Resultaten van een survey-onderzoek bij leerlingen uit de derde graad secundair onderwijs.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Resultaten van een survey-onderzoek bij leerlingen uit de derde graad secundair onderwijs."

Transcriptie

1 Financieel risicogedrag bij jongeren Resultaten van een survey-onderzoek bij leerlingen uit de derde graad secundair onderwijs. Rapport Ilse Cornelis en Bérénice Storms

2

3 Inhoudstafel 1. Introductie Methode Beschrijving steekproef Deelnemende scholen Beschrijving gezinssituatie Ouders al dan niet samenwonend Broer en zussen Nationaliteit Economische situatie gezin Eigen huis of huurwoning als indicator van financiële thuissituatie Eigen huis of huurwoning afhankelijk van gezinssituatie Eigen huis of huurwoning afhankelijk van afkomst Eigen huis of woning verschillen tussen onderwijstype Subjectieve inschatting van welvaart Subjectieve welvaart en eigen woning/huurwoning Subjectieve welvaart en gezinssituatie Subjectieve welvaart en afkomst Subjectieve welvaart en onderwijstype Arbeidssituatie ouders als proxy voor inkomen ouders Inkomen en subjectieve ervaring van welvaart Inkomen volgens huisvestingsituatie Inkomen volgens gezinssituatie Inkomen volgens afkomst Inkomen en onderwijstype Schulden ouders Schulden en inkomen Schulden en subjectief ervaren welvaart Schulden en woonsituatie Schulden en gezinssituatie Schulden en afkomst Schulden en onderwijstype 41 i

4 5.5. Samenvatting indicatoren Achtergrond jongeren : levensstijl Uitgaan Uitgaan en geslacht Uitgaan en studiejaar Uitgaan en onderwijstype Uitgaan en gezinstype Uitgaan en afkomst Uitgaan en financiële achtergrond gezin Uitgaan- multivariate analyses Middelengebruik Roken Cannabis of xtc gebruik Economische bronnen van de jongeren zelf Zakgeld Zakgeld en geslacht Zakgeld en studiejaar Zakgeld en onderwijstype Zakgeld en gezinssituatie Zakgeld en afkomst Zakgeld en financiële situatie gezin Zakgeld en achtergrondkenmerken- multivariate analyse Klusjes Vakantiewerk en weekendwerk Werken en geslacht Werken en studiejaar Werken en onderwijstype Werken en gezinssituatie Werken en afkomst Werken en financiële situatie gezin Werken multivariate analyses Totale inkomsten per jaar Bankprodukten Sparen Spaargeld aanspreken en geslacht Spaargeld aanspreken en studiejaar Spaargeld aanspreken en onderwijstype 82 ii

5 Spaargeld aanspreken en gezinstype Spaargeld aanspreken en afkomst Spaargeld aanspreken en financiële achtergrond gezin Spaargeld aanspreken multivariate analyse Uitgaven Wie betaalt wat? Hoeveel wordt er uitgegeven aan de diverse uitgavencategorieën? Inkomen versus uitgaven Uitgaven in balans- geslacht Uitgaven in balans- studiejaar Uitgaven in balans- onderwijstype Uitgaven in balans- gezinssituatie Uitgaven in balans- afkomst Uitgaven in balans- financiële achtergrond gezin Uitgaven in balans - multivariate analyse Financiële kennis Financiële kennistoets Kennistest geslacht Kennistest studiejaar Kennistest onderwijstype Kennistest gezinssituatie Kennistest afkomst Kennistest financiële achtergrond gezin Kennis van prijzen en loonverwachting Kennis van prijzen en loonverwachting- geslacht Kennis van prijzen en loonverwachting- studiejaar Kennis van prijzen en loonverwachting- onderwijstype Kennis van prijzen en loonverwachting- gezinssituatie Kennis van prijzen en loonverwachting- afkomst Kennis van prijzen en loonverwachting- financiële achtergrond gezin Financiële kennis: welke factoren zijn het meest predictief Financiële vaardigheden Algemeen omgaan met geld Vaardigheden- verschillende domeinen Vaardigheden- geslacht 105 iii

6 Vaardigheden- studiejaar Vaardigheden- onderwijstype Vaardigheden- gezinssituatie Vaardigheden- afkomst Vaardigheden- financiële achtergrond gezin Financiële vaardigheden multivariate analyses Kennis en vaardigheden? Financieel gedrag en risicogedrag Lenen, kopen op afbetaling, spelen om geld, online kopen, smsbetalen Lenen Kopen op afbetaling Spelen voor geld SMS betalen Online kopen Compulsief kopen Geld uitgeven dat je niet hebt Risicovolle coping met geldgebrek Risicogedrag: totaal risicogedrag en samenhang van de indicatoren voor risicogedrag Financiële moeilijkheden Ervaren financiële moeilijkheden Geld tekort komen Financiële zorgen en redenen tot bezorgdheid Financieel nadelige uitkomsten Schulden Overzicht van de prevalenties van financieel nadelige uitkomsten De financiële toekomst Zorgen over de toekomst op financieel vlak Zorgen over de financiële toekomst- schaalscore Zorgen en geslachtsverschillen Zorgen volgens studiejaar Zorgen volgens onderwijstype Zorgen volgens gezinssituatie Zorgen volgens afkomst 163 iv

7 Zorgen volgens financiële achtergrond gezin Zorgen over de financiële toekomst multivariate analyses Attitudes over sparen en schulden en materialisme Attitudes tegenover schulden en sparen Materialisme Verschillen tussen groepen Geslacht Studiejaar Onderwijstype Gezinssituatie Afkomst Financiële achtergrond gezin Financiële attitudes multivariate analyses Financiële opvoeding Ouders Geslacht Studiejaar Onderwijstype Gezinssituatie Afkomst Financiële achtergrond gezin Financiële opvoeding ouders multivariate analyse School Verschillen tussen groepen Geslacht Studiejaar Onderwijstype Gezinssituatie Afkomst Financiële achtergrond gezin Financiële opvoeding op school multivariate analyse Modeltoetsing Financiële risicogedragingen als voorspellers van financiële problemen Financieel risicogedrag en ervaringen met geld Financieel risicogedrag voorspeld op basis van de clusters van mogelijke beïnvloedende factoren 184 v

8 16.4. Financieel nadelige uitkomsten voorspeld op basis van de clusters van mogelijke beïnvloedende factoren en financieel risicogedrag Synthese resultaten en conclusies Inkomen en uitgaven Financiële kennis en vaardigheden Prevalentie van risicogedrag Prevalentie van financiële moeilijkheden Financieel risicogedrag en financiële moeilijkheden voorspellen op basis van verschillende mogelijke beïnvloedende factoren Risicogroepen Andere beïnvloedende factoren Moeten we ons zorgen maken over de jongeren van vandaag? Beschermt ervaring met geld tegen risicogedrag? Risicofactoren of risicogroepen- implicaties? Belang van financiele opvoeding thuis en op school 203 vi

9 Lijst tabellen Tabel 1: Verdeling van de respondenten over de provincies Tabel 2: Verdeling van de respondenten over inrichtende machten Tabel 3: Verdeling van de scholen over inrichtende machten en provincies Tabel 4: Verdeling van de respondenten over verschillende leerjaren Tabel 5: Verdeling van de respondenten volgens onderwijstype Tabel 6: Geslacht en voltijds/deeltijds Tabel 7: Gezinssituatie van de respondenten Tabel 8: Primaire verblijfplaats(en) van jongeren waarvan de ouders niet meer samenwonen Tabel 9: Verdeling van de respondenten volgens gezinssituatie Tabel 10: Nationaliteit(en) van de jongeren Tabel 11: Afkomst van vader en moeder van de jongere Tabel 12: Gezin is huurder of eigenaar Tabel 13: Woonsituatie per gezinstypes Tabel 14: Woonsituatie volgens afkomst Tabel 15: Mate waarin het gezin comfortabel kan leven met het huidige gezinsinkomen Tabel 16: Gemiddelde subjectieve welvaart per onderwijstype Tabel 17: Arbeidssituatie vader en moeder Tabel 18: Arbeidssituatie gehercodeerd als Inkomen Tabel 19: Inkomen van vader en moeder gecombineerd, hercodering Tabel 20: Verdeling van de respondenten volgens inkomen uit arbeid Tabel 21: Gemiddelde (M) en standaardafwijking (SD) voor subjectieve ervaren welvaart volgens inkomen Tabel 22: Gemiddeld gezinsinkomen voor jongeren uit de verschillende onderwijstypes Tabel 23: Antwoorden op de vraag naar schulden bij de ouders Tabel 24: Frequentie van uitgaan naar café, jeugdhuis, fuif en discotheek Tabel 25: Frequentie van uitgaan naar bioscoop, podiumkunsten of muziekoptreden Tabel 26: Frequentie van uitgaan en cultuuruitstappen Tabel 27: Uitgaan in functie van achtergrondvariabelen Tabel 28: Prevalentie van roken het afgelopen jaar Tabel 29: Roken volgens geslacht Tabel 30: Roken volgens studiejaar Tabel 31: Roken volgens onderwijstype Tabel 32: Roken volgens gezinssituatie Tabel 33: Roken volgens afkomst Tabel 34: Roken in functie van achtergrondvariabelen Tabel 35: Prevalentie van cannabis en XTC gebruik het afgelopen jaar Tabel 36: Gebruik van cannabis en/of XTC volgens geslacht Tabel 37: Gebruik van cannabis en/of XTC volgens studiejaar Tabel 38: Gebruik van cannabis en/of XTC volgens onderwijstype Tabel 39: Gebruik van cannabis en/of XTC volgens gezinstype Tabel 40: Gebruik van cannabis en/of XTC volgens afkomst Tabel 41: Softdruggebruik in functie van achtergrondkenmerken Tabel 42: Zakgeld krijgen of niet vii

10 Tabel 43: Hoe krijg je dit zakgeld? Tabel 44: Van wie krijg je zakgeld (meerdere antwoorden mogelijk) Tabel 45: Wat doe je met je zakgeld? Tabel 46: Wat moet je zelf helemaal of gedeeltelijk betalen van je zakgeld? (meerdere antwoorden mogelijk) Tabel 47: Zakgeld jongens en meisjes Tabel 48: Wat moet je zelf betalen met je zakgeld- verschillen tussen jongens en meisjes Tabel 49: Al of niet zakgeld krijgen volgens studiejaar Tabel 50: Gemiddeld zakgeld volgens studiejaar Tabel 51: Zakgeld krijgen volgens onderwijstype Tabel 52: Bedrag zakgeld volgens onderwijstype Tabel 53: Wat zelf betalen met zakgeld volgens onderwijstype Tabel 54: Zakgeld krijgen volgens gezinssituatie Tabel 55: Bedrag zakgeld volgens gezinssituatie Tabel 56: Wat zelf betalen met zakgeld volgens gezinssituatie Tabel 57: Zakgeld krijgen volgens afkomst Tabel 58: Wat zelf betalen met zakgeld volgens afkomst Tabel 59: Bedrag aan zakgeld in functie van achtergrondkenmerken Tabel 60: Bedrag aan zakgeld in functie van extra achtergrondkenmerken Tabel 61: Krijg je geld om thuis klusjes te doen? Tabel 62: Wat doe je meestal met je klusjesgeld? Tabel 63: Werk je tijdens de schoolvakantie(s)? Tabel 64: Werk je tijdens de week of in het weekend tijdens het schooljaar? Tabel 65: Wat voor vakantiewerk werd gedaan? Tabel 66: Wat doe je met het geld dat je verdient met vakantiewerk Tabel 67: Wanneer werk je tijdens het schooljaar? Tabel 68: Wat doe je met het geld van je weekendwerk? Tabel 69: Wat voor weekendwerk wordt gedaan Tabel 70: Vakantiewerk volgens geslacht Tabel 71: Weekendwerk volgens geslacht Tabel 72: Verdiensten vakantiewerk volgens geslacht Tabel 73: Verdiensten weekendwerk volgens geslacht Tabel 74: Vakantiewerk volgens studiejaar Tabel 75: Weekendwerk volgens studiejaar Tabel 76: Verdiensten vakantiewerk volgens studiejaar Tabel 77: Verdiensten weekendwerk volgens studiejaar Tabel 78: Vakantiewerk volgens onderwijstype Tabel 79: Weekendwerk volgens onderwijstype Tabel 80: Verdiensten vakantiewerk volgens onderwijstype Tabel 81: Verdiensten weekendwerk volgens onderwijstype Tabel 82: Vakantiewerk volgens gezinstype Tabel 83: Weekendwerk volgens gezinstype Tabel 84: Verdiensten vakantiewerk volgens gezinstype Tabel 85: Verdiensten weekendwerk volgens gezinstype Tabel 86: Vakantiewerk volgens afkomst Tabel 87: Weekendwerk volgens afkomst Tabel 88: Verdiensten vakantiewerk volgens afkomst Tabel 89: Verdiensten weekendwerk volgens afkomst Tabel 90: Werken volgens achtergrondkenmerken viii

11 Tabel 91: Werken volgens levensstijl- achtergrondkenmerken Tabel 92: Beschikken over bankproducten Tabel 93: Sparen: wie spaart? Tabel 94: Het geld dat jongeren voor zichzelf sparen is bedoeld voor Tabel 95: Hoe vaak spreek je je spaargeld aan bij geldtekort Tabel 96: Spaargeld aanspreken volgens geslacht Tabel 97: Spaargeld aanspreken volgens studiejaar Tabel 98: Spaargeld aanspreken en onderwijstype Tabel 99: Spaargeld aanspreken en gezinstype Tabel 100: Spaargeld aanspreken en afkomst Tabel 101: Spaargeld aanspreken volgens achtergrondkenmerken Tabel 102: Spaargeld aanspreken volgens levensstijl Tabel 103: Wie betaalt gewoonlijk welke uitgaven? Tabel 104: Gemiddelde en mediane maandelijkse uitgaven voor elke categorie voor jongeren die tenminste deels zelf instaan voor het bekostigen van deze uitgaven Tabel 105: Gemiddelde maandelijkse uitgaven voor elke uitgave-categorie voor alle jongeren Tabel 106: Verhouding tussen inkomsten en uitgaven volgens achtergrondkenmerken Tabel 107: Verhouding tussen inkomsten en uitgaven in functie van levensstijlachtergrond Tabel 108: Antwoorden op de test rond financiële kennis Tabel 109: Antwoorden op de vragen naar prijzen Tabel 110: Schatting van eerste loon en het nodige inkomen Tabel 111: Schatting van eerste nettoloon volgens onderwijstype Tabel 112: Resultaten regressie-analyses financiële kennis Tabel 113: Eigen ervaringen met geld en financiële opvoeding als voorspellers van financiële kennis Tabel 114: Kan je goed met geld omgaan? Tabel 115: Financiële vaardigheden Tabel 116: Resultaten regressie-analyses financiële vaardigheden Tabel 117: Eigen ervaringen met geld en financiële opvoeding als voorspellers van financiële vaardigheden Tabel 118: Leen je wel eens geld van anderen? Tabel 119: Heb je ooit al eens meer dan 50 Euro geleend? Tabel 120: Van wie leen je? (meerdere antwoorden mogelijk) Tabel 121: Waarvoor leen je (meerdere antwoorden mogelijk Tabel 122: Al of niet lenen volgens geslacht Tabel 123: al of niet groot bedrag geleend volgens geslacht Tabel 124: Al of niet lenen volgens studiejaar Tabel 125: Al of niet een groot bedrag lenen volgens studiejaar Tabel 126: Al of niet geld lenen volgens onderwijstype Tabel 127: Al dan niet groot bedrag lenen volgens onderwijstype Tabel 128: Al of niet geld lenen volgens gezinssituatie Tabel 129: Al dan niet een groot bedrag geleend volgens gezinstype Tabel 130: Al dan niet geld lenen volgens afkomst Tabel 131: Al dan niet een groter bedrag lenen volgens afkomst Tabel 132: Frequentie van lenen en geleend bedrag volgens achtergrondkenmerken ix

12 Tabel 133: Frequentie van lenen en geleend bedrag volgens extra achtergrondkenmerken Tabel 134: Kopen op afbetaling Tabel 135: Waar gekocht op afbetaling? Tabel 136: Bedrag dat maandelijks afbetaald moet worden Tabel 137: Kopen op afbetaling volgens geslacht Tabel 138: Kopen op afbetaling volgens studiejaar Tabel 139: Kopen op afbetaling volgens onderwijstype Tabel 140: Kopen op afbetaling volgens gezinssituatie Tabel 141: Kopen op afbetaling volgens afkomst Tabel 142: Kopen op afbetaling in functie van achtergrondkenmerken Tabel 143: Spelen voor geld- frequenties Tabel 144: Spelen voor geld bedragen per week Tabel 145: Spelers en niet-spelers - frequenties Tabel 146: Spelen voor geld volgens geslacht Tabel 147: Spelen voor geld volgens studiejaar Tabel 148: Spelen voor geld volgens onderwijstype Tabel 149: Spelen voor geld volgens gezinssituatie Tabel 150: Spelen voor geld volgens afkomst Tabel 151: Frequentie van spelen voor geld volgens achtergrondkenmerken Tabel 152: Frequentie van spelen voor geld volgens extra achtergrondkenmerken Tabel 153 : Betalen via SMS - frequentie Tabel 154: Wat wordt betaald met SMS Tabel 155: Gebeurt het wel eens dat je veel meer van zulke sms jes stuurt dan je gepland hebt? Tabel 156: SMS betalen volgens geslacht Tabel 157: SMS betalen volgens studiejaar Tabel 158: SMS betalen en onderwijstype Tabel 159: SMS betalen volgens gezinssituatie Tabel 160: SMS betalen volgens afkomst Tabel 161: SMS betalen in functie van achtergrondkenmerken Tabel 162: SMS betalen in functie van levensstijl Tabel 163: Online kopen- frequentie Tabel 164: Wat wordt online gekocht Tabel 165: Gebeurt het wel eens dat je meer geld online uitgeeft dan je van plan was? Tabel 166: Komt het wel eens voor dat je uiteindelijke aankoop duurder is dan gepland Tabel 167: Online kopen volgens geslacht Tabel 168: Online kopen volgens studiejaar Tabel 169: Online kopen volgens onderwijstype Tabel 170: Online kopen volgens gezinssituatie Tabel 171: Online kopen volgens afkomst Tabel 172: Frequentie van online kopen volgens achtergrondkenmerken Tabel 173: Frequentie van online kopen volgens levensstijl-kenmerken Tabel 174: Antwoorden op de vragen naar compulsief kopen Tabel 175: Compulsief kopen volgens achtergrondkenmerken Tabel 176: Compulsief kopen en levensstijl Tabel 177: Geef je wel eens geld uit dat je eigenlijk niet hebt? x

13 Tabel 178: Geld teveel uitgeven volgens geslacht Tabel 179: Geld teveel uitgeven volgens studiejaar Tabel 180: Geld teveel uitgeven volgens onderwijstype Tabel 181: Geld teveel uitgeven volgens gezinssituatie Tabel 182 : Geld teveel uitgeven volgen afkomst Tabel 183: Geld teveel uitgeven volgens achtergrondkenmerken Tabel 184: Geld teveel uitgeven volgens extra levensstijl - achtergrondkenmerken Tabel 185: Wat doe je als je iets erg graag wil kopen maar je op dat moment het geld ervoor niet hebt? (hier kon men meerdere antwoorden aanduiden) Tabel 186: Risicovolle coping volgens geslacht Tabel 187: Risicovolle coping volgens studiejaar Tabel 188: Risicovolle coping volgens onderwijstype Tabel 189: risicovolle coping volgens gezinstype Tabel 190: Risicovolle coping volgens afkomst Tabel 191: Risicovolle coping volgens achtergrondkenmerken Tabel 192: Risicovolle coping volgens levensstijl - achtergrondkenmerken Tabel 193: Aantallen en percentages jongeren die risicovol gedrag vertonen Tabel 194: Correlaties tussen diverse risicogedragingen Tabel 195: Verdeling van de antwoorden op de vraag Kom je wel eens geld tekort Tabel 196: Geld tekort komen multivariate analyse Tabel 197: Geld tekort komen en levensstijl Tabel 198: Verdeling van de respondenten op de vraag Hoe tevreden ben je zelf met hoe je er op dit moment met je geld voorstaat? Tabel 199: Proportie respondenten die wel of helemaal wel eens was met uitspraken rond geldzorgen Tabel 200: Proportie respondenten die bevestigend antwoordden op de verschillende redenen voor ontevredenheid/zorgen Tabel 201: Financiële zorgen en redenen tot ontevredenheid volgens achtergrondkenmerken Tabel 202: Heb je op dit moment geld geleend dat je nog moet terugbetalen? Tabel 203: Heb je het wel eens moeilijk met het terugbetalen van je lening(en)? Tabel 204: Aantal en percentage jongeren met nadelige financiële uitkomsten. 160 Tabel 205: Zorgen over de financiële toekomst Tabel 206: Zorgen over de financiële toekomst multivariate analyses Tabel 207: Zorgen over de financiële toekomst- levensstijl Tabel 208: Attitude-items schulden en sparen Tabel 209: Materialisme- items Tabel 210: Attitudes tov schulden, sparen en materialisme Tabel 211: Financiële opvoeding door de ouders Tabel 212: Financiële opvoeding in functie van achtergrondkenmerken Tabel 213: Financiële educatie op school- rapportering door de jongeren zelf Tabel 214: Belang financiële educatie Tabel 215: Gewenste aandacht aan financiële educatie Tabel 216 : Financiële opvoeding op school multivariate analyse Tabel 217: Relaties tussen financieel risicogedrag en financiële uitkomsten, na controle voor demografische en levensstijl-kenmerken xi

14 Tabel 218: Financieel risicogedrag en achtergrondkenmerken, levensstijl en ervaringen met een eigen inkomen Tabel 219: Financieel risicogedrag en achtergrondkenmerken, levensstijl en ervaringen met een eigen inkomen (vervolg) Tabel 220: Principale componentscores financieel risicogedrag en achtergrondkenmerken, levensstijl en ervaringen met een eigen inkomen Tabel 221: Financieel risicogedrag voorspeld op basis van clusters van mogelijke beïnvloedende factoren Tabel 222: Financieel risicogedrag en voorspeld op basis van clusters van mogelijke beïnvloedende factoren (vervolg) Tabel 223: Financieel risicogedrag voorspeld op basis van clusters van mogelijke beïnvloedende factoren (vervolg) Tabel 224: Financieel nadelige uitkomsten voorspeld op basis van de clusters van mogelijke beïnvloedende factoren en financieel risicogedrag xii

15 Lijst figuren Figuur 1: Wie betaalt wat? Figuur 2: Gemiddelde uitgaven Figuur 3: Verdeling van de scores financiële kennis Figuur 4: Schatting van het eerste netto maandloon en geld nodig om zelfstandig te leven Figuur 5: Gemiddelde scores financiële vaardigheden xiii

16 Factsheet : Financieel gedrag van jongeren 2447 jongeren uit de derde graad van het secundair onderwijs in ASO, TSO, BSO, BUSO OV3 en OV4 en DBSO-richtingen van 63 Vlaamse scholen namen in 2013 deel aan een online of schriftelijke bevraging over financieel gedrag. In deze factsheet rapporteren we de belangrijkste bevindingen uit dit onderzoek. Inkomen Zakgeld Werken Klusjes 78 van de jongeren krijgt zakgeld Gemiddeld bedrag is 20 per WEEK 72 geeft het zakgeld meestal meteen uit Volgende groepen rapporteren een hoger bedrag aan zakgeld: jongeren uit gezinnen met een sterkere financiële achtergrond, jongens, jongeren die vaker uitgaan en rokers 70 doet vakantiewerk 42 werkt tijdens de week of (vooral) in het weekend Gemiddeld verdiend bedrag via vakantiegeld bedraagt 1238 per jaar met vakantiewerk en 213 per maand met een studentenjob tijdens het schooljaar Heel grote variatie in verdiensten, duur en activiteiten Jongere uit DBSO en jongeren die vaker uitgaan verdienen meer met werken tijdens het schooljaar, jongeren uit ASO/KSO, jongere scholieren en jongeren die minder uitgaan verdienen minder met vakantiewerk 23 krijgt geld om thuis klusjes uit te voeren, gemiddeld 14 per week Globaal inkomen Het gemiddeld jaarinkomen van jongeren bedraagt 2544 ( 2394 zonder leerlingen DBSO) 4.5 rapporteert geen enkele bron van inkomsten, dit zijn voornamelijk jongeren die weinig uitgaan 14

17 Uitgaven Wie betaalt wat? In Figuur 1 wordt de verdeling weergegeven van de uitgaven tussen jongeren en hun ouders. Hieruit blijkt dat uitgaven die school gebonden zijn of uitgaven voor vakantie, kleding, verzorging of vervoer voornamelijk door ouders betaald worden, terwijl de uitgaven voor ontspanning grotendeels door de jongeren zelf gefinancierd worden of gedeeld worden tussen ouderen en jongeren. Jongeren die softdrugs gebruiken (17, waarvan 5 wekelijks) of roken (26, waarvan 15 dagelijks) betalen dit gebruik vrijwel integraal zelf. Ook de uitgaven voor alcohol, games en festivals worden door een aanzienlijk aantal jongeren zelf betaald. Figuur 1: Verdeling van uitgaven tussen jongeren en ouders Noot: De categorieën zijn geordend volgens de proportie van de eigen bijdrage (van klein naar groot). De lengte van de balken geeft aan hoeveel jongeren deze vraag 15

18 beantwoord hebben, m.a.w. een grotere groep jongeren beantwoordde de vraag naar wie kleding en uitgaan betaalt dan het aantal jongeren die de vraag naar wie het roken of middelengebruik betaalt. Het gaat hier dus niet over de bedragen die hieraan uitgegeven worden. Hoeveel geven jongeren uit? De hoogste bedragen worden uitgegeven aan uitgaan, kledij en snacks. De gemiddelden liggen hoger wanneer we enkel kijken naar jongeren die deze uitgaven ook effectief (gedeeltelijk) zelf betalen. Dan valt vooral op dat kosten voor auto/brommer, vakantie, roken en kleding een flinke hap uit het budget betekenen. Bijna 40 van de jongeren rapporteert hogere uitgaven dan inkomsten Figuur 2: Gemiddelde maandelijkse uitgaven voor alle jongeren en jongeren die de uitgaven rapporteren Noot: De uitgaven zijn geordend volgens het aantal jongeren dat deze uitgave rapporteerde. Het gemiddelde van de totale steekproef bevat ook jongeren die deze uitgave niet rapporteren. Het gemiddelde voor ingevulde antwoorden omvat 16

19 enkel de jongeren die zelf ten minste gedeeltelijk een bepaalde uitgave financieren. Financiële kennis Op een test van 13 meerkeuzevragen scoren jongeren gemiddeld 5.93 of 46. Een eenvoudige rekenoefening, waarin geld verdeeld moet worden, beantwoorden bijna alle jongeren juist, maar slechts 9 weet dat wanneer je met een TAK21 product spaart je eerder weinig risico loopt. Er zijn meer jongeren die de juiste definitie van inflatie kennen (55) dan jongeren die weten wat dit in de praktijk betekent (42) Jongens, leerlingen uit het ASO/KSO en jongeren uit eenoudergezinnen scoren hoger; jongeren uit BSO en BUSO en jongeren met een andere dan Belgische/Nederlandse achtergrond scoren lager. Ervaring met vakantiewerk, ouders die praten met de jongere over geld en aandacht op school voor financiële educatie verhogen de financiële kennis Financiële vaardigheden 8 van de jongeren zegt van zichzelf niet goed met geld te kunnen omgaan Jongeren schatten hun eigen vaardigheid om verleidingen te weerstaan en prioriteiten te kunnen stellen het hoogst in Overzicht houden over inkomsten en uitgaven wordt het minst goed beoordeeld. Financiële opvoeding thuis en op school blijken belangrijke voorspellers van vaardigheden, veel belangrijker dan achtergrondkenmerken. Risicogedrag Lenen 25 van de jongeren leent wel eens geld van anderen. In deze groep bedraagt het gemiddelde leenbedrag per maand 10. De variatie in geleend bedrag is zeer groot. Over alle respondenten bekeken leent de gemiddelde scholier maandelijks van de scholieren heeft al eens een bedrag van meer dan 50 geleend Er wordt vooral geld geleend bij vrienden, maar in de helft van de gevallen wordt toch ook geleend bij de ouders In meer dan de helft van de gevallen wordt het geld geleend voor snoep, snacks en uit eten gaan, een derde leent geld om leuke dingen te doen (uitgaan, cinema, café, ) 17

20 Geld lenen is vooral geassocieerd met uitgaan: jongeren die vaker uitgaan lenen frequenter en grotere bedragen. Sms betalen 35 van de jongeren betaalt wel eens iets per sms, dit wordt vooral gebruikt om bus/tram mee te betalen 1/10 van de jongeren die via SMS betaalt geeft zo onbedoeld teveel geld uit, dit zijn dan vooral de jongeren die SMS gebruiken om andere dingen dan openbaar vervoer te betalen (stemmen, virtuele dingen kopen, ) Gemiddeld wordt door SMS-betalers 4 per maand uitgegeven via SMS. Jongeren uit ASO/KSO en jongeren die vaak uitgaan betalen vaker via SMS, bedragen die via SMS uitgegeven worden liggen hoger bij jongeren uit DBSO en jongeren die vaak uitgaan. Online kopen 68 koopt wel eens online, 18 doet dit maandelijks of vaker. Vooral kleding of schoenen en tickets (voor festivals, optredens, reizen, ). Jongeren die online kopen geven gemiddeld ongeveer 24 per maand uit aan online kopen Van de jongeren die online koopt geeft bijna 1 op 5 wel eens meer geld uit dan gepland en bij bijna 1 op 3 is de uiteindelijke aankoop duurder dan gepland. Jongeren die het thuis financieel breder hebben en jongens doen meer aan online kopen Spelen voor geld Meer dan 25 van de jongeren houdt met vrienden weddingschappen voor geld 10 koopt enkele keren per jaar een kraslot, gokt op uitslagen of speelt spelletjes voor geld 20 van de spelers geeft hieraan wekelijks 5 of meer uit 8 speelt minstens eens per maand voor geld Spelen voor geld komt meer voor bij jongens, oudere scholieren en jongeren die vaker uitgaan of verdovende middelen gebruiken. Ander risicovol gedrag Ongeveer 10 vertoont kenmerken van compulsief kopen (dingen die niet nodig zijn, andere mensen vinden dat ze veel kopen en groot deel van hun leven draait rond kopen). Jongens rapporteren minder compulsief koopgedrag en jongeren met een andere dan Belgische/Nederlandse achtergrond, jongeren die vaker uitgaan, softdrugs gebruiken en jongeren met een minder goede gezondheid rapporteren meer compulsief koopgedrag. 18

21 6 geeft wel eens geld uit dat er niet is. Dit komt vaker voor bij jongeren met een minder gunstige financiële achtergrond, oudere jongeren, jongeren die vaak uitgaan, rokers, en jongeren met een slechtere gezondheid 20 van de jongeren rapporteert primair risicovolle strategieën om met geldgebrek om te gaan (bv. geld lenen of vragen i.p.v. te sparen of extra te werken). Dit komt vaker voor bij rokers, jongeren uit eenoudergezinnen en meisjes. Ongeveer 13 van de jongeren zegt soms of vaker zijn/haar spaargeld aan te spreken wanneer er geldtekort is. Dit zien we in gezinnen met een minder gunstige financiële achtergrond, bij meisjes en bij iets oudere jongeren. Financiële moeilijkheden Schulden: 10 heeft op dit moment geld geleend dat nog terugbetaald moet worden, de gemiddelde schuld bedraagt 35. Vooral jongeren die vaker uitgaan, behoren tot deze groep. De hoogte van het schuldbedrag is voornamelijk geassocieerd met uitgaansfrequentie. Van de groep die op dit moment nog schulden heeft, zegt 20 het soms tot vaak moeilijk te hebben met het terugbetalen van deze leningen, dit zijn dan vooral de jongeren uit minder gunstige financiële gezinssituaties. 12 van de jongeren is ontevreden over hoe ze er met hun geld voorstaan. Ongeveer een kwart van de jonger en is ontevreden met de hoeveelheid spaargeld. Slechts een zeer beperkte groep van ongeveer 3 zegt ontevreden te zijn omdat de ouders het financieel moeilijk hebben of omdat ze zelf meer schulden hebben dan gewenst. 6 komt vaak of heel vaak geld tekort en heeft geldzorgen. Oudere jongeren, jongeren uit gezinnen die het financieel minder gemakkelijk hebben en jongeren uit nieuw samengestelde gezinnen geven vaker aan geld tekort te komen terwijl jongeren uit het DBSO minder geld tekort komen. Ook jongeren die vaker uitgaan, rokers, jongeren met minder goede gezondheid en softdruggebruikers zeggen vaker geld tekort komen. Groepen die aangeven geldzorgen te hebben of ontevreden zijn over hun geld zijn vooral meisjes, oudere jongeren, jongeren uit gezinnen die het minder breed hebben, jongeren uit nieuw samengestelde en mengvormgezinnen jongeren met een minder goede gezondheid, rokers en jongeren die vaker uitgaan. Hoe zien jongeren hun financiële toekomst tegemoet? Jongeren lijken over het algemeen nogal optimistisch over hun financiële toekomst. Ongeveer 7 van de jongeren is bezorgd om in de nabije toekomst geldproblemen te hebben. Ongeveer een vijfde van de totale groep lijkt zich vooral over de verre toekomst zorgen te maken: Zal men de huidige manier van leven kunnen aanhouden met bijhorende keuzes? Zal men werk vinden dat deze levensstijl toelaat? Zal men voldoende kunnen sparen? 19

22 Meisjes, jongeren uit gezinnen die het minder breed hebben, jongeren uit het BSO en oudere jongeren kijken hun toekomst iets minder positief tegemoet. Daarnaast blijkt ook een slechtere gezondheid en druggebruik geassocieerd met meer zorgen over de toekomst. Financiële opvoeding Thuis School 15 à 20 van de jongeren geeft aan weinig tot geen financiële opvoeding van thuis uit mee te krijgen (over geld praten en discussiëren). 50 van de jongeren ziet hun ouders als voorbeeld over hoe met geld om te gaan. Jongens zeggen minder met de ouders te praten over geld en zien hun ouders minder als voorbeeld, terwijl jongeren uit een gezin dat het financieel wat ruimer heeft geneigd zijn hun ouders iets meer als voorbeeld op financieel vlak te zien. Bijna 50 van de jongeren geeft aan in beperkte mate les te krijgen over hoe met geld om te gaan, ongeveer 1/3 leert een budget opmaken, zich inleven in een leven met een beperkt inkomen of leert hoe met geld om te gaan als belangrijk onderdeel van een vak of als focus van een activiteit buiten de schoolmuren. 20 van de jongeren weet niet wat er gebeurt op vlak van financiële educatie binnen de schoolmuren. 70 vindt financiële educatie op school belangrijk, 12 vindt het onbelangrijk, 50 vindt dat er meer tijd aan moet worden besteed. Jongeren die financiële educatie belangrijker vinden rapporteren ook dat er op school meer rond gewerkt wordt (onbekend maakt onbemind OF selectieve herinnering?) Jongeren uit het BSO en BUSO rapporteren meer aandacht voor financiële educatie op school. Tegelijk vinden jongeren uit het BSO en jongens financiële opvoeding op school minder belangrijk. Risico s en protectieve factoren Leidt financieel risicogedrag tot financiële moeilijkheden? Geld uitgeven dat er niet is, spaargeld aanspreken, frequenter lenen en compulsief kopen hangen significant samen met financiële zorgen en de ervaring van geldtekort. De ervaring van geldtekort is bovendien geassocieerd met het lenen van grotere bedragen, terwijl geldzorgen meer voorkomen bij jongeren die zeggen vaker op afbetaling gekocht te hebben. Schulden lijken vooral samen te gaan met geld uitgeven dat er niet is en met frequenter lenen. 20

23 Ongeveer 20 van de variantie in geld tekort hebben kan worden verklaard door risicogedrag, voor schulden en geldzorgen ligt dit lager. Beschermt ervaring met geld tegen risicogedrag? Al dan niet krijgen van zakgeld of zelf geld verdienen is niet duidelijk geassocieerd met mindere risicogedrag Risicogroepen Jongeren uit gezinnen die het financieel minder breed hebben: zij lenen vaker geld, kopen vaker op afbetaling, kopen minder online, geven frequenter geld uit dat ze niet hebben, ervaren meer dat ze geld tekort hebben, maken zich meer zorgen over hun huidige financiële toestand en over de financiële toekomst. Zij geven ook aan meer schulden te hebben dan gewenst, minder spaargeld te hebben dan gewenst, erg te moeten opletten met hun geld zonder veel extra te doen en te weinig geld te hebben voor leuke dingen, naast ontevredenheid omwille van het feit dat hun ouders het niet breed hebben. Hoe frequenter jongeren uitgaan, hoe frequenter ze geld (en ook grotere bedragen) lenen, hoe meer ze spelen voor geld, via sms betalen, compulsief kopen, geld uitgeven dat ze niet hebben, ervaren dat ze geld tekort komen en ontevreden zijn met hun huidige financiële toestand. Jongeren die softdrugs of andere middelen gebruiken en jongeren met een minder goede gezondheid zeggen meer schulden te hebben dan gewenst. Andere achtergrondfactoren als onderwijstype, geslacht e.d. geven weinig consistente associaties Andere beïnvloedende factoren van financieel risicogedrag en financiële uitkomsten Financiële vaardigheden: kunnen weerstaan aan verleidingen en aanpassen van de uitgaven aan veranderende inkomsten beschermt tegen risicogedrag en is geassocieerd met minder geldzorgen en minder geldtekort. Individuele verschillen, vooral op het vlak van impulsiviteit (vooral op het vlak van niet vooruit denken voor men iets doet) vormen een kwetsbaarheid voor financieel risicogedrag. Een tijdsperspectief op lange termijn hebben vormt een beschermende factor tegen globaal extern geld uitgeven. Jongeren die hun leeftijdsgenoten als een belangrijke en betrouwbare informatiebron zien vertonen meer financieel risicogedrag en meer financieel nadelige uitkomsten. De ouders als rolmodel zien voor omgaan met geld is geassocieerd met minder compulsief kopen en globaal minder consumptie gericht op directe bevrediging. Dagelijks langdurig tv kijken (en een grotere kans aan blootstelling aan reclame) is geassocieerd met financieel risicogedrag en schulden. 21

24 Jongeren die meer risicogedrag vertonen zijn geneigd eerder pessimistisch naar hun financiële toekomst te kijken en hebben minder vertrouwen in de eigen vaardigheden om goed met geld om te kunnen gaan. Materialistische attitudes, het centraal en belangrijk vinden van bezittingen in het leven is geassocieerd met meer compulsief kopen, minder ervaren geldtekort te komen en minder zorgen over de financiële toekomst. Jongeren die hun geluk laten afhangen van het bezitten van dure of hippe dingen ervaren vaker geldtekort en maken zich meer zorgen over hun financiële toekomst. Eindbalans? Grote groep jongeren vertoont geen bijzondere moeilijkheden Ongeveer 12 vertoont aanzienlijk risicogedrag (tenminste 3 van de risicogedragingen) en de helft van deze groep ervaart al financiële moeilijkheden. 22

25 1. Introductie Vanaf dat jonge mensen de leeftijd van 18 jaar bereiken gaan er heel wat deuren open om te kopen op afbetaling, onder nul te gaan, hypotheken aan te gaan, kredietkaarten en winkelkaarten aan te vragen en geld uit te geven dat men op dat moment eigenlijk niet ter beschikking heeft. Voor een groeiende groep jongeren is de verleiding om hiervan gebruik te maken erg groot en helaas slaagt niet iedereen van hen erin om de gemaakte schulden tijdig terug te betalen. Daarnaast blijkt vanuit verschillende (niet representatieve) bronnen dat er een aanzienlijke groep mensen over relatief beperkte financiële kennis en vaardigheden beschikt, terwijl de dagelijkse financiële realiteit steeds complexer wordt. Het is dus van groot belang om jongeren voldoende financieel weerbaar te maken om op een verstandige en doordachte manier om te kunnen gaan met deze complexe financiële werkelijkheid en alle mogelijkheden die er bestaan. Jongeren financieel weerbaar maken vereist dan ook dat men via allerhande educatie-initiatieven jongeren opleidt om zowel economische begrippen te begrijpen als om weloverwogen beslissingen te kunnen maken zodat zij hun eigen budget op een gezonde manier kunnen beheren. Belangrijk is dat er op dit moment ook niet zoveel bekend is over hoe het financieel gedrag en risicogedrag van de groep jongeren die zich net voor die cruciale leeftijd van 18 jaar bevindt eruit ziet. Daarenboven zijn er uit de literatuur weliswaar een aantal factoren af te leiden die mogelijk bepalend zijn voor de financiële weerbaarheid van jongeren tussen 16 en 18 jaar, maar de toetsing hiervan in onze lokale context ontbreekt grotendeels. Een grondige studie van deze beïnvloedende factoren zoals wij hier uitvoeren zal hopelijk bijdragen aan zowel het identificeren van bepaalde risicogroepen als het in kaart brengen van de cruciale componenten die bepalend zijn voor gezond financieel gedrag. De bedoeling van dit kwantitatieve onderzoeksluik was dan ook tweeledig. Ten eerste was het de bedoeling om het financieel gedrag van Vlaamse jongeren uit de derde graad anno 3013 in kaart te brengen. Hierbij beogen we vooral te beschrijven hoe het inkomen en uitgaven van een representatieve groep Vlaamse jongeren eruit ziet. Het gaat dan over zaken als zakgeld, geld voor klusjes en het verrichten van betaald werk aan de inkomenszijde, en het zelf-gerapporteerde uitgavengedrag voor verschillende categorieën. De laatste studie die hierrond in België werd uitgevoerd dateert uit 2010, in dit rapport worden meer recente cijfers voorgesteld aan de hand van een aantal beschrijvende analyses, waarbij we ook steeds aandacht hebben voor verschillende patronen in verschillende groepen. Daarnaast focussen we specifiek op een aantal, dat uit de literatuur als mogelijk financieel risicogedrag naar voor komen, evenals mogelijke indicatoren voor financiële moeilijkheden bij jongeren uit deze levensfase. Er zal nagegaan worden wat de frequentie en de ernst is van het voorkomen van zowel financieel risicogedrag als financieel nadelige uitkomsten, zowel voor de volledige groep derdegraads leerlingen als voor verschillende subgroepen. 23

26 Ten tweede wilden we nagaan in welke mate de factoren die uit de literatuurstudie naar voor kwamen als mogelijke antecedenten of beïnvloedende factoren, ook bij onze Vlaamse jongeren ook geassocieerd blijken te zijn met financieel risicogedrag en/of het ervaren van financiële moeilijkheden. Hierbij gaan we onder meer na hoe risicovol risicogedrag is en welke risicogedragingen gelinkt zijn aan financiële nadelige uitkomsten, en welke factoren bijdragen aan of beschermen tegen risicogedrag. We kijken hier naar een aantal clusters van factoren die we groeperen op basis van het model dat we uit de literatuurstudie distilleerden. Het model dat we hanteren is gebaseerd op maar zeker niet beperkt tot het Theory of Planned Behavior Model. Dit model voorspelt gedrag en gedragsintenties op basis van attitudes, subjectieve normen en waargenomen controle. Bij onze invulling van dit model kiezen we er voor om vooral te focussen op financieel risicogedrag (eerder dan gedragsintenties) en voegen we financiële moeilijkheden toe als ultieme uitkomstvariabelen. De financiële risicogedragingen en financiële moeilijkheden zullen we dan proberen te voorspellen op basis van een aantal factoren die uit de literatuurstudie naar voor kwamen. Het gaat dan om demografische kenmerken, economische bronnen, individuele verschillen, (vooral deze die te maken hebben met impulsiviteit, toekomst oriëntatie en risicoaversie), attitudes tegenover schulden en sparen, en materialistische attitudes of de centraliteit van materiële bezittingen voor zichzelf en het belang van consumeren, financiële kennis (begrijpen van bepaalde economische en financiële concepten en kennis van financiële mogelijkheden en instrumenten), financiële vaardigheden en competenties (overzicht kunnen houden op geldzaken, bewust aankopen, de eigen administratie regelen, sparen, lenen en omgaan met verleidingen), controle, biases of vertekeningen (overdreven optimisme, mental accounting), subjectieve normen van de omgeving waarin jongeren zich bevinden (reclameblootstelling en de gevoeligheid hiervoor, familiale omgeving en invloed van leeftijdsgenoten). De invloed van het geheel van deze factoren bekijken we aan de hand van multivariate regressie en structurele vergelijkingsmodellen. 24

27 2. Methode Het was onze bedoeling om een representatief beeld te vormen van het financiële gedrag en risicogedrag van Vlaamse jongeren uit de derde graad van het secundair onderwijs. Het reguliere voltijds onderwijs is (tot nu toe) opgedeeld in verschillende types, met name ASO, TSO, BSO, KSO en BUSO. Dit laatste type richt zich op jongeren met bijzondere noden en het was om praktische redenen niet mogelijk om hieruit een representatief staal te bevragen. Er werd daarom geopteerd om enkel leerlingen uit opleidingsvormen 3 en 4 (gericht op de integratie in een gewoon leefen werkmilieu) in de steekproef op te nemen. Naast het voltijds onderwijs volgen in Vlaanderen ook heel wat jongeren Deeltijds Beroepsonderwijs, waarbij een traject van leren en werken gecombineerd wordt. Ook de derdegraads leerlingen van dit deeltijds beroepsonderwijs werden betrokken in ons onderzoek. Het steekproefkader 1 bestond dus uit leerlingen van de derde graad ASO< TSO, BSO, KSO, BUSO OV3 en OV4 en de derde graad DBSO. Er werd geopteerd voor indirecte steekproeftrekking waarbij scholen geselecteerd werden en een groep leerlingen binnen deze school deelneemt. Deze vorm van steekproeftrekking heeft praktische voordelen, en het grote voordeel dat al dan niet deelnemen aan de studie niet afhankelijk is van kenmerken van de individuele respondent. Er werd gestratificeerd op provincie, schoolnet en onderwijstype. Op basis van een probability proportional to size steekproeftrekking werden in eerste instantie 95 scholen geselecteerd en gecontacteerd voor deelname. Van deze 95 scholen was slechts een zeer beperkte groep bereid om deel te nemen aan het onderzoek. De meest geciteerde redenen om deelname te weigeren was het overbevraagd zijn van de scholen. Daarnaast bleek het ook bijzonder moeilijk om in een aantal scholen een verantwoordelijke te pakken te krijgen. In een tweede en derde fase werden daarom nog eens 334 scholen gecontacteerd met de vraag tot deelname. In totaal 63 scholen van de in totaal 429 scholen die aangeschreven werden namen uiteindelijk deel, dit is 15. De scholen mochten vrij invullen welke derdegraads leerlingen deelnamen, en kregen de keuze uit het afnemen van de online vragenlijst of het laten invullen van de vragenlijsten op papier. In een aantal scholen werden de vragenlijsten tijdens een lesuur ingevuld, in andere scholen koos men hiervoor uren uit waar de leerlingen geen les hadden. De gegevens van de online bevraging werden rechtstreeks opgeslagen en centraal verzameld, de ingevulde vragenlijsten werden na afloop van de bevraging opgehaald in de scholen en ingevoerd in een databestand dat later gekoppeld werd aan dit van de onlinebevraging. 1 Wij wensen hierbij uitdrukkelijk het Vlaams Minsterie van Onderwijs en Vorming te danken voor het ter beschikking stellen van het steekproefkader. 25

28 3. Beschrijving steekproef 3.1. Deelnemende scholen In totaal namen 2447 leerlingen uit 63 scholen deel aan het onderzoek. Deze scholen waren verspreid over de verschillende provincies en netten, een verdeling die u hieronder kan terugvinden in Tabel 1, Tabel 2 en Tabel 3. Als referentiecijfers hanteren we in de eerste van de onderstaande tabellen de cijfers over de schoolbevolking van de derde graad voltijds onderwijs van het schooljaar , omdat we deze cijfers ook oorspronkelijk gebruikt hadden om het steekproefkader vast te leggen. Deze cijfers omvatten geen leerlingen ingeschreven in het deeltijds beroepsonderwijs en geen leerlingen uit het buitengewoon onderwijs. Wij hebben echter ook leerlingen uit deze twee laatste groepen bij het onderzoek betrokken, vooral leerlingen uit de derde graad DBSO en leerlingen van het Buitengewoon Secundair onderwijs uit OV 3 en 4). De referentiecijfers voor onderwijstype en leerjaar zijn gebaseerd op de gegevens voor het schooljaar , zoals deze aangeleverd werden door het Departement Onderwijs. Tabel 1: Verdeling van de respondenten over de provincies aantal referentiecijfers voltijdse schoolbevolking (derde graad) Antwerpen Brussel Limburg Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Tabel 2: Verdeling van de respondenten over inrichtende machten aantal referentiecijfers voltijdse schoolbevolking (derde graad) Privaatrechtelijk Go! Provincie Gemeentelijk

29 Tabel 3: Verdeling van de scholen over inrichtende machten en provincies Referentiecijfers PR Go! Prov. Gem PR Go! Prov. Gem Antwerpen Brussel Limburg Oost-Vlaanderen Vlaams-Brabant West-Vlaanderen Tabel 4: Verdeling van de respondenten over verschillende leerjaren steekproef referentiecijfers aantal 5e jaars e jaars e jaars e graad DBSO ,5 3 andere graden/leerjaren 50 2 We zien dat ongeveer de helft van de respondenten 6 e -jaars waren. De overige leerjaren waren vooral 4 e -jaars en 2 e graad DBSO leerlingen, die eigenlijk niet in eerste instantie tot de doelgroep behoorden. Er is dus sprake van een ondervertegenwoordiging van de leerlingen uit het 5 e en 7 e jaar. Tabel 5: Verdeling van de respondenten volgens onderwijstype steekproef aantal referentiecijfers ASO TSO BSO KSO DBSO BUSO

30 Wanneer we de ASO, TSO, BSO en KSO vergelijken met de referentiecijfers derde graad, zien we vooral een oververtegenwoordiging van TSO leerlingen en een ondervertegenwoordiging van BSO leerlingen. Daarnaast hebben we er ook voor geopteerd om een aantal leerlingen uit het BUSO en DBSO te bevragen, wanneer deze mee opgenomen worden vertegenwoordigen zij samen ongeveer 12 van de steekproef, wat hoger is dan hun vertegenwoordiging in de schoolpopulatie. aanta l Tabel 6: Geslacht en voltijds/deeltijds referentiecijfers voltijdse schoolbevolking (derde graad) jongens voltijdse leerlingen Omdat onze steekproef niet volledig representatief is op het vlak van onderwijstype en studiejaar, wordt voor het vervolg van de analyses de steekproef gewogen volgens deze kenmerken. Omdat leerlingen uit het KSO een relatief kleine groep vormen, en op basis van andere studies gebleken is dat leerlingen uit deze groep qua achtergrond en profiel vergelijkbaar te zijn met leerlingen uit zowel ASO als TSO, hebben we hier geopteerd om hen te groeperen bij de groep ASO leerlingen. 28

Factsheet Financieel gedrag van jongeren uit de derde graad secundair onderwijs

Factsheet Financieel gedrag van jongeren uit de derde graad secundair onderwijs Contacten: Ilse Cornelis, onderzoeker Cebud i.cornelis@thomasmore.be 0485 18 92 60 Bérénice Storms, onderzoeksleider Cebud Berenice.Storms@thomasmore.be Esther Geboers, coördinator Cebud Esther.Geboers@thomasmore.be

Nadere informatie

Resultaten van een survey-onderzoek bij leerlingen uit de derde graad secundair onderwijs.

Resultaten van een survey-onderzoek bij leerlingen uit de derde graad secundair onderwijs. Financieel risicogedrag bij jongeren Resultaten van een survey-onderzoek bij leerlingen uit de derde graad secundair onderwijs. Synthese van de resultaten en conclusies Ilse Cornelis en Bérénice Storms

Nadere informatie

Financieel risicogedrag bij jongeren

Financieel risicogedrag bij jongeren Contacten: Ilse Cornelis, onderzoeker Cebud i.cornelis@thomasmore.be 0485 18 92 60 Bérénice Storms, onderzoeksleider Cebud Berenice.Storms@thomasmore.be Esther Geboers, coördinator Cebud Esther.Geboers@thomasmore.be

Nadere informatie

Utrecht, 2011. Het financiële gedrag van kinderen tussen 12 en 18 & de rol van hun ouders

Utrecht, 2011. Het financiële gedrag van kinderen tussen 12 en 18 & de rol van hun ouders Utrecht, 2011 Het financiële gedrag van kinderen tussen 12 en 18 & de rol van hun ouders Samenvatting en Conclusie Geld van de ouders De meeste scholieren krijgen zakgeld (88 procent). Kleedgeld is minder

Nadere informatie

Gezondheidsbeleving bij Jongeren in Limburg

Gezondheidsbeleving bij Jongeren in Limburg Gezondheidsbeleving bij Jongeren in Limburg Enkele resultaten uit het Euregionaal jongerenonderzoek 08 rond welbevinden en zelfdoding bij Limburgse jongeren 3de en 5de jaar GSO/2de tot 5de jaar BuSO Ellen

Nadere informatie

Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO.

Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO. 1. Referentie Referentie Vandercammen, M. (2009). Jongeren en kansspelen. Brussel: OIVO. Taal Nederlands ISBN - ISSN / Publicatievorm onderzoeksrapport 2. Abstract In dit onderzoek, uitgevoerd door het

Nadere informatie

Financiële opvoeding. September 2007

Financiële opvoeding. September 2007 Financiële opvoeding September 2007 Inhoud INHOUD... 1 1 INLEIDING... 2 1.1 AANLEIDING... 2 1.2 METHODE VAN ONDERZOEK... 2 1.3 ACHTERGRONDVARIABELEN... 3 LEESWIJZER... 4 2 ZAKGELD EN KLEEDGELD... 5 2.1

Nadere informatie

[zelf op te maken en in te vullen > denk hierbij aan het tonen van een foto en/of logo van de bank, je naam etc.

[zelf op te maken en in te vullen > denk hierbij aan het tonen van een foto en/of logo van de bank, je naam etc. Beschrijving Deze gastles gaat over inzicht krijgen in je inkomen en uitgaven. Jongeren moeten zorgen dat ze inkomen hebben. Anders is het lastig om een eigen leven in te vullen. Zakgeld, kleedgeld, baantje,

Nadere informatie

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Rapportage Juli 2013 Meer informatie: info@wijzeringeldzaken.nl Samenvatting (1/3) 1. Veel 17-jarigen maken de indruk verstandig om te gaan

Nadere informatie

tel.b esleu d w. eutel. eutel. .desl.desl eutel. eutel. .desl.desl

tel.b esleu d w.  eutel. eutel. .desl.desl eutel. eutel. .desl.desl Middelengebruik bij 12- tot 18-jarige scholieren in Brugge Onderzoeksresultaten Wat voorafging in Brugge... Schoolenquête via individuele bevraging: 93-9 96-9 99- - 6 de jaar 3 de grd 3 de grd 2 de + 3

Nadere informatie

Wijzer in geldzaken Junior Monitor 2016. Een onderzoek naar de manier waarop kinderen uit groep 5 8 van de basisschool met geld omgaan

Wijzer in geldzaken Junior Monitor 2016. Een onderzoek naar de manier waarop kinderen uit groep 5 8 van de basisschool met geld omgaan Wijzer in geldzaken Junior Monitor 2016 Een onderzoek naar de manier waarop kinderen uit groep 5 8 van de basisschool met geld omgaan 1 Inhoudsopgave Samenvatting 4 Inleiding 6 Resultaten Wijzer in geldzaken

Nadere informatie

Jongeren & hun financiële verwachtingen

Jongeren & hun financiële verwachtingen Nibud, februari Jongeren & hun financiële verwachtingen Anna van der Schors Daisy van der Burg Nibud in samenwerking met het 1V Jongerenpanel van EenVandaag Inhoudsopgave 1 Onderzoeksopzet Het Nibud doet

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2009-465-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2009-465- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2009-465- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 6 van 19 augustus

Nadere informatie

Getuigen onderweg: effectevaluatie van een verkeerseducatief programma in de 3 e graad secundair onderwijs

Getuigen onderweg: effectevaluatie van een verkeerseducatief programma in de 3 e graad secundair onderwijs Getuigen onderweg: effectevaluatie van een verkeerseducatief programma in de 3 e graad secundair onderwijs Ariane Cuenen Kris Brijs Tom Brijs Karin van Vlierden Stijn Daniëls Overzicht 1. Inleiding Programma

Nadere informatie

Kinderen leren omgaan met geld

Kinderen leren omgaan met geld Kinderen leren omgaan met geld Een onderzoek onder ouders van kinderen in groep 7 en 8 Rapportage November 2012 Samenvatting (1/4) 1.Negen op de tien kinderen in groep zeven en acht krijgen zakgeld Het

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Socio-demografische gegevens

Jongeren en Gezondheid 2014 : Socio-demografische gegevens Resultaten HBSC 14 Socio-demografische gegevens Jongeren en Gezondheid 14 : Socio-demografische gegevens Steekproef De steekproef van de studie Jongeren en Gezondheid 14 bestaat uit 9.566 leerlingen van

Nadere informatie

Eindrapportage verantwoord lenen Onderzoek naar houding en gedrag consumenten

Eindrapportage verantwoord lenen Onderzoek naar houding en gedrag consumenten 1 Eindrapportage verantwoord lenen Onderzoek naar houding en gedrag consumenten In opdracht van InterBank juli 2006 2 Copyright 2006 Blauw Research bv Alle rechten voorbehouden. De resultaten zoals beschreven

Nadere informatie

Vakantiegeldenquete 2010

Vakantiegeldenquete 2010 Vakantiegeldenquete 2010 Inleiding Net als vorig jaar heeft het Nibud onderzoek gedaan naar de manier waarop mensen zich in financieel opzicht voorbereiden op de vakantie en of men zich aan hun budget

Nadere informatie

s t Jongeren en geld Jongeren en geld OIVO, december 2009 u d i e Agenda 1. Doelstellingen 2. Methodologie 3. Kind en geld 4. Zakgeld (bedrag, bron, gebruik) 5. Studentenjob (periodes, gebruik van het

Nadere informatie

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren alcohol. Dit proefschrift laat zien dat de meerderheid van

Nadere informatie

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997 5.8.1. Inleiding De WHO heeft in haar omschrijving het begrip gezondheid uitgebreid met de dimensie sociale gezondheid en deze op één lijn gesteld met de lichamelijke en psychische gezondheid. Zowel de

Nadere informatie

Alcohol- en druggebruik bij Vlaamse jongeren

Alcohol- en druggebruik bij Vlaamse jongeren Alcohol- en druggebruik bij Vlaamse jongeren VAD-leerlingenbevraging Doel: aanvullend bij educatieve pakketten een zicht geven op middelengebruik bij leerlingen Survey, o.b.v. vragenlijst Gebaseerd op

Nadere informatie

Mannen, vrouwen en geldzaken. Nibud Factsheet Juni 2012

Mannen, vrouwen en geldzaken. Nibud Factsheet Juni 2012 nen, vrouwen en geldzaken Nibud Factsheet Juni 2012 nen, vrouwen en geldzaken nen en vrouwen gaan verschillend met geld om, maar het risico op financiële problemen is bij beide groepen even groot. Meer

Nadere informatie

Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie

Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie Datum: 12 november 2013 1 Deelnemers Belangrijk om op te merken in elke communicatie is dat deze enquête peilde bij een 500-tal jongeren over

Nadere informatie

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau.

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. 4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes 4.2.1. Algemeen In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. Instellingsniveau (vragenlijst coördinator) provincie,

Nadere informatie

(1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor

(1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor (1 m.) Klassikale aftrap Docent stelt jou als gastdocent voor Beschrijving (ter info voor gastdocent) Deze gastles gaat over je leefstijl en welk soort uitgavenpatroon de leerling heeft. Ben je je bewust

Nadere informatie

Hoger onderwijs, lager onderwijs, schoolloopbaan, schoolse vertraging, secundair onderwijs, universitair onderwijs, watervalsysteem, zittenblijven

Hoger onderwijs, lager onderwijs, schoolloopbaan, schoolse vertraging, secundair onderwijs, universitair onderwijs, watervalsysteem, zittenblijven 1. Referentie Referentie Duqué, H. (1998). Zittenblijven en schoolse vertraging in het Vlaams onderwijs. Een kwantitatieve analyse 1996-1997. Onuitgegeven onderzoeksrapport, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap,

Nadere informatie

Financiële opvoeding & het financiële gedrag als volwassene

Financiële opvoeding & het financiële gedrag als volwassene Financiële opvoeding & het financiële gedrag als volwassene Anna van der Schors Nina Stierman Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Financiële opvoeding & het financiële gedrag als volwassene

Nadere informatie

Vakantiegeld-enquête 2016. Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting

Vakantiegeld-enquête 2016. Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Vakantiegeld-enquête 2016 Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Vakantiegeld-enquête 2016 Auteurs Gea Schonewille Jasja Bos Inhoud SAMENVATTING... 6 1 INLEIDING... 8 2 AANTAL KEREN OP VAKANTIE...

Nadere informatie

SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN?

SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN? SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN? Lessen uit scholenonderzoek in Vlaanderen Jessy Siongers Universiteit Gent Vrije Universiteit Brussel Steunpunt Cultuur & Jeugdonderzoeksplatform

Nadere informatie

Rapport Kinderen en Geld Enquête (NIBUD en het Jeugdjournaal)

Rapport Kinderen en Geld Enquête (NIBUD en het Jeugdjournaal) Rapport Kinderen en Geld Enquête (NIBUD en het Jeugdjournaal) Inleiding Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (NIBUD) geeft voorlichting over inkomsten en uitgaven van particuliere huishoudens.

Nadere informatie

Rapport. Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013. Brussel, februari 2015. Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe.

Rapport. Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013. Brussel, februari 2015. Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe. Rapport Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013 Brussel, februari 2015 Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe. Dit rapport verstrekt informatie uit de Vlaamse Werkbaarheidsmonitor

Nadere informatie

Nibud, 23 juni 2015 Vakantiegeld-enquête

Nibud, 23 juni 2015 Vakantiegeld-enquête Nibud, 23 juni 2015 Vakantiegeld-enquête Auteurs Gea Schonewille Jasja Bos Visie De financiële zelfredzaamheid Het Nibud heeft verschillende vaardigheden gedefinieerd waarover iemand zou moeten beschikken

Nadere informatie

Profiel van informatiezoekers

Profiel van informatiezoekers Profiel van informatiezoekers Kritisch denken Ik ben iemand die de dingen altijd in vraag stelt 20,91% 45,96% 26,83% 6,3% Ik ben iemand die alles snel gelooft 0% 25% 50% 75% 100% Grondig lezen Ik lees

Nadere informatie

Zakgeld = Leergeld. Financieel gedrag van 6- en 7-jarigen

Zakgeld = Leergeld. Financieel gedrag van 6- en 7-jarigen Zakgeld = Leergeld Financieel gedrag van 6- en 7-jarigen Zakgeld = Leergeld Financieel gedrag van 6- en 7-jarigen Financieel gedrag van 6- en 7-jarigen/ 2 Inhoud 1.INLEIDING... 4 1.1 AANLEIDING... 4 1.2

Nadere informatie

MICTIVO - Monitor ICT-Integratie in het Vlaamse Onderwijs, design en opzet van een follow-up monitor

MICTIVO - Monitor ICT-Integratie in het Vlaamse Onderwijs, design en opzet van een follow-up monitor MICTIVO - Monitor ICT-Integratie in het Vlaamse Onderwijs, design en opzet van een follow-up monitor Auteurs: - dr. Bram Pynoo, Universiteit Gent, vakgroep Onderwijskunde, Bram.Pynoo@ugent.be - Stephanie

Nadere informatie

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg DIMENSUS beleidsonderzoek December 2012 Projectnummer 507 Inhoudsopgave Samenvatting

Nadere informatie

Welkom en voorstellen

Welkom en voorstellen 3 november 2015 Welkom en voorstellen Francine Nijkamp-Ririhena Pubers en geld Zakgeld, richtlijnen (bron: NIBUD) Leeftijd Bedrag per week in 12 tussen 3,00 en 4,60 (19,00/mnd) 13 tussen 3,50 en 4,60 (19,00/mnd)

Nadere informatie

September 2014. Jongeren & geld. De financiële situatie en hulpbehoefte van 12- tot en met 24-jarigen. Anna van der Schors Minou van der Werf

September 2014. Jongeren & geld. De financiële situatie en hulpbehoefte van 12- tot en met 24-jarigen. Anna van der Schors Minou van der Werf September 2014 Jongeren & geld De financiële situatie en hulpbehoefte van 12- tot en met 24-jarigen Anna van der Schors Minou van der Werf SAMENVATTING EN CONCLUSIE... 5 De financiële situatie en de beleving

Nadere informatie

SCHOOLFEEDBACKRAPPORT ONDERZOEK WELBEVINDEN Bevraging van de leerlingen van het lager onderwijs

SCHOOLFEEDBACKRAPPORT ONDERZOEK WELBEVINDEN Bevraging van de leerlingen van het lager onderwijs SCHOOLFEEDBACKRAPPORT ONDERZOEK WELBEVINDEN Bevraging van de leerlingen van het lager onderwijs Aan de directeur, de leerkrachten en de leerlingen van het vierde, vijfde en zesde leerjaar van school 1

Nadere informatie

April 2012 Vakantiegeldenquête 2012

April 2012 Vakantiegeldenquête 2012 April Vakantiegeldenquête Auteurs Jasja Bos Daisy van der Burg 2. Aantal keer op 3. Uitgaven aan Inhoudsopgave 3 2. Aantal keer op 4 4 5 3. Uitgaven aan 6 6 7 8 10 11 2 2. Aantal keer op 3. Uitgaven aan

Nadere informatie

MICTIVO2012 Monitor voor ICT-integratie in het Vlaamse onderwijs

MICTIVO2012 Monitor voor ICT-integratie in het Vlaamse onderwijs MICTIVO2012 Monitor voor ICT-integratie in het Vlaamse onderwijs Eindrapport Onderzoekers: Bram Pynoo Stephanie Kerckaert Promotoren: Jan Elen Katie Goeman Promotor-coördinator: Johan van Braak OBPWO-project

Nadere informatie

Op eigen benen Onderzoek onder ouders over de financiën van kinderen die uit huis gaan

Op eigen benen Onderzoek onder ouders over de financiën van kinderen die uit huis gaan Op eigen benen Onderzoek onder ouders over de financiën van kinderen die uit huis gaan Inhoudsopgave Samenvatting 3 Inleiding 6 Resultaten 8 1. Omgaan met geld 9 2. Opvoeding en gedrag ouders 14 3. Financiële

Nadere informatie

Roken, drinken en gokken. Nagegaan is hoeveel en hoe vaak jongeren uit de gemeente Groningen roken, drinken en gokken. Hierbij is een onderverdeling

Roken, drinken en gokken. Nagegaan is hoeveel en hoe vaak jongeren uit de gemeente Groningen roken, drinken en gokken. Hierbij is een onderverdeling De Jeugdpeiling is een instrument met als doel op systematische wijze ontwikkelingen en trends in riskante gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Hierbij is de aandacht gericht op gedrag met betrekking

Nadere informatie

Lesbrief Meneer Beer

Lesbrief Meneer Beer Lesbrief Meneer Beer Het verhaal Het verhaal gaat over Meneer Beer. Hij is verliefd op een prachtig berinnetje, maar hij durft het haar niet te vertellen. Hij vindt zichzelf maar een eenvoudige beer. Om

Nadere informatie

De SEM-J in cijfers. Wat is de SEM-J?

De SEM-J in cijfers. Wat is de SEM-J? De SEM-J in cijfers 12-18 jaar Wat is de SEM-J? individuele begeleidingscontext op eenvoudige en gebruiksvriendelijke manier: een ernstinschatting maken van het middelengebruik van de jongere & nood aan

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie Jongeren en Gezondheid 2014 : Studie Algemeen De studie Jongeren en Gezondheid maakt deel uit van de internationale studie Health Behaviour in School-Aged Children (HBSC), uitgevoerd onder toezicht van

Nadere informatie

Resultaten onderzoek Kinderen en geld. Februari 2015

Resultaten onderzoek Kinderen en geld. Februari 2015 Resultaten onderzoek Kinderen en geld Februari 2015 Resultaten onderzoek kinderen en geld 2015 2 Inleiding De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) organiseert ieder jaar in De week van het geld gastlessen

Nadere informatie

s t u d i e Jongeren en geld Jongeren en geld OIVO, mei 2006

s t u d i e Jongeren en geld Jongeren en geld OIVO, mei 2006 s t u d i e Jongeren en geld Jongeren en geld OIVO, mei 2006 Agenda 1. Doelstellingen 2. Methodologie 3. Zakgeld (bedrag, bron, aanwending) 4. Studentenjob (perioden, aanwending en gebruik van het verdiende

Nadere informatie

Partnerkeuze bij allochtone jongeren

Partnerkeuze bij allochtone jongeren Partnerkeuze bij allochtone jongeren Inleiding In april 2005 lanceerde de Koning Boudewijnstichting een projectoproep tot voorstellen om de thematiek huwelijk en migratie te onderzoeken. Het projectvoorstel

Nadere informatie

Studieaanbod in de eerste graad B-stroom. Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs

Studieaanbod in de eerste graad B-stroom. Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs Studieaanbod in de eerste graad B-stroom Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs juli 2015 Inhoud Inhoud... 2 1 Inleiding... 4 2 Situering... 5 3 Leerlingenaantallen

Nadere informatie

Inhoud. Praten over geld 5. Verzekeringen 31. Betaalkaart 13. Immo 35. Extra informatie 37. Smartphone 17. Sparen 20

Inhoud. Praten over geld 5. Verzekeringen 31. Betaalkaart 13. Immo 35. Extra informatie 37. Smartphone 17. Sparen 20 Inhoud Praten over geld 5 2 Betaalkaart 3 3 Smartphone 7 4 5 Verzekeringen 3 6 Immo 35 7 Extra informatie 37 Sparen 20 2 Opzet van het onderzoek maart 206 - Dit onderzoek zoomt in op hoe binnen het gezin

Nadere informatie

Gezondheidsvaardigheden van schoolverlaters

Gezondheidsvaardigheden van schoolverlaters Gezondheidsvaardigheden van schoolverlaters Lea Maes, PhD Universiteit Gent Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Vakgroep Maatschappelijke Gezondheidkunde Health literacy health literacy represents

Nadere informatie

Tabel 2.1 Overzicht van de situatie op de arbeidsmarkt van de onderzochte personen op 30/06/97. Deelpopulatie 1996

Tabel 2.1 Overzicht van de situatie op de arbeidsmarkt van de onderzochte personen op 30/06/97. Deelpopulatie 1996 Dit deel van het onderzoek omvat alle personen tussen de 18 en 55 jaar oud (leeftijdsgrenzen inbegrepen) op 30 juni 1997, wiens dossier van het Vlaams Fonds voor de Sociale Integratie van Personen met

Nadere informatie

Financiering woning Februari 2015

Financiering woning Februari 2015 Financiering woning Februari 2015 Profiel van het consumerpanel Bevraging van een consumerpanel van 600 personen via ivox november 2014 Selectie van het panel op basis van: concrete plannen om te (ver)bouwen

Nadere informatie

Jongeren en vrijetijdsbesteding

Jongeren en vrijetijdsbesteding s t u d i e Jongeren en vrijetijdsbesteding Jongeren en vrijetijdsbesteding OIVO, juli 2007 Agenda 1. Doelstellingen 2. Methodologie 3. De vrijetijdsbestedingen 1. Verschillen volgens leeftijd, sociale

Nadere informatie

EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede

EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede Doel Armoede is geen eenduidig begrip. Armoede wordt vaak gemeten via een inkomensgrens: iedereen met een inkomen beneden die grens is arm, iedereen er boven is

Nadere informatie

Financieel goed voorbereid naar de middelbare school?

Financieel goed voorbereid naar de middelbare school? Financieel goed voorbereid naar de middelbare school? Onderzoek naar de veranderingen in de financiële situatie bij de overgang van basisschool naar middelbare school Inhoud Samenvatting 3 1 Verwachtingen

Nadere informatie

Factsheet: financiële planning MBO-ers

Factsheet: financiële planning MBO-ers bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 W www.motivaction.nl Factsheet: financiële planning MBO-ers Onderzoek

Nadere informatie

Gezondheid en (psycho)somatische klachten bij adolescenten in Vlaanderen 2014

Gezondheid en (psycho)somatische klachten bij adolescenten in Vlaanderen 2014 Gezondheid en (psycho)somatische klachten bij adolescenten in Vlaanderen 214 Inleiding Gezondheid in de internationale HBSC (Health Behaviour in School-aged Children) studie en in de Wereldgezondheidsorganisatie

Nadere informatie

2.2 Kinderjaren. De bedragen en percentages uit dit hoofdstuk hoef je niet uit je hoofd te leren. Indien nodig krijg je deze op een proefwerk erbij.

2.2 Kinderjaren. De bedragen en percentages uit dit hoofdstuk hoef je niet uit je hoofd te leren. Indien nodig krijg je deze op een proefwerk erbij. 2.2 Kinderjaren Het krijgen van kinderen heeft voor ouders economische gevolgen: 1. Ouders krijgen minder tijd voor andere zaken en gaan bv. minder werken; 2. Kinderen kosten geld. De overheid komt ouders

Nadere informatie

Resultaten voor België Cardiovasculaire preventie Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor België Cardiovasculaire preventie Gezondheidsenquête, België, 1997 6.8.1. Inleiding In deze module worden 2 specifieke preventiedomeinen behandeld: de hypertensie en de hypercholesterolemie. De hart- en vaatziekten zijn aandoeningen die uit het oogpunt van volksgezondheid,

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Parenting Support in Community Settings: Parental needs and effectiveness of the Home-Start program J.J. Asscher Samenvatting (Dutch summary) Ouders spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Resultaten voor België Roken Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor België Roken Gezondheidsenquête, België, 1997 6.1.1. Inleiding Het tabaksgebruik is een van de voornaamste risicofactoren voor longkanker, ischemische hartziekten en chronische ademhalingsaandoeningen (1). Men schat dat er in Europa niet minder dan

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 : Secundair onderwijs. Deel 1 SCHOOLBEVOLKING. 3.1. Gewoon secundair onderwijs

Hoofdstuk 3 : Secundair onderwijs. Deel 1 SCHOOLBEVOLKING. 3.1. Gewoon secundair onderwijs Deel 1 SCHOOLBEVOLKING 1 Hoofdstuk 3 : Secundair onderwijs 3.1. Gewoon secundair onderwijs 3.1.3. Schoolse vorderingen en zittenblijven in het gewoon secundair onderwijs 118 Schooljaar 2013-2014 Schoolse

Nadere informatie

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Studentenhuisvesting

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Studentenhuisvesting Omnibusenquête 2015 deelrapport Studentenhuisvesting Omnibusenquête 2015 deelrapport Studentenhuisvesting OMNIBUSENQUÊTE 2015 deelrapport STUDENTENHUISVESTING Zoetermeer, 9 december 2015 Gemeente Zoetermeer

Nadere informatie

kinderen met geld om laten gaan

kinderen met geld om laten gaan FINANCIËLE OPVOEDING VAN KINDEREN OP DE BASISSCHOOL kinderen met geld om laten gaan - management summary - Drs. Robert Goos Amstelveen, 31 augustus 2010 Projectnummer: 2010-12 1 Inhoud I INLEIDING...3

Nadere informatie

MoneySkills De financiële vaardigheden van jongeren. Thea Hazel-Stals (WWJB) en Anna van der Schors (Nibud)

MoneySkills De financiële vaardigheden van jongeren. Thea Hazel-Stals (WWJB) en Anna van der Schors (Nibud) MoneySkills De financiële vaardigheden van jongeren Thea Hazel-Stals (WWJB) en Anna van der Schors (Nibud) WWJB: door, met, voor jongeren over omgaan met geld Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) richt

Nadere informatie

Evaluatie van een 24-uur-niet-roken actie

Evaluatie van een 24-uur-niet-roken actie Evaluatie van een 24-uur-niet-roken actie De onderzoeksresultaten van de pre- en post-vragenlijsten December 2011 Uitgevoerd door de Universiteit Antwerpen, in opdracht van het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie

Nadere informatie

PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging 2002-2003 1. Samenvatting. Geraldine Clarebout Jan Elen

PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging 2002-2003 1. Samenvatting. Geraldine Clarebout Jan Elen CENTRUM VOOR INSTRUCTIEPSYCHOLOGIE EN -TECHNOLOGIE KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN VESALIUSSTRAAT 2 B-3 LEUVEN PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging 22-23 1 Samenvatting Geraldine Clarebout

Nadere informatie

TABELLEN. Deel 1. LEERLINGEN. Buitengewoon lager onderwijs : Schoolbevolking naar type... 88

TABELLEN. Deel 1. LEERLINGEN. Buitengewoon lager onderwijs : Schoolbevolking naar type... 88 AFKORTINGEN ASO BIS B.O. BSO Bu.S.O. BVJ CLB CVO DBSO DKO GAS GGS GO GOK G.ON. HBO KSO NaPCO NGK OGO OVSG POVPO Se-n-Se TSO VDAB VGO VLIR VONAC VRK VSKO Algemeen secundair onderwijs Begeleid Individueel

Nadere informatie

Financiële opvoeding 2010. Nibud i.s.m. CentiQ, Wijzer in geldzaken

Financiële opvoeding 2010. Nibud i.s.m. CentiQ, Wijzer in geldzaken Financiële opvoeding 2010 Nibud i.s.m. CentiQ, Wijzer in geldzaken Inleiding In deze peiling onder ruim 1000 respondenten is gekeken wat ouders belangrijk vinden dat hun kind leert over omgaan met geld,

Nadere informatie

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar - Factsheet - Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar NIGZ, Project Alcohol Voorlichting en Preventie 3 juli 2003 Inleiding Het NIGZ voert elk jaar, als onderdeel van het Alcohol

Nadere informatie

Resultaten voor België Psychische Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor België Psychische Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997 6.2.1. Inleiding Binnen de verschillen factoren van risico gedrag heeft alcoholverbruik altijd al de aandacht getrokken van de verantwoordelijken voor Volksgezondheid. De WGO gebruikt de term "Ongeschiktheid

Nadere informatie

Zicht op geld - Vakantiegeld Resultaten van kwantitatief online onderzoek onder werkenden. ABN AMRO April 2015

Zicht op geld - Vakantiegeld Resultaten van kwantitatief online onderzoek onder werkenden. ABN AMRO April 2015 Zicht op geld - Vakantiegeld Resultaten van kwantitatief online onderzoek onder werkenden ABN AMRO April 2015 Vakantiegeld 3 Op vakantie 8 Verantwoording onderzoek 13 2 Vakantiegeld Zicht op geld April

Nadere informatie

3 4 5 7 24 88 laag inkomen, +55 helemaal oneens eerder oneens 64 noch eens, noch oneens eerder eens helemaal eens [Voor ik iets koop, overweeg ik zorgvuldig of ik het me kan veroorloven.] 5 25 vrouwen,

Nadere informatie

Nota Vlaamse Regionale Analyse: De Vlaamse regering bereikt een akkoord over de hervorming van de kinderbijslag

Nota Vlaamse Regionale Analyse: De Vlaamse regering bereikt een akkoord over de hervorming van de kinderbijslag Nota Vlaamse Regionale Analyse: De Vlaamse regering bereikt een akkoord over de hervorming van de kinderbijslag De Vlaamse regering hakte uiteindelijk de knoop door over de hervorming van de Vlaamse kinderbijslag.

Nadere informatie

VLAAMS WONINGFONDS VAN DE GROTE GEZINNEN cvba PERSBERICHT de Meeûssquare, 26-27 21 mei 2008 1000 BRUSSEL BLIKVANGER VAN HET ACTIVITEITENVERSLAG 2007

VLAAMS WONINGFONDS VAN DE GROTE GEZINNEN cvba PERSBERICHT de Meeûssquare, 26-27 21 mei 2008 1000 BRUSSEL BLIKVANGER VAN HET ACTIVITEITENVERSLAG 2007 VLAAMS WONINGFONDS VAN DE GROTE GEZINNEN cvba PERSBERICHT de Meeûssquare, 26-27 21 mei 2008 1000 BRUSSEL KBO 0421 111 543 RPR Brussel BLIKVANGER VAN HET ACTIVITEITENVERSLAG 2007 Dankzij het ter beschikking

Nadere informatie

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden Leerlijnen per graad : 3 de graad LO 10-12j Doelstelling: Versterken van de kennis en vaardigheden die kinderen nodig hebben om gezonde keuzes te maken en niet te roken, geen alcohol te drinken en op een

Nadere informatie

Meer of minder uren werken

Meer of minder uren werken Meer of minder uren werken Jannes de Vries Een op de zes mensen die minstens twaalf uur per week werken (de werkzame beroeps bevolking) wil meer of juist minder uur werken. Van hen heeft minder dan de

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR SCHOOLVERLATERS SECUNDAIR ONDERWIJS DECEMBER 2012 STUDIE UITGEVOERD IN OPDRACHT VAN STAD GENT

ONDERZOEK NAAR SCHOOLVERLATERS SECUNDAIR ONDERWIJS DECEMBER 2012 STUDIE UITGEVOERD IN OPDRACHT VAN STAD GENT ONDERZOEK NAAR SCHOOLVERLATERS SECUNDAIR ONDERWIJS DECEMBER 2012 STUDIE UITGEVOERD IN OPDRACHT VAN STAD GENT INHOUDSTAFEL DEEL 1: METHODOLOGIE 7 1. Opmaak vragenlijsten 7 2. Populatie, steekproef en respons

Nadere informatie

Goed omgaan met geld. Achtergronden bij de competenties voor financiële zelfredzaamheid. Nibud, 2012

Goed omgaan met geld. Achtergronden bij de competenties voor financiële zelfredzaamheid. Nibud, 2012 Goed omgaan met geld Achtergronden bij de competenties voor financiële zelfredzaamheid Nibud, 2012 Inhoud 1 AANLEIDING... 2 2 COMPETENTIES BESCHREVEN ALS VAARDIGHEDEN... 4 3 AANSLUITEN BIJ INTERNATIONALE

Nadere informatie

Persoonlijke financiën: Inzicht en overzicht. Resultaten onderzoek Waar blijft mijn geld TNS NIPO

Persoonlijke financiën: Inzicht en overzicht. Resultaten onderzoek Waar blijft mijn geld TNS NIPO Persoonlijke financiën: Inzicht en overzicht Resultaten onderzoek Waar blijft mijn geld TNS NIPO Inleiding Voor u ligt de rapportage naar aanleiding van het onderzoek Waar blijft mijn geld? In totaal hebben

Nadere informatie

afkortingen VGO Gesubsidieerd Vrij Onderwijs

afkortingen VGO Gesubsidieerd Vrij Onderwijs afkortingen ASO Algemeen secundair onderwijs BIS Begeleid Individueel Studeren B.O. Buitengewoon onderwijs BSO Beroepssecundair onderwijs Bu.S.O. Buitengewoon secundair onderwijs BVJ Beroepsvoorbereidend

Nadere informatie

Wijzer in geldzaken Junior Monitor 2011. Onderzoek onder 1.005 kinderen uit groep 5 8 van de basisschool over de manier waarop zij omgaan met geld

Wijzer in geldzaken Junior Monitor 2011. Onderzoek onder 1.005 kinderen uit groep 5 8 van de basisschool over de manier waarop zij omgaan met geld Wijzer in geldzaken Junior Monitor 2011 Onderzoek onder 1.005 kinderen uit groep 5 8 van de basisschool over de manier waarop zij omgaan met geld Wijzer in geldzaken Junior Monitor 2011 Onderzoek onder

Nadere informatie

MoneyMindsets van Scholieren

MoneyMindsets van Scholieren MoneyMindsets van Scholieren Houding en gedrag van scholieren in geldzaken September 2013, Nibud en WWJB 2 / [MoneyMindsets van scholieren, 2013] MoneyMindsets van Scholieren Houding en gedrag van scholieren

Nadere informatie

Spaarpot van de Toekomst lesbrief en prijsvraag

Spaarpot van de Toekomst lesbrief en prijsvraag Spaarpot van de Toekomst lesbrief en prijsvraag In 2009 bestond het Nibud 30 jaar. Tijdens het jubileumjaar heeft het Nibud geld ingezameld om binnen het onderwijs extra aandacht te kunnen besteden aan

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 1 tot jaar Jongerenmonitor In 011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Conclusie. Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede. Ingrid Christoffels, Pieter Baay (ecbo) Ineke Bijlsma, Mark Levels (ROA)

Conclusie. Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede. Ingrid Christoffels, Pieter Baay (ecbo) Ineke Bijlsma, Mark Levels (ROA) Conclusie Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede Ingrid Christoffels, Pieter Baay (ecbo) Ineke Bijlsma, Mark Levels (ROA) ecbo - De relatie tussen laaggeletterdheid en armoede A 1 conclusie

Nadere informatie

Utrecht, 2011 Nibud Scholierenonderzoek 2010-2011

Utrecht, 2011 Nibud Scholierenonderzoek 2010-2011 Utrecht, 2011 Nibud Scholierenonderzoek 2010-2011 Een onderzoek naar de inkomsten en uitgaven van de Nederlandse scholieren Samenvatting en conclusie Inhoudsopgave p. 3 p. 8 p. 11 p. 12 p. 15 p. 21 p.

Nadere informatie

door: R-Newt jongerenwerk de Twern Werkboek Omgaan met Geld

door: R-Newt jongerenwerk de Twern Werkboek Omgaan met Geld door: R-Newt jongerenwerk de Twern Werkboek Omgaan met Geld Les 1 Omgaan met Geld eze les leren jullie een aantal woorden die met het omgaan van geld te maken hebben, gaan jullie praten over geld en gaan

Nadere informatie

Kim Dalessi. K.dalessi@student.fontys.nl

Kim Dalessi. K.dalessi@student.fontys.nl 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Hallo!!...3 Aflevering 1...7 Opdracht 1...7 Opdracht 2...8 Aflevering 2...9 Opdracht 3...9 Opdracht 4...10 Aflevering 3...11 Opdracht 6...12 Opdracht 7...13 Werkblad Logboek...14

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN

IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN IMPACTMETING VAN HET FINANCIEEL STUDIEPLAN - eindrapport - dr. M. Witvliet Y. Bleeker, MSc Regioplan Jollemanhof 8 09 GW Amsterdam Tel.: + (0)0 5 5 5 Amsterdam,

Nadere informatie

TELLING DECEMBER 2007: LEERLINGEN MET DIAGNOSE AUTISME Koen Scheurweg, Stafmedewerker beleidsondersteuning, VVKBuO

TELLING DECEMBER 2007: LEERLINGEN MET DIAGNOSE AUTISME Koen Scheurweg, Stafmedewerker beleidsondersteuning, VVKBuO TELLING DECEMBER 2007: LEERLINGEN MET DIAGNOSE AUTISME Koen Scheurweg, Stafmedewerker beleidsondersteuning, VVKBuO Onderstaand artikel geeft u, op basis van de tussentijdse telling door het VVKBuO, ten

Nadere informatie

HUMO enquête naar de koopkracht

HUMO enquête naar de koopkracht HUMO enquête naar de koopkracht Steekproef N= 1000 respondenten representatief voor de Nederlandstalige 20-plussers (geen studenten) Methode Combinatie van telefonisch (23%; bij 65-plussers) en online

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Alcohol

GO Jeugd 2008 Alcohol GO Jeugd 2008 Alcohol Samenvatting alcohol Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 63% van de Friese 12 t/m 18 jarigen wel eens alcohol heeft, 51% nog in de vier voorafgaand aan het

Nadere informatie