de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein CR Den Haag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag"

Transcriptie

1 Postbus ES Den Haag Telefoon (070) Fax (070) Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein CR Den Haag Afschrift aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA Den Haag Datum 20 juni 2008 Ons kenmerk Onderwerp DMO/DB/ Concretisering Defensie Industrie Strategie Tijdens het algemeen overleg over de Defensie Industrie Strategie (DIS) van 6 februari jl. (Kamerstuk nr. 4) heb ik de Kamer een nadere uitwerking van de DIS toegezegd met betrekking tot de zes prioritaire technologiegebieden, het launching customership en de instandhouding van materieel. Hierbij bied ik u deze uitwerking aan. DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Drs. J.G. de Vries Pagina 1/16

2 Inleiding In de nota Defensie Industrie Strategie (Kamerstuk nr. 1, verzonden 27 augustus 2008) is een integrale strategische visie gegeven op de Nederlandse defensiegerelateerde industrie (DGI) en de rol van de overheid daarbij. De aanleiding voor een verandering van het beleid gericht op de Nederlandse DGI werd gevormd door de sterke consolidatie van de defensie-industrie en de voorzichtige ontwikkeling naar een internationale defensiemarkt. Nederland beschikt over een in omvang relatief bescheiden en een veelal op niches gerichte DGI. Het hoge innovatieve karakter van de Nederlandse DGI heeft echter een grote uitstraling op andere sectoren. Voor de Nederlandse DGI is het van belang meer toegang te krijgen tot niet alleen de veel grotere internationale defensiemarkt, maar ook tot de nationale en internationale civiele markten. In de DIS wordt onder meer uiteengezet welke mogelijkheden de overheid heeft om bij te dragen aan de versterking van de positie van de Nederlandse DGI binnen netwerken van ontwikkeling, productie en instandhouding van materieel, terwijl de eigen verantwoordelijkheid van de Nederlandse DGI voor haar positionering op de nationale en internationale markt blijft gehandhaafd. De operationele behoefte van Defensie is hierbij altijd leidend. Een pro-actieve houding van en een goede samenwerking binnen de Nederlandse DGI zelf zijn noodzakelijk om kansen te creëren en te verzilveren. Defensie zal door de inzet van gerichte instrumenten bijdragen aan de versterking van de positie van de Nederlandse DGI. Het gaat hier om instrumenten die Defensie hanteert in het kader van Research & Development en in het proces van (pre)behoeftestelling tot afstoting van materieel. Deze brief bevat een verdere uitwerking van de DIS op de prioritaire technologiegebieden, het launching customership en de instandhouding van materieel. Daarnaast wordt de komende periode een aantal andere DIS-instrumenten verder uitgewerkt. Pagina 2/16

3 Concretisering prioritaire technologiegebieden Algemeen In de DIS zijn zes internationaal kansrijke prioritaire technologiegebieden benoemd. De keuze is gebaseerd op onderzoek naar de toekomstige behoeften van Defensie, de sterke punten van de Nederlandse industrie en de kansen van de Nederlandse industrie op de internationale markt. Daarnaast bieden deze prioritaire gebieden niet alleen mogelijkheden op de defensiemarkt maar ook op de civiele markt. Het gaat om de volgende gebieden: (1) Command, Control, Communications, Computers and Intelligence; (2) Sensorsystemen; (3) Geïntegreerd platformontwerp, -ontwikkeling en -fabricage; (4) Elektronica en mechatronica; (5) Geavanceerde materialen; (6) Simulatie, training en kunstmatige omgevingen. Defensie draagt bij aan de versterking van de kansrijke technologiegebieden door het inzetten van Research & Development (R&D) instrumenten, door participatie in het innovatieprogramma veiligheid, en door het optreden als launching customer. R&D-instrumenten Defensie maakt onderscheid in klantgedreven onderzoek en onderzoek geïnitieerd door kennisaanbieders en industrie. In het eerste geval, klantgedreven onderzoek, vloeit de defensievraag naar onderzoek voort uit de onderkende behoefte aan militaire capaciteiten. De in ontwikkeling zijnde Strategie- en Kennis Agenda (SKA) van Defensie onderkent hier drie belangrijke kennisthema s: (1) Intelligence, Surveillance, Target Acquisition, Reconnaisance (ISTAR) ; (2) Network Information and Infrastructure (NII) en (3) Bescherming. Voor deze thema s zullen jaarlijks bij te stellen klantgedreven onderzoeksprogramma s worden ontwikkeld. Pagina 3/16

4 Defensie beschikt over zowel een uitgebreide interne als externe kennisbasis. De externe kennisbasis is verankerd bij de industrie en in het strategisch partnerschap met kennisinstituten. Deze kennisbasis bij de kennisinstituten wordt onderhouden en verder ontwikkeld door klantgedreven onderzoeksprogramma s die zich richten op kennisopbouw voor de middellange en lange termijn. Deze onderzoeksprogramma s zijn mede georiënteerd op de prioritaire technologiegebieden. Los van klantgedreven onderzoeksprogramma s kunnen industrie en kennisinstituten voorstellen indienen voor het onderzoek naar de militaire toepassingsmogelijkheden van veelbelovende technologieën. De SKA onderkent in dit kader vijf velden van technologieexperimenten, waarbinnen prioritaire technologiegebieden een belangrijke rol spelen. De hierbij relevante instrumenten zijn het Nationaal Technologieproject (NTP), het Internationaal Technologie Project (ITP) en het programma Small Business Innovation Research (SBIR). Een NTP is een instrument waarbij een voorstel tot technologieontwikkeling kan worden gehonoreerd. De kracht van het NTP is de directe verbinding en nauwe samenwerking tussen uitvoerder en gebruiker. Het voorstel voor een NTP kan worden ingediend door een of meer kennisinstituten, door de industrie of door beide. Bij de beoordeling vormen aansluiting bij de defensiebehoeften en de mate van innovatie de belangrijkste criteria. Naast een NTP kan ook technologie worden ontwikkeld waarbij internationale partijen zijn betrokken. Een ITP-constructie is aan de orde als het bij elkaar brengen van de afzonderlijke expertises meerwaarde oplevert. Internationale samenwerking kan plaatshebben in Navo of EDA-verband (Europees Defensie Agentschap). Daarnaast kan ook bilateraal of multilateraal met landen worden samengewerkt. Zo werkt Nederland op R&D-gebied bilateraal samen met Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. In trilateraal verband wordt gewerkt met Zweden en Canada, en daarnaast met Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk. Door een ITPconstructie worden de betrokken partijen internationaal gepositioneerd en ontstaan waardevolle netwerken die ook na een project nog grote waarde kunnen hebben. Bijlage 1, Pagina 4/16

5 tabel 1 geeft per prioritair technologiegebied een overzicht van lopende en te starten NTP n en ITP n. SBIR is een instrument waarmee de overheid het innoverend vermogen en de concurrentiekracht van vooral het midden- en kleinbedrijf (MKB) wil vergroten. Het instrument houdt in dat de overheid het MKB in concurrentie opdrachten geeft om oplossingen te ontwikkelen voor specifieke problemen. Het initiatief voor een SBIR-oproep ligt bij de overheid. SBIR bestaat uit drie fasen: een haalbaarheidsfase, een R&D-fase en een fase van commercialisatie en marktintroductie. De overheid geeft, na het beoordelen van de offertes, opdracht voor de eerste twee fasen en financiert die ook volledig. De laatste fase wordt door het bedrijfsleven gefinancierd. Op dit moment wordt met co-financiering door het ministerie van Economische Zaken (EZ) geëxperimenteerd met een aantal pilots bij verschillende departementen, waaronder Defensie. In Bijlage 1, tabel 1 worden onder meer de lopende en te starten SBIR-pilots weergegeven. Innovatieprogramma veiligheid De civiele industrie en de defensiesector zullen steeds meer met elkaar integreren. Ook delen van de veiligheidsmarkt zijn hier van belang. Daarnaast wordt, door de steeds verdergaande verwevenheid van internationale en nationale veiligheid, defensietechnologie steeds meer toegepast bij het oplossen van nationale veiligheidsvraagstukken. Dit wordt zichtbaar in het innovatieprogramma Veiligheid. In het kader van het project Nederland Ondernemend Innovatieland, als onderdeel van pijler II van het coalitieakkoord Een innovatieve, concurrerende en ondernemende economie, koppelt het kabinet kennis en innovatie beter aan de oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Eén van de thema s daarbij is Veiligheid. Op dit gebied zetten de ministeries van Defensie, Economische Zaken, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Justitie gezamenlijk een maatschappelijk innovatieprogramma op. Bij dit innovatieprogramma Veiligheid wordt gewerkt met drie thema s die tot stand zijn gekomen op basis van een analyse van de vraag van de verschillende departementen en van de sterke Nederlandse clusters binnen het bedrijfsleven. Deze drie thema s zijn: Opereren in netwerken, Simulatie Pagina 5/16

6 en Oefening en Fysieke bescherming. Het innovatieprogramma Veiligheid draagt bij aan het uitbreiden van de markten die de Nederlandse DGI kan betreden. Op dit moment zijn alleen de projecten bekend die voortkomen uit het thema Opereren in netwerken en die kansrijk zijn voor aanbesteding in Bijlage 1, tabel 2 geeft per prioritair technologiegebied een overzicht van de mogelijke projecten die binnen dit thema in het innovatieprogramma Veiligheid zouden kunnen worden uitgevoerd. Concretisering launching customership Met het begrip launching customership wordt bedoeld dat de overheid als belangrijke afnemer voorop loopt en een stimulerende, lancerende rol speelt bij de toepassingen van nieuwe technieken. Defensie treedt op als launching customer in die gevallen dat een operationele behoefte naar verwachting sneller, beter of goedkoper kan worden ingevuld met een nieuw product dan met een product van de plank. Bij het optreden als launching customer kunnen twee situaties worden onderscheiden. Het kan enerzijds gaan om een product dat in de eindfase van ontwikkeling is. Anderzijds kan het gaan om een (sub)systeem dat is voortgekomen uit eerdere samenwerking. Met het optreden als launching customer kunnen de prioritaire technologiegebieden verder worden versterkt en kan het vertrouwen in Nederlandse producten worden vergroot. Daarnaast wordt een basis gecreëerd voor verdere productie en verkoop op de nationale en internationale defensiemarkt. Aansprekende militaire voorbeelden uit het verleden waarbij Defensie als launching customer is opgetreden zijn o.a. de SMART-L radar, de Squire-radar en de Goalkeeper. Voor Defensie is bij de behoeftevervulling de operationele behoefte leidend. Voor de verwerving daarvan wordt een onderscheid gemaakt tussen civiele, dual use en militaire aanschaffingen. Van dual use wordt gesproken indien het goederen en technologie betreft die voor de civiele markt zijn ontworpen, maar die ook militaire toepassingen hebben. De civiele en dual use aanschaffingen worden Europees aanbesteed. Defensie staat een strikte naleving voor van de Europese aanbestedingsregelgeving. Deze regelgeving heeft eerlijke Pagina 6/16

7 concurrentie en gelijke kansen voor iedereen als doel. Het optreden als launching customer kan hiermee op gespannen voet staan. De mogelijkheden om dit instrument te hanteren worden dan ook begrensd door de ruimte die deze regelgeving biedt. Per project zal dit steeds moeten worden afgewogen. Onder voorwaarden zijn R&D-opdrachten en specifiek militaire opdrachten die onder artikel 296 van het EG-Verdag vallen, van deze regelgeving uitgezonderd. Binnen het EDA is voor deze militaire opdrachten echter wel een gedragscode afgesproken die inhoudt dat zoveel mogelijk internationale concurrentie moet worden toegepast, met als doel meer concurrentie op de Europese defensiemarkt tot stand te brengen. Hiervan zijn uitgezonderd R&D-opdrachten, vervolgopdrachten daarop en internationale samenwerking. Het launching customership kent een aantal risico s, zoals een keuze voor verkeerde technieken, kinderziektes en een dure instandhouding indien er voor het product geen markt blijkt te zijn. Het is wenselijk dat Defensie en de industrie deze risico s gezamenlijk dragen. Gebaseerd op de hiervoor genoemde randvoorwaarden bevat bijlage 2, tabel 1 concrete launching customer-projecten en bevatten de tabellen 2 en 3 een overzicht van de projecten die kansen bieden voor het launching customership. In de tabellen 2 en 3 is onderscheid gemaakt tussen kansrijke launching customer-projecten en NTP n die mogelijk zullen leiden tot launching customership. De in bijlage 2 beschreven kansrijke projecten zullen verder worden beoordeeld in de reguliere verwervingsvoorbereiding. Concretisering instandhouding De instandhoudingsfase van defensiematerieel is gericht op het waarborgen van de operationele effectiviteit van de desbetreffende (wapen)systemen en het beheersen van de daarmee gepaard gaande kosten en uitgaven. In de DIS is geconcludeerd dat Defensie in toenemende mate samenwerkingsverbanden zal moeten aangaan bij onderhoud en andere materieellogistieke taken en dat een intensievere rol van de Nederlandse DGI in de exploitatie dus zeer wel denkbaar is. Daarbij worden steeds vaker nieuwe samenwerkingsvormen tussen overheid en civiele partijen gebruikt. Pagina 7/16

8 Voor het structureren van de instandhoudingstaken wordt een onderscheid gemaakt tussen drie onderhoudsniveaus: Organic Level Maintenance, Intermediate Level Maintenance en Depot Level Maintenance. Deze niveaus verschillen in de vereiste kennis, middelen en faciliteiten. In de regel staat het Organic Level Maintenance dichter bij de bedienaar van het systeem en de technici van de gebruikende operationele eenheid, en staat het Depot Level Maintenance dichter bij de onderhoudsbedrijven. Daarmee leent het Depot Level Maintenance zich het meest voor samenwerking met de industrie. Voor de afweging al dan niet samen te werken met de industrie wordt door Defensie gebruik gemaakt van een sourcing-strategie, die als uitgangspunt heeft dat Defensie andere partijen bij de dienstverlening betrekt als daarmee de prestaties verbeteren en/of de kosten dalen. De andere partijen kunnen marktpartijen zijn maar ook bijvoorbeeld andere overheden. Doeltreffendheid en doelmatigheid vormen de belangrijkste criteria op basis waarvan de keuze voor zelf doen, uitbesteden of samenwerken wordt gemaakt. Defensie stelt doeltreffendheid hierbij als randvoorwaarde. Defensie is overigens wel afhankelijk van de fabrikant van het materieel om in Nederland werk te laten uitvoeren aan het door de fabrikant ontwikkelde systeem. Zo blijken voor enkele wapensystemen Performance Based Logistics (PBL)-en een mogelijkheid te zijn. Bij PBL wordt voor een vast bedrag de beschikbaarheid verzekerd van het hele wapensysteem of van elementen ervan, zoals essentiële reservedelen. In het kan worden opgenomen dat als de leverancier er in slaagt de betrouwbaarheid van uitrustingsstukken en reservedelen te verbeteren, dit voor hem financiële voordelen zal opleveren. Voorbeelden van PBL-contacten zijn de instandhoudingsen op basis van een vaste kilometerprijs voor de wissellaadsystemen en trekker-opleggercombinaties. Voor nieuwe wapensystemen zal de afweging van Performance Based Logistics een vast element zijn. Bij PBL liggen kansen voor de Nederlandse DGI. Pagina 8/16

9 Een samenwerking op internationaal gebied die gericht is op een specifiek wapensysteem biedt verdere kansen. Het kan hierbij gaan om bi- of multinationale specialisatie op instandhoudingsgebied waarbij schaalvoordelen voor Defensie en de industrie aan de orde zijn. Voorbeelden hiervan zijn de afspraken die zijn gemaakt tussen België en Nederland over de instandhouding van gemeenschappelijke wapensystemen, te weten de M-fregatten en mijnenjagers. Afgesproken is dat het systeemmanagement van M-fregatten uitgevoerd zal worden door Nederland en dat het systeemmanagement van de mijnenjagers uitgevoerd zal worden door België. Dit leidt tot identieke, binationale plannen voor onder andere modificaties, instandhouding en herbevoorrading. De principeafspraak is dat de M-fregatten en mijnenjagers van beide landen een zoveel mogelijk identieke configuratie zullen behouden. Een voorbeeld op het gebied van publiek-private samenwerking is de samenwerking tussen het Logistiek Centrum Woensdrecht (LCW) en DutchAero. De ambitie hierbij is om een instandhoudingsmarkt in Nederland te creëren voor het onderhoud van de motoren van F- 16 s en andere vliegtuig- en helikoptertypen. Hierover is de Kamer geïnformeerd op 24 maart 2006 (Kamerstuk , nr. 14) en 5 juli 2007 (Kamerstuk , nr. 16). Daarnaast liggen er kansen voor de industrie bij het uitvoeren van upgrade- en levensduurverlengende programma s en de ontwikkeling van nieuwe onderhoudstechnieken. Bijlage 3 geeft een overzicht van voor de Nederlandse DGI kansrijke instandhoudingsprojecten die zich lenen voor samenwerking en van innovatieve onderhoudstechnieken. Tot slot De Nederlandse DGI heeft een groot aantal aan de prioritaire technologiegebieden gerelateerde voorstellen gedaan. Volgens de industrie zijn deze voorstellen kansrijk zowel binnen het innovatieprogramma Veiligheid als bij toekomstige investeringsprojecten. In dit stadium is het nog niet mogelijk te bepalen of deze projecten inderdaad kansrijk zijn. De door de Nederlandse DGI aangeleverde voorstellen zullen worden beoordeeld in de reguliere Pagina 9/16

10 verwervingsvoorbereiding. Hierbij is het uitgangspunt dat voor Defensie de operationele behoefte leidend is en dat wordt aangesloten bij het materieel- en R&D-beleid. De in deze brief beschreven activiteiten op het gebied van de prioritaire technologiegebieden, het launching customership en de instandhouding van materieel kunnen worden gezien als een eerste aanzet voor de verdere uitwerking van de DIS. Deze uitwerking zal dan ook worden voortgezet. Pagina 10/16

11 BIJLAGE 1: VERSTERKING PRIORITAIRE TECHNOLOGIEGEBIEDEN Lopende en te starten Nationale Technologie Projecten (NTP), Internationale Technologie Projecten (ITP) en Small Business Innovation Research (SBIR) pilots per prioritair technologiegebied: PROJECTEN BETROKKEN STATUS NL DGI Command, Control, Communications, Computers and Intelligence (C4I) Multi sensor Aerospace-Ground Joint ISR Interoperability Coalition (MAJIIC) TNO NTP, onder Information Exchange Gateway Laboratory (IEG Lab) TNO NTP, onder Helikopter Detectie in Asymmetrische Conflicten haalbaarheidsstudie NLR NTP, onder Time Sensitive targeting NLR NTP, onder Sensorsystemen Signal Processing for Radar and Electronic Warfare Systems (SPREWS) Thales; TNO ITP, nog niet onder Distributed Intelligent Networked Control Systems (DINCS, robuuste automatisering) TNO ITP, nog niet onder Ontwikkeling BIO-Aerosol Alarm TNO NTP, onder Microwave SiGe Technology for radars at Lower Cost (MISTRAL) Thales; TNO NTP, onder Passieve Grondobservatie Demonstratie en Evaluatie (PAGODE) Thales NTP, onder Management en Fusie van sensoren (MAFUSE) Thales; TNO NTP, onder Extended Target Extraction by New Techniques (EXTENT) TU Delft ; TNO NTP, onder Pagina 11/16

12 Radar Cross Section (RCS) Prediction Techniques Fase 4 NLR NTP, onder Airborne Radar Technologie (ART) haalbaarheidsstudie Thales; TNO NTP, onder Detectie met Lidar van kleine Tagets (DELTA) Thales; HITT; TNO NTP, nog niet onder Operationele Performance Analyse en validatie (OPAAL) Thales NTP, nog niet onder Maritiem opereren in zwaar weer omstandigheden TECH5 SBIR, in R&Dfase Veilig landoptreden - SBIR, nog te starten Geïntegreerd platformontwerp-, ontwikkeling- en fabricage Close Proximity UNDEX Effects TNO ITP, onder Fast Ships Fase 2 TU Delft NTP, onder Kennisopbouw Introductie F-35 (utibreiding) NLR; TU Delft NTP, onder Helicopter Health and Usage Monitoring (Heli HUMS) NLR NTP, onder Elektronica en mechatronica Minerve TNO ITP, onder Stand Alone Strain Data Acquisition System (Salsa) NLR NTP, onder Colour the INSight (CINS) TNO NTP, onder Geavanceerde materialen Cameleon TNO ITP, onder Pagina 12/16

13 Dycoss 3-D TNO ITP, nog niet onder Advanced Low Observable Materials (ALOA) NLR; Thales NTP, onder Composite Repair Techniques NLR NTP, onder Coating Environmental Systems NLR NTP, onder Flexible Nano Armour Ten Cate; DSM; TNO NTP, onder Wing Composites NLR NTP, onder Composiet Scheepsschroef Airborne Composites BV; NTP, nog niet onder MARIN; TU Delft Simulatie, training en kunstmatige omgevingen Secure International Geographically Distributed Modelling & Simulation (SIGD-M&S) TNO; Thales ITP, onder Rotorcraft Ship Dynamic Interface Simulation fase 2 (ROSDIS) NLR NTP, onder Heli Dam Tol NLR NTP, onder Bepaling van Helikopterbelasting met virtuele sensoren (Virtual HeliCompLoad) NLR NTP, onder Desdemona Moves TNO NTP, onder Dismounted Infantry Virtual Environment Simulator (DIVES) Re-Lion BV NTP, onder Cognitive Agents for Realistic Incident Management Training (CARIM) TNO; VSTEP NTP, onder Facility for Unmanned Rotorcraft Research (FURORE) NLR NTP, nog niet Pagina 13/16

14 Tabel 1 Mogelijke projecten Innovatieprogramma Veiligheid / thema opereren in netwerken: onder PROJECTEN Command, Control, Communications, Computers and Intelligence (C4I) Mobiele Commando post ISR analyse tool EDISON TD (vaststellen authenticiteit van identiteitsdocumenten m.b.v. diverse methodieken) I/Bridge (verbetering van informatievoorziening) MOSAIC (meerdere Operationele Samenwerkende Assistenten voor Informeren bij Calamiteiten) Real Time Common Operational Picture Sensorsystemen - Geïntegreerd platformontwerp-, ontwikkeling- en fabricage - Elektronica en mechatronica - Geavanceerde materialen - Simulatie, training en kunstmatige omgevingen - Tabel 2 Pagina 14/16

15 BIJLAGE 2: CONCRETE EN KANSRIJKE PROJECTEN EN NTP N VOOR HET LAUNCHING CUSTOMERSHIP Concrete Launching Customer projecten: PROJECTEN Biologische verkenningscapaciteit: Bio-Aerosol Alarm. Aanschaf 4 mobiele B- detectors Sensoren patrouilleschepen: SEASTAR, SMILE en GATEKEEPER Sensoren Luchtverdedigings-en commando Fregatten: SIRIUS Tabel 1 Kansrijke Launching Customer projecten: NL DGI TNO Thales o.a. Thales PROJECTEN Joint Support Ship (JSS) SMART-L radar met een vergroot bereik (TBMD) SAKAMATA voor bescherming zeezoogdieren (mammal protection) Intelligent Damage Control Interface Kansrijke NTP n: Tabel 2 PROJECTEN Colour the INSight (CINS) Flexible Nano Armour Dismounted Infantry Virtual Environment Simulator (DIVES) Composiet Scheepsschroef Passieve Grondobservatie Demonstratie en Evaluatie (PAGODE) Operationele Performance Analyse en validatie (OPAAL) Detectie met Lidar van kleine Targets (DELTA) Tabel 3 Pagina 15/16

16 BIJLAGE 3: KANSRIJKE INSTANDHOUDINGSPROJECTEN Kansrijke projecten die zich lenen voor samenwerking: PROJECTEN Fennek IGV (CV-90) Vliegtuig- en helikoptermotoren Tabel 1 Kansrijke instandhoudingsgerelateerde NTP n: PROJECTEN Composite Repair Techniques Coating Environmental Systems Wing Composites Helicopter Health and Usage Monitoring (Heli HUMS) Heli Dam Tol Bepaling van Helikopterbelasting met virtuele sensoren (Virtual HeliCompLoad) Tabel 2 Pagina 16/16

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 125 Defensie Industrie Strategie Nr. 7 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Wapensysteemmanagement

Wapensysteemmanagement Wapensysteemmanagement Directeur Wapensystemen & Bedrijven Commodore drs. A.R. Laurijssen 1 Intro Commodore drs. Richard Laurijssen Huidige functie: Directeur Wapensystemen & Bedrijven Geboren 06 november

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038

Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038 Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038 Opgericht 2010 Ervaring >10 jaar Expertise Forensisch gegevensonderzoek Anomalie detectie Behavioral profiling SBIR Partners TNO Texar Data

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Afschrift aan de Voorzitter van de Eerste

Nadere informatie

Defensie Industrie Strategie. Eindrapportage

Defensie Industrie Strategie. Eindrapportage Defensie Industrie Strategie Eindrapportage INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 2 AFKORTINGEN...3 BEGRIPPENLIJST... 4 1. INLEIDING... 5 1.1 BEHOEFTE AAN DEFENSIE INDUSTRIE STRATEGIE...5 1.2 OPBOUW DEFENSIE

Nadere informatie

Wapensysteem Management Get Across by doing it!

Wapensysteem Management Get Across by doing it! Wapensysteem Management Get Across by doing it! Schout bij Nacht Klaas Visser Directeur Wapensystemen 1 Assets 2 Recente ontwikkelingen Materieel: Aim for system integrity - Krimpend Defensiebudget/ Kredietcrisis

Nadere informatie

TRIARII DE NEDERLANDSE DEFENSIE- EN VEILIGHEID GERELATEERDE INDUSTRIE 2012. Strategie, Innovatie, Implementatie. Den Haag, 15 mei 2012

TRIARII DE NEDERLANDSE DEFENSIE- EN VEILIGHEID GERELATEERDE INDUSTRIE 2012. Strategie, Innovatie, Implementatie. Den Haag, 15 mei 2012 TRIARII Strategie, Innovatie, Implementatie DE NEDERLANDSE DEFENSIE- EN VEILIGHEID GERELATEERDE INDUSTRIE 2012 Den Haag, 15 mei 2012 Versie: Eindrapportage TRIARII BV MAURITSKADE 33 2514 HD DEN HAAG TELEFOON

Nadere informatie

Wapensysteem Management 2010: Meer met minder

Wapensysteem Management 2010: Meer met minder Wapensysteem Management 2010: Meer met minder Schout bij Nacht Klaas Visser Directeur Wapensystemen 29 oktober 2010 Overal inzetbaar Somalië Afghanistan 2 WSM Produkt-Tijd-Geld Hebben we Relevante Meetbare

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 30 806 Onbemande vliegtuigen (UAV) Nr. 23 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Defensie. Wat het NLR doet voor Defensie

Defensie. Wat het NLR doet voor Defensie Wat het NLR doet voor Defensie OPERATIONELE KENNIS EN ONDERSTEUNING, INTEGRALE AANPAK Defensie Koninklijke Luchtmacht Koninklijke Marine Koninklijke Landmacht Koninklijke Marechaussee Nationaal Lucht-

Nadere informatie

Belang van kennis voor Defensie. Het Nederlands Defensie perspectief. Ir.P.J.Keuning

Belang van kennis voor Defensie. Het Nederlands Defensie perspectief. Ir.P.J.Keuning Belang van kennis voor Defensie Het Nederlands Defensie perspectief Ir.P.J.Keuning Innovatie & Defensie : Ambitie Nederlandse Krijgsmacht: Hoogwaardige krijgsmacht: wat Defensie doet, doet ze goed. Het

Nadere informatie

Datum Betreft Antwoorden op feitelijke vragen over het jaarverslag MIVD 2013

Datum Betreft Antwoorden op feitelijke vragen over het jaarverslag MIVD 2013 > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

DMO/DB/2009027648 Antwoorden op vragen van de vaste commissie voor Defensie over het project Luchtverdedigings- en Commandofregatten

DMO/DB/2009027648 Antwoorden op vragen van de vaste commissie voor Defensie over het project Luchtverdedigings- en Commandofregatten Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR s-gravenhage Datum 12 oktober 2009 Ons kenmerk Onderwerp

Nadere informatie

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer]

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] [Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] Bestemd voor: Managers die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud, het (installatie)beheer of de bedrijfsvoering van technische systemen. Technici die

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 27 830 Materieelprojecten Nr. 91 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 26 september

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 763 Toekomst van de krijgsmacht Nr. 27 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models 9 februari 2012 2011 - All rights reserved Noventum Service Management Consultants Ltd. 1 Low Cost High Value Service Delivery Models Low cost delivery

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Toespraak staatssecretaris van Defensie, Cees van der Knaap. NIID-symposium, 8 november 2007

Toespraak staatssecretaris van Defensie, Cees van der Knaap. NIID-symposium, 8 november 2007 Toespraak staatssecretaris van Defensie, Cees van der Knaap NIID-symposium, 8 november 2007 Dames en heren, Vandaag mag ik u voor de zesde keer toespreken als staatssecretaris van Defensie op het jaarlijkse

Nadere informatie

Toespraak van de staatssecretaris van Defensie, Jack de Vries, ter gelegenheid van Industriepoort op 7 oktober te Den Haag

Toespraak van de staatssecretaris van Defensie, Jack de Vries, ter gelegenheid van Industriepoort op 7 oktober te Den Haag Toespraak van de staatssecretaris van Defensie, Jack de Vries, ter gelegenheid van Industriepoort op 7 oktober te Den Haag Let op: alleen gesproken woord geldt! Beste dames en heren, De inkt van de Rijksbegroting

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

Een manier van kostenbeheersing van onderhoud van de Apache helikopter

Een manier van kostenbeheersing van onderhoud van de Apache helikopter Een manier van kostenbeheersing van onderhoud van de Apache helikopter Carla Andela National Aerospace Laboratory NLR Collaborative Engineering Systems department Aerospace Vehicles Division AMC seminar

Nadere informatie

Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020. Gerard Blom & Patrick Essers

Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020. Gerard Blom & Patrick Essers Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020 Gerard Blom & Patrick Essers Contents Koepelvisie Strategic Board Delta Region Strategische Innovatie Agenda Innovatiethema

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Het is noodzakelijk om dit proces zorgvuldig te doorlopen en de rapportages en het voorstel voor het alternatief zorgvuldig te beoordelen.

Het is noodzakelijk om dit proces zorgvuldig te doorlopen en de rapportages en het voorstel voor het alternatief zorgvuldig te beoordelen. > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 125 Defensie Industrie Strategie Nr. 17 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Wapensysteem management

Wapensysteem management Wapensysteem management bij de nieuwe DMO Directeur Materieellogistiek GenMaj ir. P.H.T.J.M. Dohmen OPBOUW PRESENTATIE - INLEIDING - KARAKTERISTIEKEN DEFENSIE - DE NIEUWE DEFENSIE MATERIEEL ORGANISATIE

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 125 Defensie Industrie Strategie Nr. 53 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 13 januari 2015 De vaste commissie voor Defensie heeft een

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Wetgeving voor veteranen

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Wetgeving voor veteranen Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum Ons kenmerk Onderwerp Wetgeving voor

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

MUST MARITIME CONSORTIUM of ENVIRONMENTAL SCIENCE and TECHNOLOGY

MUST MARITIME CONSORTIUM of ENVIRONMENTAL SCIENCE and TECHNOLOGY Global Ocean Innovation Independent shared research for sustainable exploitation of ocean resources MARITIME CONSORTIUM of ENVIRONMENTAL SCIENCE and TECHNOLOGY 10 miljard mensen in 2050 grondstoffen -

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 27 830 Materieelprojecten Nr. 100 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 16 mei

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 750 X Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2014 Nr. 48 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE

Nadere informatie

Defensie Industrie Strategie. 10 december 2013

Defensie Industrie Strategie. 10 december 2013 Defensie Industrie Strategie 10 december 2013 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Omgevingsanalyse... 5 3 Uitgangspunten van het overheidsbeleid... 9 4 Prioritaire technologiegebieden / industriële capaciteiten...

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 Aanhangsel van de Handelingen Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden 2020 Vragen van de leden

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 2008 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan

Nadere informatie

CAMPIONE C A M P I O N E. Process Industry Field Lab Condition-Based Maintenance for the Process Industry Open Network Environment 20 mei2015

CAMPIONE C A M P I O N E. Process Industry Field Lab Condition-Based Maintenance for the Process Industry Open Network Environment 20 mei2015 C A M P I O N E Process Industry Field Lab Condition-Based Maintenance for the Process Industry Open Network Environment 20 mei2015 Agenda Introductie Partners Status Regionale component Roadmap Monitoring

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Informatie met betrekking tot Belgisch onderzoek naar gezondheidseffecten van HAWK radar

Informatie met betrekking tot Belgisch onderzoek naar gezondheidseffecten van HAWK radar Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Afschrift aan de Voorzitter en leden van de

Nadere informatie

Gain Automation Technology Specialist in technische en industriële automatisering

Gain Automation Technology Specialist in technische en industriële automatisering Gain Automation Technology Specialist in technische en industriële automatisering Inleiding Ontwikkeling KPI-dashboard Voorbeelden Samenvatting Even voorstellen Paul Janssen: Senior Technical Consultant

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 733 Beleidsbrief Defensie Nr. 130 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 22 mei 2013 De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 33 763 Toekomst van de krijgsmacht 34 000 X Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2015 Nr. 72

Nadere informatie

Welkom op dit symposium met de pakkende titel Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen.

Welkom op dit symposium met de pakkende titel Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen. Speech Erik Akerboom, Secretaris-generaal Ministerie van Defensie Symposium KVNRO Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen Donderdag 20 november, KMA te Breda Dames en heren, Welkom op dit symposium

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Erfgoed & Kunsten Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020.

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020. Horizon 2020 MKB instrument & Fast track to Innovation 10 juni 2015 Martijn Lammers Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020 2 1 Boodschap 3 MKB instrument: wat is het? Financiering voor High

Nadere informatie

eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition

eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition GESELECTEERD EN VERZORGD DOOR info@optilox.com 078 6170707 eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition XS4 RE-VOLUTION

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 25 928 Navo helikopterproject NH-90 Nr. 6 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Veranderingen op de Europese defensiemarkt en de betekenis hiervan voor het Industriële Participatiebeleid

Veranderingen op de Europese defensiemarkt en de betekenis hiervan voor het Industriële Participatiebeleid Ministerie van Economische Zaken Veranderingen op de Europese defensiemarkt en de betekenis hiervan voor het Industriële Participatiebeleid KIVI seminar Defensiesamenwerking in Europa 19 oktober 2015 Pieter

Nadere informatie

Een deal is in onze ogen meer dan een transactie, het gaat. om wat je belooft en waar je expertise ligt. Welkom bij Transcom

Een deal is in onze ogen meer dan een transactie, het gaat. om wat je belooft en waar je expertise ligt. Welkom bij Transcom Welkom bij Transcom Voor welke uitdaging u ook te staan komt op het gebied van customer service, Transcom biedt u de mogelijkheden van een geavanceerd customer contact center, en dat voor een betaalbare

Nadere informatie

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Colofon Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Contactpersoon: NBSO Chengdu Chief Representative : Bertrille Snoeijer

Nadere informatie

CBRN kennis. Hoe bouw je kennis op en vertaal je deze naar de praktijk DEC CBRN. Majoor Gertjan Witteveen

CBRN kennis. Hoe bouw je kennis op en vertaal je deze naar de praktijk DEC CBRN. Majoor Gertjan Witteveen CBRN kennis Hoe bouw je kennis op en vertaal je deze naar de praktijk DEC CBRN Majoor Gertjan Witteveen CBRN kennis bij Defensie Inleiding bij Defensie Een voorbeeld ter illustratie Kennisbenutting bij

Nadere informatie

Meer Europese defensiesamenwerking is bittere noodzaak

Meer Europese defensiesamenwerking is bittere noodzaak Meer Europese defensiesamenwerking is bittere noodzaak Mark Waanders Al decennialang wordt hoog opgegeven van de politieke, militaire en financiële voordelen van meer defensiesamenwerking in Europa, niet

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 10 juli 2009 Ons kenmerk P/2009010971

Nadere informatie

De ontwikkelingen rond de

De ontwikkelingen rond de Instandhouding van defensiematerieel Innovatieve samenwerking mr. J.G. Kuijper, mr. drs. H.J.M. Saltzmann, ing. R. Scheffer* Inleiding De ontwikkelingen rond de nieuwe generaties wapensystemen maken verdergaande

Nadere informatie

Minicongres Finishing

Minicongres Finishing Minicongres Finishing Aluminium Centrum Houten 29 september 2010 Erik van Westing Program Manager 2 M2i Introductie Innovatie Programma Marktbehoeftes en maatschappelijke vragen Benodigde Technologische

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Invalshoeken 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Sociaal 14-10-2015 Jaarcongres BI 3 Sociaal Fabriek van de Toekomst Boeien, binden en behouden van technisch

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

Datum 8 april 2016 Betreft Zeventiende jaarrapportage Vervanging pantservoertuigen M577 en YPR

Datum 8 april 2016 Betreft Zeventiende jaarrapportage Vervanging pantservoertuigen M577 en YPR > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 26 900 Defensienota 2000 Nr. 33 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 13 november

Nadere informatie

Van transactie naar interactie

Van transactie naar interactie De Invloed van opkomende technologieën op trade marketing in de retail: Van transactie naar interactie Jeroen van Dinther Marc Flederus De Context I Welke technologieën komen nu opzetten? II Welke kansen

Nadere informatie

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. 00 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie

Nadere informatie

2 De keuze van de hogeschool per individuele conversie geldt voor alle opleidingsvormen, inclusief de te beëindigen varianten. 1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief

Nadere informatie

PAL lezing Den Haag 24 januari 2014

PAL lezing Den Haag 24 januari 2014 1 2 PAL lezing Den Haag 24 januari 2014 De missie van TNO TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn van de samenleving duurzaam versterken.

Nadere informatie

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013 Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst Brussel, 27 februari 2013 Inhoud 1. Health & Care fonds zorgt voor kritische massa en multiplicatoreffect (Urbain Vandeurzen)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1994 1995 23 900 X Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 1995 Nr. 86 BRIEF VAN

Nadere informatie

Datum 10 juni 2015 Betreft Verdere ontwikkeling van ERP en de berichtgeving daarover in NRC Handelsblad

Datum 10 juni 2015 Betreft Verdere ontwikkeling van ERP en de berichtgeving daarover in NRC Handelsblad > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief advies CDHO: Engineering Engineering AOT Techniek(deeltijd) Einde instroom: 31-12-2011 Einde opleiding: 31-12-2016 Engineering

Nadere informatie

Astro WMS: een innovatief en slim WMS

Astro WMS: een innovatief en slim WMS Astro WMS: een innovatief en slim WMS Beschrijving product: Astro WMS oplossing: innovatief en slim Astro WMS is een slim, innovatief en schaalbaar standaard warehouse management systeem wat zich aanpast

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013 Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT RvT maart 2013 Het topsectorenbeleid Overheid, Rijksdient voor ondernemend Nederland Tenders voor Demo, pilot en Early adapter projecten Topcluster voor

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

INSTALLATIEVERGADERING NATIONAAL FORUM. Het EMPACT MODEL

INSTALLATIEVERGADERING NATIONAAL FORUM. Het EMPACT MODEL INSTALLATIEVERGADERING NATIONAAL FORUM van de ADMINISTRATIE der DOUANE en ACCIJNZEN Het EMPACT MODEL Spreker: Noël Colpin Administratie der Douane en Accijnzen Brussel, 5 februari 2003 1 EMPACT - model

Nadere informatie

Business & IT Alignment deel 1

Business & IT Alignment deel 1 Business & IT Alignment deel 1 Informatica & Economie Integratie 1 Recap Opdracht 1 Wat is integratie? Organisaties Strategie De omgeving van organisaties AH Bonuskaart AH Bonuskaart Economisch Geïntegreerd

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1987-1988 Rijksbegroting voor het jaar 1988 20 200 Hoofdstuk X Ministerie van Defensie Nr. 34 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag. Motie Schinkelshoek

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag. Motie Schinkelshoek Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Inlichtingen José Nelis T 070-426 7566 F Uw kenmerk Onderwerp Motie Schinkelshoek 1 van 8 Aantal bijlagen 0 Bezoekadres

Nadere informatie

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 1 Inhoud 1. Sterk in de Cluster 2. Belangrijk in de Delta 3. Voorop in kennis en innovatie 4. Logistiek en Techniek

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

AMBITIES HOLLAND FINTECH

AMBITIES HOLLAND FINTECH AMBITIES HOLLAND FINTECH 1 infrastructuur Holland FinTech streeft naar het creëren van transparantere, toegankelijke (digitale) financiële diensten en financiële van het allerbeste niveau door middel van

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 22 november 2010

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 22 november 2010 > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den

Nadere informatie

Wapensysteem. management. AMC seminar. 30 oktober 2014. Den Helder. Defensie Materieel Organisatie. CDRE drs. A.R. Laurijssen Souschef Wapensystemen

Wapensysteem. management. AMC seminar. 30 oktober 2014. Den Helder. Defensie Materieel Organisatie. CDRE drs. A.R. Laurijssen Souschef Wapensystemen Wapensysteem AMC seminar 30 oktober 2014 management 2014 Den Helder Defensie Materieel Organisatie CDRE drs. A.R. Laurijssen Souschef Wapensystemen 30 oktober 2014 Get Real,...together! Wapen Systeem Management

Nadere informatie

Er bestaat een perfecte oplossing voor elk bedrijfsprobleem. [ bereid u voor op morgen ]

Er bestaat een perfecte oplossing voor elk bedrijfsprobleem. [ bereid u voor op morgen ] Er bestaat een perfecte oplossing voor elk bedrijfsprobleem. [ bereid u voor op morgen ] DIT IS WIE WE ZIJN. DIT IS WAT WE DOEN. Het zit in onze naam en in ons DNA: bij de RealDolmen Business Solutions

Nadere informatie

AMC seminar 10 oktober 2013. Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory NLR

AMC seminar 10 oktober 2013. Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory NLR Maintenance Performance voor Life Cycle Management Carla Andela (carla.andela@nlr.nl) Collaborative Engineering Systems department Nationaal Lucht-en Ruimtevaart laboratorium AMC seminar 10 oktober 2013

Nadere informatie

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens Smart Industry 4.0 Edwin van Rensch/Eric Megens Agenda o Introductie Hotraco Group o Introductie Smart Industry 4.0 o Data model Hotraco Product improvement Remote service Benchmark Additional service

Nadere informatie

Ondernemingsfinanciering

Ondernemingsfinanciering Een beknopt overzicht van de financieringsmogelijkheden die de overheid u kan bieden. Ondernemingsfinanciering Introductie Als ondernemer moet u snel en eenvoudig kunnen zien hoe de overheid kan helpen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie