intelligente verpakkingen GEMEENGOED BINNEN ENKELE JAREN?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "intelligente verpakkingen GEMEENGOED BINNEN ENKELE JAREN?"

Transcriptie

1 SEPTEMBER 2013 I N D U S T R Y ONAFHANKELIJK MAGAZINE VOOR DE VOEDINGSMIDDELENINDUSTRIE - 13 DE JAARGANG NR. 5 intelligente verpakkingen GEMEENGOED BINNEN ENKELE JAREN? la e n erie EXPORTPRODUCT BIJ UITSTEK

2 I N D U S T R Y SEPTEMBER 2013 EEN REALISATIE VAN bvba Evolution Media Group Vlasstraat Wielsbeke Tel Fax HOOFDREDACTIE Els Jonckheere tel REDACTIE Bert Claes Els Jonckheere Stijn Vanbiervliet Mieke Witdouck FOTOGRAFIE Marc Masschelein COVER RECLAMEREGIE Annick Bauwens, tel François Drory, tel ABONNEMENTENSERVICE Jaarabonnement: 35 Buitenland: 54 Tel De abonnementen kunnen maandelijks onderschreven worden ING VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Mieke Witdouck Vlasstraat 17, 8710 Wielsbeke VOORWOORD 03 Samen voor meer slagkracht! ACTUA 04 Telex 12 Internationaal nieuws BEDRIJF IN KIJKER 08 PepsiCo Veurne recycleert water DOSSIER VERPAKKINGEN 16 Intelligente verpakkingen KENNISINSTELLINGEN 28 Pack4Food en verpakken van voeding DOSSIER CHOCOLADE & CONFISERIE 34 Centho: Belgische chocolade is een exportproduct bij uitstek. 39 Versie 2 Autocontrolegids goedgekeurd. 40 Confiserie Geldhof: Innovatief met confiserie. 44 Vloeigedrag van chocolade. 48 Godiva: Marketing in de chocoladesector. your partners for the food industry.

3 VOORWOORD / food INDUSTRY / SEPTEMBER 2013 / 3 SAMEN VOOR MEER SLAGKRACHT! Voorwoord door Kris Dooms VICEVOORZITTER CHOPRABISCO Sinds 1 januari 2013 is FENACO, de Koninklijke Beroepsvereniging der meesters suiker- en chocoladebewerkers, geïntegreerd in CHOPRABISCO, de Koninklijke Belgische Vereniging van de Biscuit-, Chocolade-, Praline- en Suikergoedindustrie. Beide werkten al jaren samen om de belangen van de sector te verdedigen. Ondanks hun eigen doelgroep en speci eke accenten, werd altijd al vanuit eenzelfde belang in overleg gewerkt. Dankzij deze gezamenlijke initiatieven groeide er tussen beide organisaties een groot vertrouwen en wederzijds respect. Onder impuls van beide voorzitters is er niet alleen een balans van deze positieve samenwerking opgemaakt, maar ook een interne analyse over de sterke en zwakke punten van beide organisaties. Hierdoor werd nog duidelijker in welke mate ze elkaar kunnen aanvullen en versterken. De dienstverlening naar de leden toe en de verdediging van de sector vormen de drijfveer van hun bestaan. Deze integratie komt de belangen van de leden ten goede en biedt een uniek platform om naar de overheid en anderen toe de gezamenlijke boodschap duidelijker over te brengen. Naar mijn bescheiden mening zijn we de eerste en enige beroepsvereniging die artisanale en multinationale bedrijven verenigt. En we doen dit onder het motto samen voor meer slagkracht. Dit zijn geen holle woorden, maar een weerspiegeling van een economische realiteit. Er beweegt van alles op dit ogenblik: bedrijven worden overgenomen of fusioneren, er ontstaan samenwerkingsverbanden rond projecten, Samenwerken wordt het sleutelwoord voor veel bedrijven, niet alleen in de chocoladewereld maar in de hele voedingsector. Het project FOOD.be is daar een mooi voorbeeld van. Door dergelijke initiatieven ontstaat er nieuwe dynamiek die zelfs voor een kruisbestuiving tussen de sectoren kan zorgen. Ook de Wereld Expo 2015 in Milaan, die in het teken van voeding staat, kan zo n catharsis worden. Chocolade zal er zeker zijn vertegenwoordigd. Maar indien we met zijn allen (de verschillende subsectoren) samenwerken, dan ben ik ervan overtuigd dat we onze sectoren in een positieve spotlight kunnen brengen. En daar kunnen alle Belgische voedingsproducenten alleen maar beter van worden. Laten we met zijn allen voor meer slagkracht gaan!

4 4 - SEPTEMBER 2013 / food INDUSTRY / TELEX ACTUA TELEX MPS Meat Processing Systems nam KJ Industries over Tetra Pak zal voor haar 13 miljard verpakkingen die in Brazilië worden geproduceerd nog enkel thermoplastische harsen van Braskem gebruiken Danone lanceert met alle mogelijke informatie over yoghurt Diageo lanceert Bushmills Irish Honey op de Belgische markt: de eerste whisky met honingsmaak Vincent Florizoone van restaurant Grand Cabaret ontwikkelde samen met de Amerikaanse Nicholas Harmon vlees dat met Belgisch bier is getatoeëerd Hessing neemt gesneden fruit activiteiten Chiquita Benelux over Barry Callebaut opende haar eerste Chocolade Academie in Zuid Amerika Na de vakantie start de bouw van het Open Innovation Center Feed Design Lab Een jaar na oprichting kondigt de Belgische Alliantie aan dat 31 % van de Belgische palmolie al duurzaam is Naar aanleiding van het WK 2014 lanceert Jupiler blikken met de individuele afbeeldingen van de Rode Duivels De Twix White komt terug: een limited edition van krokante biscuit, smeuïge karamel en een laagje witte chocolade Diageo bracht de Parrot Bay op de markt: een bevroren cocktail die vanuit zakjes gemakkelijk in een glas kan worden geknepen VLEES(WAREN) VERBRUIK IN 2012 Belg blijft vleeseter De Belg is en blijft op zijn stukje vlees belust. Toch neemt het thuisverbruik de laatste jaren licht af, mede onder invloed van de economische crisis en een tegenvallend barbecueseizoen in Het vleeswarenverbruik blijft dan weer stabiel. Dit blijkt uit een onderzoek van GfK PanelServices Benelux in opdracht van VLAM. OPLEIDINGEN / SEMINARIES Fenavian organiseert met Provikmo twee informatieavonden over arbeidsongevallen in een vleeswarenbedrijf. Bedoeling is de aanwezigen aan de hand van praktische en herkenbare voorbeelden uitleg over de soms complexe veiligheidsmaterie te geven. Op 19/09 is er een sessie voorzien in Provikmo, Rijksweg 9, 2870 Puurs. En op 26/09 kunt u terecht bij Provikmo in de Dirk Martensstraat 26/1, 8200 Sint-Andries- Brugge. Het startschot wordt om 19 uur gegeven. Voor meer informatie kunt u terecht bij Jos Schockaert op Inschrijven kan op Op 17 oktober van 13u00 tot 18u30 organiseren Fenavian en ILVO-Technologie & Voeding het seminarie Bestrijding van condens- en schimmelvorming in de vleesverwerkende industrie. De focus ligt onder meer op het voedselveiligheidsaspect en mogelijke reiniging. Er zijn enkele praktische cases en u hoort welke tips en tricks u kunt toepassen. Tevens is er een open discussie en een interactief panelgesprek voorzien. Plaats van het gebeuren is ILVO, Brusselsesteenweg 370, 9090 Melle. Participatie kost 100 euro; inschrijven kan op vlaanderen.be/nl/agenda/registratieseminariecondensenschimmelvorming De voorbije jaren is het volumeaandeel van vers vlees (rund, kalf, varken, schaap, lam, paard, organen en vleesmengelingen) lichtjes gedaald. In 2012 haalde vlees nog 62,3 % tegenover 12,3 % voor vis en 25,3 % voor gevogelte, wild en konijn. De aankoop van vegetarische alternatieven kende een stijging van 4,6 % tegenover 2011, maar bleef erg beperkt tot 218 gram per capita. Maar liefst 95,4 % van het aangekochte volume vlees is vers. AANKOOP VLEES DAALT De Belg kocht in 2012 gemiddeld 21,6 kg vers vlees. Dat is 4,5 % minder dan in Dankzij de gestegen prijzen bleven de bestedingen stabiel op 201,6 euro per capita. Maar liefst 98,3 % van de Belgische gezinnen kocht vers vlees. Maar de gemiddelde aankoopfrequentie daalde lichtjes tot 47,2 keer per jaar was trouwens een atypisch jaar. Voor het eerst in jaren verliezen de vleesmengelingen duidelijk terrein (-5,5 %). Met een thuisverbruik van 7,56 kg per capita blijven ze echter wel het grootste segment (34,9 %). Meer Belgen (93,2 %) hebben de categorie gekocht, maar de aankoopfrequentie liep terug van 20,7 naar 20,4. De tweede grootste categorie is het varkensvlees. Haar volumeaandeel steeg naar 30,1 %, wat goed is voor een verbruik van 6,51 kg per capita. De besteding nam met 1,4 % toe, tot een totaal van 51,5 euro per capita. Iets meer mensen kochten varkensvlees, maar de aankoopfrequentie daalde tot 17,7. Puur rundvlees heeft een volumeaandeel van 26,4 %. De Belg kocht er gemiddeld 5,71 kg van, wat 4,7 % minder is dan in Ook het kalfsvleesverbruik kende een sterke achteruitgang, zowel op het vlak van volume (-6,8 % tot 0,84 kg/capita) als besteding (-3,3 % tot 11,6 euro/capita). Deze categorie was in 2012 nog goed voor 3,9 % volumeaandeel. Schapen- en lamsvlees stegen

5 TELEX / food INDUSTRY / SEPTEMBER met 3,1 % en kwamen uit op een thuisverbruik van 0,63 kg/capita. In bestedingen bedroeg de groei 3,9 % en dat bracht de besteding op 8,8 euro/capita. Het aantal kopende gezinnen ging erop vooruit, terwijl de aankoopfrequentie quasi stabiel bleef. Schapen- en lamsvlees waren goed voor een volumeaandeel van 2,9 %. Het paardenvleesverbruik viel in 2012 met 10,4 % sterk terug tot 186 gram per capita. VERSCHILLEN PER REGIO EN LEEFTIJD De Waal blijft een grotere vleeseter dan de Vlaming en Brusselaar: 23,65 versus 20,57 en 21,21 kg/capita. Het vleesverbruik verschilt ook naargelang de leeftijd. Gezinnen met een vrouw tussen 50 en 64 jaar kochten in 2012 met 26,46 kg per capita maar liefst 55 % meer vlees dan jonge gezinnen. Voor de populairste vleessoorten is er weinig verschil tussen Vlaanderen, Wallonië en Brussel. Wel scoren de vleesmengelingen duidelijk beter bij jonge gezinnen. Vooral rundvlees heeft een ouder pro el. En ook de minder belangrijke vleessoorten worden veel vaker door 50-plussers gegeten. Inox afvoergoten & vloerafvoerputten Punt- & lijnafwatering NIEUW! voor 100% hygiëne! ACO Inox VRAAG DE NIEUWE BROCHURE AAN! De bijbel voor grootkeukens, voedings-, farma- en chemische industrie Mail naar: HARD DISCOUNT GAAT EROP VOORUIT DIS 1 en de slager zijn met 39,2 en 28,2 % volumeaandeel nog steeds de meest bezochte winkelkanalen voor vleesaankoop. De slager verloor de voorbije jaren wel terrein. In 2012 was dit vooral ten voordele van de hard discount die een volumeaandeel van 8,6 % haalde. Tenslotte nog dit: 80 tot 100 % van het aangeboden vlees is van Belgische origine. Productoverzicht van het ACO Inox gamma voor grootkeukens, voedings-, farmaceutische en chemische industrie VLOERAFVOERPUTTEN ROOSTERKANALEN SLEUFKANALEN VLEESWARENVERBRUIK BLIJFT STABIEL De Belg kocht vorig jaar 11,34 kg vleeswaren voor thuisverbruik, een stabiel volume ten opzichte van de voorbije jaren. Door de prijsstijgingen namen de bestedingen wel toe, en dit met 2,1 % tot 129,81 euro per capita. Het aantal kopers bleef op het hoge peil van 99 gezinnen op 100 en de aankoopfrequentie steeg lichtjes naar 51,7 keer per jaar. Het thuisverbruik van vleeswaren ligt het hoogst in Wallonië (12,23 kg/capita). In Vlaanderen en Brussel wordt gemiddeld 11,15 kg en 9,47 kg per persoon gegeten. Er zijn ook verschillen in voorkeur. Gevogeltebereidingen, andere vleeswarenproducten, salami, paté en zoutwaren vallen meer in de smaak bij de Vlaming. Gekookte ham, kookworsten en andere kookwaren zijn dan weer populairder in Wallonië. Vleeswaren worden steeds meer in voorverpakte vorm verkocht. In 2012 was dat maar liefst 73,5 %, tegenover 66,8 % in Terzijde: het Meesterlyck label scoorde goed. Bijna 57 % van de gezinnen (tegenover 48 % in 2008) kocht vleeswaren met dit label. VERSCHUIVINGEN IN ASSORTIMENT Binnen de charcuteriemarkt wijzigen de aandelen van de verschillende segmenten over het algemeen vrij weinig. Toch waren er in 2012 enkele verschuivingen merkbaar. Salami, zoutwaren, gekookte ham en voornamelijk kip- en kalkoenbereidingen konden hun ACO Passavant n.v., Preenakker 8, 1785 Merchtem, Tel , Fax

6 6 - SEPTEMBER 2013 / food INDUSTRY / TELEX ACTUA en kipbereidingen kenden de afgelopen jaren de meest opvallende groei en ook in 2012 won deze categorie aan belang. NIEUW NL BE allesondercontrole.com Hygiena MicroSnap Total. Bepaal totaal kiemgetal in 7 uur. De Belg kocht gemiddeld 5,71 kg puur rundvlees, wat 4,7 % minder is dan in volumeaandeel vergroten, dit ten nadele van overige charcuterie, overige kookwaren, paté en voornamelijk kookworsten. Het volumeaandeel van de populairste categorie zoutwaren bleef de voorbije jaren vrij stabiel tot licht groeiend en bedroeg in ,8 %. Het aandeel van de tweede populairste charcuteriesoort gekookte hammen stond lange tijd wat onder druk, maar in 2012 kende ze een duidelijke stijging (tot 21,7 %). Salami vormde het derde grootste segment met 14,3 %. Daarna volgden kookworsten (11,2 %), andere kookwaren (10,2 % - o.a. kopproducten en vleesbrood), gevogeltebereidingen (7,6 %), paté (6,4 %) en andere producten (5,7 %). De kalkoen- SLAGER VERLIEST VERDER TERREIN De Belg koopt zijn vleeswaren voornamelijk in de supermarkt. De marktleider DIS 1 was in 2012 goed voor 35,8 % van de verkoop, maar verliest terrein ten voordele van de hard discount (29,9 %). De slager (12,6 %) verloor al in 2011 zijn derde plaats aan de buurtsupermarkten (15,4 %) en valt in 2012 nog sterker terug. De Belg trok vooral naar de slager voor andere charcuterieproducten (zoals droge worst, bierworst, rosbief, varkensgebraad ), paté en andere kookwaren. In de DIS 1 werden in verhouding meer gekookte ham, salami en zoutwaren gekocht. De hard discount was dan weer het populairste kanaal voor gevogeltebereidingen (42,9 %) en salami (35,9 %). De grootste fabrikant van thermoforming machines van Italië - Reeds machines geïnstalleerd - Gespecialiseerd in de voedings- en farmaceutische sector - De nieuwe Thera 250, strak budget - Aarzel niet om een offerte te vragen De specialist in operculatiemachines Semi-automatische machine UNIEK bij Tecnovac, als uw productie stijgt kan u de mal overbrengen naar de automatische ATHENA Athéna Dual Drive Vlaanderen: ADS MAT GSM Wallonië: T F

7 / food INDUSTRY / SEPTEMBER DRINKTEC 2013: TECHNOLOGIE, MARKTEN, MARKETING Evenementen in het forum programma van drinktec 2013 tonen de beste dranken, de beste drankenexperts en de beste drankrecepten! Drinktec, s werelds leidende vakbeurs voor de dranken- en vloeibare voedselindustrie, welke van 16 t/m 20 september 2013 plaatsvindt in München, heeft veel te bieden, niet alleen op het gebied van de presentaties door de exposanten. Want naast ongeveer 1500 exposanten uit rond de 70 landen, die hun producten en oplossingen over het gehele spectrum van de dranken- en vloeibare voedseltechnologie, inclusief verpakkingen en marketing ideeën tonen, is er ook een forum programma. Zo is bijvoorbeeld geheel nieuw in 2013 The Innovation Flow Lounge, een netwerk platform waar ideeën en trends in dranken-marketing worden besproken. In het drinktec-forum zullen insiders over huidige thema s in de technologie, markten en marketing praten. Ook bezoekers aan de drinktec kunnen plaatsnemen op de eerste rang wanneer de European Beer Stars en World Champion Beer Sommelier bekend worden gemaakt. Een overzicht van de hoogtepunten van het forum vindt u op bij het Supporting Programme. Dataloggers voor temperatuur en vocht. Groot display Gratis Comsoft software Eenvoudige uitlezing via USB QUALITY PARTNER, PIONIER IN METAGENOMICA Als specialist in kwaliteitscontrole voor voeding en cosmetica staat Quality Partner sinds zijn ontstaan garant voor een uitgebreide dienstverlening in overeenstemming met de meest recente technologische innovaties in de voedingssector. Het unieke aanbod is gebaseerd op de expertise van een multidisciplinair team. Dankzij de nieuwe DNA-techniek metagenomica slaagt Quality Partner erin om de productie van kwaliteitsvolle, veilige en concurrentiële producten naar een hoger niveau te tillen en dat in een voedingsmarkt in constante evolutie. Wat is het grote voordeel van metagenomica in de voedingssector? Het is een volledig nieuwe technologie die revolutionaire perspectieven biedt in vergelijking met traditionele analysemethodes: 1 enkele analyse volstaat voortaan om duizenden microorganismes te identi ceren in een voedingsmiddel. Dit levert o.a. heel wat voordelen op: kwaliteitsverbetering van het voedingsmiddel door identi catie en beheer van de groei- ora tijdens het bewaarproces identi catie van de oorsprong van een besmettingsbron verlenging van de houdbaarheidsduur van een product door elke verandering in het productieproces te preciseren Deze innovatieve technologie is voortaan beschikbaar voor alle actoren die betrokken zijn bij de voedselketen, van riek tot vork: industrie, retail, onderzoekscentra, producenten van probiotica, gistproducenten, enz.

8 8 / SEPTEMBER 2013 / food INDUSTRY / BEDRIJF IN KIJKER TEKST ELS JONCKHEERE - FOTO S PEPSICO PEPSICO VEURNE RECYCLEERT WATER 60 % van afvalwater wordt drinkwater Sinds 2006 zet PepsiCo op duurzaam ondernemen in. En met succes, want intussen heeft ze wereldwijd al erg mooie resultaten geboekt. Ook in België scoort de groep erg goed. De site in Veurne is immers een referentie inzake rationeel energie-, gas- en waterverbruik geworden. Twee unieke installaties springen hierbij in het oog: de thermofiele vergisting en een systeem dat afvalwater in drinkwater omzet. PepsiCo is de tweede grootste speler wereldwijd in de voedingsector. Ze is in meer dan tweehonderd landen actief, heeft driehonderd fabrieken en drieduizend distributiecentra, stelt mensen te werk en draait een omzet van om en bij de 66 miljard dollar. De BeLux markt is voor de groep erg belangrijk: er worden dertien A-merken verkocht en er is ook een aanzienlijke productie. Zo is de site in Zeebrugge een belangrijke fabrikant van de pure fruitsappen van Tropicana, terwijl de fabriek in Veurne instaat voor de productie van chips en zoute snacks (Lay s, Smiths, Doritos). Met negenhonderd werknemers in België is PepsiCo het achtste belangrijkste voedingsbedrijf van ons land. Johan Delmoitie, Senior Manager Sustainability WER & Iberia van PepsiCo: De groep kan wereldwijd nog altijd belangrijke groeicijfers voorleggen. En dit heeft voornamelijk te maken met onze strategie van duurzaam ondernemen die we in 2006 hebben gelanceerd. Dit beleid focust op voeding & gezondheid, milieu en onze mensen. OP ZOEK NAAR ENERGIEBESPARING PepsiCo wou wereldwijd haar water-, elektriciteit- en brandstofverbruik tegen 2015 met respectievelijk 20, 20 en 25 % reduceren. De chipsfabriek in Veurne is nu al in dat opzet geslaagd. Ze installeerde onder meer een nieuwe oven voor Lay s die 35 % minder aardgas verbruikt. Tevens implementeerde ze een thermo ele vergistingsinstallatie waarmee ze haar organische afvalstroom en het spuislib van de aerobe waterzuivering naar biogas valideert. Johan Delmoitie: De oplossing is sinds april operationeel en vult maar liefst 25 % van onze energiebehoefte in. Vandaag zijn we bezig met een volgende stap: de validatie van het digestaat. Bedoeling is dat we het drogen en onder poedervorm als meststof aan onze toeleveranciers van aardappelen aanbieden. Op die manier kunnen we immers het cradle-to-cradle principe toepassen: een gesloten kring waarbij niets meer verloren gaat. Het afval zou immers worden aangewend om de ingrediënten te telen. Intussen heeft PepsiCo al een banddroger geïnstalleerd. Met de waterzuiveringsinstallatie wordt 60 % van het afvalwater gerecycleerd. Hiermee wordt het digestaat op lage temperatuur gedroogd. Dit gebeurt zonder extra energiekost, aangezien de warmte van de WKK de installatie aandrijft. Momenteel is de rma ook nog bezig met onderzoek om het digestaat in een ef ciente organische meststof om te zetten. VAN AFVALWATER NAAR DRINKWATER Ook op het vlak van waterverbruik kwam PepsiCo Veurne met een inventieve oplossing op de proppen. Ze installeerde immers als eerste voedingsbedrijf in België een zuiveringsinstallatie op haar site waarmee ze het afvalwater in drinkwater omzet. Johan Delmoitie: Financieel worden we niet veel beter van dit systeem, want de zuiveringsinstallatie is eigendom van de Watergroep. We krijgen weliswaar een kleine korting op de aankoop van het water, maar daar blijft het bij. Niettemin vinden we dit project erg belangrijk en willen we alle levensmiddelenproducenten die op hun site over de nodige ruimte beschikken, aanraden om zo n oplossing te overwegen. Want ze biedt een enorme meerwaarde op milieuvlak: we slagen er immers in om maar liefst 60 % van het afvalwater te recycleren. Vooral in West-Vlaanderen, waar de grondwaterhoeveelheden erg onder druk staan, is dat niet onbelangrijk. In ons geval komt daar nog bij dat we op

9 BEDRIJF IN KIJKER / food INDUSTRY / SEPTEMBER 2013 / 9 Johan Delmoitie die manier beter dan onze targets kunnen doen. Het hoofdkwartier heeft immers een waterreductie van 20 % tegen 2015 opgelegd. Deze missie hadden we al gehaald door verschillende ingrepen, zoals interne recirculatie, hergebruik van koelwater... Maar dankzij het zuiveringsproject doen we nog beter: we verbruiken nu evenveel water als in 2000, terwijl onze productie is verdubbeld. SYSTEEM ONDER DE LOEP Concreet wordt het gezuiverde afvalwater via leidingen doorheen jne lters gestuurd. Daar worden de grove deeltjes met perslucht verwijderd. Vervolgens wordt het principe van omgekeerde osmose toegepast. Hierbij zorgen erg jne membranen ervoor dat hele kleine deeltjes en zelfs bacteriën uit het water worden verwijderd. Vervolgens wordt het water in twee tanks van liter opgeslagen. Daar wordt het via automatische procesbewaking constant op kwaliteit gecontroleerd. Pas wanneer de waarden van de ph, temperatuur en chloor in orde zijn, wordt het gezuiverde water vrijgegeven om het in de productie te gebruiken. Johan Delmoitie: Het systeem werd trouwens op zo n manier ontworpen dat er een absoluut minimum aan chemicaliën is vereist. We gebruiken op het einde van het traject enkel chloriden om het water nog te ontsmetten. En de CIPinstallatie dient natuurlijk ook geregeld te worden gereinigd. Tenslotte nog dit: het systeem verbruikt nauwelijks energie. Het water uit de afvalwaterzuivering heeft een temperatuur van 15 à 20 C. Na de zuivering tot drinkwater is de temperatuur ongeveer gelijk en dat is ideaal om in de productie te worden aangewend. Er is dus geen koeling nodig. We hebben enkel energie nodig om de persluchtinstallatie aan te drijven. En die komt van onze WKK. HOE WERKT DE THERMOFIELE VERGISTING? Het organisch afval wordt intern naar een kleine opslagtank van 100 m 3 getransporteerd. Daar komen vaste en vloeibare afvalstromen samen en gebeurt de hydrolyse. Na 24 uur wordt het mengsel naar de eigenlijke vergister overgepompt, waar het continu wordt gemengd. De bacteriën doen in afwezigheid van zuurstof hun werk en zetten het organisch afval gedurende 15 à 20 dagen in biogas om. Johan Delmoitie: Het was even zoeken naar de juiste combinatie en hoeveelheid van bacterien. Maar intussen halen we een rendement van 85 %. Dit betekent dat er na het microbieel proces minder dan 15 % restafval overschiet. Jaarlijks zullen we ton afval verwerken, wat in Nm3 biogas zal resulteren. Dit wordt opgevangen en voorbehandeld, om vervolgens via twee motoren in MWh elektriciteit te worden omgezet. Deze wordt voor honderd procent op de eigen site aangewend en vult 25 % van onze energiebehoefte in. De motoren produceren ook warmte: zo n MWh. Deze wordt aangewend in de vergistingstank (om ze op 55 C te houden), de slibdroger (drogen van ontwaterd slib) en de anaerobe reactor (om ze op 37 C te houden). hygiënisch chemisch resistent hittebestendig 100% vloeistofdicht zeer duurzaam glad of antislip zwaar belastbaar voldoet aan de haccp-norm! JAARLIJKS M 3 GERECYCLEERD Jaarlijks verwerkt PepsiCo Veurne via deze nieuwe installatie m 3 gezuiverd afvalwater. Daarvan wordt m 3 gerecupereerd als drinkbaar water. Johan Delmoitie: De rest (40 % dus) bevat de verwijderde deeltjes en wordt in de Lo-vaart geloosd. Ondanks het feit dat we minder water lozen, is de vuilvracht identiek gebleven. Vandaar dat we geen gereduceerd lozingstarief krijgen. De opbrengst van dit project zit dus volledig in de recuperatie van het water. En dat is niet gering: het komt overeen met het verbruik van gezinnen! Vandaar ook dat de overheden erg positief tegenover dit initiatief staan en ze ons geen extra voorwaarden hebben opgelegd. Tel: +32 (0) Fax: +32 (0) verkoop: +32 (0)

10 10 / SEPTEMBER 2013 / food INDUSTRY ACHTSTE EDITIE AQUARAMA VAKBEURS AQUARAMA TRADE FAIR FOR WATER TECHNOLOGY TNAV WORKSHOP 17/10/2013 Het is een goede gewoonte geworden in het najaar: de eendagsvakbeurs van Aquarama, gekoppeld aan een kwalitatief workshopprogramma van TNAV (Vlaams Netwerk Watertechnologie). Volgens initiatiefnemer Filip Cossement van Aquarama speelt het evenement een alsmaar prominentere rol bij iedereen die met watertechnologie is begaan. Onder het motto never change a winning team veranderen we niets aan de formule. Het succes van Aquarama gaat crescendo. Vorig jaar waren er bijna 100 standhouders (een voorlopig record) en was er een signi- cante toename van het aantal industriële eindgebruikers onder de bezoekers. Dat is belangrijk voor onze standhouders, aldus Filip Cossement. Want dat zijn hun klanten, waardoor ze op de beurs alsmaar beter business kunnen doen. Het is trouwens geen toeval dat het aantal industriële bezoekers stijgt: de voorbije jaren slaagden we erin om telkens een uitstekend overzicht van de integrale watermarkt te bieden. Niet alleen aanbieders van een uiteenlopende waaier aan producten en diensten waren present, maar ook organisaties met een enorme expertise inzake de (steeds evoluerende) watertechnologieën. GROEIENDE SECTOR De toenemende interesse voor de vakbeurs valt volgens Filip Cossement door een aantal factoren te verklaren. Eerst en vooral is de waterindustrie al jarenlang een groeiende sector. Bij een steeds groter aantal bedrijven en zelfs particulieren is de bewustwording over het belang van waterzuivering de jongste jaren enorm toegenomen. Er zijn steeds meer ondernemingen die zich op deze thematiek toeleggen. En intussen speelt België al een belangrijke rol op internationaal vlak. NEVER CHANGE... De komende jaren blijft de organisatie het gekozen pad bewandelen. We willen nu vooral het succes consolideren en bepaalde details optimaliseren. Aan de cateringformule raken we alvast niet: we merken dat onze exposanten het oprecht waarderen dat ze op hun stand een hapje en een drankje krijgen aangeboden. Ook de eendagsformule is een blijver: zowel bezoekers als exposanten kunnen hierdoor immers in een kort tijdsbestek een maximum aan rendement behalen. PRAKTISCH Waar? Brabanthal, Brabantlaan 1, Leuven (Haasrode) Wanneer? Donderdag 17 oktober 2013, van tot u Participatiekost? Beursbezoek is gratis na registratie op Deelname aan de TNAV Workshop is betalend. Inschrijven kan op dezelfde website. CLIMATECHNO ENERGIEZUINIG KOELEN CENTRAAL Op 10 en 11 oktober openen de Brabanthallen in Leuven-Haasrode hun deuren voor Climatechno, de tweejaarlijkse vakbeurs voor de HVACR sector. Op m 2 zullen een tachtigtal toonaangevende bedrijven uit de HVACR sector hun producten, nieuwigheden en diensten voorstellen. Hiermee is de beurs interessant voor zowel installateurs als consultants en industriële eindklanten. UBF-ACA (vereniging van Belgische frigoristen) organiseert op vrijdag 11 oktober van 9.00 tot u een workshop over energiezuinig koelen. Onderwerpen die aan bod zullen komen, zijn isolatie, keuze van het koelsysteem/middel, warmterecuperatie, warmtepompen, systemen voor commerciële koeling op CO2, kwaliteitsnormen en compressoren. Toegang tot de beurs en workshop zijn GRATIS mits registratie op www. climatechno.be. PROGRAMMA: > u: Verwelkoming door Wilfried De Smet (voorzitter van werkgroep S&T) > u: Methoden en systemen van energiebesparing op koelinstallaties door Pieter Salomez (KAHO Kortrijk) > u: Keuze van koelmiddel: ammoniak en CO2, secundaire koelmiddelen door Jurgen Buckinx (Sabcobel) > u: HFO koelmiddelen door Dehon PAUZE > u: Compressoren met variabel toerental door Giacom Pizzano (Dorin) > u: Installaties voor commerciële koeling op CO2 door Giacom Pizzano (Dorin) LUNCH > u: Kwaliteitsnormen voor koelinstallaties door Els Baert (Daikin) > u: Warmterecuperatie op koelinstallaties door R. De Busschere (Arco) > u: In de koelinstallaties geïntegreerde warmte-pompen: systemen en resultaten. Door Wilfried De Smet.

11 PUBLI-REPORTAGE Slim besparen met de Energy Roadmap U bent ervan overtuigd dat uw bedrijf op energieverbruik kan besparen, maar u weet niet goed hoe u dit moet aanpakken? De Energy Roadmap zet u dadelijk op de goede weg. Het is een efficiënte manier om een budgetvriendelijke energiestrategie voor de toekomst uit te tekenen. Dat vindt ook Bart Muyshondt, bedrijfsleider van Pomuni, een aardappelverwerkend bedrijf uit Ranst dat jaarlijks ton diepgevroren aardappelproducten produceert. In onze sector worden de marges steeds kleiner. En als je niet kunt besparen op de basisgrondstoffen, dan moet je kijken of je kunt besparen op je energiefactuur. Met de steun van onze energieleverancier lukt dat aardig," vertelt Bart Muyshondt. EEN NIEUWE AARDGASINSTALLATIE OP DE GROEI Toen bedrijfsleider Bart Muyshondt overwoog om over te schakelen van lichte stookolie naar aardgas, vroeg hij Electrabel om het energieverbruik van zijn bedrijf onder de loep te nemen. De account manager schakelde Laborelec in, het onafhankelijk technologisch onderzoekscentrum van GDF SUEZ. Uit de audit bleek dat een volledige overschakeling van lichte stookolie op aard - gas zeer rendabel zou zijn, met een terugver dientijd van slechts anderhalf jaar. "De leverancier van onze stookketels wist echter te melden dat onze oude ketels die omschakeling op aardgas niet zouden aankunnen", vertelt Bart Muyshondt. De conclusie was gauw gemaakt. Pomuni zou de vier oude ketels vervangen door twee nieuwe ketels op aardgas, in combinatie met een nieuwe gascabine. "We hebben de nieuwe ketels maar meteen op de groei gekocht", geeft Bart Muyshondt mee. 20% BESPAREN OP DE TOTALE ENERGIEFACTUUR "Met de nieuwe toestellen en het aardgascontract verwachten we dat de investering van euro binnen iets meer dan twee jaar terugverdiend zal zijn. En de prijs van aardgas is zowat 40% goedkoper dan die van lichte stookolie, wat U krijgt: Een actieplan voor het verminderen van het energieverbruik en het verhogen van de betrouwbaarheid van uw installaties. Een correcte inschatting van mogelijke besparingen, investeringen, terugverdientijden en subsidies per maatregel zodat u de juiste prioriteiten kunt bepalen. Uw voordelen: Minimale tijdsinvestering. Ondersteuning in de uitvoering. Advies van onafhankelijke experts. Gemiddelde besparing: 4,7% op de energiefactuur voor acties met een terugverdientijd van twee jaar op uw investering. ons daarna een jaarlijkse terugkerende besparing moet opleveren," zegt Bart Muyshondt tevreden. Uiteindelijk besparen we met deze investering jaarlijks zo n 20% op onze totale energiefactuur. DE ENERGY ROADMAP: UW GEPERSONALISEERD ENERGIEPLAN Maar wat is de Energy Roadmap nu eigenlijk? Het is een rapport dat de besparingsmaatregelen voor uw bedrijf uittekent, de nodige investeringen aangeeft en de financiële impact ervan berekent. De Electrabel-experts analyseren niet alleen de energiestromen en de werkprocessen, ze controleren ook de conformiteit, de betrouwbaarheid en de veiligheid van uw installaties en onderzoeken eventuele risico s op interne stroomonderbrekingen. Vervolgens wordt het plan van aanpak samen met het bedrijf opgesteld. Dit bevat alle acties, gerangschikt volgens prioriteit, die binnen een bepaalde tijdspanne ondernomen kunnen worden. Op die manier bent u er zeker van dat uw investeringen maximaal zullen renderen. Meer weten? Contacteer uw accountmanager of lees er over op Onder de verantwoordelijkheid van

12 12 / SEPTEMBER 2013 / food INDUSTRY / INTERNATIONAAL NIEUWS OP ZOEK NAAR NPD-INSPIRATIE? MINDER ZOUT KÁN Europeanen zouden beter minder zout consumeren. Maar zout is meer dan iets wat voedsel lekker maakt. Dit ingrediënt heeft immers een cruciaal effect op kleur en textuur. Tevens houdt het bacteriële groei tegen en speelt het dus een belangrijke rol inzake voedselveiligheid. Ierse wetenschappers gingen na hoever ze het zoutgehalte in kant-en-klare maaltijden en bouillons konden reduceren. Ze focusten zich meer bepaald op producten met 3 % of minder zout (een vaak voorkomend gehalte). Het onderzoek wees uit dat het zoutgehalte tot 50 % kon worden gereduceerd zonder effect op de microbiële kwaliteit. Die 3% of minder blijkt immers toch maar tot een geringe groeiremming van vaak voorkomende bacteriën zoals E. Coli, St. Aureus,..., te leiden. De vorsers concludeerden dat een aanzienlijke zoutreductie voor kant-en-klare maaltijden dus wel degelijk mogelijk is. Maar ze merkten wel op dat het effect op de voedselveiligheid het best voor elk product afzonderlijk nog eens goed wordt getest. << (University of Limerick, Ierland) Foto 1: Een aanzienlijke zoutreductie is mogelijk voor bouillons en kant-en-klare maaltijden. KEILEKKER... KANARIEZAAD Een variëteit kanariezaad van de familie Poaceae (grassen) blijkt voor menselijke consumptie te zijn geschikt. Bovendien is dit kanariezaad voedzamer dan veel graansoorten en bovendien glutenvrij. Het bevat meer van de meeste mineralen (waaronder fosfor, magnesium, calcium, ijzer, mangaan en zink) dan tarwe of haver, alsook veel fenolcomponenten, carotenoïden, dubbel zoveel fytaten als tarwe en minder oplosbare suikers. Er zit 24 % proteïne in, 8 % ruw vet, 56 % zetmeel en 7 % voedingsvezels. Bloem uit dit kanariezaad kan 100 % andere bloem vervangen in koekjes, cakes en platte broden. Wie echter tot de gangbare, bolle broden wil komen met hetzelfde volume, dezelfde korst en kleur, kan maar 25 % vervangen. << (Canaryseed Development Commission, Canada) Foto 3: Een kanariezaadbloem kan 100% andere bloem vervangen in koekjes, cakes en platte broden NIEUWE UV-TECHNIEK VERDUBBELT HOUDBAARHEID AARDBEIEN De houdbaarheid van bessen kan worden verlengd door ze met UV-licht te bestralen. Meer bepaald UV met gol engtes zoals ze afkomstig van de zon het aardoppervlak bereiken. Dat was vroeger al geprobeerd, maar toen droogden de vruchten sterk uit. En er bestonden geen lampen die dit zachtfruit gedurende langere tijd konden bestralen met dergelijk UV-licht in lage intensiteit in typische bewaaromstandigheden (koel & hoge luchtvochtigheidsgraad). Onlangs ontwikkelde een bedrijf echter led-lampen die daartoe wel in staat zijn. Amerikaanse onderzoekers gingen ermee aan de slag. Ze bewaarden aardbeien bij lage temperatuur en een hoge vochtigheidsgraad, en bestraalden ze intussen met het UV-licht in lage intensiteit. Als controle bewaarden ze een ander stel aardbeien onder vergelijkbare omstandigheden, maar zonder dat deze werden met de nieuwe UV-leds werden bestraald. De vorsers gingen na of ze donkerder werden, lichter, droger, welke concentratie fytochemicaliën ze bevatten. Tevens controleerden ze de aardbeien op zichtbare schade en schimmelgroei. De conclusie was dat de bestraalde vruchten negen dagen langer (dus dubbel zo lang als normaal) houdbaar bleven. << (US Department of Agriculture, Sensor Electronic Technology Inc., USA) Foto 2: Nieuwe UV-leds maken aardbeien negen dagen langer houdbaar. NIEUWE OPVOLGMELK LEIDT TOT BETERE BMI BIJ KINDEREN Onderzoek toont aan dat kinderen van obese moeders een hoger geboortegewicht hebben, sneller groeien in de kinderjaren en, op latere leeftijd, een verhoogd risico op overgewicht lopen. Een nieuwe studie ging na of een andere opvolgmelkformule daar iets aan kon veranderen. De vorsers werkten met gezonde kinderen van obese moeders, meer bepaald met een body mass index hoger dan 25. Ze gebruikten opvolgmelk op basis van wei. Een deel was gemaakt volgens een experimentele formule ( EXPL genoemd), een ander volgens een standaardformule ( CTRL ). De EXPL-melk bevatte 628 calorieën per liter, had 1,65 gram proteïne per 100 calorieën, en was van probiotica gemaakt. Bij de CTRL-melk was dat respectievelijk 656 calorieën, 2,63 gram proteïne en geen probiotica. Twee groepen kinderen dronken elk één van beide versies opvolgmelk, en dit tussen de leeftijd van drie en twaalf maanden. De onderzoekers stelden vast dat de kinderen die EXPL hadden gekregen, minder aan gewicht wonnen en een lagere (betere) BMI hadden dan deze die met CTRL werden gevoed. En dit fenomeen bleek zich tot de leeftijd van minstens 24 maanden te manifesteren. De onderzoekers vermoeden dat het lagere gehalte proteïnes het verschil maakt. Standaard opvolgmelk bevat er namelijk meer van dan moedermelk, terwijl de nieuwe formule een hoeveelheid bevat die daar dichter bij aansluit. << (Nestlé, Zwitserland, Universidad de la Frontera, Chili - University of Iowa, USA) Foto 4: Standaard opvolgmelk bevat meer proteïnes dan moedermelk. Evenveel zou beter zijn.

13 INTERNATIONAAL NIEUWS / food INDUSTRY / SEPTEMBER 2013 / 13 ROOD IS ZOET, BLAUW IS ZOUT Britse wetenschappers gingen de impact na van bestek en voedsel in verschillende kleuren en gewichten op de eetervaring van consumenten. Zo kregen proefpersonen een witte lepel. Als ze daarmee witte yoghurt aten, vonden ze die dens en schatten ze het product als zijnde duur. Maar als ze identiek dezelfde yoghurt, weliswaar roze gekleurd, met een witte lepel aten, vonden ze dat zuivelproduct plots minder dens en minder duur. Beide kleuren yoghurt vonden ze zoeter als ze een witte in plaats van zwarte lepel gebruikten. Om het nog wat moeilijker te maken: dat de yoghurt zogezegd zoeter werd, vonden ze een goede zaak voor de roos gekleurde yoghurt, maar niet voor de witte. Voorts vonden de proevers het product lekkerder als de lepel het verwachte gewicht had: licht bij plastic exemplaren. Tevens stelden de vorsers vast dat yoghurt die met een blauwe lepel werd gegeten, als zouter werd ervaren. De oorzaak is wellicht dat zoute snacks in het Verenigd Koninkrijk doorgaans blauwe verpakkingen hebben. En dan was er nog de vorm van het bestek. Kaas op een mes bleek zouter te worden bevonden als op een lepel, vork of tandenstoker. << (University of Oxford, VK) Foto 5: Als deze yoghurt met een ander kleur lepel wordt gegeten, zou ze wel eens anders kunnen smaken POLYDEXTROSEVEZELS VERBETEREN VERZADIGINGSGEVOEL De dieetvezel polydextrose bevordert het verzadigingsgevoel en doet zo de inname van calorieën dalen. Dat blijkt uit een onderzoek waaraan 21 proefpersonen deelnamen. Ze kregen elk chocolademelk te drinken, met daarin variërende dosissen (tussen 0 en 25 gram) van een commercieel verkrijgbare polydextrose, en dit 90 minuten voor ze een onbeperkte hoeveelheid van een maaltijd op basis van pasta mochten eten. Op het moment dat de deelnemers zich verzadigd voelden, bepaalden de vorsers de precieze hoeveelheid energie die ze tot zich hadden genomen. Uit de test bleek dat er minder calorieën waren opgenomen naarmate de hoeveelheid polydextrose in het drankje toenam. Bovendien bleken de twee hoogste dosissen (12,5 en 25 gram) ertoe te leiden dat de persoon voor de rest van de dag minder at. Overigens is polydextrose zelf een energiearm product: het bevat slechts 1 kcal per gram. << (University of Nottingham, VK - Columbia University College, USA) Foto 6: 12,5 en 25 gram polydextrose in een glas chocolademelk vermindert het hongergevoel voor de rest van de dag. 6 CHOCOLADE VOOR WARME LANDEN Gangbare chocolade is in tropische landen moeilijk verkoopbaar. Door het klimaat daar wordt het product immers plakkerig, soms zelfs vloeibaar, heeft het de neiging aan de wikkel te kleven en uiteen te vallen wanneer deze wordt verwijderd. De voorbije maanden zijn er echter enkele patenten ingediend op chocolades die dit euvel niet vertonen. Eén van de oplossingen bestaat uit het gebruik van vetten met hoger smeltpunt dan cacaoboter. Nadeel is dat er in bepaalde landen een beperking bestaat op de hoeveel cacaoboter die in chocolade door een andere substantie mag worden vervangen. Bovendien zorgen die andere vetten vaak voor een wasachtig mondgevoel. Een andere oplossing is het kleiner maken van de suikerpartikeltjes. Maar een dergelijke ingreep verandert de viscositeit, wat aanpassingen van het productieproces noodzakelijk maakt. Met die werkwijze zijn reeds chocolades gemaakt die na 3 uur bij 40 C niet smelten, en toch hetzelfde mondgevoel hebben. De laatst bekende oplossing is er één waarbij de buitenste laag van de chocolade wat humectantia (wateraantrekkende stoffen) bevat. Mogelijkheden zijn propyleenglycol, polyethyleenglycol, polyolen (zoals glycerol), suikeralcoholen (genre sorbitol, xylitol, maltitol of mannitol) en suikers (zoals sucrose en fructose). Bij hogere temperaturen wordt de binnenkant weker, maar de buitenkant niet. Door de band genomen, is die gewijzigde buitenste laag 5 à 20 % van de chocolade; dunner kan ook, maar dan is een hoger percentage humectantia nodig. Nadeel is dat de humectantia een korrelig of wasachtig mondgevoel kunnen geven. Maar bij de toegepaste hoeveelheden zou daarvan weinig zijn te merken. Dit type chocolade zou 40 à 45 C weerstaan. << (Cadbury, UK - Nestlé, Zwitserland) Foto 7: De voorbije maanden zijn enkele chocolades ontwikkeld die vlot verkoopbaar zijn bij hoge temperaturen, dus ook in tropische landen.

14 PUBLIREPORTAGE 14 / SEPTEMBER 2013 / food INDUSTRY EMPACK2013: EEN OP MAAT GEMAAKTE BELEVING VOOR EN DOOR DE BEZOEKERS Op 2 & 3 oktober kunnen professionals tijdens EMPACK kennismaken met de producten en diensten van 250 verpakkingsbedrijven. Bovendien sluit het randprogramma naadloos aan bij het exposantenaanbod. Enkele maanden voor de beurs peilde organisator easyfairs nl. bij de bezoekersdoelgroep naar de meest interessante thema s. Het meest genoemde topic is duurzame verpakkingen. In dat kader discussieert de internationale key note speaker en milieuconsultant Mark Shayler van Tickety Boo over de (on)haalbaarheid van duurzaam verpakken. Aansluitend neemt hij deel aan het paneldebat samen met experts van FostPlus, Flanders Plastic Vision, Verpakkingscentrum Xios Hogeschool, Delhaize, Ook de topics verpakkingsbedrukking en voedselcontact blijven actueel. Een A-merk komt haar campagne rond gepersonaliseerde labels toelichten en kennispartner Pack4Food gaat dieper in op de General Manufacturing Practice voor voedselverpakkingen. PRAKTISCHE INFO EMPACK2013 BRUSSELS EXPO, HALL 6 & 9 WOENSDAG 2 & DONDERDAG 3 OKTOBER: ALLE INFO EN REGISTRATIE OP Ook de onmiskenbare link tussen verpakking en logistiek is van groot belang voor de bezoekers. Het Belgisch Verpakkingsinstituut licht toe hoe verpakking een rol kan vervullen als buffer tegen logistieke invloeden. Nadien wordt een paneldebat georganiseerd i.s.m. The Packaging People, waar vertegenwoordigers van beide sectoren zullen argumenteren hoe verpakking en logistiek elkaar aanvullen. Bezoekers kunnen de beurs bovendien ten volle beleven dankzij enkele highlights op de beursvloer. De uitgestippelde INNOVATI- ON & ECOPACK track wijzen de weg naar de laatste nieuwigheden en duurzame verpakkingsoplossingen. Bovendien kunnen bezoekers zich laten verbazen door de creativiteit van verpakkingsrobots in het ROBOPARK. De volledige levenscyclus van verpakkingen kan iedereen zelf ervaren dankzij de interactieve tentoonstelling PackStory i.s.m. FostPlus. EMPACK2013

15 De toekomst van -materialen en -diensten EMPACK2013 op de hoogte van de meest actuele thema s: Duurzame verpakkingen Mark Shayler Paneldebat i.s.m. FostPlus, Flanders Plastic Vision, XIOS Verpakkingscentrum, Delhaize,... Verpakking & logistiek Paneldebat i.s.m. The Packaging People Verpakkingsbedrukking & voedselcontact Casestudy A-merk ontdek via deze uitgestippelde routes duurzame oplossingen & innovaties laat u verbazen door de creativiteit van verpakkingsrobots volg de volledige levenscyclus van verpakkingen Catalogue Partner Industrial Media Partner Event partners Media partners

16 16 / SEPTEMBER 2013 / food INDUSTRY / VERPAKKINGEN TEKST ELS JONCKHEERE - FOTO S PACK4FOOD/OXYSENSE/RIPESENSE/MGC INTELLIGENTE VERPAKKINGEN Gemeengoed binnen enkele jaren? De consument van vandaag wil weten wat hij eet. Vandaar dat hij in toenemende mate naar informatie op zoek is. Intelligente verpakkingen zijn een manier om op deze vraag in te spelen. Maar alhoewel ze intussen al een tijdje bestaan, blijken ze vooralsnog niet echt door te breken. En daar zijn volgens Pack4Food verschillende redenen voor. Niettemin wordt algemeen aangenomen dat de barrières kunnen worden weggewerkt en dat intelligente verpakkingen binnen enkele jaren gemeengoed zullen worden... Sinds enkele jaren zijn er vier belangrijke trends in verpakking: duurzaamheid, lekker en gezond (zo vers mogelijk, geen vitamineverlies,...), gebruiksvriendelijkheid en informatie. Intelligente verpakkingen kaderen in deze laatste trend. Want ze verschaffen de consument informatie over de kwaliteit (in de zin van versheid en voedselveiligheid) van het levensmiddel. Prof. Dr. Ir. Peter Ragaert, Technologisch Adviseur Pack4Food: Soms worden ze wel eens verkeerdelijk op dezelfde lijn als actieve verpakkingen gezet. Het gaat echter om twee totaal verschillende oplossingen. Actieve verpakkingen veranderen de eigenschappen van het levensmiddel nadat de verpakking is gesloten, bijvoorbeeld om de houdbaarheid te verlengen. Denk maar aan verpakkingen met geïntegreerde zuurstofabsorbers die ervoor zorgen dat het voedingsproduct gedurende langere tijd niet aan zuurstof wordt blootgesteld. Intelligente verpakkingen veranderen het levensmiddel echter niet: ze geven enkel informatie over de kwaliteit van het verpakte product of de opslag/transportcondities ervan. Dit gebeurt naargelang hun mogelijkheden om externe of interne veranderingen in het product te detecteren of te registreren. Belangrijk om weten, is dat het niet om een extra verpakking gaat. Intelligente verpakkingen combineren de vereiste mechanische eigenschappen met functionaliteit ter bescherming tegen externe factoren (zoals vocht, zonlicht, zuurstof,...) en informatieverlening. MEEST GEKEND: DE TTI S In concreto zijn er twee types van intelligente verpakkingen op de markt: deze die zich op de omgevingscondities buiten de verpakking richten en deze die de kwaliteit van het product in de verpakking monitoren. De oplossingen waaraan wordt gesleuteld, zijn in vier categorieën in te delen. De meest bekende zijn zonder twijfel de TTI s: verpakkingen met tijd-temperatuur indicatoren. Prof. Dr. Ir. Peter Ragaert: Veelal gaat het om labels die op de verpakking zijn aangebracht en verkleuren indien de minimale of maximale bewaartemperatuur gedurende een periode is overschreden. De meest gebruikte technologie bestaat erin om op het label een substraat met enzymes aan te brengen. De snelheid waarmee deze met elkaar reageren, is afhankelijk van tijd en temperatuur. Er werden tevens gelijkaardige systemen op basis van microbiologische processen ontwikkeld, waarbij de groeisnelheid van de micro-organismen die in het label aanwezig zijn, afhankelijk van de tijd/temperatuur is. De meest gekende producenten/verdelers van TTI s zijn TempTime (www.temptimecorp.com), OnVu (www.onvu.com) en Innolabel (www.innolabel.eu). Het toepassingsgebied van TTI s ligt voornamelijk in de opvolging van de koudeketen. Ze zijn bijvoorbeeld interessant bij het verre transport van high value, temperatuurgevoelige levensmiddelen, zoals pralines of fruit. Vooral in luchtcargo s bewijzen ze hun nut, want het gebeurt wel vaker dat goederen gedurende lange tijd op de tarmac van een tropische luchthaven blijven staan. NOG NIET VOOR CONSUMENTEN- VERPAKKINGEN Ook op consumentenvlak zouden de TTI s hun nut kunnen hebben. Want dan zou de verkleuring aan bewaringstijd kunnen worden gelinkt. Prof. Dr. Ir. Peter Ragaert: Deze toepassing breekt echter nog niet door. En dat heeft verschillende redenen. Eerst en vooral is de prijs nog te hoog om de TTI s

17 Stand /10/2013EMPACK HET GROOTSTE VERPAKKINGSEVENT VAN BELGIË FMCG Production Logistics C R E A T I N G S O L U T I O N S T O G E T H E R CSi supplies turnkey solutions for layer palletising, robot palletising, pallet handling, product handling Lissenveld 41, Raamsdonksveer, The Netherlands tel / fax / CSI INDUSTRIES B.V.

18 18 / SEPTEMBER 2013 / food INDUSTRY / VERPAKKINGEN NL BE allesondercontrole.com TempMitter en TempWeb. Draadloze temperatuurbewaking en -registratie via internet. Bij de Oxysense wordt aan de binnenkant van de verpakking een sensor aangebracht, bestaande uit een polymeer met een luminicerende component. op individueel verpakkingsniveau te kunnen gebruiken. Maar dat is natuurlijk een vicieuze cirkel: vanaf het moment dat de oplossing op grote schaal wordt toegepast, zal de prijs automatisch dalen. Een veel grotere barrière is de tegenkanting van de retailers. De vrees bestaat immers dat de consument misbruik van de TTI s zal maken om het imago van het verkooppunt te besmeuren of nancieel voordeel te verkrijgen. En die kans is inderdaad reëel. Als iemand een levensmiddel met een TTI koopt en te lang in zijn wagen in de zon laat liggen, kan die gemakkelijk naar het warenhuis stappen en klacht neerleggen. Bovendien werd al heel wat onderzoek gedaan rond bewaring. En daaruit blijkt dat het heel moeilijk is om een correlatie te leggen tussen bijvoorbeeld microbiologie en de effectieve conserveertijd van een levensmiddel. Want niet alle voedingsproducten bederven microbiologisch, terwijl temperatuur eveneens oxidatie- en verkleuringsprocessen van levensmiddelen beïnvloedt. Met andere woorden: het principe van TTI s is te eenvoudig om altijd betrouwbaar te zijn. Vandaar dat het toepassingsgebied van deze oplossing voorlopig vooral tot de opvolging van de koudeketen zal beperkt blijven. Niettemin zijn de producenten van TTI s bezig met verdere ontwikkelingen om de toepasbaarheid uit te breiden, zowel binnen de food als non-food sector. INDICATIE VAN LEKKEN Een tweede groep zijn de lekindicatoren. Deze zijn vooral bestemd om na te gaan of MAP-verpakkingen zuurstof binnenlaten. Ook hier weer is de techniek op een kleurenwissel gebaseerd. In concreto is de binnenkant van de verpakking van een label voorzien. Dit bevat op zijn beurt een component (zoals methyleenblauw) dat verkleurt in functie van de O 2 -concentratie. Een bekend product is Ageless Eye : indien het zuurstofgehalte 0,5 % of meer bedraagt, slaat de kleur om van roze naar blauw. Prof. Dr. Ir. Peter Ragaert: Het grote probleem is dat sommige lekindicatoren reversibel zijn. Met andere woorden: er treedt een verkleuring op als er zuurstof in de verpakking binnendringt. Maar als de micro-organismen beginnen te groeien en deze zuurstof snel verbruiken, zullen de indicatoren opnieuw de oorspronkelijke kleur aannemen. Dan is hun nut natuurlijk nihil. Vandaar dat er in dit type van intelligente verpakkingen vooral aan de irreversibiliteit zal moeten worden gewerkt. In deze categorie situeren zich trouwens nog andere systemen, zoals het Oxysense -systeem (www.oxysense.com). Bij deze oplossing wordt aan de binnenkant van de verpakking een sensor aangebracht, bestaande uit een polymeer met een luminicerende component. Om na te gaan of er zuurstof is binnengedrongen, moet deze sensor met een lichtbron worden bestraald. Prof. Dr. Ir. Peter Ragaert: Indien er zich zuurstof in de verpakking bevindt, zal deze een deel van de uorescentie-energie van de luminicerende component absorberen. De daling van de uorescentie, gemeten door de probe die ook de lichtbron uitzendt, is een maat voor de O 2 -concentratie. Via software wordt dan berekend wat de effectieve O 2 -concentratie is. Voordeel van deze oplossing is dat de verpakking niet meer doorprikt hoeft te worden om O 2 te meten. Daarenboven is er een hogere gevoeligheid bij lage O 2 - concentratie, wat ook mogelijkheden biedt voor het meten van restzuurstof-waarden. Maar daar tegenover staat dat het hier uiteraard over transparante verpakkingen moet gaan. Een gelijkaardig meetsysteem voor niet-destructieve O 2 -metingen is het PreSens-systeem (www.presens.de). REGISTRATIE VAN PRODUCTVERANDERINGEN De derde grote groep van intelligente verpakkingen wordt als kwaliteitsindicatoren aangeduid. Het gaat om oplossingen waarbij in de verpakkingen sensoren worden aangebracht die veranderingen in het product registreren. In theorie zijn er tal van meetmogelijkheden: smaakcomponenten, ethyleen, amines, andere microbiologische metabolieten,... Prof. Dr. Ir. Peter Ragaert: Er bestaan nog maar weinig commercieel toepasbare kwaliteitsindicatoren. En

19 Claes MEER INFO? BEL ONS! 011 / Unieke kenmerken van de TPS 1000 Easy mould change De mallen zijn eenvoudig te wisselen dankzij het unieke wisselsysteem Easy to clean Dankzij het machine ontwerp is de machine eenvoudig te reinigen Easy to operate Het stapsgewijs opgebouwde programma in combinatie met de touchscreen begeleidt u door het programma Easy access Door het openen van 1 kap is de machine volledig toegankelijk Machine afmetingen 3.320x1.180x1.500 mm Vermogen 6 kw Cyclustijd 4-10 sec. p/min. TL 300 halfautomatische tray sealmachine De compacte flexibele oplossing voor het verpakken van schalen onder vacuüm of begassing Capaciteit: ong. 2-7 cycli/min Afmetingen (B x D x H): 995 x 795 x 1600 mm VOOR MEER INFO: CONTACTEER ONZE VERTEGENWOORDIGERS 011 /

20 20 / SEPTEMBER 2013 / food INDUSTRY / VERPAKKINGEN Het project CheckPack zoekt naar mogelijkheden om intelligente verpakkingen op basis van photonic chips te creëren. diegene die wel op de markt beschikbaar zijn, meten bijna allemaal de amines die door microbiologische bederfprocessen vrijkomen. In de praktijk gaat het meestal om ph-gebaseerde indicatoren die aan de binnenkant van de verpakking worden aangebracht. Deze bevatten een substraat dat verkleurt bij wijziging van de ph door bijvoorbeeld contact met vluchtige amines. Hoewel deze oplossing irreversibel is, kampt ze met verschillende problemen. Eerst en vooral zijn er tal van producten die bij bederf geen amines produceren. Met andere woorden: er is nog werk aan de winkel om indicatoren te ontwikkelen die speci ek op andere componenten reageren. Daarnaast is het belangrijk dat dergelijke indicatoren voldoende gevoelig zijn (ppmppb range). Natuurlijk is er ook hun kostprijs en het feit dat de meeste van deze indicatoren visueel verkleuren met mogelijks interpretatieproblemen op distributie- en consumentenniveau tot gevolg. Gelukkig wordt er al heel wat onderzoek gedaan om andere kwaliteitsindicatoren te ontwikkelen. Twee voorbeelden zijn Ripesense en SensorQ. De eerste is bestemd om het rijpingsproces van fruit op te volgen: de sensor verkleurt naarmate meer aromacomponenten vrijkomen. De SensorQ werd dan weer speci ek voor het meten van de versheid van vers verpakt vlees en gevogelte ontwikkeld. Deze sensor detecteert geproduceerde amines. Deze zullen de ph van de sensor wijzigen waardoor er een verkleuring optreedt (van oranje naar groen). OOK MET INKTEN Tenslotte zijn er nog de verpakkingen die met thermochrome inkt zijn bedrukt. Wanneer een bepaalde temperatuur wordt overschreden, zullen de letters van deze inkt zichtbaar worden. Deze formule kent al enig succes op de markt. Zo zijn er kof ebekers waar de letters hot op verschijnen indien de drank nog te heet is om te worden gedronken. En de blikjes van Jupiler Blue werden enige tijd met thermochrome inkt uitgerust om aan te geven wat de ideale consumptietemperatuur was. RFID: IN DEZELFDE LIJN Een oplossing die er een beetje buiten valt, maar toch nauw met intelligente verpakkingen is verbonden, is RFID (Radio Frequency IDenti cation). Het is een systeem dat qua technologie al vrij ver is ontwikkeld. En ook qua aantal toepassingen gaat het de goede richting uit. Prof. Dr. Ir. Peter Ragaert: Omwille van de kostprijs is het een oplossing die voornamelijk op palletniveau wordt gebruikt. Een doorbraak bij individuele verpakkingen zie ik nog niet meteen morgen gebeuren. Intussen is RFID al vrij gekend, waardoor we de techniek niet uitvoerig zullen beschrijven. In feite komt het erop neer dat een tag op een verpakking of pallet wordt aangebracht. Naast de mogelijkheid om dit te gebruiken als identi catietool (zoals productiedatum, batchnummer, ) kan ze ook worden toegepast om de kwaliteit of de omgevingsfactoren op te volgen. In dit laatste geval gaat het om een drager met een elektronisch circuit, sensoren (bijvoorbeeld om temperatuur, gasconcentratie, vochtigheid, ethyleen,..., te meten), een datalogger en een batterijtje. Hierbij wordt de geregistreerde informatie meteen opgeslagen, waarna de tag bijvoorbeeld bij aankomst via een speciaal apparaatje wordt uitgelezen of de informatie zelf verstuurt naar een computer (in dit laatste geval spreken we van actieve tags). NOG TALRIJKE BARRIÈRES Ongeacht het type intelligente verpakking, vaak blijkt de kostprijs een algemene doorbraak in de weg te staan. Ook de recycleerbaarheid is een kopzorg, want momenteel is het niet duidelijk hoe die sensoren en labels op een kostenef ciënte manier kunnen worden verwijderd. Zoals aangegeven, staan de retailers heel erg argwanend ten opzichte van systemen die met kleurveranderingen werken. Tevens is er nog quasi geen onderzoek gedaan over hoe de consument op de verschillende types van intelligente verpakkingen zal reageren. Verder zijn er nog talrijke vragen over de adequaatheid van deze oplossingen. En tenslotte zijn de intelligente verpakkingen onderworpen aan de Europese wetgeving 450/2009, wat betekent dat ze door EFSA moeten worden goedgekeurd (indien ze in contact met levensmiddelen worden gebruikt). De opmaak van zo n dossier impliceert een grote kost die niet voor elke producent is weggelegd, vertelt Prof. Dr. Ir. Peter Ragaert. Bovendien duurt het maanden vooraleer het al dan niet wordt goedgekeurd. Met andere woorden: dit traject kan eveneens een grote hindernis vormen bij de lancering van nieuwe oplossingen. Niettemin verwachten we dat binnen een vijftal jaar bepaalde intelligente verpakkingen toch in toenemende mate zullen worden toegepast. Maar er is nog werk aan

De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in

De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in De biobestedingen groeiden in 2014 verder door terwijl de totale voedingsbestedingen voor het eerst sinds jaren daalden. Ruim negen op de tien

Nadere informatie

Thuisverbruik van konijn stabiel

Thuisverbruik van konijn stabiel Thuisverbruik van konijn stabiel Na jaren van daling stabiliseerde de aankoop van konijnenvlees voor thuisverbruik in 2015. Ruim drie kwart van het volume van konijnenvlees wordt gekocht door 50-plussers.

Nadere informatie

De biobestedingen groeien stevig door in 2015

De biobestedingen groeien stevig door in 2015 De biobestedingen groeien stevig door in 2015 De biomarkt deed het vorig jaar uitstekend. De bestedingen van biologische producten groeiden in 2015 met 18%. De groei was het sterkst in Brussel. Het totaal

Nadere informatie

Sierteeltbestedingen dalen, tuinaanneming groeit

Sierteeltbestedingen dalen, tuinaanneming groeit Sierteeltbestedingen dalen, tuinaanneming groeit In 2014 gaf de gemiddelde Belg 38 euro uit aan bloemen en planten. Dat is opnieuw een daling ten opzichte van vorig jaar. De oorzaken hiervan zijn het verminderde

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid. van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid. van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Lieve Busschots Directeur Communicatie FAVV 23/11/2013 1 VEILIG VOEDSEL UW ZORG ONZE

Nadere informatie

Presentatie Pack4Food 22 juni 2012 Kleurvorming en kleurbehoud van vers vlees

Presentatie Pack4Food 22 juni 2012 Kleurvorming en kleurbehoud van vers vlees Presentatie Pack4Food 22 juni 2012 Kleurvorming en kleurbehoud van vers vlees To live is to breathe Vivotec staat voor innovatieve conditionerings-technologieen waarbij kwaliteit, presentatie en houdbaarheid

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

DOSSIER ERKEND VERKOOPPUNT HOEVEPRODUCTEN

DOSSIER ERKEND VERKOOPPUNT HOEVEPRODUCTEN DOSSIER ERKEND VERKOOPPUNT HOEVEPRODUCTEN Dossier Erkend Verkooppunt Hoeveproducten 1. WAT ZIJN HOEVEPRODUCTEN? 2. HET LABEL ERKENDE VERKOOPPUNTEN HOEVEPRODUCTEN 3. HOEVEVERKOOP IN CIJFERS 4. CONTACTPERSOON

Nadere informatie

De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt

De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt Kusttoerisme West-Vlaanderen Werkt 3, 28 De positie van de Vlaamse kust op de Belgische reismarkt Foto: Evelien Christiaens Rik De Keyser bestuurder-directeur en hoofd afdeling toerisme, WES Evelien Christiaens

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

enzymatisch reinigen detecteren en verwijderen van biofilms

enzymatisch reinigen detecteren en verwijderen van biofilms enzymatisch reinigen detecteren en verwijderen van biofilms Voedselveiligheid uw hygiënenormen naar een nog hoger plan Het waarborgen van de kwaliteit van uw eindproduct en de voedselveiligheid; u bent

Nadere informatie

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Persmededeling JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 13 november 2012 Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Vlaams minister van Leefmilieu

Nadere informatie

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Is er een verband

Nadere informatie

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes Green Gas Technology Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar Shared Succes Imtech en Green Gas Technology Imtech is de technologie partner voor bedrijven die biogas willen opwaarderen naar aardgaskwaliteit.

Nadere informatie

Opportuniteiten en nieuwe

Opportuniteiten en nieuwe Opportuniteiten en nieuwe tendensen voor een lager verbruik Kurt Stockman Hogeschool West-Vlaanderen, Kortrijk Winst door energie-efficiëntie: ook voor KMO s? Agoria workshop 12 juni 2012 Inleiding Maatschappelijk

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

De garantie om uw electriciteitsnota te verlagen en CO2 uitstoot te verkleinen PQMS.NL/VO4BIZ

De garantie om uw electriciteitsnota te verlagen en CO2 uitstoot te verkleinen PQMS.NL/VO4BIZ De garantie om uw electriciteitsnota te verlagen en CO2 uitstoot te verkleinen Wat is VO4BIZ? VO4BIZ is een Brits ontwerp, spanningsoptimalisatie systeem dat het inkomende voltage verlaagt en de stroomkwaliteit

Nadere informatie

Noa Bastiaans. 27 Maart 2012

Noa Bastiaans. 27 Maart 2012 Ontwikkelingen Vis, schaal- en schelpdieren Nederland 1 Noa Bastiaans 27 Maart 2012 Agenda 2 1 GfK: Generieke Trends 2011 2 Visconsumptie 2011 3 Conclusie 3 1 GfK: Generieke Trends 2011 Totale Foodmarkt

Nadere informatie

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 FEVIA 450 leden-bedrijven + 26 ledengroepering 25 medewerkers Drie actie-domeinen

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers

3.1 Inleiding 67 3.2 Suiker en suikers INHOUD 13 17 1.1 Inleiding 17 1.2 Definitie van vet 18 1.2.1 Structuur van vet 18 1.2.2 Vetzuurgroepen 19 1.2.3 Oorsprong van vet 23 1.3 Aanwezigheid van vet in levensmiddelen 24 1.3.1 Onverzadigde vetzuren

Nadere informatie

KOETSIER EXECUTIVE SEARCH

KOETSIER EXECUTIVE SEARCH FUNCTIEPROFIEL STEGEMAN Oktober 2014 CAMPOFRIO FOOD GROUP ALGEMENE INFORMATIE De basis van het moderne en innovatieve bedrijf Stegeman werd in 1858 gelegd door Johannes Stegeman in Deventer. Zijn slagerij

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Duurzaamheidk mpas Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-, voedsel- en economische

Nadere informatie

Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol

Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol Voorwoord Met trots presenteer ik u het allereerste duurzaamheidsverslag van CCL Nutricontrol! In dit eerste duurzaamheids verslag willen wij u laten zien dat wij

Nadere informatie

Koel uw producten duurzaam én efficiënt met de ZEAS van Daikin.

Koel uw producten duurzaam én efficiënt met de ZEAS van Daikin. Tot wel 25% minder energieverbruik en co 2 -uitstoot Koel uw producten duurzaam én efficiënt met de ZEAS van Daikin. Ontdek hoe duurzame ambities en commerciële doelstellingen samenkomen in uw koelschap.

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 31 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 0 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis!

200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! 200% rendement uit 100% energie: De witte motor van uw woonhuis! Oude situatie zonder ECO200 Gas Elektra Wat is ECO200? ECO200 is een nieuw concept van AgriComfort, waarbij het koelen van de melk en het

Nadere informatie

De voedingsconsumptie van de Belg in kaart gebracht

De voedingsconsumptie van de Belg in kaart gebracht De voedingsconsumptie van de Belg in kaart gebracht In 2007, 2009 en 2011 onderzocht InSites Consulting in opdracht van VLAM wie wat waar en wanneer consumeert. Hieruit blijkt dat thuis de meest frequente

Nadere informatie

LEERPUNTEN UIT DE MARKT

LEERPUNTEN UIT DE MARKT LEERPUNTEN UIT DE MARKT PIETER GOUDSWAARD MVO NEDERLAND, PROJECTMANAGER KIEM TOT KRACHT EN GEZONDER ETEN HUUSKES, VAN KOKEN NAAR STOMEN Vertrekpunt: - Produceren van hoogwaardige ambachtelijke producten

Nadere informatie

Hoeveel kost 1 ton stoom?

Hoeveel kost 1 ton stoom? Hoeveel kost 1 ton stoom? ENERGIK 23 november 2011 Valérie de Groote, INDEA Voorstelling INDEA Bruikbaar energieadvies voor industriële bedrijven Audits / Haalbaarheidsstudies Wetgeving Begeleiding bij

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

Techniek voor rendement. FLEGT Kennisuitwisselingbijeenkomst. Van boom tot bankje

Techniek voor rendement. FLEGT Kennisuitwisselingbijeenkomst. Van boom tot bankje FLEGT Kennisuitwisselingbijeenkomst Van boom tot bankje Van Boom tot Bankje Van zaadje tot karbonaadje AD Leefwereld, dd. 15 april 2005 Toeval of hot item? U weet hierop het antwoord!! Van Boom tot Bankje

Nadere informatie

Urinary S/O Moderate Calorie Diet

Urinary S/O Moderate Calorie Diet Bij de behandeling van blaasstenen of blaasgruis zal uw dierenarts uw kat meestal een speciale dieetvoeding voorschrijven. Royal Canin Urinary S/O Moderate Calorie Diet is speciaal ontwikkeld ter ondersteuning

Nadere informatie

Press. IFFA Internationale toonaangevende beurs voor de vleesindustrie: verwerken, verpakken, verkopen Frankfurt am Main, 8 tot 13 mei 2010

Press. IFFA Internationale toonaangevende beurs voor de vleesindustrie: verwerken, verpakken, verkopen Frankfurt am Main, 8 tot 13 mei 2010 Press Internationale toonaangevende beurs voor de vleesindustrie: verwerken, verpakken, verkopen Antje Schwickart Tel.: +49 69 75 75 6474 Fax: +49 69 75 75 6758 E-mail: antje.schwickart@messefrankfurt.com

Nadere informatie

De markt voor eerlijke handel in België 2006

De markt voor eerlijke handel in België 2006 De markt voor eerlijke handel in België 26 Samenvatting studie uitgevoerd in opdracht van BTC-CTB September 27 1. Inleiding De groeiende belangstelling van de Belgische consument voor eerlijke handel is

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op houtenergie

Een nieuwe kijk op houtenergie Een nieuwe kijk op houtenergie HOUT EEN MODERNE ENERGIEBRON AUTHENTIEK EN TOEKOMSTGERICHT In Europa is hout de primaire bron van duurzame energie. Duizenden gezinnen hebben een houtkachel ter beschikking.

Nadere informatie

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB

LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 maandag 23 mei 9.00-11.00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING VERWERKING AGRARISCHE PRODUCTEN CSE KB Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSE KB bestaat uit twee deelexamens

Nadere informatie

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof.

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Dit document zal u helpen een beter inzicht te krijgen in de verbruikskosten, in een huishoudelijke omgeving, voor de verschillende energiebronnen.

Nadere informatie

EVA vzw. Ethisch Vegetarisch Alternatief

EVA vzw. Ethisch Vegetarisch Alternatief EVA vzw Ethisch Vegetarisch Alternatief EVA (Ethisch Vegetarisch Alternatief) vzw werd in juli 2000 opgericht met als doel het grote publiek evenals de horeca en voedingsindustrie, dokters en diëtisten,

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving 2010 verwerking agrarische producten CSPE KB

landbouw en natuurlijke omgeving 2010 verwerking agrarische producten CSPE KB landbouw en natuurlijke omgeving 2010 verwerking agrarische producten SPE KB minitoets bij opdracht 1 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Handelsbalans Vlaanderen - Colombia Onze handel met Colombia is steevast in een handelstekort geëindigd. Dat tekort was op zijn hoogst in 2008: zowat een half miljard

Nadere informatie

KOELTORENS: BEHANDELING SUPPLETIEWATER DOET WERKINGSKOSTEN DALEN

KOELTORENS: BEHANDELING SUPPLETIEWATER DOET WERKINGSKOSTEN DALEN Nieuwsbrief MilieuTechnologie, februari 2008 (Kluwer, jaargang 15, nummer 2) Jan Gruwez & Stefaan Deboosere, Trevi nv jgruwez@trevi-env.com www.trevi-env.com KOELTORENS: BEHANDELING SUPPLETIEWATER DOET

Nadere informatie

Energiebeheer en opslag: de kern van de energierevolutie! SMA Solar Technology AG

Energiebeheer en opslag: de kern van de energierevolutie! SMA Solar Technology AG Energiebeheer en opslag: de kern van de energierevolutie! Inhoud 1 Motivatie 2 Lokaal energiebeheer en opslag in het netwerk 3 Oplossingen van SMA 2 Inhoud 1 Motivatie 2 Lokaal energiebeheer en opslag

Nadere informatie

West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën

West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën VUB-onderzoek in het kader van FLEET (FLEmisch E-publishing Trends): West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën In 2007 veranderden een aantal internationaal toonaangevende kranten hun

Nadere informatie

Mineraal- en bronwater in Nederland. Natuurzuiver, gezond en verantwoord

Mineraal- en bronwater in Nederland. Natuurzuiver, gezond en verantwoord Mineraal- en bronwater in Nederland Natuurzuiver, gezond en verantwoord Mineraal- en bronwaters zijn Uniek: Van constante kwaliteit en samenstelling Afkomstig uit wettelijk beschermde en zuivere bronnen

Nadere informatie

Chapman Events (Michael Chapman) (order ID 61627-7851) EventMonitor. Q2 2013.

Chapman Events (Michael Chapman) (order ID 61627-7851) EventMonitor. Q2 2013. EventMonitor. Q2 2013. Over EventMonitor EventMonitor is de eerste barometer voor de Belgische en Nederlandse evenementenbranche. Het is een representatieve benchmark voor organisatoren, evenementenbureaus,

Nadere informatie

SENSOFCEREAL OVERLEGMOMENT: VERSLAG

SENSOFCEREAL OVERLEGMOMENT: VERSLAG SENSOFCEREAL OVERLEGMOMENT: VERSLAG DOEL KENNISMAKING MET HET PROJECTVOORSTEL LOCATIE Food Pilot te Melle DATUM 19 maart 2015 START- EN EINDUUR 11:00u tot 12:00 DEELNEMERS De Pelsmaker Sara Gellynck Xavier

Nadere informatie

Olijven konings knoflook op olie (G) (Oliva) Auteur informatie. Telefoon 048 143 26 79 Versie 08-07-2014, 14:10:30

Olijven konings knoflook op olie (G) (Oliva) Auteur informatie. Telefoon 048 143 26 79 Versie 08-07-2014, 14:10:30 Olijven konings knoflook op olie (G) (Oliva) Auteur informatie Auteur han1 Email info@oliva.nl Telefoon 048 143 26 79 Versie 08072014, 14:10:30 Specificatie Algemeen Productnaam Artikelnummer Doelgroep

Nadere informatie

IMPACTANALYSE RUSLAND

IMPACTANALYSE RUSLAND Studiedienst Stafmedewerkers Diestsevest 40 3000 Leuven T (016) 28 64 11 F (016) 28 64 09 PERSNOTA Datum 31 juli 2015 Betreft: IMPACTANALYSE RUSLAND 1 ALGEMENE CONTEXT De EU-28 exporteerde in 2013 voor

Nadere informatie

De sensor, die in het verpakkingsmateriaal wordt ingebouwd en over vijf jaar in de supermarkten wordt verwacht, kan ook lekken opsporen.

De sensor, die in het verpakkingsmateriaal wordt ingebouwd en over vijf jaar in de supermarkten wordt verwacht, kan ook lekken opsporen. Sensor spoort bederf in voedsel-verpakking op 14-01-2014 Pag. 13 Onderzoekers uit Gent, Leuven, Brussel en Nijmegen werken aan een sensor die het mogelijk maakt te controleren of verpakte levensmiddelen

Nadere informatie

s t u d i e De vleesconsumptie De vleesconsumptie Augustus 2011 Studie uitgevoerd met de steun van Wallonië

s t u d i e De vleesconsumptie De vleesconsumptie Augustus 2011 Studie uitgevoerd met de steun van Wallonië s t u d i e De vleesconsumptie De vleesconsumptie Augustus 2011 Studie uitgevoerd met de steun van Wallonië Inhoud 1. Doelstellingen 2. Methodologie 3. Percepties en algemene gedragingen met betrekking

Nadere informatie

PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE?

PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE? PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE? WEET U DAT UW VERPAKKINGSAFVAL GELD WAARD IS? TE MOOI OM WAAR TE ZIJN? LEES SNEL VERDER! Afval is in vele sectoren een onvermijdelijk gevolg van de economische

Nadere informatie

DE BELG EN ZIJN CHOCOLADE

DE BELG EN ZIJN CHOCOLADE DE BELG EN ZIJN CHOCOLADE April 2010 Stichting van openbaar nut Paapsemlaan 20 1070 Brussel OVERNAMES TOEGELATEN MITS VOORAFGAANDE TOESTEMMING VAN DE UITGEVER EN BRONVERMELDING. De Belg en zijn chocolade

Nadere informatie

Nieuw. Primeur Uniek in Europa

Nieuw. Primeur Uniek in Europa Nieuw Primeur Uniek in Europa Achtergrondinfo Lodewijckx werd opgericht in 1972 te Veerle-Laakdal als familiebedrijf De Groep Lodewijckx stelt ongeveer 100 werknemers te werk en is actief in: o Productie

Nadere informatie

Wilkin & Sons Kwaliteit behouden. Casestudy

Wilkin & Sons Kwaliteit behouden. Casestudy Wilkin & Sons Kwaliteit behouden Casestudy Wilkin & Sons werd meer dan 125 jaar geleden opgericht. Het bedrijf dat als boerderij begon, teelt ook nu nog allerlei zachte vruchten en steenvruchten, zoals

Nadere informatie

Live data, 24/7/365. Pharma & Healthcare

Live data, 24/7/365. Pharma & Healthcare 1 Live data, 24/7/365 Pharma & Healthcare 2 Dyzle Pharma & Healthcare Index 04 06 Vision Control Met behulp van DyzleLiveWare krijgt u meer inzicht in kritische processen die bepalend zijn voor de kwaliteit

Nadere informatie

OPDRACHTKAART DRANKEN

OPDRACHTKAART DRANKEN OPDRACHTKAART DRANKEN Ga naar de afdeling met de sappen, frisdranken en sportdranken. Opdracht 1: Zoek van één soort frisdrank (mét prik) van hetzelfde merk een gewone en de light-versie. Bekijk de ingrediënten:

Nadere informatie

Spreekbeurt over ZOUT

Spreekbeurt over ZOUT Wat is zout? Zout zit in bijna alle voedingsmiddelen die we eten. Zelfs in die producten waarin je het helemaal niet verwacht, zoals zoete koeken en zoete drop. Zout geeft smaak aan het eten. En het zorgt

Nadere informatie

Consumptieprijsindex en inflatie in september 2012

Consumptieprijsindex en inflatie in september 2012 Consumptieprijsindex en inflatie in september 2012 1. Consumptieprijsindex Brussel, 27 september 2012 De consumptieprijsindex stijgt in september 2012 met 0,21 punt ten opzichte van vorige maand en bedraagt

Nadere informatie

Water in AGF koelvers industrie problematiek rondom water in de wereld. Joyce Schroot Adviseur AGF verwerkende industrie 2 december 2014

Water in AGF koelvers industrie problematiek rondom water in de wereld. Joyce Schroot Adviseur AGF verwerkende industrie 2 december 2014 Water in AGF koelvers industrie problematiek rondom water in de wereld Joyce Schroot Adviseur AGF verwerkende industrie 2 december 2014 Inhoudsopgave Intro aardappelen, groente en fruit verwerkende industrie

Nadere informatie

Diervriendelijke keuzes door consumenten

Diervriendelijke keuzes door consumenten Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Diervriendelijke keuzes door consumenten Monitor Duurzame Dierlijke Producten 2009 Deze brochure is een uitgave van: Rijksoverheid Postbus 00000 2500

Nadere informatie

12 december 2011 TRENDS. Leerkrachtenseminarie UNIFA december 2011

12 december 2011 TRENDS. Leerkrachtenseminarie UNIFA december 2011 12 december 2011 TRENDS Leerkrachtenseminarie UNIFA december 2011 Marketing? Dat is zelfverzekerd lege Amerikaanse woorden gebruiken. CONSUMENTEN TRENDS TRENDS IN DE VOEDINGSMARKT Gezondheid & welzijn

Nadere informatie

Duvel Moortgat : courante netto winst +16%

Duvel Moortgat : courante netto winst +16% 15 Maart 2000 Duvel Moortgat : courante netto winst +16% Markante feiten van 1999 Beursintroductie: Duvel Moortgat werd begin juni geïntroduceerd op de Beurs van Brussel. Participatie in Noord Amerikaanse

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming

Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 13 september 2007 Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming Vormingsinspanningen van Belgische ondernemingen in 2005 62,5%

Nadere informatie

Material Handling Forum 24 april 2014 Wallays Carmen

Material Handling Forum 24 april 2014 Wallays Carmen Material Handling Forum 24 april 2014 Wallays Carmen MISSIE VISIE - WAARDEN Agristo is een producent en globale dienstverlener van diepgevroren aardappelproducten voor de private labelmarkt. Het is onze

Nadere informatie

Appel-peer konfijt met kaneel 1.5 kg

Appel-peer konfijt met kaneel 1.5 kg NV DIDDEN SA Gentsestwg 617-619 Chée de Gand Brussel 1080 Bruxelles Appel-peer konfijt met kaneel 1.5 kg (Art. nr 184101) Leverancier Didden nv Adres van leverancier : Genstesteenweg 617-619 1080 Brussel

Nadere informatie

KOETSIER EXECUTIVE SEARCH

KOETSIER EXECUTIVE SEARCH FUNCTIEPROFIEL STEGEMAN Januari 2014 CAMPOFRIO FOOD GROUP ALGEMENE INFORMATIE De basis van het moderne en innovatieve bedrijf Stegeman werd in 1858 gelegd door Johannes Stegeman in Deventer. Zijn slagerij

Nadere informatie

Algemene conclusies van het onderzoek

Algemene conclusies van het onderzoek PERSBERICHT Brussel, donderdag 18 april 2013 JCDecaux, Clear Channel en GfK Panel services voeren een uniek onderzoek: de effecten van out-of-home advertising voor FMCG-producten. Out-of-home advertising

Nadere informatie

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING NIEUWE VISIE OP ZONREGELING Zon en daglicht regeling als deel van de energieprestaties in gebouwen Peter Winters President of the European Solar Shading Organization Director Shading & Building Dickson

Nadere informatie

1. Belang Hygiënecode

1. Belang Hygiënecode 1. Belang Hygiënecode 1. Waarom wordt er in de slagerij met een Hygiënecode gewerkt? Om op een structurele manier hygiënisch en veilig met voedsel te werken. Om mensen te leren om gezonder en gevarieerder

Nadere informatie

SAVE EN RGY! Energieoptimalisatie van een maisdroger in een veevoederfabriek

SAVE EN RGY! Energieoptimalisatie van een maisdroger in een veevoederfabriek Energieoptimalisatie van een maisdroger in een veevoederfabriek SAVE EN RGY! IWT Tetraproject ESMADS (130201) Efficiëntieverhoging van Snelheidsgeregelde Motor AangeDreven Systemen www.ugent.be/ea/eesa

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant

Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant IP/04/285 Brussel, 2 maart 2004 Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant Het jongste verslag over autoprijzen toont aan dat op alle markten de prijsconvergentie

Nadere informatie

Masters in Taste & Functionality

Masters in Taste & Functionality Rotterdam, 29 April 2015 Historie Snick EuroIngredients Founding by Philippe Snick Brugge Relocation to Nijverheidsstraat Brugge Relocation to industrial area in Beernem Acquisition TEFCO ( 1979) by Acomo

Nadere informatie

Koudeproductie. Verbod op het gebruik van koelmiddelen die de ozonlaag afbreken = Euthanasie of anesthesie?

Koudeproductie. Verbod op het gebruik van koelmiddelen die de ozonlaag afbreken = Euthanasie of anesthesie? Koudeproductie Verbod op het gebruik van koelmiddelen die de ozonlaag afbreken = Euthanasie of anesthesie? Inhoud I. De uitdagingen : Milieu, Energie en Beschikbaarheid II. Plan van aanpak III. Dalkia

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 12 sep t/m 18 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

Banaan Softijs Vloeibaar

Banaan Softijs Vloeibaar Frusco Namen Artikelnummer: 43695 EAN: 8710942436943 Commerciele naam Wettelijke benaming Ingrediënten informatie MELK, suiker, wei, kokosvet, dextrose, banaan 1%, citroensap, glucose-fructose siroop,

Nadere informatie

Factsheet voedselverspilling bij de consument

Factsheet voedselverspilling bij de consument Factsheet voedselverspilling bij de consument VERSIE: MAART 2014 1. Waarvoor dient dit document? De factsheet is een initiatief van de interdepartementale werkgroep voedselverlies van de Vlaamse overheid

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING Om bij te dragen aan de bescherming van het klimaat, beperken we de CO2-voetafdruk in onze gehele waardeketen. Daarbij kijken we verder dan alleen onze eigen activiteiten. Ook door nauw samen te werken

Nadere informatie

Zuinig koelen met het Packo Eco gamma

Zuinig koelen met het Packo Eco gamma Zuinig koelen met het Packo Eco gamma Zuinig koelen met het Packo Eco gamma Energie wordt jaar na jaar schaarser en duurder. Maar energie (in de vorm van elektriciteit, warm water, ) is nu eenmaal onmisbaar.

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling. Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower

Warmtekrachtkoppeling. Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower Warmtekrachtkoppeling Waarom Vaillant? Om eenvoudigweg dubbel gebruik te maken van energie. ecopower Waarom ecopower? Eenvoudigweg omdat het de moeite waard is! Bij een traditionele productie van energie

Nadere informatie

Dieetadviezen bij wondgenezing

Dieetadviezen bij wondgenezing Dieetadviezen bij wondgenezing Diëtetiek Bereikbaarheid afdeling Diëtetiek Amphia Ziekenhuis: Locatie Langendijk, Molengracht, Pasteurlaan: (076) 595 30 75 Algemeen telefoonnummer Amphia Ziekenhuis: (076)

Nadere informatie

Diëten met maaltijdvervangers Succesvol afslanken

Diëten met maaltijdvervangers Succesvol afslanken Diëten met maaltijdvervangers Succesvol afslanken EENVOUDIG EN GEZOND AFSLANKENN www.bcminfo.be Diëten met maaltijdvervangers Eenvoudig, snel en gezond afslanken KOM MEER TE WETEN OVER MAALTIJD- VERVANGERS

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Voor ons gaat maatschappelijk verantwoord ondernemen over het maken van bewuste keuzes, met respect voor de omgeving en de toekomst.

Voor ons gaat maatschappelijk verantwoord ondernemen over het maken van bewuste keuzes, met respect voor de omgeving en de toekomst. Nederlandse versie 2 PepsiCo BeLux maakt deel uit van één van de grootste en meest succesvolle voedingsmiddelenbedrijven ter wereld. Het bedrijf heeft een rijke geschiedenis en smaakvolle kwaliteitsproducten

Nadere informatie

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN?

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? Een Grundfos pump audit creëert duidelijkheid Is duurzaamheid één van de doelstellingen in uw organisatie? Steeds meer bedrijven en (semi-)

Nadere informatie

gezond zwanger met vitamines en mineralen

gezond zwanger met vitamines en mineralen gezond zwanger met vitamines en mineralen Vitamines en mineralen: we kunnen geen dag zonder We weten dat we ze elke dag nodig hebben. Maar wat zijn het nu eigenlijk? Vitamines en mineralen zijn voedingsstoffen

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Peiling NVKL Cijfers & Trends 2012

Peiling NVKL Cijfers & Trends 2012 Meetbaar en stuurbaar maken van organisatieprestaties. Advies en verbetermanagement. Peiling NVKL Cijfers & Trends 2012 Datum: Juli 2012 Contactpersonen: Martijn Snels Eva Kromhout Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8 notarisbarometer Vastgoed, vennootschappen, familie www.notaris.be A B C D E n 15 Oktober - december Trimester 4 - Vastgoedactiviteit in België Prijsevolutie Registratierechten Vennootschappen De familie

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Presentatie door Maria Hasselman Director Brand Management Brussel, 12 November 2013 De economische en technologische

Nadere informatie

De schakel tussen mens en techniek

De schakel tussen mens en techniek 3, 4 en 5 november 2015 Venray De schakel tussen mens en techniek voor Midden- en Zuidoost-Nederland Schrijf u nu online in! Evenementen HAL HARDENBERG GORINCHEM VENRAY Evenementenhal Venray De Voorde

Nadere informatie