgemaakt) fijnstof wordt afgevangen door een groepje bomen. De proefopstelling ziet er bedrieglijk simpel uit. Op zes keukentrapjes staan evenzoveel vernevelaars: ventilatoren die vloeistof met opgelost fijnstof uit een jerrycan in kleine druppeltjes wegblazen in de richting van een groepje bomen zo n dertig meter verderop. Voor en achter het groen staan zes masten tjokvol meetapparatuur. SCHONERE STALLEN De proef van projectleider Pronk is een opdracht van het ministerie van EL&I en richt zich met name op de mogelijkheden om fijnstof uit stallen af te vangen met erfbeplanting. De intensieve veehouderij is een belangrijke producent van fijnstof. Om die uitstoot terug te dringen zijn tal van maatregelen in de stallen voorhanden. Luchtwassers bijvoorbeeld vangen een deel van de uitstoot weg. Maar bomen zijn veel goedkoper. In feite is de proef van Pronk de opvolger van een eerder experiment dat twee jaar geleden plaatsvond. Alterra en ASG waren toen betrokken bij een proef langs de A50 bij Valburg die moest vaststellen of bomen fijnstof van verkeer wegvangen. Die proef mislukte deels. Een positief effect was er wel voor het afvangen van stikstofoxiden, maar de proefopstelling bleek niet goed genoeg om voor fijnstof eenduidige uitspraken te doen. De opstelling in het Binnenveld moet meer duidelijkheid bieden. Het experiment bepaalt waar het in de lucht geblazen fijnstof blijft. Welk deel wordt door de bomen weggevangen en wat voor invloed heeft het weer daar op. Wind, luchtvochtigheid, en opwaartse luchtstroming worden daarom nauwkeurig bijgehouden. Pronk test dennen en haagbeuk op hun zuiverende werking. Het groen wordt telkens ongeveer een uur bestoven; daarna begint het bemonsteren van de verschillende plantendelen, de bodem en strookjes papier die rondom de plaats delict zijn opgehangen. Meting van het fijnstof gebeurt door fluorescentie. Pronk gebruikt een fluorescerende tracer (BSF) als fijnstof. De stofdeeltjes (5-10 micrometer groot) worden van de monsters terug in oplossing gebracht en doorgemeten. Op die manier is alleen het eigen stof zichtbaar en blijft omgevingsstof netjes buiten beeld. Pronk heeft nog zeker een tiental metingen nodig. De resultaten worden na de zomer bekendgemaakt. FOTO: GUY ACKERMANS The full story? resource.wur.nl/en CAN TREES CLEAN AIR? Trees capture particulates from the air. But how much does this help against pollution? Researcher Annette Pronk of PRI wants to find out. In research commissioned by the ministry of EL7I, Pronk and ASG colleagues are spraying trees with particulates and checking where they end up. RICE CONTROVERSY Wageningen sociologists have taken a fresh look at the controversy surrounding a method of growing rice attributed to a priest on Madagascar in Scientists dis- missed claims that the method, which uses fewer seedlings and less irrigation, increases yields. Turns out the claims were true, but the method was actually the work of more than one person. It is speculated that the scientists might not have been so hostile if they had known that. RESOURCE 9 juni 2011

9 wetenschap << 9 werkt echt. recht. WHODUNNIT The plot thickens around the outbreak of E. coli in northern Germany. First, Spanish cucumbers were unjustly accused, and now suspicion has fallen on bean sprouts. A likely culprit, says microbiologist Wilma Hazeleger, as bean sprouts harbour swarms of bacteria. But you can safely eat them if you blanch them first. In 1983 ontwikkelde pater Henri de Laulanié in de hooglanden van Madagascar een nieuw teeltsysteem voor rijst onder de naam system of rice intensification (SRI). Het belooft zonder bestrijdingsmiddelen en met minder zaaizaad een verdubbeling van de oogst ten opzichte van gangbare natte rijstbouw. De zaailingen worden jonger uitgeplant, staan verder uit elkaar en worden niet permanent onder water gezet. Daardoor kunnen de wortels van de plant zich beter ontwikkelen, is de gedachte, wat leidt tot meer en betere aren per plant en daarmee tot een spectaculair grotere oogst. Die hogere opbrengst kan niet waar zijn, oordelen internationale rijstwetenschappers van onder andere het IRRI die de grondleggers zijn van de Groene Revolutie. Zij stellen dat de claim van een hogere oogst als die al op waarheid berust te verklaren is door het telen op vruchtbaarder grond of de grotere hoeveelheid arbeid in het wieden van de akker. Ook vermoeden de critici dat er fouten worden gemaakt bij het meten van de opbrengst. Wageningse sociologen en economen deden in opdracht van de Bill and Melinda Gates foundation een studie naar de SRIcontroverse. Ze verklaren de opkomst van SRI, en de kritiek erop vanuit de rijstwetenschap, vanuit een sociale context. De conclusie maakten ze eind mei bekend op een symposium: SRI geeft inderdaad vaak hogere opbrengsten. Maar het blijft vaak onduidelijk of dat toe te schrijven is aan het teeltsysteem of aan een grotere inzet van arbeid, al gaat het systeem zeker efficiënter om met zaaizaad. Om echt te weten hoe het systeem werkt, is meer onderzoek nodig. De Wageningers maken tevens een einde aan de mythe dat SRI een ontdekking is van een enkele pater. Dominic Glover van de leerstoelgroep Technologie en Agrarische Ontwikkeling vertelt dat de nieuwe teelmethode voortkwam uit verschillende bronnen in het geïsoleerde Madagascar. De presentatie van SRI als de uitvinding van een pater in het achterland van Madagascar, maakt de vijandige reactie van gevestigde wetenschappers wel begrijpelijk, stelt Glover. What you should avoid eating is raw mince, since beef cattle carry E. coli. VISIE << - EHEC is een darmbacterie die behoort tot de E. coli groep. Hij is al eens eerder opgedoken op taugé in China en in de VS zijn er partijen vlees mee besmet geraakt, waarschijnlijk omdat de slacht onder onhygiënische omstandigheden had plaatsgevonden. De bacterie maakt een gifstof, die zorgt voor de problemen. Runderen zijn vaak de drager van EHEC en die worden er niet ziek van. We weten nog steeds niet wat de bron van de besmetting is. Het onderzoek daarnaar is erg lastig, want EHEC heeft een incubatietijd van een week tot 10 dagen. Bovendien lopen mensen de eerste dag niet gelijk naar de huisarts. Patiënten moeten zich dus nog herinneren wat ze twee weken eerder hebben gegeten. Stel: de bacterie zat in het water. Dan vind je de bron vermoedelijk niet terug. Of er was een zieke werknemer met diarree die de bacterie op een tuindersbedrijf heeft verspreid. Wellicht is de bron niet meer op te helderen. Maar EHEC is een interessante case voor ons onderwijs, om te laten zien hoe het werkt in de microbiologie. Taugé zou een logische kandidaat geweest zijn. In ons onderwijs gebruiken we taugé als modelgroente omdat er zoveel bacteriën op zitten. Dat komt door de teeltwijze van deze kiemgroente. De taugézaden worden geweekt in een waterbed bij een hoge temperatuur precies de omstandigheden waar bacteriën dol op zijn. Taugé kan dus hoge concentraties bacteriën bevatten. De meeste zijn trouwens niet ziekteverwekkend. Er is in elk geval geen reden tot paniek. Je kunt kiemgroenten goed eten, alleen is het verstandig om de taugé even te blancheren dan zijn de bacteriën dood. Verder is het nooit slim om rauw vlees te eten. Je kunt je biefstukje medium or rare blijven eten, van binnen is het vlees in principe steriel. Het gaat er om dat je het vlees goed aanbraadt, want bacteriën zitten alleen aan de buitenkant. Gehakt moet je wel altijd goed braden. AS 9 juni 2011 RESOURCE

10 10 >> wetenschap Cellen staan in voortdurend contact met elkaar. Zonder die communicatie is complex leven niet mogelijk. Maar kun je dat zichtbaar maken? Ja, denkt Martijn Wapenaar. Hijzelf en veertien medestudenten bedachten een manier om communicatie tussen bacterien met het blote oog zichtbaar te maken. Het team bachelor- en masterstudenten (moleculaire levenswetenschappen, bioinformatica en biotechnologie) vormt de Wageningse deelname aan de internationale genetische knutselcompetitie igem. De competitie (www.igem. org) is bedoeld om het vakgebied van de synthetische biologie te populariseren. Bij deze jonge tak van wetenschap gaat het erom bestaande organismen nieuwe kunstjes te laten doen door extra genetisch materiaal in te bouwen. LICHTSLANG De Wageningers, gesteund door de nieuwe leerstoelgroep System and Synthetic Biology, richten zich op het visueel maken van communicatie tussen cellen. Hun deelname bestaat uit twee projecten. In het ene project proberen de studenten een kolonie E. -coli bacteriën tegelijkertijd en periodiek te laten oplichten. Bacteriën laten oplichten is een veelgebruikt thema in de igem-competitie. Maar van een hele kolonie een soort knipperlicht te maken is nieuw. De moeilijkheid zit m volgens Wapenaar in het knipperen: het licht moet ook weer uit. In het tweede project wordt van de schimmel Aspergillus nidulans een soort levende lichtslang gemaakt. Aan het uiteinde van de schimmeldraad wordt een lichtsignaal opgewekt dat zich vervolgens door de schimmeldraad voortplant. Volgens Wapenaar is zijn team het eerste dat met schimmels werkt. Hij verwacht daar hoge ogen mee te gooien bij de jury. Begin oktober is de finale van de Europese voorronde in Amsterdam. Daarna volgt de echte finale in Boston. RK Wie de Wageningers wil volgen kan terecht op: Team:Wageningen_UR Yakult en Vivit-achtige bacteriedrankjes, probiotica, kunnen allergische klachten van pollen fors verminderen. Ze weten het aantal immuuneiwitten terug te dringen die een belangrijke rol spelen bij een hooikoortsallergie. Tegelijkertijd stimuleren ze de aanmaak van allergie-remmende stoffen. Vooral de melkzuurbacterien Lactobacillus plantarum laat goede resultaten zien. Dat stelt Yvonne Vissers in haar proefschrift dat zij vrijdag 10 juni verdedigt. LOOPNEUS Allergieën zijn een doorgeschoten reactie van het immuunsysteem op lichaamsvreemde stoffen, zoals pollen, huidschilfers of huisstofmijten. Bij een pollenallergie maakt het lichaam zogenaamde IgE immuuneiwitten aan die het binnendringende stuifmeel aanvallen. Daarbij komt onder meer histamine vrij, dat verantwoordelijk is voor de klassieke allergieklachten zoals een loopneus, niezen en tranende en rode ogen. In samenwerking met NIZO en Friesland Campina onderzocht Vissers het effect van vijf melkzuurbacteriën op het immuunsysteem van 62 patiënten met een berkenpollenallergie. Vijf groepen van elk circa tien proefpersonen kregen vier weken lang elke dag een bacteriedrankje, terwijl een zesde groep een drankje zonder bacteriën, een placebo, kreeg. Voor en na de behandeling verzamelden onderzoekers bloed, waarin ze immuun parameters zoals IgE en andere immuuneiwitten maten. Door dit immunologisch bloedbeeld voor en na de inname van de probiotica en de placebo te vergelijken, kon het effect van de bacteriën op het immuunsysteem vastgesteld worden. GOEDE PERSPECTIEVEN Na vier weken was duidelijk dat vier van de vijf gebruikte bacteriestammen zorgden voor een significante afname van het berkenstuifmeel-specifieke IgE. Eén bacteriestam gaf ook een afname van interleukine 5 en 13, signaalstoffen die een allergische reactie stimuleren. Daarnaast was er een toename van signaalstoffen die de allergische reactie juist verminderen. Die bacteriestam biedt goede perspectieven om berkenpollenallergie te verminderen, zegt Vissers. HW The full story? resource.wur.nl/en Wageningen students hope to dazzle the jury of the next igem biotech competition. They want to illuminate (literally) the communication between cells. One project aims to light up an entire colony of E. coli bacteria; a second attempts to turn the Aspergillus nidulans fungus into a string of lights. Probiotic drinks such as Yakult can reduce the symptoms of pollen allergies, claims Yvonne Vissers in the PhD thesis she will defend on Friday 10 June. All the 5 lactic acid bacteria Vissers studied reduced the production of immune proteins underlying allergy symptoms. Lactobacillus plantarum bacteria, which also affected key signal substances, look particularly promising for treating birch pollen allergies. RESOURCE 9 juni 2011

11 post << 11 Ga naar resource.wur.nl. IDEALIS De universiteit wil tijdelijke woningen voor buitenlandse studenten bouwen aan de Haarweg. Idealis heeft er bezwaar tegen omdat de woningen op maar twaalf meter afstand van bestaande studentenkamers komen. Een paar studenten zijn het met Idealis eens, want het is niet fijn als je overburen recht bij je naar binnen kijken. Daarnaast zou het ten koste gaan van de huidige binnentuin, want die wordt aan de zuidkant dichtgebouwd met een lelijk cellenblok. Reageerders vinden het kwalijk dat WUR en Idealis niet met elkaar hebben overlegd. Dan neemt de discussie een wending richting eigen volk eerst. Volgens JH moeten Nederlandse studenten altijd voorrang krijgen voor een kamer, boven buitenlanders. Zeker omdat ze hier gesubsidieerd kennis halen en meteen weer vertrekken. Verbaasde reageerders benadrukken dat studenten euro per jaar collegegeld betalen. En: zonder buitenlanders zou Wageningen een provinciale, in zichzelf gekeerde en weinig dynamische universiteit zijn. Is de bescheiden mening van XL. ILLUSTRATIE: HENK VAN RUITENBEEK ASEED Op de middenpagina van Resource 18 stond een foto van Bert Lotz die in een tent in discussie ging met milieuorganisatie Aseed. Allereerst, alle respect voor Lotz dat hij met Aseed in discussie is gegaan. In een uitgebreide reactie laat hij weten wat er besproken is, waarbij hij ook ruimte laat voor standpunten van Aseed. De twee partijen staan beide voor duurzame productie van goede voeding, maar op drie punten verschillen ze van mening. Ten eerste weet je niet wat genetische veranderingen op lange termijn opleveren. Lotz vindt dat er juist veel kennis is, maar Aseed vindt duizenden jaren veredelen betrouwbaarder dan 30 onderzoek met gen tech. Daarnaast vindt Aseed dat gentech lijnrecht tegenover biologische en agro-ecologische kennis staat, terwijl Lotz vindt dat beide elkaar aanvullen. Een derde punt is de macht van multinationals die productieketens monopoliseren. Lotz denkt dat er mogelijkheden zijn om de nadelige effecten van patenten in te perken, maar Aseed heeft daar weinig vertrouwen in. Kees laat nog weten principieel tegen groepen te zijn die principieel tegen GMO s zijn, en dat er een aantal gewassen zijn die veel potentie hebben. Linda van Aseed: potentie kun je niet eten en het brengt boeren geen brood op de plank. HUISVUIL IDEALIS Idealis besloot, na protest van bewoners, om het huisvuil bij Dijkgraaf weer gewoon te laten ophalen bij de afdelingen. Spottende reacties volgen. Bewoners vinden dat Idealis zonder overleg een goedwerkend systeem overboord hebben gegooid, een experiment onwaardig. Ze zijn boos dat ze door Idealis als een kind worden behandeld. Bewonersorganisatie SFO laat ook weten het niet eens te zijn met de gang van zaken. AE laat fijntjes weten dat volwassenen thuis wel hun eigen vuilnis buiten zetten. STUDENTENRAAD De uitslag van de studentenraadsverkiezingen zijn bekend. Reageerders willen weten wat de rechten van de SR zijn, en in hoeverre ze die rechten in de praktijk gebruiken. Martijn Kuller van VeSte legt uit hoe hij het afgelopen jaar heeft gewerkt: bij een voorstel van de universiteit kan de SR voorwaarden toevoegen die het aanvaardbaar maken voor studenten. Als de RvB dan niet luistert kan de SR het voorstel afkeuren. Maar dat gebeurt slechts sporadisch, schrijft hij. Studenten geven -gewenst of niet - steeds meer bloot, terwijl sommige universiteiten de vuile was juist níet buiten zetten. Dat schrijft Roel Neijts in zijn wekelijkse column Bij de Buren op resource.wur.nl. Hij haalt daarbij Utrecht aan, waar de rector tentamencijfers openbaar wil maken. Merijn Knibbe is voor. Verder schrijft Roel over de Radboud Universiteit, waar de onafhankelijke nieuwssite achter een log-in is gezet. Reageerders willen graag weten hoe transparant de WUR zelf eigenlijk is. Met name de bestuurscultuur. colofon Resource is het magazine en de website voor studenten en medewerkers van Wageningen UR. Resource magazine verschijnt tweewekelijks op donderdag. Een abonnement op het magazine kost 58 (buitenland 131,50) per academisch jaar. Opzeggen een maand voor het eind van de lopende abonnementsperiode (1 augustus). Akkermaalsbos 12, 6708 WB Wageningen. Postbus 409, 6700 AK Wageningen Gebouw 116 (bode 31). T Secretariaat: Thea Kuijpers, T Website: resource.wur.nl. ISSN T T schappen, economie) T VHL), T T T ; basisvormgeving magazine: Nies & Partners bno Nijmegen Kees van der Ark, Marion de Boo, Alexandra Branderhorst, Karin Flapper, Stijn van Gils, Alice van Ginkel, Simone Herrewijn, ir. Yvonne de Hilster, Vita Hommersen, Christoph Janzing, Marleen Klingenberg, Sander de Kraker, Ilse Markensteijn, Karin de Mik, Suzanne Overbeek, ir. Rik Nijland, Tom Rijntjes, Marlot Roelofs, ir. Astrid Smit, Agnes Tol, ir. Joris Tielens, Hoger Onderwijs Persbureau Clare McGregor, Keen-Mun Poon, Clare Wilkinson Foto s Guy Ackermans, Bart de Gouw, Sjoerd Sijsma, Hoge Noorden, Nationale Beeldbank Esther Brouwer, Sebastiaan Donders, Miesjel van Gerwen, Guido de Groot, Karel Hulsteijn, Yvonne Kroese, Annemarie Roos, Henk van Ruitenbeek Extern, Bureau van Vliet, T , Intern (gereduceerd tarief), Hans Weggen, T , Viola Peulen, Corporate communicatie Wageningen UR Resource wordt gedrukt op papier uit verantwoord beheerde bossen. 9 juni 2011 RESOURCE

12 12 >> achtergrond RESOURCE 927 juni augustus

13 achtergrond << 13 Gezond dik met een ASPIRIENTJE De farmaceutische industrie denkt overgewicht te lijf te kunnen gaan met een afslankpil. Twee Wageningse hoogleraren pleiten voor een heel andere aanpak. Met een aspirientje en betutteling is nog een wereld te winnen. tekst: Hans Wolkers / foto s: Miesjel van Gerwen Voor een tijdje was hij er, een succesvolle afslankpil. Die zou de Westerse mens gaan verlossen van volksziekte nummer een: overgewicht. Na torenhoge ontwikkelingskosten kwam de pil in 2006 voor het eerst op de Europese markt. Het middel bevatte rimonabant, een stof die de eetlust onderdrukt door beloningsreceptoren in de hersenen te blokkeren. De pil werkte; mensen vielen daadwerkelijk af. Toch was hij snel weer verdwenen. Het middel remde niet alleen het eetgenot, maar ook veel andere plezierige gevoelens; mensen werden depressief en zelfs suïcidaal. Om die reden werd het wondermiddel al na twee jaar weer van de markt gehaald en was de industrie zeker drie miljard ontwikkelingskosten armer. Intussen is de farmaceutische industrie zich blijven inspannen om die ultieme afslankpil te ontwikkelen, en eten we in het westen nog steeds veel te veel. De groei van het aantal mensen met overgewicht lijkt niet te stoppen en heeft sinds 1980 epidemische vormen aangenomen. Renger Witkamp, hoogleraar Voeding en farmacologie, onderzoekt de relatie tussen voeding en geneesmiddelen. Hij ziet weinig in de paardenmiddelen van de farmaceutische industrie, vanwege de risico s en de bijwerkingen. Er valt volgens hem veel winst te halen uit het beteugelen van de gezondheidsrisico s van het dik zijn. Zo zou je dikke mensen een simpel aspirientje kunnen laten slikken om ze gezond te houden: Als je kijkt op populatieniveau lijkt dit te werken, maar de toepassing bij individuele personen is nog heel ver weg, zegt hij. Zijn collega, Edith Feskens, persoonlijk hoogleraar Voeding, ziet meer in preventie van obesitas. Het zou voor mensen moeilijker moeten worden om voor ongezond te kiezen. ZOETE HAP Bijna de helft van de Nederlanders is te dik en hun aantal neemt nog steeds toe. De oorzaak lijkt te liggen in een on- OVERGEWICHT IN CIJFERS Het aandeel volwassen Nederlanders met overgewicht ligt op zo n 52 procent voor mannen en 42 procent voor vrouwen. Ernstig overgewicht heeft ruim 10 procent van de Nederlandse bevolking, een verdubbeling in dertig jaar. En Nederland doet het niet eens zo slecht vergeleken met de rest van Europa. Op de Zwitsers, Fransen en Italianen na zijn andere Europeanen De basis van vraatzucht lijkt te liggen in de genen verklaarbare drang te veel te eten, met een grote voorkeur voor een vette en zoete hap vol calorieën. Met op iedere hoek van de straat een fastfoodketen of snackbar is het wel heel makkelijk aan de eetverleiding toe te geven. Daarnaast bewegen Nederlanders veel te weinig. Ondertussen vertelt ons verstand ons wel dat we minder moeten eten en meer moeten bewegen, maar dat werkt onvoldoende. Eten is een oerdrift die maar moeilijk te beteugelen is, zegt Witkamp. Het lichaam stimuleert en beloont eten, door de aanmaak van moleculen die voor een gevoel van genot zorgen. Die moleculen binden in de hersenen aan dezelfde receptoren als cannabis en zorgen voor de vol- dikker. De Engelsen en Duitsers zijn de dikste Europeanen met het dubbele aandeel mensen met ernstig overgewicht. Buiten Europa staat VS op eenzame hoogte in de statistieken. Volgens schattingen is bijna driekwart van de Amerikanen te dik, terwijl een derde van de bevolking kampt met ernstig overgewicht. Ook hier zijn die getallen enorm toegenomen over de laatste dertig jaar. Ook het percentage te dikke kinderen neemt onrustbarend toe. Dertig jaar geleden leed zo n zes procent van de kinderen tussen de twee en achttien jaar aan overgewicht, dat is nu met zo n 14 procent meer dan verdubbeld. In de VS wordt het aantal kinderen en tieners met overgewicht geschat op een kwart, een verdrievoudiging in 30 jaar tijd. 9 juni 2011 RESOURCE

14 14 >> achtergrond se mensen een meer dan tien maal verhoogd risico op diabetes. Daarnaast gaat overgewicht vaak samen met een laag gehalte aan gezond cholesterol, HDL, een hoge bloeddruk en, het new kid on the block, ontstoken vetweefsel. Die ontstekingen zijn hoofdverantwoordelijk voor een scala aan ziekten, zoals hart- en vaatziekten en zelfs kanker, denken voedingswetenschappers. Volgens berekeningen van het RIVM ligt de levensverwachting van mensen met ernstig overgewicht, net als bij rokers, zes tot zeven jaar lager dan van mensen met een normaal gewicht. Het aantal gezonde en arbeidsproductieve jaren daalt voor dikke mensen fors, met vijf tot vijftien jaar. Hierdoor is overgewicht niet alleen een aanslag op de gezondheid, maar ook op het nationale budget. De kosten voor zorg en arbeidsverzuim lopen op tot 1,2 miljard euro per jaar, 2 procent van de totale zorguitgaven in Nederland, zo berekende het RIVM. In de VS zijn die kosten opgelopen tot zo n 150 miljard dollar (100 miljard euro). doening die we ervaren na een goede maaltijd. De basis van deze verslaving en vraatzucht lijkt te liggen in de genen. De prehistorische mens wist maar nooit wanneer het volgende maal zich zou aandienen. Als er eten was nam hij het zekere voor het onzekere en propte zich vol. Het Dieetgoeroes verdienen massaal geld aan crashdiëten waarvan de werking discutabel is overschot aan voeding werd door het lichaam omgezet in vetweefsel, om perioden van schaarste mee te overbruggen. METABOLE ELLENDE Diezelfde genen zijn een ramp in de Westerse samenleving met voedsel in overvloed. Want met overgewicht ontstaan vele problemen. Simpelweg geldt hoe dikker, hoe groter de risico s op allerlei ziekten. Obesitas is op zich geen probleem, maar de metabole ellende die het met zich meebrengt wel, stelt Edith Feskens. Zo hebben obe- PATATJE MET Het oplossen van de obesitasproblematiek met een simpele pil is een enorme uitdaging, zo ondervindt de farmaceutische industrie door schade en schande. Als je chemisch op een knopje drukt om bijvoorbeeld de eetlust of vetopslag te remmen heeft het lichaam wel weer een by pass route die dit omzeilt legt Witkamp uit. Chemisch ingrijpen op de hersenen werkt nog het beste, maar ook dat is vanwege de bijwerkingen riskant. Ondanks het debacle met de eerste succesvolle afslankpil werkt de farmaceutische industrie onverdroten door aan de ontwikkeling van de wonderpil. Sinds kort is er onder de naam Alli een afslankpil zonder recept verkrijgbaar bij de apotheek en op internet. De verkoop loopt goed. De pil bevat de stof orlistat, die voorkomt dat vetten in de darm worden afgebroken, waardoor het lichaam ze niet kan opnemen. Nadeel van het middel is dat het onverteerde vet na een patatje met letterlijk tussen je billen wegloopt. Gebruikers van orlistat gebruiken daarom vaak een inlegkruisje in hun onderbroek. De industrie zoekt intensief verder naar pillen zonder onplezierige bijwerkingen. Een van de meest extreme middelen die momenteel wordt getest komt uit de kankertherapie. Het gaat om zogenaamde angiogenese-remmers, die de bloedvatvorming in de tumor vertragen, waardoor de doorbloeding vermindert en de groei stagneert. De gedachte is dat je ditzelfde kunstje bij vetweefsel kunt uithalen. VETTAX Witkamp vindt dat het overgrote deel van de mensen met overgewicht niet aan dit soort zware medicijnen moet. Ik bekijk de ontwikkelingen bij de farmaceutische industrie met verbazing, zegt hij. Wetenschappelijk is het interessant, maar ik vraag me af of dit wat oplevert, vanwege de risico s en bijwerkingen. Operatief ingrijpen werkt nog het RESOURCE 9 juni 2011

15 achtergrond << 15 best: een maagband of chirurgische verkleining van de maag is zeer effectief. Natuurlijk zou gedragsverandering de ideale remedie tegen obesitas zijn. Meer bewegen en minderen en vooral gezonder eten is een voor de hand liggende weg naar een slankere samenleving. Maar hoe krijg je dik Nederland zover? Volgens hoogleraar Feskens moet het voor mensen moeilijker worden voor ongezond te kiezen. Dat kan bijvoorbeeld door ongezond voedsel extra te belasten met een vettax, het aantal snackbars en fastfoodrestaurants wettelijk te beperken en schoolkantines geen junkfood meer te laten verkopen. Ik kijk met verbazing naar het eten in de schoolkantines; vette snacks en frisdrank, licht Feskens toe. Er is hier nog een wereld te winnen. En diëten? Feskens gelooft hier niet in. Waar het volgens haar om gaat is een gezonde lifestyle. Het is de hoogleraar een doorn in het oog dat dieetgoeroes massaal geld verdienen aan crashdiëten waarvan de werking discutabel is. Ik ben wel een beetje een gefrustreerde preventiedeskundige met te weinig geld, die vecht tegen de industrie en bedenkers van diëten, zegt Feskens. Ik vind dat een deel van het geld dat wordt verdiend aan dat soort zaken, verplicht in voedingsonderzoek gestoken moet worden. VREETMACHINES Witkamp is niet optimistisch over de oplossing van het obesitasprobleem. We blijven nu eenmaal enorm efficiënte vreetmachines, zegt hij. Volgens de hoogleraar zou het daarom een grote winst zijn als we de gezondheidsrisico s van het dik zijn zouden kunnen beteugelen. Sudderende ontstekingen in het vetweefsel vormen de kern van het probleem. Die ontstekingen moeten daarom worden aangepakt. Al in de 19e eeuw bleek het net ontdekte aspirientje, een ontstekingsremmer, een super dikke vrouw met diabetes wonderbaarlijk van haar ziekte af te helpen, vertelt Witkamp. De patiënte belandde wel van de regen in de drup, want vanwege de hoge dosis aspirine kreeg ze vervolgens ernstige maagproblemen. Dat probleem speelt niet bij sommige moderne ontstekingsremmende voedingsmiddelen, zoals onverzadigde vetten en rode wijn. Resveratrol, een stof die van nature in rode wijn voorkomt, blijkt de gezondheid en overleving van dikke muizen dramatisch ter verhogen. De dikke muizen waren net zo gezond als dunne muizen, mogelijk vanwege het anti-ontstekingseffect van resveratrol, verduidelijkt Witkamp. CHRONISCHE ONTSTEKINGEN Voor ongedisciplineerde eters die geen wijn drinken is een dagelijkse dosis aspirine wellicht ook een oplossing om het vet gezond te houden. Volgens Witkamp werkt dit wondermiddel al bij lage doseringen tegen de chronische ontstekingen. Toch is het maar de vraag of mensen bereid zijn dagelijks pillen te slikken. Mensen houden niet van medicijnen, de therapietrouw is laag. Ik denk niet dat het gaat lukken. Hoogleraar Feskens ziet met goede voorlichting en begeleiding wel degelijk een kans de vervettende bevolking zonder pillen en poeders dunner en vooral gezonder te krijgen. Ik denk dat de strijd te winnen is, maar dan moeten we inzetten op een mix van maatregelen die voor een gezondere lifestyle zorgt: sporten in groepjes, begeleiding door een diëtist en minder eten. En die aanpak heeft al bescheiden successen geboekt. Bij dikke mensen die kozen voor deze mix van maatregelen, begeleid door een diëtist en bewegingstherapeut, halveerde het aantal nieuwe diabetespatiënten. Betuttelend? Ja, maar wie die betutteling nodig heeft zou haar moeten krijgen. Er bestond een goed plan om zo n aanpak in de basisverzekering op te nemen, maar daar heeft minister Schippers nu een stokje voor gestoken. Sterker, het budget voor leefstijl wordt door haar flink gekort. De hoogrisicogroep is hier beslist niet mee geholpen. SIZING UP THE OBESITY PROBLEM A miracle slimming pill was launched in 2006 but had to be withdrawn when it proved to cause depression. Undaunted, the pharmaceutical industry is still working to create a pill that can rid the west of public health risk number one: overweight. Meanwhile the problem keeps on growing: genetically we are programmed for scarcity, eating as much as we can a good strategy in the stone age, but a recipe for disaster when there s fast food on every street corner. Wageningen professors of nutrition Renger Witkamp and Edith Feskens do not see much future in the magic pill idea. Witkamp thinks it would be safer and more effective to tackle the ill effects of overweight, most of which stem from inflammation of fatty tissue. This can be done with a daily aspirin, a glass of red wine or an adequate intake of unsaturated fats. Professor Feskens favours prevention over cure and thinks changing people s behaviour is possible. Not with crash diets a trend Feskens deplores but with a new lifestyle, under the guidance of dieticians and exercise therapists. Not only will people feel better, but the economy will gain too, as weight-related health care and lost productivity currently costs the Netherlands 1.2 billion euros a year. The full story? resource.wur.nl/en 9 juni 2011 RESOURCE

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Script. The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide.

Script. The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide. Script The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide. The downside? It s also responsible for a large proportion of greenhouse gas and other

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Als je zo'n zinnetje moet leren dan weet je best al wat woorden van dit zinnetje.

Als je zo'n zinnetje moet leren dan weet je best al wat woorden van dit zinnetje. ENGLISH, WE WILL DO BETTER! LESSON FIVE Beste leerling! Fijn dat je er nog steeds aan werkt om je kennis van de Engelse taal te verbeteren! Daar zul je straks in de brugklas veel voordeel van hebben! HOE

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33222 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33222 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33222 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Braak, Bas ter Title: Carcinogenicity of insulin analogues Issue Date: 2015-06-18

Nadere informatie

Look ahead. Find out. Worksheet. BLT Sandwich

Look ahead. Find out. Worksheet. BLT Sandwich 1 Look ahead Bekijk de tekst hieronder. Wat voor een tekst is dit? boodschappenlijst voor een feest menu voor een feestmaaltijd recept voor een bijzondere lunch BLT Sandwich Most people eat this sandwich

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Doe aan preventie en neem klachten serieus

Doe aan preventie en neem klachten serieus RSI heet voluit repetitive strain injury. Vroeger werd het ook wel muisarm genoemd, maar dat is te beperkt. RSI is een verzamelnaam voor vage maar wel èchte klachten aan nek, schouders, armen, polsen,

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Als je je richt op resultaten, dan zul je niet veranderen. Als je je richt op verandering, dan zul je resultaten behalen.

Als je je richt op resultaten, dan zul je niet veranderen. Als je je richt op verandering, dan zul je resultaten behalen. Als je je richt op resultaten, dan zul je niet veranderen. Als je je richt op verandering, dan zul je resultaten behalen. Als alles tegenzit, bedenk dan dat een vliegtuig opstijgt bij tegenwind, niet met

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

Module Voeding & Gezondheid. Grip op je gezondheid met voeding

Module Voeding & Gezondheid. Grip op je gezondheid met voeding Module Voeding & Gezondheid Grip op je gezondheid met voeding Introductie Olivia Bijman, dietist i.o. aan Haagse Hogeschool, The Happy Green Lifestyle.com Holistische gezondheid, duurzame levensstijl en

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

HRM in de publieke en private sector

HRM in de publieke en private sector HRM in de publieke en private sector Nieuwe kansen en mogelijkheden of einde oefening? Frank Lekanne Deprez 16 november 2011 Leadership Entrepreneurship Stewardship info@nyenrode.nl +31 (0)346-291 291

Nadere informatie

It s time for us to do something about the health of our nation

It s time for us to do something about the health of our nation It s time for us to do something about the health of our nation april 2013 Aanleiding We maken ons zorgen over de verslechterende gezondheid van onze jeugd Percentage overgewicht jongeren blijft stijgen

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN Dr Doede J Binnema Programm leader Food&Nutrition HANNN Why is a cluster needed? Healthy Ageing has become an important pillar of R&D (e.g. Lifelines & ERIBA) in the three provinces of the Northern Netherlands

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

Group 2a 1. How many children do you have in your class?

Group 2a 1. How many children do you have in your class? Drop Out Center Questions March 12&13 Group 2a 1. How many children do you have in your class? Ik heet Vinayagamoorthy, ik ben 13 jaar oud en ik zit in groep 6 hier. Ik zit op een openbare school met alleen

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

TALENTINFO. Belangrijke data. Reist u mee met unit wit?

TALENTINFO. Belangrijke data. Reist u mee met unit wit? TALENTINFO Belangrijke data Maart/april Reist u mee met unit wit? Reis door je lichaam samen met unit wit Reis door je lichaam dat was het onderwerp van afgelopen weken in unit wit. En nog steeds zijn

Nadere informatie

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER FREE DOCUMENTATION Promotion for the gift-wrapping service/shop was part of the XTRA Leuk Shoppen in de Marikenstraat (XTRA Great Shopping in Marikenstraat) campaign, which also communicated about Sunday

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum?

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? 1 Shopping mall Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? The Tower - Shopping mall 1 Bookshop Blackwell s Waterstones

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

Duurzaam Mobiel? Nieuwe Verdien- en Business Modellen Borne 12.04.13. Prof. Dr. Jan Jonker Nijmegen School of Management Radboud University Nijmegen

Duurzaam Mobiel? Nieuwe Verdien- en Business Modellen Borne 12.04.13. Prof. Dr. Jan Jonker Nijmegen School of Management Radboud University Nijmegen Duurzaam Mobiel? Nieuwe Verdien- en Business Modellen Borne 12.04.13 Prof. Dr. Jan Jonker Nijmegen School of Management Radboud University Nijmegen Een maatschappij met onzekere opgaven Politiek Maatschappij

Nadere informatie

Op de fiets naar school

Op de fiets naar school In beweging Voorlichting over calorieën of aansporingen tot meer beweging zijn niet genoeg in de strijd tegen overgewicht. Wat beter helpt is een wijkgerichte aanpak om het bewoners zo gemakkelijk mogelijk

Nadere informatie

De Top 10 Dieet Mythen

De Top 10 Dieet Mythen - 1 - De Top 10 Dieet Mythen Een dieet volhouden is nooit makkelijk, zeker niet met de overvloed aan dieet mythen. Het is het vaak moeilijk een onderscheid te maken tussen effectieve afval technieken/strategieën

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL 2004

Bijlage VMBO-GL en TL 2004 Bijlage VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 1 BIOLOGIE CSE GL EN TL BIOLOGIE VBO-MAVO-D Deze bijlage bevat informatie. 400009-1-586-543b BIOTECHNOLOGIE INFORMATIE 1 OUDE TECHNIEKEN Al eeuwen gebruiken mensen organismen

Nadere informatie

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Handleiding/Manual Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Inhoudsopgave / Table of Contents 1 Verbinden met het gebruik van

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation!

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University Internationaal Instituut voor

Nadere informatie

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 12 THE FUTURE PAST TENSE DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 12.1 FUTURE PAST Als je over het verleden praat, maar iets wilt vertellen over wat toen in de toekomst was, gebruik je ook de Future,

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Vitaminen en mineralen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Vitaminen 3 Mineralen 4 Voeding 4 Dagelijkse behoefte 4 Wanneer extra vitaminen gebruiken

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Bijeenkomst Alumni Wageningen. Datum 15 april 2014. Bijdrage van de veredeling aan de wereldvoedselvoorziening

Bijeenkomst Alumni Wageningen. Datum 15 april 2014. Bijdrage van de veredeling aan de wereldvoedselvoorziening Bijeenkomst Alumni Wageningen Datum 15 april 2014 Bijdrage van de veredeling aan de wereldvoedselvoorziening Wageningen NM 10 1971 1979 Jan Omvlee 100% zelfstandig 100% mensen 100% groenten Onze aanpak

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Ik zal eerlijk met je zijn. Afvallen is één van de moeilijkste dingen die je kan doen als mens. Waarom? Omdat ons lichaam

Nadere informatie

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen Samenvatting Er bestaan al jaren de zogeheten Richtlijnen voor goede voeding, die beschrijven wat een gezonde voeding inhoudt. Maar in hoeverre is een gezonde voeding ook duurzaam? Daarover gaat dit advies.

Nadere informatie

Bevlogenheid in de Context van het Voortgezet Onderwijs. Impact van Vermoeidheid, Leeftijd en Werkervaring

Bevlogenheid in de Context van het Voortgezet Onderwijs. Impact van Vermoeidheid, Leeftijd en Werkervaring Bevlogenheid in de Context van het Voortgezet Onderwijs Impact van Vermoeidheid, Leeftijd en Werkervaring Engagement in the Context of Secondary Education Impact of Fatigue, Age and Experience Wiel Frins

Nadere informatie

Reflectie op de uitkomsten uit het. Ed Peelen. onderzoek

Reflectie op de uitkomsten uit het. Ed Peelen. onderzoek Reflectie op de uitkomsten uit het Ed Peelen onderzoek 1 Kader onderzoek BTC Media Test Verschillende communicatiemiddelen (e-mailnieuwsbrief, digitaal magazine, social media, apps, website) Hoe worden

Nadere informatie

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn IE in de LED-wereld praktijkvoorbeelden, tips & trucs Hub Dohmen twitter: http://twitter.com/hdohmen LinkedIn: http://nl.linkedin.com/in/hubdohmen

Nadere informatie

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Need To Know info Introductie Kennismaking Opzet van colleges, hoe wordt er getoetst Wat gaan we de

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

17 AUGUSTUS 2015 DUURZAAMHEIDSVRAAGSTUK MILIEUVERVUILING EN ALLERGIEËN. Actuele Topics in Aardrijkskunde 2014-2015 GULIZAR HEYECAN 3SA2

17 AUGUSTUS 2015 DUURZAAMHEIDSVRAAGSTUK MILIEUVERVUILING EN ALLERGIEËN. Actuele Topics in Aardrijkskunde 2014-2015 GULIZAR HEYECAN 3SA2 17 AUGUSTUS 2015 DUURZAAMHEIDSVRAAGSTUK MILIEUVERVUILING EN ALLERGIEËN Actuele Topics in Aardrijkskunde 2014-2015 GULIZAR HEYECAN 3SA2 Inhoud 1. Allergieën (Bevolking)... 2 2. Oorzaken van allergieën (Biosfeer,

Nadere informatie

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen.

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Amersfoort, Bussum, Den Haag, 5 april 2007 Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Oproep aan de leden van de vaste commissie

Nadere informatie