!!!!!!!! De!Belevingswaarde!van!Musea!!! Aanvraag!voor!de!regeling!RAAK5PUBLIEK!! van!het!nationaal!regieorgaan!praktijkgericht!onderzoek!sia!!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "!!!!!!!! De!Belevingswaarde!van!Musea!!! Aanvraag!voor!de!regeling!RAAK5PUBLIEK!! van!het!nationaal!regieorgaan!praktijkgericht!onderzoek!sia!!"

Transcriptie

1 DeBelevingswaardevanMusea AanvraagvoorderegelingRAAK5PUBLIEK vanhetnationaalregieorgaanpraktijkgerichtonderzoeksia September2015

2 1.#Samenvatting# InhetprojectDe#Belevingswaarde#van#Musearichtenweonsopeenaspectdatdelaatstejarensteeds dominanterisgewordeninhetwerkvantentoonstellingsmakersinmusea:hetbiedenvaneen bezoekersbeleving.#ditwordtindenationalekennisagendavoorhetmusealeveldomschrevenals het rakeneninspirerenvanbezoekers (Versloot,2014).Indezelfdekennisagendawordtdebezoekersbeleving alsstrategischspeerpuntbenoemd,waarbijdeaanvullendevraaggesteldwordtofdigitalemiddelenzoals eenmultimediatourof3dvisualisatiehieraanbijkunnendragen.devraagisnatuurlijkhoeeendoorde tentoonstellingsmakerbeoogdebezoekersbelevingterealiserenisineententoonstelling. Tentoonstellingsmakersgevenaanpraktischekennisentoolsnodigtehebbenomgoedeafwegingente kunnenmakeninhetontwerpenvandebezoekersbelevingmetdigitalemediaénomdefeitelijke bezoekersbelevingtekunnenevalueren.eenvraagdieookbijtoeleverendebedrijvenleeftomdatonderzoek naarnieuwekennisentoolservaakbijinschietinderealisatievanprojecten.uitgesprekkenmetaldeze partijeniseenoverkoepelendepraktijkvraaggeformuleerd:hoe#kan#ik#als#tentoonstellingsmaker#sturen#op# de#door#mij#beoogde#bezoekersbeleving#met#digitale#media#en#evalueren#wat#de#impact#hiervan#is? Omdezevraagtebeantwoordenzijndeelvragengeformuleerddieinsamenwerkingmetkennisinstellingen ententoonstellingsmakersbeantwoordworden,doormiddelvanhetuitvoerenvancasestudies, experimentenenbezoekersonderzoek.hetprojectheefthetdoelompraktischetoolsteontwikkelen waarmeetentoonstellingsmakersgerichterbelevingenkunnencreërenenteevalueren.hetgaatomeen ontwerpspel,een(digitale)toolkitombezoekersbijhetontwerpprocestebetrekken,meetinstrumenten voorbezoekersbeleving,enpublicatiesenworkshopsvoorhetwerkveld. HetconsortiumvanDe#Belevingswaarde#van#MuseawordtgevormddoordeHogeschoolvanAmsterdam (lectoraatcrossmedia),deuniversiteitvanamsterdam,hetnederlandsinstituutvoorbeeldengeluid, ZuiderzeeMuseum,AllardPiersonMuseum,MuseumBoerhaave,JoodsHistorischMuseumenAmsterdam Museum.VerdereprojectpartnerszijndeReinwardtAcademie(AmsterdamseHogeschoolvoordeKunsten), MOTI,hetDrentsMuseum,NationaalMuseumvanWereldculturen,NationaalMilitairMuseumenNationaal MuseumKampVught.Voortsnemenbedrijvendeeldiegespecialiseerdzijnincontent,design,productieen realisatievanmusealeervaringen:bruns,tinkerimagineers,nothernlight,kossman.dejong,nomore Mondays,Yipp,ToinkCommunicatieenFamiliemusea. DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 2

3 DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 3 2.#Inleiding# Hetmuseumwasin2014vaniedereen,zokoptNRCop31december2014.Telezenisdat31musea, waaronderdebelangrijksterijksmusea,verantwoordelijkzijnvooreenstijgingvanhetaantalbezoekersmet 8%tenopzichtevan2013.Dezetoenamelijktvooraltoeteschrijvenzijnaantoptentoonstellingen(zoals MarkRothkoinhetHaagsGemeentehuis)endeheropeningenvaneenaantalmusea(zoalshetStedelijk MuseuminAmsterdam).Echter,inhetzelfdeartikelstaattevensbeschrevendatdemeestbezochtemusea nietautomatischdehoogstgewaardeerdezijn: belevings 5museascorenbeduidendhogerdanbijvoorbeeld kunstmusea.hetsturenopbezoekersaantallengeeftdusgeengarantievoortweeanderewezenlijke taakstellingenvanmusea:hetsuccesvoloverbrengenvandeinhoudelijkeboodschapénhetinspirerenen emotionerenvanbezoekers(idema&vanherpt,2010;kammer&vanlent;2014).indenationale KennisagendavoorhetMusealeVeldbenoemtdeRijksdienstvanhetCultureelErfgoedishetrakenen inspirerenvanbezoekers,debelevingswaarde,alsstrategischuitgangspuntgekozen(versloot,2014). Kansen#met#digitale#media:#wat#werkt#wel#en#wat#niet?# Alsbelangrijkinstrumentomdebelevingswaardetebereikenwordtverwezennaarnieuwedigitalemedia zoalseenmultimediatourof3dvisualisaties(versloot,2014,p.19).dezedigitalemediabiedenallerlei kansenomdemaatschappelijkewaardevanmuseatevergroten(nde,2015).maarwanneerweeteen tentoonstellingsmakerdathetzijnkansis?dekeuzestressvoordezeprofessionalsisalleenmaar toegenomen:hoeintespelenophetgebruikvansmartphones?isaugmentedrealityeenmanierompubliek tebinden?enondertussenverschillenbezoekerssteedsmeerinhunwensen,eisen,ervaringenen behoeften.tentoonstellingsmakersgevendanookaandathethenontbreektaankennisenmiddelenom afgewogenkeuzestekunnenmakenomtrentdeinzetvandigitalemediainhuntentoonstellingom bezoekersteraken.desimpelevraagwatnueigenlijkwelofjuistnietwerktineenbepaaldetentoonstelling envooreenbepaaldedoelgroepkomtdanookvaaknaarvorentijdensgesprekkenmet tentoonstellingsmakers.modellendiehenenigszinseenhouvastbiedenzijnvaakslechtsgerichtopéén aspect,zoalsleerstijlofmotivatie,enzeggenuiteindelijkweinigoverdetoegevoegdewaardevannieuwe mediazoalsvirtualrealityof3dvisualisatiesineenbepaaldetentoonstelling.enstudiesdiewelingaanopde impactvanhetgebruikvandezedigitalemedia,blijkenvaaktekleinschaligenuiteindelijkweinigconcrete handvattentebiedenvoortentoonstellingsmakers. Sturen#op#bezoekersbeleving# Samenmethetberoepenveldisdaaromdevolgendevraaggeformuleerd:hoe#kan#ik#als# tentoonstellingsmaker#sturen#op#de#door#mij#beoogde#bezoekersbeleving#met#digitale#media#en#evalueren# wat#de#impact#hiervan#is?deelvragendiehieruitvoortvloeiengaaninopdewerkingvanspecifiekedigitale mediaineententoonstelling,hetondersteunenvanhetontwerpproceszodatmeeronderbouwde afwegingenkunnenwordengemaaktoverdeinzetvandigitalemediaénhetontwikkelenvanindicatoren dietentoonstellingsmakershelpenombetertekunnenevaluerenoverdeingezettedigitalemedia. Tools#voor#de#tentoonstellingsmaker# Inhetpilotproject DesigningExperiencescapes (HvA)isreedsverkennendonderzoekgedaanmetdrie museanaardebelevingswaardebijmusea.dewaardevollecontactenzijnverderverdieptmetmusea, ontwerpbureausenkennisinstellingen,dienuallenvertegenwoordigdzijninditproject.samenmethen wordendedeelvrageninverschillendewerkpakkettenbeantwoord.hetprojectheefthetdoelom praktischetoolsteontwikkelenwaarmeetentoonstellingsmakersgerichterbelevingenkunnencreërenzodat zijhunbezoekerskunneninspirerenmetdeinhoudvandetentoonstelling.hetgaathierbijomeen ontwerpspel,een(digitale)toolkitombezoekersbijhetontwerpprocestebetrekken,meetinstrumenten voorbezoekersbeleving,enpublicatiesenworkshopsvoorhetwerkveld.hierdoorontstaatookeen duidelijkerkaderomtecommunicerenmetexternecontacten,zoalsontwerpbureausenculturelefondsen. Uiteindelijkheefthetprojectteamdeambitieombijtedragenaanhetinspirerenvaneengroteregroep museumbezoekersendaarmeehetmuseumalseenlogischeenonvoorwaardelijkeplekalscultuurdragerte waarborgen.

4 3.#Vraagarticulatie# Hetprocesvanvraagarticulatiebijdetentoonstellingsmakersheeftdevolgendevragenopgeleverd: 1) Welkedigitalemediakanikhetbesteinzettenineententoonstellingombezoekersterakenente inspireren? 2) Hoekanikmeeronderbouwdeafwegingeninhetontwerpprocesmakenbijdeinzetvandigitalemedia voorbezoekerszodatikdebeoogdebezoekersbelevingbewerkstellig? 3) Wieismijnbezoeker? 4) Welketoolskanikgebruikenomtesturenopdebezoekersbeleving? 5) Hoekanikdebezoekersbelevingevalueren? Ditissamengebrachtindeoverkoepelendepraktijkvraag:hoe#kan#ik#als#tentoonstellingsmaker#sturen#op#de# door#mij#beoogde#bezoekersbeleving#met#digitale#media#en#evalueren#wat#de#impact#hiervan#is? Dezevraagarticulatieisalsvolgttotstandgekomen.AlslidvandebeoordelingscommissievandeSNSReaal Fondsregeling DigitaleInnovatieinMusea (2013),heeftlectorHarryvanVliethetverzoekgeuitaanhet fondsomindienersvandegehonoreerdevoorstellentemogenbenaderenomdeuitvoeringvanhun plannenteonderzoeken.ditheeftgeleidtothetpilotprojectdesigning#experiencescape(januari2014 december2015),waarinissamengewerktmetdriemusea:rijksmuseumoudhedenleiden,hetnederlands InstituutvoorBeeldenGeluidenStreekmuseumFlipjeTiel.Onderzoekisgedaannaarwelkevragenen keuzesdeprojectleidersmoetenmakenoverdesturingopdebezoekersbeleving,enhoejedituiteindelijk terugzietindefeitelijkebezoekersbeleving.uitdittrajectblijktdat: 1) Ernogveelvragenzijnoverdeimpactvansturenopeenbepaaldebeleving;ZobenoemtAnnadeWit, projectleiderrijksmuseumoudhedenleiden: Waar#ik#tegen#aan#loop,#is#dat#ik#druk#bezig#ben#met#het# creëren#van#een#bepaalde#beleving#voor#de#bezoeker,#maar#niet#weet#of#die#beleving#ook#daadwerkelijk# overkomt.#ik#zie#hoeveel#bezoekers#er#komen,#en#natuurlijk#ben#ik#zeer#tevreden#als#veel#mensen#de# tentoonstelling#bezoeken,#maar#ik#weet#niet#welke#beleving#zij#hebben#in#de#tentoonstelling. 2) Deprofessionalsdegemaakteonderzoeksanalysesvanhetgeheletraject(ontwerp,implementatie, bezoekersbeleving)zeerwaardevolvindenvoorhundagelijksewerkzaamheden. 3) Degebruiktemethodologie(ZieOnderzoeksplan)zeervruchtbaarblijktvooreengrotervervolgtraject waarinmeerderepartnersdeelnemenentotbeterevalidatieenmeerkennisuitwisselingkanworden gekomen. InhetkadervanDesigning#Experiencescapeszijndevolgendeactiviteitenuitgevoerdomdevraagvande professionalsnogverdertearticuleren,inclusiefheteersteconceptvaneenontwikkeldtool: Activiteit# Datum# Uitkomst# WorkshopopJaarlijks Museumcongres Discussiesessierondom digitaleinnovatieinmusea oplkcacongres Workshoprondom ontwikkelinge5scapegame OvereenkomstmetToink Communicatie Presentatie onderzoeksresultatenbij B&GenRMO KlankbordmeetingbijB&G rondomhetprojectander Nieuws 10Oktober 2014, Leeuwarden 24November 2014,Utrecht 13Januari2015, Amsterdam 13Februari 2015, Amsterdam Maart April 2015,Hilversum /Leiden 26maart2015, Hilversum Museabevestigenrelevantietool;naaraanleidingvanworkshop isdesamenwerkingopgestartmeto.a.zuiderzeemuseumen DrentsMuseum. Discussierondomdigitaleinnovatieinmusealaatziendaternog veelonduidelijkheidbestaatoverdeimpactvandigitale innovatieopdeuiteindelijkebezoekersbeleving.samenwerking metdeuva,reinwardtacademie,museumboijmansvan BeuningenenDordrechtsMuseum HuisvanGijn. Museabevestigenrelevantietool,dieechterzeker doorontwikkeldmoetworden.detoolbiedtoverzicht,inspiratie enreflectieophetontwerpproces.aanwezigenzijnonder andereallardpierson,foamenfamiliemusea. OvereenkomstmetToinkCommunicatieomE5scapetetestenin dagelijkseadviespraktijk. Onderzoeksmethodeenmatchingaannamesrondom publieksbelevingendaadwerkelijkereactiesvanbezoekers behoeftaanscherpingmaarbiedtperspectiefvoor vervolgonderzoek. Aanwezigen:HetNederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid,HvA, MOTI,MuseumBoijmansvanBeuningen,Nederlands Fotomuseum. DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 4

5 DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 5 Voortszijndevolgendeaanvullendeactiviteitenondernomen: Activiteit# Datum# Uitkomst# GoedgekeurdeKIEM5aanvraag ExperiencescapeJoods HistorischAmsterdam.UvA(Prof.Dr.FrankvanVree) i.s.m.hva,joodshistorischmuseum,portugese Synagoge,HollandseSchouwburg,NorthernLight.Plan ontwikkeldomhetverledendichterbijhetpubliekte brengeneneenbelevingtebewerkstelligeninhet JoodsCultureelKwartier. Februari2015 oktober2015 DepartnersuitditKIEMproject participerenookindezeaanvraag. VWS5trajectevaluatiepilotVirtualRealityinKamp Vught.MiddelsdrieOculusRiftopstellingenkunnen jongerenvirtueeldoorkampsobibor(polen)lopen. Devraagiswatdeimpacthiervanisopdejongeren. Expertsessie18 juni2015 Dezecasuszalonderdeelzijnvanhet project. SessietijdensinternationaleECSITEConferentieover Linkingvisitors motivationsandtheirexperiences. Concretebehoeftewashoeonderzoeksuitkomstenen modellentevertalenzijnnaardedaadwerkelijke inrichtingvantentoonstelling juni2015, Trento,Italië Internationalecontacten:SiellePhelan, PhDkandidaatTechnischeUniversiteit München,endr.ReganForrest, managervisitorexperienceinhet SouthAustralianMuseum. Indeopmaatnaarhetschrijvenvanhetfeitelijkeprojectplanzijnervanafmaart2015diverseindividuele gesprekkengevoerddoorharryvanvlietenbernadetteschrandtmettentoonstellingsmakers,onderzoekers enontwerpers.inallegesprekkenwordthetbelangbenadruktvanmeerkennisoverbezoekersbelevingen praktischehulpmiddelenomdaaroptekunnensturen.alswrap5upisop22juni2015eenrondetafelsessie gehoudenmetallebeoogdeprojectdeelnemersbijallardpiersoninamsterdam,metalsdoeleen bevestigingtekrijgenvanwatdebelangrijkepraktijkproblemenzijnrondhetsturenopbezoekersbelevingen tijdensdeontwikkelingvannieuwetentoonstellingen.samenvattend: Tentoonstellingsmakerservareneenwirwaraanmogelijkhedenomhunpubliektebedienenenhebben onvoldoende(technische)kennisominteschattenwelkeffectditzalhebbenopdebezoekersbeleving: Er#zijn#heel#veel#mogelijkheden,#( )#wat#werkt#wel#en#wat#werkt#niet?#daar#is#best#veel#verwarring#over# Ik#zou#graag#een#overzicht#hebben#met#de#verschillende#tools#die#er#zijn#met#daarin#een#van#wat#wel#goed# in#bepaalde#situaties#werkt#en#wat#niet?#en#waarom#dan? AncaBecks,Zuiderzeemuseum. Hetisvoortentoonstellingsmakerslastigomverschillendesoortendoelgroepengoedtebedienenin eenzelfdetentoonstelling.hoeweldemeestenbekendzijnmetverschillendetypebezoekers(inleeftijd engedrag),blijfthetmoeilijkomdedaadwerkelijkedoorvertalingtemakennaarverschillende bezoekersbelevingeninhetontwerpvaneennieuwetentoonstelling; Nu#nieuwe#analyseP#en# visualisatietechnieken#beschikbaar#komen,#en#musea#meer#en#meer#ervaring#krijgen#met#het#actief# betrekken#van#de#bezoeker,#is#het#moment#aangebroken#om#te#onderzoeken#hoe#grote#collecties# gedigitaliseerd#materiaal#aangeboden#kan#worden#op#een#manier#die#bijdraagt#aan#de#beleving#van#de# museumbezoeker. BrigitteJansen,NederlandsInstituutvanBeeldenGeluid. Erisbijtentoonstellingsmakersgeentijdenkennisominteschattenwanneerhetnuttigisteinvesteren ineennieuwetrend,zoalsvirtualreality.erisbehoefteaaneentoegankelijkekennis database. Virtual# reality#is#een#prijzig#iets,#voordat#je#daar#als#museum#in#gaat#investeren,#wil#je#wel#weten#of#dat# daadwerkelijk#nu#de#investering#waard#is.#musea#rennen#de#laatste#tijd#achter#de#trends#aan#om#maar# digitaal#te#zijn.#ik#zou#graag#meer#middelen#en#tools#tot#mijn#beschikking#krijgen#om#daarin#gemakkelijker# keuzes#te#maken. LisaKleeven,Tropenmuseum.

6 DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 6 4.#Netwerkvorming# HetprojectDe#Belevingswaarde#van#Museazaluitgevoerdwordendooronderzoekersvan kennisinstellingen,tentoonstellingsmakersenprofessionalswerkzaambijbedrijvendiedoormusea ingehuurdwordenomtentoonstellingen(mede)teontwerpenenterealiseren.zijwerkengezamenlijkaan dedoelstellingenvankennisontwikkeling,valorisatievankennis,disseminatievankennisnaarhet professioneleveldenhetonderwijs,enhetverbredenenintensiverenvandesamenwerkingtussen kennisinstelling,beroepspraktijkenonderwijsinstellingen.gedurendehettrajectstaanallepartnersopen voornieuwesamenwerkingsverbanden. Naam#organisatie# Rol# Deelname#en#expertise# Kennisinstellingen Hogeschoolvan Amsterdam(HvA) Trekkerproject, kennisontwikkeling, disseminatie, netwerkvorming Onderzoekers,docentenenstudentenvoerenhetonderzoek uit.hierbijwordtvoorgebouwdopeerdereonderzoekenen ervaringenvanuithetlectoraat,zoalsdesigning# ExperiencescapesenMuseumkompas. Amsterdamse Hogeschoolvoorde Kunsten(AHK) ReinwardtAcademie Kennisontwikkeling, disseminatie, netwerkvorming DeReinwardtAcademieisdeopleidingvoordemuseum5 professional.zijbrengenkennisinhetprojectenpartnerom onderzoeksresultatenteverwerkenindeopleidingcultureel Erfgoed(vakTentoonstellenenafstudeertrajecten). Universiteitvan Amsterdam(UvA) Disseminatie, netwerkvorming Zorgenvoorhetverbindenmethetonderwijsenonderzoek aandeuva,hetaandragenvan(internationale)expertsenhet wetenschappelijkpublicerenoverdeuitkomsten. Tentoonstellingsmakers HetNederlands InstituutvoorBeelden Geluid(BG) Valorisatie (experimenten), disseminatie HetNederlandsInstituutvoorBeeldenGeluidrichtzichophet beheerentoegankelijkmakenvanaudiovisueelerfgoedin Nederland.Hetinstituutzalin2016innovatieve tentoonstellingsvormentesten,waarmeezijinhoudelijkeen waardevollesparringpartnervormt. AllardPiersonMuseum (AP) Valorisatie (casestudie), disseminatie HetAllardPiersonMuseumtoontdebetekenisvanoude beschavingenvoordehedendaagseeuropesecultuur.met haarparticipatieindeeuropeseprojectenv5mustenmeschis zijinhoudelijkeenbelangrijkepartnerindezeaanvraag. ZuiderzeeMuseum (ZM) Valorisatie (experimentenen casestudie), disseminatie HetZuiderzeeMuseumgeefteenimpressievanhetlevenrond dezuiderzeetussen1880en1930.geziendeaardvanhet museum,datzichtoespitstop hetbeleven vormthet ZuiderzeeMuseumeenwaardevolleconsortiumpartner. NationaalMuseumvan Wereldculturen(NMW) Valorisatie (experimentenen casestudie), disseminatie HetNationaalMuseumvanWereldculturen(Tropenmuseum/ MuseumVolkenkunde/AfrikaMuseum)laatbezoekers kennismakenmetverschillendeculturenaandehandvan theatraleeninteractievemiddelen.deexpertisevandeze partnerpastzeergoedinhetprojectteam. MuseumBoerhaave (MB) Valorisatie (casestudie), disseminatie MuseumBoerhaaveishetRijksmuseumvoordegeschiedenis vandenatuurwetenschappenendegeneeskunde.opdit momentishetmuseumbezigmeteenherinrichting,waardoor zijeenuitstekendepartnervormtinditconsortium. DrentsMuseum(DM) Valorisatie (casestudie), disseminatie HetDrentsMuseumbiedtdewereldeenblikopDrenthe,met verhalenoverarcheologie,kunstengeschiedenis.in2016zal zijeennieuwetentoonstellingopenenwaarbijeen betekenisvolleinteractiemethetpubliekcentraalstaat. MOTI Valorisatie (casestudie), disseminatie Hetmuseumvoorbeeldcultuurstaatvoordeuitdaginghoezij bezoekerskunnenbegeleideninhetervarenvanmoderne visuelekunst.hetmuseumzalin2016eenhernieuwdeversie vaneeneerdereinstallatievangeertmulenhetnederlands InstituutvanBeeldenGeluidpresenteren,dateerderalis onderzochtinhetpilotprojectdesigningexperiencescapes. AmsterdamMuseum (AM) Valorisatie (experimenten), disseminatie HetAmsterdammuseumbiedtsinds1926onderdakaanhet kunstbezitvandestadamsterdam.haardoelisomde geschiedenisvandestadtotleventebrengenvooreenzo

7 DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 7 Naam#organisatie# Rol# Deelname#en#expertise# grootmogelijkendiverspubliek.daarnaastdaagthetmuseum debewonersuitomhunrelatietotdestadteverdiepen. NationaalMilitair Museum(NMM) Valorisatie (experimentenen casestudie), disseminatie InhetNMMwordtaandachtbesteedaandebetekenisvande Nederlandsekrijgsmachtinverleden,hedenentoekomst. Gezienhaarkortebestaanishetmuseumvolopaanhet zoekenhoezijhaarpubliekhetbestekanbedienen. NationaalMuseum KampVught(KV) (MinisterieVWS) Valorisatie (experimenten), disseminatie HetNationaalMuseumKampVughtishet herdenkingsmuseumvankampvught,hetenigess5 concentratiekampbuitenduitslandindetweede Wereldoorlog.Hetmuseumdoetveelaanvoorlichtingaan scholierenmetdevraaghoedezehetbestetebetrekken. JoodsHistorisch Museum(JHM) Valorisatie (experimentenen casestudie), disseminatie HetJoodsHistorischmuseumwileenbeeldgevenvanhet joodscheleven,waarbijookdezichtbaarheiddaarvaninde stadookergbelangrijkis.hiertoewordtbijvoorbeeldhet JoodsCultureelKwartierontwikkeld.JHMwaspartnerinde KIEM5aanvraag. Bedrijven NoMoreMondays (NO) Kennisontwikkelingen valorisatie NoMoreMondaysisgespecialiseerdininteractieveconcept5 ontwikkelingenproductieindecultureleindustrie. BrunsB.V.(BR) Kennisontwikkelingen valorisatie Brunsisinternationaalmarktleiderophetgebiedvanhet ontwikkelenenproducerenvantentoonstellingen. TinkerImagineers(TI) Kennisontwikkelingen valorisatie Tinkeriseenexperiencedesignenproductiebureau.Meteen basisindecognitievepsychologie,trachtzijdoormiddelvan storytellingencreatiefgebruikvandigitalemedianieuwe ervaringentecreëren. Kossmann.dejong exhibitionarchitects (KO) Kennisontwikkelingen valorisatie Kossman.dejongisexpertinhetontwerpenvanverhalende ruimtesaandehandvaneenmultimedialemix,metalsdoel ombetekenisvolleomgevingenteontwerpendiebezoekers rakeneninspireren. ToinkCommunicatie (TC) Kennisontwikkelingen valorisatie Toinkcommunicatiebedenkt,ontwerptenrealiseert verbindendecommunicatieintentoonstellingsdesign. Familiemusea(FM) Kennisontwikkelingen valorisatie Familiemuseahelptprofessionalsingroteenkleinemusea,om tentoonstellingsdesignbeteraantelatensluitenopdefamilie5 doelgroep. NorthernLight(NL) Kennisontwikkelingen valorisatie NorthernLightiseeninternationaalopererend experience company diegespecialiseerdisindeplanning,ontwerpen implementatievandigitalebelevingsplatformen. Yipp Kennisontwikkelingen valorisatie Yippisgespecialiseerdin digitalexperiencesforscreensand spaces.zijontwikkelengames,appseninteractivesvoor onderanderedeculturelesector. Aansluiting-van-het-consortium-op-landelijke-initiatieven- DitRAAK5PubliekvoorstelpastbinnendeStrategischeOnderzoeks5enInnovatieagendavanCLICKNLCultural Heritage(2013).Hieriseenaantalambitiesgeformuleerd,waarvanonderstaandedirectopditvoorstelvan toepassingzijn: Nieuwegebruikersendiensteninnovatie,metalsdoel:ondersteunenuitrolvaninnovatievediensten waarbijpublieksparticipatieenbelevingcentraalstaatendenederlandsecultuursectorgebruikenals livinglab voorhetuittestenvaninnovatievedienstenconceptenronderfgoed. (p.3).inhetprojectte realiserendoortentoonstellingenvanmuseaalsproefomgevingvoorhetmonitoren,uittestenen uitrollenvannieuwekennisentoolsdiedebezoekersbelevingsturenc.q.versterken. Ontstaannieuwemultidisciplinaireonderzoeksmethoden,metalsdoel:ondersteunenvaneennieuwe generatieonderzoekersindegeesteswetenschappendooraanbiedenvannieuwetoolsenverrijkteen gestandaardiseerdedatasets. (p.3).inhetprojectterealiserendoorontwerpmethodenentoolste introduceren,gestructureerdemanierenvanbezoekersbelevingteorganiserenentemeten. Techniekalsnieuweintermediair,metalsdoelen:hetzinvolverbindenvan(nieuwe)technologieënmet cultureelerfgoed;zorgdragenvoorkennisoverdrachttussenfundamenteelentoegepastonderzoeken

8 DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 8 deberoepspraktijk;duurzaaminvestereninnieuwemanierenomcontentteontsluitenenkenniste extraherenenduiden (p.3).inhetprojectterealiserendoorexperimentenuittevoerenaangaandede impactvandigitalemediaopdebezoekersbeleving. TevenssluithetprojectgoedaanbijdelandelijkestrategischeambitievandeRijksdienstvoorhetCultureel Erfgoedwaaringesteldwordtomdebelevingswaardevoordebezoekertevergrotenendaarmeedeimpact vanhetmuseumteversteken(versloot,2014).ditvoorstelvormtletterlijkeenantwoordopdevraagdiein depublicatiegesteldwordthoemuseabelevinginkunnenzettenalsinstrumentbijhetgenererenvan betekenis,inspiratieenhetteweegbrengenvankrachtige(leer)ervaringen(ibid.,p.20).hetprojectisookin lijnmetdevraagstellingbinnenderoadmap#smart#culturevannwo: Hoemanifesterenmuseazichineen wereldwaarinkunstenerfgoedopverschillendemanierenontslotenkunnenworden?watbetekentdit voordebelevingvankunst5encultuurobjectenenwelkevormen( )vanbelevinglatenzichonderscheiden. (2015,p.12). Aansluiting-van-het-consortium-op-regionale-initiatieven- RegionaleaansluitingvindthetprogrammabijdecontourenvanhetKunstenplan vande gemeenteamsterdam,waarindewaardevankunstencultuurbenadruktwordt,maartevensgezienwordt datcultureleinstellingenzichmeermiddeleneigenmoetenmakenomzichteonderscheidenenunieke belevingentecreëren.bestaandeinitiatievenalsmeschenhetdigitalmuseumlabvandeuvarichtenzich voornamelijkopdetechnologischemogelijkheden;ditvoorstelkijktaanvullendhoede tentoonstellingsmakerdergelijkemogelijkhedenkaninzettenvoorsturingvandebezoekersbeleving. Bijdrage-aan-de-strategische-doelstellingen-van-de-hogeschool- Ditvoorstelsluitnauwaanmethetinstellingsplan vandeHogeschoolvanAmsterdam,waarin diensteninnovatieindecreatieveindustrieeenbelangrijkeplaatskrijgt.ditkomttevenstotuitingineenvan debenoemdespeerpunten:amsterdamcreativeindustries.inditspeerpuntstaatdemaatschappelijke impactvaninnovatieveendigitaledienstencentraal.eenvandeconcreteuitvloeiselshiervanishet AmsterdamCreativeIndustriesNetwork(ACIN),waarinonderanderedeHogeschoolInHollandende AmsterdamseHogeschoolvoordeKunstenbetrokkenzijn.Daarnaastwordtinditprojectvoorsteldeambitie uitgesprokenomookopeuropeesniveaumeersamenwerkingtezoeken,wattevensaansluitbijdeambities vandehva. Doelstelling-verduurzaming- Voordeverduurzamingvanderelatiesinhetprojectzullenwederesultatenvanhetprojectactiefuitdragen naarbestaandeennieuwenetwerken.belangrijkhierbijzijnreedsbestaandesamenwerkingsverbanden, zoalsinhetdigitalmuseumlabwaarinonderanderedeuva,hvaenallardpiersonmuseumpartnerzijn,en hetinitiatiefmetb&gmetlabs.ookzalnadrukkelijkgebruikwordengemaaktvanhetnetwerkrondhet HeritageLabvanhetACIN.Voorwatbetrefthetlatenbeklijvenvandeprojectenresultatenzijninhetproject reedseenaantalmaatregelengenomenomdezeduurzaamheidtewaarborgen.ditbetreftdemaniervan werkenmetdedirectebetrokkenheidvandemusea,onderzoeksinstellingenenbedrijveninspecifieke werkvormen(zie5.3)endisseminatieactiviteiten(zieonderzoeksplan).wewillenhierookwijzenopde relatiemethetonderwijsdieinhetprojectgerealiseerdwordt.dedeelnemendelectoratenendocenten zullenzorgdragenvooreenactieveparticipatievanstudentenendocentengedurendehetprojecten borgingvankennis,netwerk,toolsenpublicatiesinhetonderwijsnahetproject(ziehoofdstuk7). # # #

9 DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 9 5.#Onderzoeksplan# 5.1#StateEofEtheEArt# Duidelijkisdathetmuseumbezoekdeafgelopentweejaaristoegenomen,metrespectievelijk13%en8% (StichtingMuseana,2014;Kammer&vanLent,2014).Daarmeelijktdebranchesteedsbetertegemoette komenaandevoorwaardeomtoegankelijktezijnvooreenzobreedmogelijkpubliek(icom,2007; Raemaekers,2011).Echter,toegangtotcultureelerfgoedisslechtséénvandemaatschappelijkekerntaken vanhetmuseum.vanmuseummedewerkerswordttevensverwachtdatzijbezoekerstijdenshunbezoek ietslatenleren,emotionereneninspireren(raemaekers,2011).indenationalekennisagendavoorhet MusealeVeld2014wordtditlaatstenadrukkelijkalsstrategischuitgangspuntgeformuleerd: Detweede ambitieisdebelevingswaardevoordebezoekertevergrotenendaarmeedeimpactvanhetmuseumte versterken (Versloot,2014,p.20).Daarmeewordtbelevingswaardegedefinieerdalshetvermogenvan museaombezoekersterakenenteinspireren(ibid.,p.19).daarinwordtextraaandachtgeschonkenaan digitalemedia,zoalslevensechte3dobjectenenvirtualrealitybelevingen.erwordtechterookonderkend datmeerkenniseninzichtnodigisomtekunnenbepalenwelktypebezoekerwelktypebelevingtrekt;een vraagdieduidelijkookbijdetentoonstellingsmakerleeft. Nadeformuleringvandestrategischeambitieisernatuurlijkdevraaghoedaarinvullingaantegeven.De Kennisagendazelfgeeftweinighouvastomdetentoonstellingsontwerperverderopwegtehelpen.Deenige handreikingwaardetentoonstellingsmakerhetmeemoethetdoenisdeopmerking: Daarbijkangebruik gemaaktwordenvanhetveleonderzoekdatmeeralgemeennaar experiences enbelevingisgedaan (Ibid.,p.20).Hoewelinderdaadveelonderzoekisgedaannaar experiences inhetalgemeen, 1 wordtdit weinigconcreetgemaaktvoordemusealesector:erbestaatnauwelijksgevalideerdekennishoeeen tentoonstellinghetbesteingerichtkanwordenzodatdebezoekerinhoudelijkmeegenomenwordtén tegelijkertijdgeïnspireerdraakt. Eendimensionaal#publiek# Modellendietentoonstellingsontwerpershelpenomdetentoonstellingaftestemmenophetpubliek,gaan veelaluitvanééndimensie:demotivatieofdepersoonlijkheidvanbezoekers.dittypeonderzoekwordt steedsvakeruitgevoerdommeertewetentekomenoverwiedebezoekeris.eenaantalbelangrijkestudies opditvlakkomenvanjohnfalk(2009),marilynhood(1989),janpacker(2004),theanomoussouri(1997; 2013)enAndrewJ.Pekariketal.(1999).Degenoemdeauteurshebbenallenmotivatiemodellenontwikkeld waarinuiteindelijk7motivatiesuitnaarvorenkomen:cognitief/educatief,introspectie,sociaal,opladen, entertainment,eennieuwebelevingofeenspecifiekeplaats/tentoonstelling.dergelijkemodellenworden veelalvertaaldnaarpersona s,watwaardevolleinzichtenoplevert,maarhetvoordetentoonstellings5 ontwerperooklastigmaaktomdetheorietevertalennaardepraktijk.immers,eengezindatvan avontuurlijketentoonstellingenhoudtkanaandeenekantgevoedwordenmeteenvirtualrealitybeleving, maarwellichtnetzogoedsameneeneigenavontuurmakenvancollectiestukkenmiddelsknipenplakwerk metafbeeldingenvandecollectie. Leerstijlen# Daarnaastzijnermodellendieuitgaanvanleerstijlenvandebezoeker.HetV&ABritishGalleriesheeftin 2006onderzoekgedaannaardetoepassingvanKolb sleerstijlenineenmusealesettingmetalsdoelomte onderzoekenofdezemethodevoldoendeaansluitingvondbijwensenenverwachtingenvanhetpubliek. Hoeweldeonderzoeksresultatenslechtsindicatiefzijn,wordtgeconstateerddathettoepassenvande verschillendeleerstijlenineenmusealesettingeengeschiktetoolkanzijn(buss,2005,p.56).ookin Nederlandzijnnaaraanleidingvanditonderzoekeenviertalpilotsgedraaid,waaruitnaarvorenkomtdat 1 Erisinderdaadveelonderzoekgedaaninzijnalgemeenheidnaar experiences.vanuithetgezichtspuntvandeartistiekeexpressie, deesthetischebeleving,hetontwerpenvaninterfaces(ux#design),depersoonlijkebeleving(fenomenologie,flow),emotionele processen(psychologischeemotietheorieën),marketing(merkbeleving,customer#involvement),economie(experience#economy), Leisurestudies(vrijetijdsbesteding,toerisme),etcetera.Hetontbreektooknietaandeelstudiesnaarbijvoorbeelddeinvloedvan aandachtopbeleving(ooi,2005).daarnaastzijnerookallerleitoepassingspecifiekemodellenentheorieënzoalsoverdebeleving vantheater(machon,2013).

10 DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 10 hetinspelenopleerstijlenvanbezoekereeneffectiefinstrumentkanzijnomdeverblijfsduurin tentoonstellingszalenendetevredenheidverhoogdkanworden(gibbs,sani&thompson,2006; CultuurnetwerkNederland,2008).Dergelijkeonderzoeksuitkomstenlijkentehintenopeenmogelijkpositief effectvandetevredenheidvanbezoekerswanneerstrategischgestuurdwordtophetaanbiedenvan bepaaldetypebelevingen.dedataisechterslechtsindicatiefenlaatdaarnaastveelruimteoverhoede ruimteindetentoonstellingtebenutten. De#rol#van#omgeving#en#design# Veeldataisreedsbeschikbaarovergedragtijdenshetmuseumbezoekofdegelopenroutes(zoalsGilman, 1918;Trondleetal,2014),evenalsmeerconceptuelestudiesvanuitontwerpersmettallozeinspirerende voorbeelden(kossmann,mulder&denouden,2010;kossmann.dejong,2012).steedsmeeraandachtkomt erookvoorwelkeroldeomgevingenhetdesignspeeltindebelevingvandebezoeker(falk1997;kaynar, 2000;Peponisetal.,2004).EenzeerrecenteenbelangrijkestudieopditvlakkomtvanReganForrest(2015), dieinhaarthesisonderzoektofomgevingskenmerkeninvloedhebbenopdeuiteindelijkebezoekersbeleving inmusea.middelseenzelfontwikkeldesystematiekkomtzetotdeconclusiedatvooralfactorendieeen omgeving levendig maken(kleur,3d,opvallendeaspecten)eenpositieveinvloedhebbenophetprettig aanvoelenvaneenruimteendeuiteindelijkealgehelebezoekersbeleving(forrest2015,p.156).opbasis vanonderanderedezeliteratuurisinhetprojectdesigning#experiencescapesvandehvaaleeneerste aanzetgemaaktomdefactorenwaaroptentoonstellingsmakerskunnensturenineententoonstellingin kaarttebrengenentevalideren. Holistisch#perspectief# Eenmeerholistischebenaderingishet InteractiveExperienceModel vanfalk&dierking(1992;2013). Hierinwordtuitgegaanvandeconstructievandebelevingdoordepersoonzelf(1992,p.3),waarindrie contextenvolgenshencruciaalzijn:depersoonlijkecontext(interesses,motivaties,ervaringen,kennis),de socialecontext(hetcontactmetanderen)endefysiekecontext(dearchitectuurvanhetgebouw, voorzieningen,routediemenvolgtetcetera).ditmodelheeftgrotewaardemaarkentookeenaantal beperkingen.teneersteheefterzichinmiddelseennieuwecontextaangediend:dedigitalecontext,de toegangtotenhetgebruikvandigitalecontent.tentweedeisde bewijslast voorhunmodelmerendeels anekdotische.tenderdeisdesystematischeinventarisatievanallerleielementendiedemuseumbeleving beïnvloedenbeperktennietgerelateerdaanandervergelijkbaaronderzoek(vanvliet,2012). Digitaal#perspectief# Inbovengenoemdeliteratuurontbreekthetdigitaleperspectief.NinaSimon(2010)biedtde tentoonstellingsontwerperconcretehandvattenomopverschillendeniveausvandigitaleparticipatiete anticiperen;haarbewijsvoeringisechtertevensanekdotisch.cijfersovertrendsinmuseaenhetalgemeen bezitvandigitalemiddelenwordtdooradviseursalsdigitaslbi,tnsenscpjaarlijksinzichtelijkgebracht (DigitasLBi,2014;TNS,2014;SCP,2010).EchtervanuitmuseadanwelhetSociaalCultureelPlanbureauwordt niettotnauwelijksinkaartgebrachtwatbezoekersmetdigitalemiddelendoenalszijhetmuseum bezoeken.dezedatakomenweweltegeninstudiesvanonderanderetallon&walker(2008),hornecker,& Stifter,(2006),Roussou(2006),Pujoletal(2013)enHsi&Fait(2015).Dezestudiesbevattenallenéénof enkelecasestudiestenaanzienvanverscheidenedigitalemedia,vooralophetgebiedvanmultimediale toursenvirtualreality.hetnadeelvandezestudiesisechterdatzijzichveelalbaserenopéénofenkele casestudiesenslechtsbeperktdedoorvertalingmakennaarzoweldeoverigebeschikbareliteratuur alsmedeconcretehandvattenvoordetentoonstellingsontwerper. Integraal#kader# Duidelijkisdatereenmeergeïntegreerdkadernodigiswaarinhetdeimpactvandeinzetvandigitalemedia opdemuseumbezoekersineenfysieketentoonstellingsruimtekanwordenbekekenengeduid.ditisbij uitstekeenmultidisciplinairvraagstuk,naastdeinhoudelijkekennisomtrentdecollectieiserkennis noodzakelijkoverhetpubliekendepublieksbeleving,de(on)mogelijkhedenvandefeitelijkeinrichtingvan deofflineruimteendewerkingvandigitalemedia.omdieredenwordtinhetprojectalskaderhet ServicescapeModel vanjobitnergehanteerd.naastdemultidisciplinairkaraktervanditmodelishet

11 bovendienexperimenteelonderbouwdenstelthetde service5encounter (inditgevalbezoeker tentoonstelling)centraal. JoBitnerintroduceerdein1992hetconceptvanServicescapes.Inditconceptwordenfactorengenoemd waaropeenorganisatievolgensbitnerkansturenomhetgedragvanklanten/bezoekerstebeïnvloeden.het modelisineersteinstantietoegepastindecontextvandedienstverleningvanwinkels,restaurantsen dergelijke.zotoonteenscalavanempirischeonderzoekendatdeinrichtingvandefysiekeruimte aantoonbaareffectheeftopcommunicatiepatronen,groepsvormingengroepsdynamica(ezeh&harris, 2007;Eroglu&Machleit,2008).ZoalsookdoorPine&Gillmore(1999)wordtgeconstateerd,wordtde inrichtingvanwinkels,musea,restaurants,stadsparkene.d.nietmeeruitsluitendgerichtophetzoefficiënt eneffectiefmogelijklatenverlopenvandedienstverlening.hetaccentkomtnujuisteerderteliggenophet biedenvaneenbepaalde beleving (experience).dezevariatieopservicescapeswordenookwel experiencescapesgenoemd:specifiekelocatiesc.q.ruimtendiewordengekozen,ontworpenengemanaged omexperiencesoptewekken,teondersteuneneningoedebanenteleiden.dezeexperiencescapesworden doorbezoekersopgezochtmetdenadrukkelijkeverwachtingvaneenexperience(o Dell,2005)enwordenin toenemendematetoegepastopanderesectoren.praktischeadviezenvanonderanderepine&gillmore hoedezebelevingtecreërenvoordebezoeker,zijnrijkaanvoorbeelden,maargaannietinopeen systematischeinventarisatievanaspectenindefysiekecontext.zoalsreedsinhetboekfestivalbeleving(van Vliet,2012)isaangetoond,biedthetservicescapemodelechterdemogelijkheidomonderzoektedoennaar hetgebruikvandigitalemiddelenineenfysiekeomgevingendeuiteindelijkeimpactervanopdebezoeker. SamengevatisdeconclusievandeState5of5the5Art: Hoewelkennisbestaatoverindividueledigitalemiddelen,ontbreekthetaaneenduidelijkoverzicht waarindezemiddelennaastelkaarwordengelegdendeimpactopdebezoekersbelevingbesproken wordt; Erzijnvoldoendemethodiekendieinzichtgeveninbezoekersgedraginmusea,outputrondomde impactvantentoonstellingenzelfontbreekt; Onderzoeknaardeimpactvandesignkeuzes relevantomdeplaatsingvanindividuele tentoonstellingenbetertebegrijpenaangezienditslechtséénonderdeelvandegeheletentoonstelling is ontbreektnagenoeg; Erisruimekennisophetgebiedvanbezoekmotivatie hoeweldezeperlandverschilt echtereen praktischedoorvertalingnaartypetentoonstellingenmediagebruikontbreekt; Erzijnweinigmiddelenvoorhandendietentoonstellingsontwerpershelpenomdaadwerkelijktesturen opeenbepaaldebeleving,alhelemaalwanneerhetdeinzetvandigitalemediabetreft. 5.2.#Onderzoeksvraag# Uiteindelijkwordtdepraktijkvraagopeenvolgendemaniervertaaldnaardecentraleonderzoeksvraagvan ditproject:hoe#kan#een#fysieke#ruimte#worden#ingericht#om#te#sturen#op#de#door#tentoonstellingsmakers 2 # beoogde#beleving#met#de#inzet#van#digitale#media? Dezecentraleonderzoeksvraagkunnenwekoppelenaandeverschillendedeelvragenvandevraagarticulatie (Hoofdstuk2): 1) Welkedigitalemediakanikhetbesteinzettenineententoonstellingombezoekersterakenente inspireren?alsonderzoeksdeelvraag:welkeffecthebbenspecifiekedigitale interventies opde bezoekersbelevingineententoonstellingsruimte? 2) Hoekanikmeeronderbouwdeafwegingeninhetontwerpprocesmakenbijdeinzetvandigitalemedia voorbezoekerszodatikdebeoogdebezoekersbelevingbewerkstellig?alsonderzoeksdeel5vraag:welke factorenenelementenzijnbelangrijkbijdetotaleinrichtingvaneententoonstellingsruimtegerichtop bezoekersbeleving? 2 Indezeaanvraagwordtdeterm tentoonstellingsmaker veelvuldiggebruikt.hiermeewordtdedoelgroepaangeduiddie verantwoordelijkisvoordeontwikkelingvaneennieuwetentoonstelling.debelangrijkstegroepdiehiermeeaangeduidwordt,zijn museummedewerkersdiezichhieroverontfermen.zijontwikkelendezetentoonstellingenechtervaakmetbureausdie gespecialiseerdzijninconcepting,productieenrealisatievantentoonstellingen;ookzijwordenaangehaaldbijhetgebruikvandeze term. DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 11

12 3) Wieismijnbezoeker?Alsonderzoeksdeelvraag:Watzijndemotivatiesenattitudesvan museumbezoekers,metnameaangaandedigitalemedia? 4) Welketoolskanikgebruikenomtesturenopdebezoekersbeleving?Alsonderzoeksdeelvraag:Welke toolszijnerofkunnengemaaktwordenomindepraktijktekunnengebruikenbijdesturingop bezoekersbeleving? 5) Hoekanikdebezoekersbelevingevalueren?Alsonderzoeksdeelvraag:Hoekandebezoekersbelevingbij tentoonstellingwordengemeten? WaarbijweinnavolgingvandeNationaleKennisagendavoorhetMusealeVeld2014 hetrakenen inspirerenvanbezoekers alswerkdefinitiegebruikenvoordebelevingswaarde(versloot,2014,p.19). 5.3#Methoden#en#Analysetechnieken# Wezulleninhetprojectzowelkwantitatievealskwalitatieveonderzoeksmethodenencontent analysetechniekeninzetten,zodattegemoetkanwordengekomenaandevragenvande tentoonstellingsmakers(zievraagarticulatie).bovendienkandooreencombinatievandezemethodeste gebruiken(triangulatie)wordenvoldaanaaneisenaangaandebetrouwbaarheid,validiteit,herhaalbaarheid enrelevantie. Demethodendiewordeningezetzijn: 1) Kwalitatievemethoden: Semigestructureerdeinterviewsmetoverwegendgebruikvanhetboommodel(Evers,2007); Semigestructureerdemuseum5visitswaarbijgebruikwordtgemaaktvandethink#aloudmethoden elicitatietechniekenalsladderingenpersonificatie; Semigestructureerdeinterviewswaarbijdepersoonlijkebelevingcentraalstaat,aandehandvanhet experiencemodelzoalsvoorgestelddoorgjeddeeningemann(2008)inhetreflectivity#lab.hierin wordtsamenmetderespondentgereflecteerdopdepersoonlijkebelevingmiddelsdrie verschillendeperspectieven:narratief(eerstepersoonlijkeindruk),pragmatisch(relatiemet persoonlijkeleven)enintertekstueel(relatiemetmaatschappij). 3 Nietparticiperendeobservatievanzowelgroepsgesprekkenalsindividueelgedrag,waarbijgebruikt gemaaktwordtvaneenaangescherptmodelvanuitheteerderepilotprojectdesigning Experiencescapes; inhoudsanalysevandocumentendiezowelverzameldwordenvanuitdetentoonstellingsmakersals debezoekers.hierinzalvooraleenwaardenanalysevanbelangzijn(verhoeven,2014).daarnaast wordtdezedatagekoppeldaandeeerdergenoemdeinterviews. Contentanalysemiddelsverkregendatauitdetetestendigitalemedia(zoalsopgeslagenfoto sen videobeelden).hierbijwordtvooralgekekennaarhetgedrag(bewegingen)vandebezoekers. Perwerkpakketwordtaangegevenwelkedatametdegekozenkwalitatievemethodenwordtopgehaald. Kwalitatievedatawordtverzameldaandehandvanvideo5enaudioenopnamesenvervolgens geanalyseerdaandehandvaneennaderteontwikkelencoderingssysteem.deverwachtingisdatvooral patroon5enwaardenanalyseseenbelangrijkerolzullenspelen.kwalitatiefonderzoekwordtzowelingezet omdekwantitatievemethodentevoeden(bijobservatieenvragenlijsten)alsonderzoeksresultatennaderte duiden.geziendecomplexeenpersoonlijkecontextwaarmeeditonderzoektemakenheeft,iskwalitatief onderzoekonmisbaar. 2) Kwantitatievemethoden: Enquêteonderzoekdoormiddelvangestructureerdeenquêtesvoorbezoekers,waarbijgebruik wordtgemaaktvaneenaangescherptevragenlijstvanuitheteerderepilotprojectdesigning ExperiencescapesenCounting#New#BeansvanAlanBrown&RebeccaRatzkin(2012); Dataverzamelingmiddelshetzoekeninreedsbestaandebezoekersdata,aangebodendoor museummedewerkers; Dataverzamelingdoornietparticiperendeobservatieinmusea; 3 Vooreentoelichtingopdezemethode,zie:http://akira.ruc.dk/~bruno/Processual/ResearchingExperiences.html.Dezemethode vertoonteveneensveelraakvlakkenmetdemanierwaaropdestudiecounting#new#beans(2012)isuitgevoerd,diedeimpactvande aesthetischebelevinprobeertvastteleggen.gezienhetpersoonlijkekaraktervaneenesthetischebelevingwordtnugekozenvoor demethodevangjeddeeningemann.indekwantitatievefasewordtechterookuitgegaanvancounting#new#beans,aangeziendeze methodezichdaarmeervoorleent. DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 12

13 Dataverzamelingmiddelssensorenindetetestendigitalemedia. Perwerkpakketwordtaangegevenwelkedatametdegekozenmethodewordtopgehaald.Dekwantitatieve datawordengeanalyseerdmiddelsspssenexcelmetnadertebepalenstatistischemethoden.ditis afhankelijkvandeteverkrijgendataset.iniedergevalzullener alsdeverkregensetdittoelaat uitsplitsingengemaaktwordenopdemografischeenmuseumgrafischekenmerken.daarnaastligtdefocus oprelatiesalshettypetentoonstellingendeinspiratieengeraaktheid 4 dieditoproeptbijdebezoeker. # Inditonderzoekstrajectwordttevensineenaantalwerkpakkettenaction#researchalsonderzoeksmethode ingezet.action#researchheeftalsdoelpraktischeproblemenoptelossenentegelijkertijd (wetenschappelijke)kennisteontwikkelen.metsamenwerkingenkennisvermeerderingalsbelangrijke kenmerkenvanaction#researchmakenzedathetverdergaatdan applied onderzoekdatinessentiealleen inzichtentoepastennietgerichtisopkennisvermeerdering(myers,1997).baskerville&myers(2004) noemeneenviertalonderliggendevoorwaardenvanaction#researchdieinde#belevingswaarde#van#musea alsvolgtzijningevuld: Voorwaarden#Action-Research# Toepassing#in#De-Belevingswaarde-van-Musea# 1.Vantevorenvaststellenvanhetdoelvanhet OnderzoekvanbezoekersbelevingvanuitServicescapemodel. onderzoekvanuiteentheoretischeachtergrond. 2.Ermoeteenpraktischecomponentzitteninde Ondersteunenvantentoonstellingsmakeromonderbouwde vraagstelling. keuzestemakenindesturingopbezoekersbelevingende impacttemeten. 3.Deinterventiemoetdetheorievoeden. Inzichtinimpactvanbepaaldeinterventieswaardoor aanpassingenintheoretischkaderendedoorvertalingnaar ondersteunendetools. 4.Onderzoekvindtineensocialecontextplaats. CasestudiesenExperimentenhebbenbetrekkingopwerkelijke ontwerpprocessenvantentoonstellingendefeitelijke bezoekersbelevingindemusea. 5.4#Werkpakketten#(Activiteitenplan)# Dewerkpakkettenzijngebaseerdopdedeelvragenvandetentoonstellingsmakersendebijbehorende deelvragenvanuithetonderzoek.onderstaandwordenallewerkpakkettenbeschrevenconformeenvast format. Werkpakket:# WP1# #Experimentele#interventies# Trekker: NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid Projectpartners: HvA AM AP BG NMW NO TI Br Uren: Doel:Inkaartbrengenvandeimpactvanrelevantedigitaleinnovatiesdietijdenshetbezoekaaneen tentoonstellingingezetworden. Beantwoordt#deelvraag1:#Welke#digitale#media#kan#ik#het#beste#inzetten#in#een#tentoonstelling#om#bezoekers# te#raken#en#te#inspireren?#uitdegesprekkenmetdetentoonstellingsmakerskomtduidelijknaarvorendater grotebehoeftebestaataaneenoverzichtwaarinmogelijkedigitaledienstenopzaalgekoppeldwordenaan deimpactdiedezemiddelenhebbenopdebezoekersbeleving.daaromwordtinditwerkpakketsamenmet hetpubliek,geëxperimenteerdmetreedsbestaandeennieuwedigitalemedia. Duur:#2jaar:6experimentenmetiedereendoorlooptijdvangemiddeld4maanden. Deliverables:Factsheetsvanwerkingmetdigitaledienstenopzaalendeimpactervanopde bezoekersbeleving,inclusiefeenbeslisboomwanneerwelkedigitaaldienst nuttig isomintezetten. 4 Dezeconceptenwordengeoperationaliseerdnaarmeetbareconstructenzoalsemotie,tevredenheid,kwaliteit.Hierbijwordt gebruikgemaaktvanhettheoretischevoorwerkinvanvliet(2012)endebeschikbaarheidvanmeetinstrumenteninvergelijkbaar onderzoekdathetlectoraatcrossmediauitvoertaangaandewinkelbelevingenfestivalbeleving. DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 13

14 Activiteiten:Indittrajectstaandevolgendeactiviteitencentraal: 1) Verzamelen,clustereneninterpreterenvanreedsbestaande(vaakkleinschalige)onderzoekennaar innovatievedienstengebruiktopzaal; 2) Uitvoerenvan6experimenten,waarbijinnovatieve,digitaledienstengetestwordenbijbezoekers waarbijvooraldevolgendeaspectengetoetstworden:gebruiksgemak,tevredenheid,beleving,inspiratie enacceptatieinmuseum; 3) Samenvoegenenclusterenvanonderzoeksresultatenresulterendeinwetenschappelijkepublicaties rondomdeexperimenten,handreikingvoordetentoonstellingsmakerenkant5enklaaroverzichtmet daaropeeninventarisatievaninnovatieve,digitalediensten,voorzoverbekenddeimpacten voorbeeldenenalternatieveningebruikvoormusea. Experimentele#interventies:Opditmomentstaanreedseenaantalexperimentengeplandvoor2016: 1. MuseumVolkenkunde(NationaalMuseumvanWereldculturen):testenvanMuseumExplorer.Bedacht enuitgewerktdoormuseumvolkenkunde,ontwerpdoornorthernlight,software5ontwikkelingdoor Q42.Deappisontwikkeldomdebezoekermeerbelevingtebiedenbijdevasteopstellingvanmusea, diedoorgaansveelminderaandachtkrijgtdantijdelijketentoonstellingen.onderzochtzalwordenofde gebruikersvandemuseumexplorerhunbezoekookwerkelijkmeeralseenbelevingervarenenwelke verschilleninbezoekersbelevingeroptredenzonderhetgebruikvandemultimedialetour. 2. KampVught:testenvaneenvirtualrealityexperienceoplocatie.Inditexperimentstaatdevraag centraalofdittypebelevinginhoudelijkewaardetoevoegtinvergelijkingmetandersoortigeinformatie. Daarnaastwordtgekekennaardelocatiewaaropmendebeeldenbekijkt(insituofineenandere contextzoalsschoollokaal)enofhetmomentwaaropmendebelevingondergaat(voorofnade rondleiding)uitmaakt. 3. HetNederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid:testenvaneenvirtualrealityexperience.Indit experimentstaatdevraagcentraalofvirtualrealitywaardetoevoegtaandehuidigebelevingvanhet museumenaansluitbijdeverwachtingenvanhetpubliek. Inhetnajaarvan2016wordendeexperimentenvoor2017definitiefbepaaldopbasisvandevolgende criteria:relevantievoordetentoonstellingsmaker;aansluitingbijlopendeonderzoekstrajecten(mesch, DigitalMuseumLab)voorreedsaanwezigekennisenervaring;aansluitingbijlopendetrendsinhet vakgebied;enpraktischeuitvoerbaarheid.hieroverlopengesprekkenmethetjoodshistorischmuseum. Onderzoeksmethoden:Tijdensdeexperimentenwordtzowelkwantitatiefalskwalitatiefonderzoekverricht. Daarnaastwordtactionresearchingezetomvoortschrijdendeinzichtenmeteenopnieuwtetesten.Gekozen wordtvooreenaanpakdiezichvooralrichtopdepersoonlijkebelevingvandebezoeker.onderstaande tabelgeeftmeerinzichtindeexacteonderzoeksmethodemetbetrekkingtotdeopzetvandeexperimenten. Fase#in#traject# Gebruikte#onderzoekstechniek# Vergaarde#data# Levert#op# Ontwerpfase Kwalitatiefonderzoek: Semigestructureerdeinterviews (boommodel)metontwerpers(evers 2007). Inzichtinontwerpkeuzes, aannamesomtrentde beoogdepublieksbeleving. Testfase kwantitatief Kwalitatiefonderzoek: Inhoudsanalysevanverkregen documentenvanuitontwerpers Kwantitatiefonderzoek: Afnemenvangestructureerde vragenlijstenwaarinaspectenals mood,attitude, gebruiksvriendelijkheid,flowen likeabilitywordengemeten. Kwantitatiefonderzoek: Indienmogelijkdataverzamelingvanuit digitalemedia(zoalslocatiebepalingen volbrachteopdrachten) Inzichtinprocesontwikkeling envertalingwensennaar praktijk Inzichtinperceptieenemotie vanbezoekers Inzichtinfeitelijkgedragvan bezoekers: Inputvoordete onderzoekenaspecten bijbezoekers. Setvan ontwerpprincipesen gemaaktekeuzest.a.v. publieksbelevingop individueelniveau Matchingaannames metverwachtingvan ontwerpers:werkthet zoalszegedacht hadden? Valideringenaanvulling vanreedseerder gedanestudiesrondom heteffectvangebruikte DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 14

15 Testfase kwalitatief Kwalitatiefonderzoek: Semigestructureerdeinterviews volgensdemethodezoalsvoorgesteld doorgjeddeeningemanninhet ReflectivityLab(2009). Inzichtinpersoonlijke motivatieenemotionele responsvanbezoekers digitalemediain tentoonstellingen Kwalitatiefonderzoek: Inzichtinwaargenomen Nietparticiperendeobservatievan activiteitenvanbezoekers gedragvanbezoekers(interactievorm, duurvaninteractie,socialeinteractie). # Werkpakket:# WP2# #Casestudies# Trekker: HvA Projectpartners: HvA AHK AM ZM DM AP MB NMW MOTI TI KO NL YIPP Uren: Doel:Hetvergarenvangemaakte(impliciete)keuzesbijhetontwerpenvantentoonstellingtenaanzienvande bezoekersbelevingendezebijdefeitelijkebezoekersmeten.uiteindelijkwordtzoinkaartgebrachtofde beoogdebelevingookdaadwerkelijkisbewerkstelligd. Beantwoordt#deelvraag#2:#Hoe#kan#ik#meer#onderbouwde#afwegingen#in#het#ontwerpproces#maken#bij#de# inzet#van#digitale#media#voor#de#bezoekersbeleving#zodat#ik#de#beoogde#bezoekersbeleving#bewerkstellig? Tentoonstellingsmakersgevennietalleenaanteweinigkennistehebbenoverdeimpactvanindividuele interventiesc.q.technieken,maarookhoezijdithetbesteinhunalgeheletentoonstellingkunnen verwerken.ditontwerpprocesisvaakgebaseerdopeen onderbuikgevoel,maarzoalseerderis beschreven,isslechtsweiniggefundeerdekennisaanwezig. Duur:#Looptijd1,5jaar(nadrukbegin2016):4langecasestudiesvan1,5jaar,4kortecasestudiesvan0,551 jaar. Deliverables:Percasestudyeenrapportagemetdaarinbeschreveninhoeverredeaannamesrondomde publieksbelevingmatchenmetdeuiteindelijkepublieksbeleving.daarnaasteenoverkoepelenderapportage waarinopmacroniveauuitsprakenwordengedaanoverontwerpkeuzesvaneententoonstellinginrelatietot deuiteindelijkepublieksbeleving,inclusiefeenoverzichtwelketoolsopwelkmomentinhetproceskunnen wordeningezetomaanreflectieenkeuzesbijtedragen. Activiteiten:Indittrajectwordenintotaal8casestudiesuitgevoerd,waarbijzowelhetontwerpprocesalsde uiteindelijkepublieksbelevinggemonitordwordt.actionresearchwordtingezetwanneergebruikwordt gemaaktvandetoolsdiedoordeonderzoeksgroepontwikkeldzijn:enerzijdsomdetoolsdirecttetestenin hetwerkveld,anderzijdsomdeimpactinhetontwerpprocestemonitoren. Casestudies:devolgendecasestudieszulleninhetprojectwordenuitgevoerd: ZuiderzeeMuseum,waarinhetthemajaar Water aandachtwordtgeschonkenaandewatersnoodramp in1916.doelvandetentoonstellingisdrieledig:1)kennisdelen,2)persoonlijkteervarenen3) inspirerenenaanzettentotgedragsverandering; DrentsMuseum,datopditmomenteententoonstellingoverdeMaya sontwikkelt,waaronderandere een3dvisualisatiegeplaatstzalworden.doelvandetentoonstellingisombezoekersteinformerenen teinspireren. AllardPiersonMuseumisopditmomentdrukbezigmetdeherinrichtingvandeGriekseafdeling. Daarbijisheteendoelomhetpubliekactiefindetentoonstellingtebetrekken. MOTI:tentoonstellingrondomeeninteractieveinstallatievanGeertMulenHetNederlandsInstituut voorbeeldengeluid,waarinbezoekersactiefuitgenodigdwordenombetekenisvolleinteractieste creëren. MuseumBoerhaaverichtzichopdeherinrichtingvandevastetentoonstelling,waarbijdegeschiedenis vanwetenschapinnederlandendeimpactdaarvancentraalstaatvanuitvijfperiodenc.q. DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 15

16 DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 16 perspectieven.devraagisofhiermeevoldoendewordtingespeeldopdebehoeftenvanbezoekers zonderdeinhoudtekorttedoen. NationaalMuseumvoorWereldculturenparticipeertopverschillendemanierenindittraject.Enerzijds wordterinhettropenmuseumjuniorpublieksonderzoekgedaanbijziezomarokko,waarbezoekers wordenondergedompeldindewereldvanmarokko(kleinecasestudy).daarnaastwordteengrotere casestudyopgezetwaarineenzelfdetentoonstellinginzowelhetmuseumvolkenkundealshet Tropenmuseumteervarenis,teweten DeVrouw. HetAmsterdamMuseum.HetAmsterdamMuseumontwikkelttentoonstellingenwaarininteractiemet hetpubliekcentraalstaat.zoiszijvoornemenseenaantalproefopstellingentemakenrondomnieuwe tentoonstellingenomtekijkenhoehetpubliekhieropreageert.opditmomentlopendegesprekken nogomdeexacteonderzoeksopzetaftestemmen. Aanvullendzalnog1casestudywordengeformuleerddiehalverwege gemonitorden geëvalueerdzalworden.gesprekkenhiervoorlopenreeds,zoalsmethetjoodshistorischmuseumenhet StedelijkMuseuminAmsterdam,maarzijnopditmomentnognietdefinitief.#Criteriadiegehanteerdzullen wordenzijn:deterealiserenbelevingineenspecifieketentoonstelling;categoriemuseumvolgensindeling Museumvereniging;bereidheidendraagvlakomteinvestereninhetonderzoek(actieveparticipatie); tentoonstellingsmakersmoetenbereidzijnomopenheidvanzakentegevenomtrentdemanierwaaropzij huntentoonstellingvormgevenenwatzijverwachtenvanhetpubliek;ententoonstellingsmakersmoeten openstaanvoordeuitkomstenvanhetonderzoek,diemogelijknietovereenkomenmethuneigen verwachtingen. Gezienhetfeitdateenaantalactiviteitenreedsinfebruari/maart2016plaatsvindt,wordtindeperiode november2015 januari2016hetonderzoekvoorbereid.zowordenstudentenopgeleidommeetehelpen tijdensdevoorbereidingenuitvoeringvanhetveldwerk.ditzalvanuithetlectoraatcrossmediavandehva wordengecoördineerdenbekostigd.doorgebruiktemakenvandeervaringenontwikkeldeaanpakentools inhetpilotproject DesigningExperiencescapes kunnenwetoteenversneldeopstartkomenvanhet project. Onderzoeksmethoden:Bijdecasestudieswordtgebruikgemaaktvandevolgendemethoden: Fase#in#traject# # Gebruikte#onderzoekstechniek# Vergaarde#data# Levert#op# Ontwerpfase Kwalitatiefonderzoek: Semigestructureerdeinterviews (boommodel)metontwerpers(evers 2007). Inzichtinontwerpkeuzesen aannamesomtrentde beoogdepublieksbeleving vantentoonstellingsmakers Inputvoordete onderzoekenaspectenbij bezoekers. Setvanontwerpprincipes engemaaktekeuzest.a.v. publieksbelevingbinnen perspectiefvangehele tentoonstelling Kwalitatiefonderzoek: Nietparticiperendeobservatiesvan meetings Inzichtindiscussies, procesontwikkeling, ontwerpkeuzesen aannamesomtrent publieksbelevingvan tentoonstellingsmakers Kwalitatiefonderzoek: Inhoudsanalysevanverkregen documenten Inzichtin procesontwikkelingen vertalingwensennaar praktijk. Kwantitatief: Beknoptevragenlijstvooralle deelnemendemedewerkersaan project Aannamesomtrentde beoogdepublieksbeleving Tentoon5 stellingsfase Kwalitatiefonderzoek: Semigestructureerdeinterviews volgensdethink#aloud#method#en elicitatietechniekenalspersonificatie Diepgaandinzichtin motivatiesenemotionele responsvanbezoekers Matchingaannamesmet verwachtingvan ontwerpers:werkthetzoals zegedachthadden? Relatieontwerpvoor1 Kwalitatiefonderzoek: Nietparticiperendeobservatievan Inzichtinroutingen waargenomenactiviteiten

17 gedragtijdensmuseumbezoek(duur bezoek,tijdperexhibit, interactievormexhibit,duidelijkheid exhibit,socialeinteractie,gebruik vanmediatijdensbezoek) Kwantitatiefonderzoek: Afnemenvangestructureerde vragenlijsten(o.a.tevredenheid, emotieperexhibit,educatieve waardeperexhibit,interactiein tentoonstelling) vanbezoekers Feitelijkinzichtinperceptie enemotievanbezoekers opstellingvs.ontwerpvoor geheletentoonstelling. Valideringenaanvullingvan reedseerdergedane studiesrondomheteffect vangebruiktedigitale mediaintentoonstellingen Werkpakket:# WP3# #Bezoekersdata# Trekker: UvA Projectpartners: HvA UvA ZM AM DM BG MOTI NMW NMM MB NO BR FM AP Uren: Doel:HetvergarenvanbezoekersdataomdeverkregeninformatieuitWP1enWP2tekoppelenaan feitelijkgedragvanbezoekers.uiteindelijkishetdoelomhieruiteenvisitorjourneyteontwikkelen waarbijtentoonstellingsmakersconcreteenpraktischetipsgegevenwordtomaantesluitenbijhet gedragvanhedendaagspubliek. # Beantwoordt#deelvraag#3:#Wie#is#mijn#bezoeker?Erzijndiverselandelijkestudiesnaarcultuurparticipatie, maartentoonstellingsmakersgevenaanmoeitetehebbenmetdevertalingvandezeuitkomstennaar geschiktetentoonstellingenvoordeeigendoelgroep.daarbijonderkennenzedatheteigenmuseumeen onvoldoendebeeldheeftvanhaareigenbezoekers.laatstaandaterinzichtisnmediagebruiktijdenshet publieksbezoekvantentoonstellingen.inditwerkpakketwordtonderzochtwelkekoppelingenerzijnte leggentussenlandelijkedata(macro),vergaardedataopmuseumniveau(meso)endataovergebruikvan specifiekemediaintentoonstellingen(micro).daarmeekaneenrijkerencompleterbeeldontstaanvanwie debezoekernuis.dezedeelvraagwordtaangevuldmetkwalitatievedatauitwerkpakketten1en2,omde datameerdiepgangtegeven. Duur:#1jaar(2017) Deliverables:Uitditwerkpakketvloeieneenaantaldeliverablesvoort: Perdeelnemendmuseumanalysevandeverzameldebezoekgegevens; Visitorjourneyvoormuseumboek,metdaarineensegmentatienaarverschillendebezoekersgroepenen mediagebruikenpraktischevoorbeeldenhoedezebezoekersgroepenbediendkunnenworden.kracht vandezevisitorjourneyisdataopmacro,mesoenmicroniveaumetelkaargecombineerdwordt; Eenvoudigeontsluitingvanbeschikbarebezoekersdataopwww.designingexperiencescapes.com. Activiteiten:Indittrajectstaandevolgendeactiviteitencentraal: 1) Kwalitatief(deskresearch&content5analyse)/Kwantitatief:doorlopendestudiegerichtophet verzamelenvanlandelijkebezoekgegevens,waarbijvooralgekekenwordtnaarhetgebruikvandigitale mediatijdenshetbezoekaaneententoonstelling.ditbetrefteenher5analysevanbestaandedata rondomcultuurparticipatieendigitalemediavanhetsociaalcultureelplanbureauomtekijkenwatop macroniveaualbekendisrondombezoekersgedraginrelatietothetgekozenperspectiefvan belevingswaarde.hierinstaatderelatierondomhetgebruikvandigitalemediaendeuiteindelijke belevingvanbezoekers(zoalstevredenheid,gebruik,loyaliteit)centraal; 2) Kwalitatief(deskresearch&content5analyse)/Kwantitatief:verzamelenenanalyserenvan bezoekgegevensvandeelnemendetentoonstellingsmakersmiddelskassasystemen,onlinestatistieken enbezoekersonderzoek(mesoniveau)zoalsbezoekersaantallen,informatiegebruikwebsite, tevredenheidsmetingenetcetera.daarbijmoetopgemerktwordendatmuseummedewerkersop voorhandalaangevendataopverschillendemanierenteverzamelen.onduidelijkisduswelkeanalyses hiermeeoverdebreedtegedaankunnenworden. DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 17

18 3) Actionresearch:opbasisvandedatauitpunt1en2,plusdedatauitWP1en2rondom bezoekersgedrag(microniveau)wordtsamenmetdedeelnemerseenvisitorjourneyvoor museumbezoekontwikkeld,vooralgerichtopdigitaleactiviteitentijdenshetmuseumbezoek.deze visitorjourneywordtsamenmetdepartnersontwikkeldengetoetst. Dekrachtvanhetcombinerenvandezedrieperspectievengeefteeneersteaanzetombezoekersprofielen nauwkeurigerteduidenenmeetenemeninhetontwerpproces. Werkpakket:# # WP4# #Modelvorming#Bezoekersbeleving# Trekker: AmsterdamseHogeschoolvoordeKunsten ReinwardtAcademie Projectpartners: HvA UvA AHK ZM DM AP NO TC BR TI FM AM KO NL Uren: NMW10+YIPP8 Doel:Hetaanscherpenvanhuidigeinzichtenhoejealstentoonstellingsmakerkuntsturenopde bezoekersbeleving.ditwordtvertaaldnaareenoverzichtelijkesetvanindicatorenwaarmee tentoonstellingsmakerseententoonstellingookopeeninhoudelijkemanierkunnentoetsen.daarnaastwordt eenoverzichtelijkmodel,voortbordurendophetmodelzoalsgepresenteerdinfestivalbeleving(vanvliet,2013), gepresenteerd,waarmeeeenwetenschappelijkebijdragewordtgeleverdaandediscussieomtrenthet ontwerpenvoordepublieksbelevinginmusea. Beantwoordt#deelvraag#1,#4#en#5.Ditwerkpakketisondersteunendaanoverigewerkpakkettendooreen (modelmatig)basisteverschaffenvoorhetinterpreterenvanverkregendata.inparagraaf5.1.isaleen overzichtvandebelangrijkstewerkenopgenomen.nietteminspreekthetvoorzichdatzowelbijaanvangals gedurendehetgeheleprojectdenieuwsteinzichtenopditgebiedmeegenomenworden.daarnaastiseen gedeeltevandekennis voornamelijkkleinecasestudies,waaringeëxperimenteerdwordtmetinnovatieve, digitalediensten versnipperdaanwezig.hetisdaaromvanbelangookdezeversnipperdekennisinkaartte brengen.daarnaasthebbententoonstellingsmakersbehoefteaangefundeerdekennisoverdeimpactvande keuzesdiezijmakentenaanzienvanhetontwerpvaneententoonstellingopdeuiteindelijkbezoekers5 beleving,specifiekwanneerhetaankomtophetgebruikvandigitalemiddelenopzaal.menheeftvooral gebrekaanmanierenomtekunnenmetenofdegebruiktemiddelenhetgewensteeffecthebben:het overbrengenvandeinhoudelijkeboodschap.dehuidigemanier,hoofdzakelijkhetmetenvan bezoekersaantallen,ishierinontoereikend. Duur:#4x2maandengedurendelooptijdvanproject. Deliverables:Ditwerkpakketlevertkennisopdiezoweldoortentoonstellingsmakers,studentenendocenten enhetwetenschappelijkeveldtoegepastkanworden.ditwordtvertaaldin: Eenaangescherptexperiencescapegerichtopmusea(zieparagraaf5.1); Eenoverzichtvanindicatorenomdebezoekersbelevinginkaarttebrengen; Publicatiesgerichtop(aankomende)tentoonstellingsmakers,waaronderhethandboek Watbeleeft mijnbezoeker?. Activiteiten:Devolgendeactiviteitenwordeninditwerkpakketuitgevoerd: 1) Deskresearch&inhoudsanalyse:samenmetdedeelnemendepartijeninditwerkpakketwordende versnipperdestudiesbijelkaargebrachtengeanalyseerd. 2) Actionresearch:aandehandvancontinueliteratuurstudiesinvoorgaandewerkpakkettensessies organiserenwaarinhethuidigemodel1)doorontwikkeldwordten2)getoetstwordtmetdepraktijk, zowelbijtentoonstellingsmakersalsstudentenbinnendeopleidingenvancultureelerfgoed(reinwardt Academie)enDigitaleMediaenCreatieveIndustrie(HvA); 3) Actionresearch:samenmetdedeelnemendepartijenwordteensetvanindicatorenontwikkeldomde bezoekersbelevingspecifiekertemeten.hiervoorwordenenerzijdsexpertsindividueelgeïnterviewden anderzijdsgroepssessiesmetdedeelnemendepartijengeorganiseerdomdewerkbaarheidvande indicatorentetoetsen. 4) Hetorganiserenvanstudentprojecten,zoalsafstudeermogelijkheden,omontwikkeldekennisdirectte toetseninendoortevertalennaardepraktijk; DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 18

19 Werkpakket:# WP5# #Toolontwikkeling# Trekker: HvA Projectpartners: HvA AM DM AP MB NMW MOTI BG NO BR NMM TI Uren: FM24uur,KO16uur,NL10uur,YIPP16uur Doel:Hetontwikkelenvantoegankelijketoolswaarmeedetentoonstellingsmakeropeentoegankelijke manierkanreflecterenophetontwerpproces,deintezettendigitalemiddelenendeterealiseren bezoekersbelevingteevalueren. Beantwoordt#deelvragen#4#en#5:#Welke#tools#kan#ik#gebruiken#om#te#sturen#op#de#bezoekersbeleving?# Hoe#kan#ik#bezoekersbeleving#evalueren?Uitdegesprekkenmettentoonstellingsmakersblijktdatzij behoeftehebbenaantoolsdiehenmeerinzichtgevenindemogelijkhedendiezijhebbenomeen tentoonstellingbeteraantelatensluitenbijdewensenvanhetpubliek.indesigningexperiencescapesis hiertoereedseeneersteaanzetgedaan,waarpositiefopwerdgereageerd.doelvanditwerkpakketisom dereedsontwikkeldetoolsaantescherpen,verdertetestenenaanvullendetoolsteontwikkelendie relevantzijnvoordetentoonstellingsmaker. Duur:#Duur:4x2maandengedurendelooptijdvanproject. Deliverables: Uitditwerkpakketvloeieneenaantaltoolsvoortdiezoweltentoonstellingsmakersalsstudenteninhun dagelijksepraktijkkunnentoepassen: ZoweldigitalealsfysiekeE5scape(werktitel)game,diereedsinontwikkelingis; Co5creatietoolkitomsamenmetbijvoorbeelddedoelgroepeententoonstellingteontwikkelen; Meetinstrumentenomdebezoekersbelevingtemetenenteevalueren. Activiteiten: Inditonderzoekstrajectzullenwedevolgendeactiviteitenondernemen,gebaseerdopgecombineerd design5enontwerpgerichtonderzoek(andriessen,2008). 1) DoorontwikkelenvandeE5scapegame,waarbijtentoonstellingsmakersenbedrijvenreflecterenopde gemaaktebeslissingenaangaandedebezoekersbeleving.hierbijstaatmettoinkcommunicatiede afspraakomdegamebijhaarklantentetesten.ookvooranderebureauswordtdezemogelijkheid geboden. 2) Ontwikkelenvaneenco5creatietoolkitomopeengemakkelijkemaniergezamenlijktentoonstellingente makenoftetesten,bijvoorbeeldsamenmetdedoelgroep. 3) Ontwikkelenvanmeetinstrumentenvoordebezoekersbeleving:vragenlijstenenmeetmethodes (bijvoorbeeldexperience#sampling). Onderstaandemethodenwordenhierintoegepast.Daarbijishetbelangrijkomtemeldendatfasesdoor elkaarheenkunnenlopen,aangezienderesultatenleidendzijnvooreenvervolgstap. Fase#in#traject# Gebruikte#onderzoekstechniek# Vergaarde#data# Levert#op:# Conceptfase Kwalitatiefonderzoek: Overzichtvanreeds Literatuuronderzoek beschikbaretoolsen Ontwerpfase Kwalitatiefonderzoek: Gestructureerdetestopstellingenmet tentoonstellingsmakerswaarinconceptvan detoolsbesprokenworden Kwalitatiefonderzoek: Designresearch:ontwikkelenvantool toepassingen Inzichtinbehoefterondom tools,feedbacken aanscherpingvanreeds geconstrueerdeframework Inzichtvergareninen ontwerpenvanmogelijkheden Validatievanfactoren dievanbelangzijn tijdenshetontwerp vaneennieuwe tentoonstelling, waarbijextra aandachtisvoorde impactvandigitale media. Werkbaretoolvoor tentoonstellingsontw DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 19

20 Kwalitatiefonderzoek: Nietparticiperendeobservatievangedrag tijdensgebruikvantool omtoolzoweldigitaalalsfysiek aantebieden Inzichtingebruiksgemaken relevantievantoolvoor doelgroep erpers(geëvalueerd opo.a. gebruiksgemak, relevantie, bruikbaarheid). Naastdezeinhoudelijkewerkpakkettenzijnerooknogtweewerkpakkettendieondersteunendzijninde uitvoeringvanhetproject. Werkpakket:# WP6# #Disseminatie#naar#Tentoonstellingsmakers#en#Onderwijs# Trekker: HvA Projectpartners: HvA AHK UvA Uren: Doel:Hetonderdeaandachtbrengenvanhetprojectenhaarresultaten,hetbevorderenvandetoepassing vanderesultatenbijtentoonstellingsmakerseninhetonderwijsenhetzorgenvoortoegankelijkvan informatieoverhetprojectenhaarresultaten. Activiteiten# Deliverables# Publicerenvan4publicatiesinvaktijdschriften,waaronder 4publicatiesinvaktijdschriften. MuseumPeil,MuseumvisieenVisitor#Studies. 4wetenschappelijke Publicerenvan4publicaties/presentatiesopconferenties, publicaties/presentaties. waarondermuseumcongres,ecsiteenmuseumnext.opdeze congressenkomtdebezoekersbelevingsteedsmeercentraal Handboek Watbeleeftmijn bezoeker?. testaan. 1onderwijsmodule(5ECTS). Handboekschrijven/samenstellen Watbeleeftmijn 9afstudeeropdrachtenen stages.# bezoeker? Onderwijsactiviteiteninminoren Ontwikkelenvan1onderwijsmodule Bezoekersbeleving (5 ECTS). enmasteronderwijs(gastcolleges, workshops,lesmateriaal). Organiserenvan9afstudeeropdrachtenen stages. Website Inbeddingkennisvanuitprojectinminorenen DesigningExperiencescapes. masteronderzoek(ziehoofdstuk7). Aanwezigheidopsocialmedia: Websitewww.designingexperiencescapes.nldoorontwikkelen. LinkedIn,Facebook,Twitter, Bereikvergrotendooraanwezigheidopsocialmedia:LinkedIn, Instagram. Facebook,Twitter,Instagram. Nieuwsbrievenenpresentaties. Bijdragenaannieuwsbrievenenbijeenkomstenpartners. Werkpakket:# WP0# #Projectmanagement# Trekker: HvA Projectpartners: HvA Uren: 812 Doel:Hetmogelijkmakenvaneenefficiënteuitvoeringvandetakeninhetproject,meteenbewakingop debeschikbaretijd,middelenenkwaliteitdoorhetvoerenvaneeneffectieveadministratie,hethierover eenduidigcommunicerennaardeprojectledenendesubsidiegever,ervoorzorgendatdecommunicatie metallebetrokkeneninhetprojectgoedverlooptensamenwerkingbevorderen,binnenenbuitenhet project. Activiteiten# Deliverables# OrganiserenKick5offbijeenkomst,GeneralAssembliesen deelnameaan(inter)nationaleconferentiesover Kick5offs,projectbijeenkomsten, deelnameconferenties deelname/workshops/lezingen. Projectoverleggen. Organiserenvandediverseoverlegvormenbinnenhetproject: Notulen. werkpakketoverleg,projectoverleg,stuurgroepoverlegende Voortgangsrapportagesen DeBelevingswaardevanMusea/RAAK5Publiekaanvraagseptember2015/HogeschoolvanAmsterdam Pagina: 20

Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING

Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING 14 december Bedrijfslevenbrief Het kabinet heeft samenleving en bedrijfsleven

Nadere informatie

Pilot Social Media Analyse, studiejaar 14/ 15

Pilot Social Media Analyse, studiejaar 14/ 15 Pilot Social Media Analyse, studiejaar 14/ 15 Presentatie 10-9-2015 Even voorstellen: Studie wiskunde (Rijksuniversiteit Utrecht) met voor- en nakandidaatsbijvak econometrie (Erasmus universiteit). Docent

Nadere informatie

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie TNO-instrumentarium Creatieve Industrie Instrumenten TNO voor Innovatie Vraagarticulatie Kennisoverdracht Kennisontwikkeling Technologisch consult in samenwerking met Syntens Branche Innovatie Agenda Challenge

Nadere informatie

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Bernard Teunis & Nienke van der Steeg b.teunis@poraad.nl n.vandersteeg@poraad.nl Opzet workshop 1. Voorstellen 2. Answergarden

Nadere informatie

Hoe doe ik een onderzoeksproject. Hans Bodlaender Marjan vd Akker

Hoe doe ik een onderzoeksproject. Hans Bodlaender Marjan vd Akker Hoe doe ik een onderzoeksproject Hans Bodlaender Marjan vd Akker 1 Dit verhaal Eerst een paar (overbodige?) opmerkingen over samenwerking in een groep Hoe doe ik een onderzoeksproject: Vraagstelling (Vandaag)

Nadere informatie

Doorbraakproject Werkplekleren Rijnmond Drs Ad de Jongh. 11 oktober 2011

Doorbraakproject Werkplekleren Rijnmond Drs Ad de Jongh. 11 oktober 2011 Doorbraakproject Werkplekleren Rijnmond Drs Ad de Jongh 11 oktober 2011 Doorbraakproject Werkplekleren Landelijk project met regionale deelprojecten Doel: het in kaart brengen van de verschillende manieren

Nadere informatie

Doorstroom in de groene beroepskolom. Algemene toelichting Aanpak case studies Toelichting case study Clusius College

Doorstroom in de groene beroepskolom. Algemene toelichting Aanpak case studies Toelichting case study Clusius College Doorstroom in de groene beroepskolom Algemene toelichting Aanpak case studies Toelichting case study Clusius College Aanleiding (kwantitatief) Relatief lage sectorale doorstroom van VMBO-MBO binnen Groen

Nadere informatie

Succesvolle in- en doorstroom naar de w.o.-master voor w.o./hbo-bachelors

Succesvolle in- en doorstroom naar de w.o.-master voor w.o./hbo-bachelors Succesvolle in- en doorstroom naar de w.o.-master voor w.o.hbo-bachelors NAP 2006 Doorgaande Leerwegen Eindrapportage t.b.v. Review Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Inleiding... 5 3 Karakteristieken

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: Uitwerking in de praktijk

De klimaatbestendige stad: Uitwerking in de praktijk RAAK Publiek voorstel De klimaatbestendige stad: Uitwerking in de praktijk Auteurs: R. Loeve J. Kluck Adviseur: O. W. de Graaf 6 mei 2014 Onderzoeksprogramma De Stad Domein Techniek Hogeschool van Amsterdam

Nadere informatie

Welzijn en zorg voor ouderen in Rotterdam. Prof.dr. Anna Nieboer

Welzijn en zorg voor ouderen in Rotterdam. Prof.dr. Anna Nieboer Welzijn en zorg voor ouderen in Rotterdam Prof.dr. Anna Nieboer Presentatie Toelichting Even Buurten Integrale wijkaanpak in Rotterdam Gericht op de ondersteuning van zelfstandigwonende ouderen Onderdeel

Nadere informatie

oppervlakte opmerkingen type

oppervlakte opmerkingen type BG BISSCHOPSSTEEG 9 k1 3584 SB 17,39 kamer 278,20 97,17 375,37 BG BISSCHOPSSTEEG 9 k2 3584 SB 17,43 kamer 278,20 97,17 375,37 BG BISSCHOPSSTEEG 9 k3 3584 SB 17,36 kamer 278,20 97,17 375,37 BG BISSCHOPSSTEEG

Nadere informatie

Toeristische visie Regio Alkmaar

Toeristische visie Regio Alkmaar Toeristische visie Regio Alkmaar Conceptvisie en uitvoeringsagenda Proces Toeristische visie Wat Wanneer 1. Start met de Regio Alkmaar Februari 2. Eerste Regioavond 5 maart 3. Stakeholderbijeenkomst 1

Nadere informatie

Event Lab. Michiel Rovers (Hogeschool van Amsterdam) Jacques Vork (Hogeschool Inholland) m.s.w.rovers@hva.nl Jacques.Vork@inholland.

Event Lab. Michiel Rovers (Hogeschool van Amsterdam) Jacques Vork (Hogeschool Inholland) m.s.w.rovers@hva.nl Jacques.Vork@inholland. Event Lab Michiel Rovers (Hogeschool van Amsterdam) Jacques Vork (Hogeschool Inholland) m.s.w.rovers@hva.nl Jacques.Vork@inholland.nl Programma Eventlab: wie zijn wij? Terugblik sessie VNPF-ledendag (17-6-2015)

Nadere informatie

Internet of Things: netwerk voor kennis, onderzoek, onderwijs en ontwikkeling Samenwerking van hogescholen, kennisinstituten en industriële partners

Internet of Things: netwerk voor kennis, onderzoek, onderwijs en ontwikkeling Samenwerking van hogescholen, kennisinstituten en industriële partners Internet of Things: netwerk voor kennis, onderzoek, onderwijs en ontwikkeling Samenwerking van hogescholen, kennisinstituten en industriële partners dr. Geert de Haan 1 drs. Wim Smit 2 dr. Jan Dirk Schagen

Nadere informatie

Heeft muziek invloed op retail?

Heeft muziek invloed op retail? Heeft muziek invloed op retail? Ja! Een kwantitatief online onderzoek naar het effect van verandering van muziek in een filiaal van een Nederlandse damesmodeketen. Samenvatting Het platform Muziek Werkt

Nadere informatie

Duurzaamheid in een virtuele omgeving Toepassen van virtualisering in het ICT-onderwijs voor duurzaamheidsdoelstellingen

Duurzaamheid in een virtuele omgeving Toepassen van virtualisering in het ICT-onderwijs voor duurzaamheidsdoelstellingen Duurzaamheid in een virtuele omgeving Toepassen van virtualisering in het ICT-onderwijs voor duurzaamheidsdoelstellingen Agenda De Omslag : het duurzaamheidsprogramma van de Hogeschool Utrecht Duurzaamheid

Nadere informatie

Geluksmomenten voor iedereen Wordt uw uitje uitgeroepen tot het Meest maatschappelijke uitje van 2015?

Geluksmomenten voor iedereen Wordt uw uitje uitgeroepen tot het Meest maatschappelijke uitje van 2015? Geluksmomenten voor iedereen Wordt uw uitje uitgeroepen tot het Meest maatschappelijke uitje van 2015? Voor het vijfde jaar op rij organiseert ANWB de verkiezing van Leukste uitje van Nederland. Naast

Nadere informatie

Platform. Dagblad De Telegraaf Website Telegraaf.nl

Platform. Dagblad De Telegraaf Website Telegraaf.nl Presentatie 2014 Platform Dagblad De Telegraaf Website Telegraaf.nl g De Telegraaf mobiel De Telegraaf tablet De Telegraaf tablet De Telegraaf glossy s De Telegraaf specials De Telegraaf specials Het platform

Nadere informatie

Relatie met het onderzoek van het Crossmedialab Dit onderzoek is onderdeel van het CELL- project 'Designing Spaces for Experience'.

Relatie met het onderzoek van het Crossmedialab Dit onderzoek is onderdeel van het CELL- project 'Designing Spaces for Experience'. Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Audiodesign - immersive interactive experiences Probleemomgeving Muziek kan hevige emoties (en herinneringen) oproepen. Bij een popconcert of dancefeest kunnen we

Nadere informatie

Waterloo Napoleon & Abba

Waterloo Napoleon & Abba Waterloo Napoleon & Abba Poolse Export Chopin & Mr. Polska Do Culture Your Way City- en regiomarketing anders if then is now is een online schatkist van geschiedenis en cultuur met toeristische diensten

Nadere informatie

ONDERZOEK DOEN. HENK LINDEMAN h.lindeman@aps.nl. Naam Datum

ONDERZOEK DOEN. HENK LINDEMAN h.lindeman@aps.nl. Naam Datum ONDERZOEK DOEN HENK LINDEMAN h.lindeman@aps.nl Naam Datum Onderzoeksvragen; uw keuze voor deze workshop Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen onderzoek doen en gedocumenteerd schrijven? Welke

Nadere informatie

BEZOEKERS WORDEN CONSUMENTEN CONSUMENTEN WORDEN BEZOEKERS. Amsterdam, 29 november 2013

BEZOEKERS WORDEN CONSUMENTEN CONSUMENTEN WORDEN BEZOEKERS. Amsterdam, 29 november 2013 BEZOEKERS WORDEN CONSUMENTEN CONSUMENTEN WORDEN BEZOEKERS Amsterdam, 29 november 2013 ONLINE RETAIL VOOR DE CULTURE SECTOR MIDDELEN VOOR CULTUREEL ONDERNEMERSCHAP LID VAN SHOPPING2020 _ WEBSHOPS VOOR CULTUURINSTELLINGEN

Nadere informatie

Vandaag: Proces & werk. HvA - 13 mei, 2011

Vandaag: Proces & werk. HvA - 13 mei, 2011 Vandaag: Proces & werk. HvA - 13 mei, 2011 Wat we gaan doen: - Proces - Presentatie dashboard - Presentatie datavisualisatie Nu: Ben Fry s proces. The Whale Hunt Jonathan Harris We Feel Fine Jonathan

Nadere informatie

experiencing research voor live contact met uw doelgroep

experiencing research voor live contact met uw doelgroep experiencing research voor live contact met uw doelgroep In de beleveniseconomie draait alles om voelen, ervaren, meemaken en het creëren van waardevolle herinneringen. The hunt for the ultimate experience

Nadere informatie

Paraplubestemmingsplan regeling aan - en uitbouwen en bijgebouwen V A S T G E S T E L D

Paraplubestemmingsplan regeling aan - en uitbouwen en bijgebouwen V A S T G E S T E L D mm - w w V A T G E T E L mm - w w V A T G E T E L I T + R + V vm mm... T... . I A I mm v m m z wmm mxm wv v v fw - w w. E m m v m mw v m v f w, w wv w v. Om v z v fz m fw, f. H v mm vz z. H mm v. I mm

Nadere informatie

CIAO overzicht. Marije van Koperen Programmacoordinator CIAO Vrije Universiteit Amsterdam,Gezondheidswetenschappen. Utrecht, 14 juni 2012

CIAO overzicht. Marije van Koperen Programmacoordinator CIAO Vrije Universiteit Amsterdam,Gezondheidswetenschappen. Utrecht, 14 juni 2012 CIAO overzicht Marije van Koperen Programmacoordinator CIAO Vrije Universiteit Amsterdam,Gezondheidswetenschappen Utrecht, 14 juni 2012 Maastricht Leiden/Den Haag Rotterdam Nijmegen Amsterdam 2 Academische

Nadere informatie

Media en Onderzoek. Herfst Werkcollege 1

Media en Onderzoek. Herfst Werkcollege 1 Media en Onderzoek Herfst Werkcollege 1 Agenda Theorie versus praktijk Huisregels Toelichting eindopdracht Huiswerk Contactinformatie Docent: Carolien van den Akker Gebruik email om mij te contacteren

Nadere informatie

Imago en draagvlak. Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug SAMENVATTING RAPPORTAGE

Imago en draagvlak. Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug SAMENVATTING RAPPORTAGE Imago en draagvlak SAMENVATTING RAPPORTAGE Imago en draagvlak Samenvatting rapportage Bureau Verten Onderzoek uw partner in onderzoek www.vertenonderzoek.nl e-mail: verten.onderzoek@inter.nl.net postadres:

Nadere informatie

Beleidsplan Stichting Vrienden van het Zeeuws Museum 2012-2016

Beleidsplan Stichting Vrienden van het Zeeuws Museum 2012-2016 Beleidsplan Stichting Vrienden van het Zeeuws Museum 2012-2016 De stichting Vrienden van het Zeeuws Museum is gelieerd aan het Zeeuws Museum en werkt binnen de kaders van het museum. Beleidsplan Zeeuws

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

Hogeschool der Kunsten Den Haag, Codarts, HKU (als toehoorder), Artez (onder voorbehoud), Designacademy

Hogeschool der Kunsten Den Haag, Codarts, HKU (als toehoorder), Artez (onder voorbehoud), Designacademy Bijlage Kolom 1: hogeschool Kolom 2: bij opleiding(en) Kolom 3: samen met hogescho(o)l(en) Kolom 4: inhoud van voorstel Vet = pilot(s) gezamenlijke toetsing voldoen aan criteria 1 2 3 4 Amsterdamse Hogeschool

Nadere informatie

Projectplan Vlaggensysteem RJ

Projectplan Vlaggensysteem RJ Managementsamenvatting Projectplan Vlaggensysteem RJ september 2014 - mei 2017 Raak Pro Gezond seksueel gedrag in de residentiële jeugdzorg: duurzaam verbeteren van professioneel handelen Dit project wordt

Nadere informatie

Zelfmanagement; bezuiniging of investering

Zelfmanagement; bezuiniging of investering Zelfmanagement; bezuiniging of investering Jan Walburg. Utrecht 12 mei 2011. Congres Zelfmanagement Jan A. Walburg loodgieter hypotheek notaris onderhoud bank schilder gemeente belasting parkeren garage

Nadere informatie

Eerste Literaire Dis zo goed als volgeboekt! Roo, Marijke de

Eerste Literaire Dis zo goed als volgeboekt! Roo, Marijke de Roo, Marijke de Van: Bibliotheekservice Fryslân namens Bibliotheekservice Fryslân Verzonden: vrijdag 30 januari 2015 10:30 Aan: Statengriffie provinsje

Nadere informatie

Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling

Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling Kitty Jurrius, Pim van Heijst & Stijn Bollinger * De Hogeschool

Nadere informatie

Als we dit van tevoren hadden geweten.

Als we dit van tevoren hadden geweten. Als we dit van tevoren hadden geweten. Kennisontwikkeling Experiment Bewonersbedrijven 24-09-2015 Reinout Kleinhans - Faculteit Bouwkunde, Afdeling OTB Foto s: www.bewonersbedrijven.nl Delft University

Nadere informatie

Bezoekcijfers. Totaal aantal bezoeken 2013. Van Gogh Museum 1.448.997 De Mesdag Collectie 8.815 Bibliotheek en Documentatie 415

Bezoekcijfers. Totaal aantal bezoeken 2013. Van Gogh Museum 1.448.997 De Mesdag Collectie 8.815 Bibliotheek en Documentatie 415 1 Bezoekcijfers Totaal aantal bezoeken 2013 Van Gogh Museum 1.448.997 De Mesdag Collectie 8.815 Bibliotheek en Documentatie 415 De bezoekcijfers van De Mesdag Collectie zijn op een andere wijze geregistreerd

Nadere informatie

TRAININGS BUREAU VERSNELLER VAN HET LEERBEDRIJF

TRAININGS BUREAU VERSNELLER VAN HET LEERBEDRIJF DE TRAININGS BUREAU VERSNELLER VAN HET LEERBEDRIJF EEN SUCCESVOL TRAININGSBUREAU Kritieke succesfactoren voor een trainingsbureau hoe zijn de werkprocessen georganiseerd? is de didactiek afgestemd op werkende

Nadere informatie

Kerst. Bezoekers Kerstspektakel. Samen Kerst Kerst in Noord - Holland Samen Kerst bij AZ

Kerst. Bezoekers Kerstspektakel. Samen Kerst Kerst in Noord - Holland Samen Kerst bij AZ 1 Kerst Samen Kerst Kerst in Noord - Holland Samen Kerst bij AZ Kerst is bij uitstek de tijd van het jaar waarin wij de gevoelens van warmte, geborgenheid en saamhorigheid willen ervaren. Met elkaar de

Nadere informatie

Welkom. Vitalis Woonzorg Groep heet u welkom op Landgoed De Klokkenberg

Welkom. Vitalis Woonzorg Groep heet u welkom op Landgoed De Klokkenberg Welkom Vitalis Woonzorg Groep heet u welkom op Landgoed De Klokkenberg Landgoed de Klokkenberg omvang 41 ha. Voormalig sanatorium en medisch centrum. 1954 sanatorium/klooster. Vervolgens thorax- en hartcentrum,

Nadere informatie

Onderwijsonderzoek: Vlaamse beleidsontwikkelingen voor de toekomst. Dirk Van Damme Kabinetschef onderwijs

Onderwijsonderzoek: Vlaamse beleidsontwikkelingen voor de toekomst. Dirk Van Damme Kabinetschef onderwijs Onderwijsonderzoek: Vlaamse beleidsontwikkelingen voor de toekomst Dirk Van Damme Kabinetschef onderwijs Aanzetten tot debat VIWTA-onderzoek over onderwijsonderzoek in Vlaanderen VLOR-advies OESO en Europese

Nadere informatie

tudievragen voor het vak TCO-2B

tudievragen voor het vak TCO-2B S tudievragen voor het vak TCO-2B 1 Wat is fundamenteel/theoretisch onderzoek? 2 Geef een voorbeeld uit de krant van fundamenteel/theoretisch onderzoek. 3 Wat is het doel van fundamenteel/theoretisch onderzoek?

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions Onderzoeksopzet Danique Beeks Studentnummer: 2054232 Advanced Business Creation Stagebedrijf: JH Busines Promotions Bedrijfsbegeleider: John van den Heuvel Datum: 12 September 2013 Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

Zelfredzaamheid-matrix. Matty de Wit, Steve Lauriks, Leonie Klaufus, Wijnand van de Boom

Zelfredzaamheid-matrix. Matty de Wit, Steve Lauriks, Leonie Klaufus, Wijnand van de Boom Zelfredzaamheid-matrix Matty de Wit, Steve Lauriks, Leonie Klaufus, Wijnand van de Boom 4 februari 2015 Zelfredzaamheid-matrix DOMEIN 1 acute problematiek 2 niet zelfredzaam 3 beperkt zelfredzaam 4 voldoende

Nadere informatie

Master of Psychological Research

Master of Psychological Research Master of Psychological Research Inleiding De master of psychological research is een speciale eenjarige master die voortbouwt op uw onderzoeksvaardigheden die u tijdens uw master of psychology scriptie

Nadere informatie

agdo1250trap Agterhof houtprodukten bv N.205.2k vooraanzicht bovenaanzicht sparing (max. 2960 mm) Aantal optreden... 16 Aantrede...

agdo1250trap Agterhof houtprodukten bv N.205.2k vooraanzicht bovenaanzicht sparing (max. 2960 mm) Aantal optreden... 16 Aantrede... N.05.k hoogte: N.05.k 00 608. 5 6 7 8 9 0 5 6 80 96 96 050 500 N.5.k hoogte: N.5.k 0 508. 5 6 7 8 9 0 5 6 80 50 00 N.5.k hoogte: N.5.k 0 08.5 6 7 8 9 0 5 5 6 80 50 00 N.65.k hoogte: N.65.k 60 08 5 6 7

Nadere informatie

Marketing de kracht van communicatie & verleiding

Marketing de kracht van communicatie & verleiding Marketing de kracht van communicatie & verleiding 1 ding vooraf De zelfstandigheid van de student in het bedenken, schrijven en uitvoeren van een communicatieplan vergroten. Wie van jullie - Zit op: -

Nadere informatie

DM3 Ratecard - Laatste update: 14 oktober 2014. Performance. Bereik top 10

DM3 Ratecard - Laatste update: 14 oktober 2014. Performance. Bereik top 10 DM3 Ratecard - Laatste update: 14 oktober 2014 Deze ratecard bestaat uit zes blokken. Wij hanteren drie verschillende advertising pakketten; Thema, Performance en RTB. Deze pakketten maak je compleet met

Nadere informatie

Workshop NGO congres. VGN Masterclass. de gehandicaptenzorg: betekenis voor beroepsuitoefening en het werkveld. Programma

Workshop NGO congres. VGN Masterclass. de gehandicaptenzorg: betekenis voor beroepsuitoefening en het werkveld. Programma Workshop NGO congres VGN Masterclass wetenschappelijk onderzoek in de gehandicaptenzorg: betekenis voor beroepsuitoefening en het werkveld 27 september 2013 Dr. Joop Hoekman; Joop Hoekman Training Advies

Nadere informatie

Methodologie & Profielwerkstukken

Methodologie & Profielwerkstukken Methodologie & Profielwerkstukken Erik Heijmans, WUR Arjen Nawijn, STOAS Sander Poort, CLV September 2014 Christelijk Lyceum Veenendaal, 2014 1. Onderzoeksprojecten soorten en doelen Twee soorten onderzoeksprojecten:

Nadere informatie

Bedrijfsverzamelgebouwen

Bedrijfsverzamelgebouwen Bedrijfsverzamelgebouwen Een onderzoek naar de toegevoegde waarde van bedrijfsverzamelgebouwen P5 presentatie 2 juli 2014 Student: Jeroen Ketting, 4168860 Faculteit TU Delft, Bouwkunde Afdeling: Real Estate

Nadere informatie

Alles over ACTIE NUMMER. blad voor jonge dierenbeschermers. Actie voor dieren. in nood! 6 Iris Hesseling: 10 Dieren in je klas?! 12 Leuke acties van

Alles over ACTIE NUMMER. blad voor jonge dierenbeschermers. Actie voor dieren. in nood! 6 Iris Hesseling: 10 Dieren in je klas?! 12 Leuke acties van ACTIE NUMMER 4 : 2 0 1 2 3 3 6 I H: I p! A A! 10 D?! 12 L Z pp 1 P I R S: H : f, H :, w M Hp, B: Ly (12) E H I! W p w W T w D D E w w! W w G Z B Wff Bw S: H : B: E (10) G! M p, w pp W Ap K f H I! I I w

Nadere informatie

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013

Agenda. Verbetering inductiefase beginnende leraren NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 NIEUWSBRIEF, APRIL 2013 Agenda 23 april 2013: Informatiebijeenkomst Tweedegraads PLUS Op dinsdag 23 april 2013 is er van 15.30 17.30 uur een informatieve bijeenkomst voor geïnteresseerde docenten. Locatie:

Nadere informatie

Sponsor & Expositiemogelijkheden

Sponsor & Expositiemogelijkheden Donderdag Vakbeurs voor Credit Management 7 November www.creditexpo.nl Sponsor & Expositiemogelijkheden Wat is Credit Expo? Credit Expo is een landelijk vakevenement op het gebied van creditmanagement

Nadere informatie

gastcollege HvA, Iskander Smit, 26 mei 2009 ONTWERPEN VOOR MOBIEL INTERNET

gastcollege HvA, Iskander Smit, 26 mei 2009 ONTWERPEN VOOR MOBIEL INTERNET gastcollege HvA, Iskander Smit, 26 mei 2009 ONTWERPEN VOOR MOBIEL INTERNET agenda! korte intro Info.nl! onze visie op mobiel! ontwerpen voor mobiel! voorbeelden van deliverables! 3 tips voor goed design

Nadere informatie

Groeien naar arbeidsparticipatie

Groeien naar arbeidsparticipatie Groeien naar arbeidsparticipatie Over praktijk en effectiviteit Prof. dr. Roland W.B. Blonk Agenda Even voorstellen Arbeidsparticipatie, reïntegratie en effectiviteit Kennisontwikkeling en kennisdeling:

Nadere informatie

Wat is het. DNA van mijn winkel?

Wat is het. DNA van mijn winkel? Wat is het DNA van mijn winkel? Introductie Ad van Antwerpen 17 jaar BROVA Hout Brox / Duthler / Intersport / Active Life 9 jaar adekwaad - Non food retail - Mode, Schoenen, Sport - Van zelfstandig ondernemer

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS

STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS STRATEGISCHE AGENDA DE WAARDE(N) VAN WETEN EN OPEN ONDERWIJS Netwerk SIG Open Education 9 oktober 2015 1 SPEERPUNTEN 1. Kleinschalige leergemeenschappen 2. Rijke leeromgeving 3. Kwalitatief goede en inspirerende

Nadere informatie

Oog en oor voor elkaar, Sociale samenhang en leefbaarheid Krimpen aan den IJssel Plan van aanpak, juli 2010

Oog en oor voor elkaar, Sociale samenhang en leefbaarheid Krimpen aan den IJssel Plan van aanpak, juli 2010 Oog en oor voor elkaar, Sociale samenhang en leefbaarheid Krimpen aan den IJssel Plan van aanpak, juli 200. Inleiding In 2009 is in de gemeente Krimpen aan den IJssel een aanvang gemaakt met het formuleren

Nadere informatie

Netwerken voor groei. BEZO Bezielende Omgeving in de Ouderenzorg

Netwerken voor groei. BEZO Bezielende Omgeving in de Ouderenzorg BEZO Bezielende Omgeving in de Ouderenzorg Netwerken voor groei HU: Lectoraat Vraaggestuurde Zorg TU/e:leerstoel Building Health Environments for Future Users. www.hezo.hu.nl Genomen stappen / geleerde

Nadere informatie

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie ottilie.nieuwenhuis@tno.nl

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie ottilie.nieuwenhuis@tno.nl TNO-instrumentarium Creatieve Industrie ottilie.nieuwenhuis@tno.nl Instrumenten TNO voor MKB-Innovatie Vraagarticulatie Kennisoverdracht Kennisontwikkeling Challenge Technologisch consult in samenwerking

Nadere informatie

Training Verbindend Leiderschap

Training Verbindend Leiderschap Training Verbindend Leiderschap Voor vrouwen die leiding geven binnen de Medezeggenschap (of deze ambitie hebben) Het idee achter deze training is ontstaan vanuit gesprekken met vrouwen in een leidinggevende

Nadere informatie

Resocialisatie in Nederlandse Penitentiaire Inrichtingen

Resocialisatie in Nederlandse Penitentiaire Inrichtingen Resocialisatie in Nederlandse Penitentiaire Inrichtingen Anouk Bosma Universiteit Leiden Symposium gevangenismuseum 20 juni 2014 PRISONPROJECT.NL N S C R UL UU Wat ik vandaag wil vertellen Rehabilitatie

Nadere informatie

I - MAPPING. Passie. Opvallend. Gezellig KRACHTIG. Klassiek. Secuur. Teamwork. Zakelijk. ecologisch. Lokaal. Veiligheid. koel

I - MAPPING. Passie. Opvallend. Gezellig KRACHTIG. Klassiek. Secuur. Teamwork. Zakelijk. ecologisch. Lokaal. Veiligheid. koel Opvallend s o c i a a l Ondernemend Passie KRACHTIG Ambachtelijk S T O E R Gezellig VAN DIEMEN COMMUNICATIEMAKELAARS I - MAPPING identiteit en imago in kaart gebracht Secuur koel Veiligheid STERK Klassiek

Nadere informatie

PostHBO CultuurBegeleider

PostHBO CultuurBegeleider PostHBO CultuurBegeleider Vervolg op ICC en CQ / ICQ; Functiemix: 2014: 40% LB schaal; Doorlopende lijn professionalisering leraren: bachelor Post HBO master Verbinding kunst- en cultuurinstellingen en

Nadere informatie

De impact van het merk op virals, een onderzoek bij Belgische jongeren

De impact van het merk op virals, een onderzoek bij Belgische jongeren PWO Consumer insights in het gebruik van sociale media door Belgische jongeren De impact van het merk op virals, een onderzoek bij Belgische jongeren Brigitte Neetens, Linda Engels, Claire Maréchal Inhoud

Nadere informatie

Beeld & Geluid. Dienstconcept Doelgroep Primary persona Positionering Customer journey Visualisaties van het dienstconcept Promotiemix

Beeld & Geluid. Dienstconcept Doelgroep Primary persona Positionering Customer journey Visualisaties van het dienstconcept Promotiemix Beeld & Geluid Dienstconcept Doelgroep Primary persona Positionering Customer journey Visualisaties van het dienstconcept Promotiemix Wie help ik met mijn oplossing? Voor welk probleem heb ik een oplossing?

Nadere informatie

Vitale Vaten. Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011

Vitale Vaten. Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011 Vitale Vaten Ineke Sterk projectleider Vitale Vaten 4 oktober 2011 Dé Gezonde regio: waar? Dé Gezonde regio: wie? Verleiden Opbouw presentatie Inleiding hart- en vaatziekten Project Vitale Vaten Gorinchem

Nadere informatie

Meedoen en erbij horen

Meedoen en erbij horen Meedoen en erbij horen Resultaten van een mixed method onderzoek naar sociale uitsluiting Addi van Bergen, Annelies van Loon, Carina Ballering, Erik van Ameijden en Bert van Hemert NCVGZ Rotterdam, 11

Nadere informatie

! " $$ *+ ,!-./,0 !"#$$!%$%#&'!!#()$$%"#$%*)"+',*)"-

!  $$ *+ ,!-./,0 !#$$!%$%#&'!!#()$$%#$%*)+',*)- ! " #$%$%&$ '%'% $#%$ ()$ $$ *+,!-./,0 1/,2,0,30(42 3,./),0#1*)! 2#')##*'')#'3,0#!!1'*)'/),0# 0# 4"("#!"#!'*)0 4".*)0 1!#",0 /!&) "#)2,#22) $#),##!,0!,!# &52"#) #- )'5,#!1!2))+6'!7 )!)8$'!5+( )!)9 4'(+*!)!+

Nadere informatie

Is zelfstandigheid in het werk onmisbaar voor bevlogen ziekenhuismedewerkers?

Is zelfstandigheid in het werk onmisbaar voor bevlogen ziekenhuismedewerkers? Is zelfstandigheid in het werk onmisbaar voor bevlogen ziekenhuismedewerkers? Workshop HRM in de Zorg 2015 Astrid Ridderbos, senior adviseur Arbeid & Organisatie SKB Nienke Huitema, P&O-adviseur Deventer

Nadere informatie

Hoe doe ik een onderzoeksproject

Hoe doe ik een onderzoeksproject Hoe doe ik een onderzoeksproject Peter de Waal Gebaseerd op materiaal van o.a. Marjan van den Akker, Peter de Waal, Roland Geraerts 1 Dit verhaal! Eerst een paar (overbodige?) opmerkingen over samenwerking

Nadere informatie

Praktijkervaring en visie omtrent valorisatietraject maatschappelijke SBO-projecten

Praktijkervaring en visie omtrent valorisatietraject maatschappelijke SBO-projecten Praktijkervaring en visie omtrent valorisatietraject maatschappelijke SBO-projecten Prof. dr. G. Wets IMOB - Universiteit Hasselt Geert.Wets@uhasselt.be, 011/26.91.05 1 Overzicht Valorisatiepotentieel

Nadere informatie

Evidence-based handelen. Is er al niet genoeg onderzoek gedaan voor interventies na trauma? Onderwerpen

Evidence-based handelen. Is er al niet genoeg onderzoek gedaan voor interventies na trauma? Onderwerpen Is er al niet genoeg onderzoek gedaan voor interventies na trauma? Hennie Boeije i.s.m. Floryt van Wesel Symposium Kinderen en trauma: van wetenschappelijk onderzoek naar implicaties voor de praktijk,

Nadere informatie

Master Thesis Fotojournalisten en websites.

Master Thesis Fotojournalisten en websites. MasterThesis Fotojournalistenen websites. Augustus2009 AartieS.D.Kedar MasterThesis FotojournalistenenWebsites AartieS.D.Kedar Studentennummer:313962 @:asdkedar@gmail.com Thesisbegeleider:Prof.Drs.F.Gierstberg

Nadere informatie

Gemeente Elburg T.a.v. het college van burgemeester en wethouders Postbus 70 8080 AB ELBURG. Geacht college,

Gemeente Elburg T.a.v. het college van burgemeester en wethouders Postbus 70 8080 AB ELBURG. Geacht college, Gemeente Elburg Postbus 70 8080 AB ELBURG Gemeente Epe Postbus 600 8160 AP EPE Gemeente Ermelo 3850 AM ERMELO Gemeente Harderwijk Postbus 148 3840 AC HARDERWIJK Gemeente Heerde Postbus 175 8180 AD HEERDE

Nadere informatie

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Navolgbaarheid bij kwalitatief onderzoek: consistentie van vraagstelling tot eindrapportaged van de Ven Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Piet Verschuren en Hans Doorewaard (2015)

Nadere informatie

Informatie en inspiratie

Informatie en inspiratie Informatie en inspiratie maatschappelijke stage op een agrarisch bedrijf voor agrarische ondernemers en LTO-organisaties (versie 1.0 - oktober 2012) - 1 - Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Wat is maatschappelijke

Nadere informatie

partime MSc Verandermanagement

partime MSc Verandermanagement partime MSc Verandermanagement Versie 28 april, wijzigingen voorbehouden Datum Tijd Locatie Vak Docenten Toets/product EC delen Deel I (9 maanden) Grondslagen Coördinatie: Prof dr. mr. S. ten Have Introductie

Nadere informatie

Betekenis voor praktijk en onderwijs. Theo Roes

Betekenis voor praktijk en onderwijs. Theo Roes Betekenis voor praktijk en onderwijs Theo Roes Voorgeschiedenis 2005-2009 Lectoraten op stoom met praktijkonderzoek Beroepsgroepen (NVMW): meer onderzoek voor evidence/practisebased werken Onderwijs: meer

Nadere informatie

Installatie van Internet netwerken in Griekenland op de Peloponnesos.

Installatie van Internet netwerken in Griekenland op de Peloponnesos. Installatie van Internet netwerken in Griekenland op de Peloponnesos. Mijn ervaring: De realisatie van Internet-netwerken in het zuiden van Griekenland. Mijn vrouw en ik hebben reeds een 4-tal jaren een

Nadere informatie

E-overheid in de provincie Noord-Brabant Projectplan Virtueel Brabant

E-overheid in de provincie Noord-Brabant Projectplan Virtueel Brabant Provincie Noord-Brabant E-overheid in de provincie Noord-Brabant Projectplan Virtueel Brabant Auteurs Peter Keijzers (Tilburg) Bauke van der Berg (Helmond) Gaby Sadowski (Eindhoven) 27 mei 2009 1/131313

Nadere informatie

Midwifery Science. onderzoeksprogramma AVM. Marianne Nieuwenhuijze RM MPH

Midwifery Science. onderzoeksprogramma AVM. Marianne Nieuwenhuijze RM MPH Midwifery Science onderzoeksprogramma AVM Marianne Nieuwenhuijze RM MPH Kennis van de fysiologische verloskunde Zwangerschap en baring bij vrouwen met overgewicht en obesitas Kennis van de fysiologische

Nadere informatie

Naam:. Handleiding voor de leerling

Naam:. Handleiding voor de leerling Naam:. Handleiding voor de leerling Inleiding Sommige leerlingen weten al lang wat ze na het VMBO willen doen. Anderen nog steeds niet. Een goede keuze is moeilijk, want wat weet je eigenlijk van je toekomstige

Nadere informatie

RAAK PRO Zilte Productie. Introductie. Project bijeenkomst 31 01 2014 NIEUWSBRIEF 2 JUNI 2014

RAAK PRO Zilte Productie. Introductie. Project bijeenkomst 31 01 2014 NIEUWSBRIEF 2 JUNI 2014 RAAK PRO Zilte Productie NIEUWSBRIEF 2 JUNI 2014 Introductie Het project RAAK PRO Zilte Productie is in september 2014 van start gegaan. O.a. door middel van nieuwsbrieven willen wij u op de hoogte houden

Nadere informatie

Project SAVE. Slim Aansturen Van Elektriciteit. Smart Building Congress Lamot Mechelen, 5 maart 2015

Project SAVE. Slim Aansturen Van Elektriciteit. Smart Building Congress Lamot Mechelen, 5 maart 2015 Project SAVE Slim Aansturen Van Elektriciteit Smart Building Congress Lamot Mechelen, 5 maart 2015 Laurens Vandelannoote, Innovatiesteunpunt Projectleider SAVE 9/03/2015 1 Algemeen SAVE = Slim Aansturen

Nadere informatie

Max Bisschops Kingii ICT BV 1

Max Bisschops Kingii ICT BV 1 Max Bisschops Kingii ICT BV 1 ManegePlan - Introductie ManegePlan is een software pakket voor het bijhouden van de planning en daarbij behorende administratie binnen het manegebedrijf. ManegePlan heeft

Nadere informatie

Positionering. Conrad van Tiggelen Directeur Marketing NBTC Holland Marketing

Positionering. Conrad van Tiggelen Directeur Marketing NBTC Holland Marketing Positionering Conrad van Tiggelen Directeur Marketing NBTC Holland Marketing Agenda 1. Update Arts Holland 2. Trends 3. Arts Holland NEXT 4. Kunst Holland 5. Debat Alliantie toerisme, cultuur, ICT Innovatie

Nadere informatie

134 Multidisciplinary Guidelines for the treatment of Anxiety Disorders

134 Multidisciplinary Guidelines for the treatment of Anxiety Disorders Samenvatting: De toepasbaarheid en effectiviteit van de Nederlandse multidisciplinaire richtlijnen voor de behandeling van angststoornissen in de dagelijkse klinische praktijk Introductie (hoofdstuk 1).

Nadere informatie

Handleiding sectorwerkstuk leerlingen 4 TL PCB

Handleiding sectorwerkstuk leerlingen 4 TL PCB Handleiding sectorwerkstuk leerlingen 4 TL PCB 1 Inleiding Een van de onderdelen van het schoolexamen van de gemengde en theoretische leerweg is het sectorwerkstuk. Hiermee kun je laten zien dat je in

Nadere informatie

BoKS nationale itembank ontwikkeling HBO-V. SIG Digitaal Toetsen 3 oktober 2013

BoKS nationale itembank ontwikkeling HBO-V. SIG Digitaal Toetsen 3 oktober 2013 BoKS nationale itembank ontwikkeling HBO-V. SIG Digitaal Toetsen 3 oktober 2013 Dit project is tot stand gekomen met steun van Stichting SURF, de organisatie die ICT vernieuwingen in het hoger onderwijs

Nadere informatie

Verslag conferentie Naar een nieuw bibliotheekperspectief - 21 oktober 2014

Verslag conferentie Naar een nieuw bibliotheekperspectief - 21 oktober 2014 Verslag conferentie Naar een nieuw bibliotheekperspectief - 21 oktober 2014 Op dinsdag 21 oktober bezochten ruim 120 professionals uit de bibliotheek- erfgoed en uitgeverswereld de conferentie Naar een

Nadere informatie

Waardecreatie met Gevels door VMRG organisaties

Waardecreatie met Gevels door VMRG organisaties Waardecreatie met Gevels door VMRG organisaties Levende Gevel! Levende Gevel! VMRG Organisaties 2010. Bert Lieverse 0653691461 0306053644 b.lieverse@vmrg.nl 1 VMRG Bedrijven FAECF Internationaal Waardecreatie

Nadere informatie

Stil verdriet: een kwalitatief onderzoek naar de beleving van ouderen met een volwassen kind met kanker.

Stil verdriet: een kwalitatief onderzoek naar de beleving van ouderen met een volwassen kind met kanker. Stil verdriet: een kwalitatief onderzoek naar de beleving van ouderen met een volwassen kind met kanker. 23 mei 2013 Liesbeth Van Humbeeck Let Dillen Universitair Ziekenhuis Gent Dienst Geriatrie B1 gelijkvloers

Nadere informatie

Introductie stage-scriptie combi. Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011

Introductie stage-scriptie combi. Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011 Introductie stage-scriptie combi Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011 Welkom toekomstige Scientist-Practitioners Achtergrond Vanuit Orthopedagogiek:GenG steeds meer accent op scientist-practitioner model

Nadere informatie

Experience Tracker is de eerste praktische tool op dit vlak in Vlaanderen en vermoedelijk ook in Europa. Deze tool zal zorgen dat:

Experience Tracker is de eerste praktische tool op dit vlak in Vlaanderen en vermoedelijk ook in Europa. Deze tool zal zorgen dat: De opportuniteit In de huidige productmaatschappij hebben consumenten doorgaans de keuze uit een ruim assortiment producten om een bepaalde behoefte te bevredigen. Bijgevolg is het product op zich niet

Nadere informatie

Presentatie Actieplan FoodValley

Presentatie Actieplan FoodValley Presentatie Actieplan FoodValley Doorontwikkeling FoodValley Ambitie 26 oktober 2012 FoodValley: kristallisatiepunt voor innovaties in agrofoodsector (1) Sense of urgency: wereldvoedselproblematiek en

Nadere informatie