active aging Elke dag de eerste

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "active aging Elke dag de eerste"

Transcriptie

1 active aging Elke dag de eerste

2 Inhoud Voorwoord 7 Inleiding 9 Colofon Opdrachtgever de bonden in de sectoren overheid en onderwijs Begeleidingscommissie Xander den Uyl - ACOPFNV, Willem Jelle Berg - CNV, Cees Michielse - CMHF en Jacques van Hulsen - Ambtenarencentrum Auteur Louis Thijssen - Loyalis Kennis & Consult b.v. Met medewerking van Jacqueline ter Haar - ABVAKABOFNV en Myriam Lieskamp - CNV Onderwijs Projectleiding John Buissink - De Blauwe Schuit Tekst- en eindredactie Rieke Veurink - Pastoor Tekst Portretfotografie Manon Vonk - VonkFactor 13 Ontwerp Ynze Moedt en Jeffrey van Mierlo - fwd concept 1. Jouw leven, jouw keuzes De twintiger De dertiger De veertiger De vijftiger De zestiger 2. Tijd en geld Studiefaciliteiten Functioneringsgesprekken, jaargesprekken, POP Meer of minder werken Levensloop: sparen voor vrije tijd Verlofregelingen Flexibel werken Thuiswerken Loopbaanadvies en mobiliteit Aanvullende arbeidsongeschiktheidsverzekeringen Aanvullende nabestaandenverzekering Sparen of beleggen Seniorenregelingen 3. Bij wie kun je terecht? Dit boekje is financieel mogelijk gemaakt door 5

3 Voorwoord Elke dag nieuwe kansen Zeg eens eerlijk: hoe vind jij het op je werk? Wat vind je uitdagend? En waar ben je eigenlijk wel op uitgekeken? Hoe zie je je toekomst? Het is verstandig om jezelf af en toe deze vragen te stellen. En iets te doen met de antwoorden. De reden is eenvoudig: je bent steeds meer zelf verantwoordelijk voor veranderingen in je carrière en je financiële regelingen. Ook je werkgever heeft de verantwoordelijkheid je in iedere levensfase vitaal en gemotiveerd te houden. Want vergrijzing en ontgroening op de arbeidsmarkt dwingen iedereen na te denken over een manier om gemotiveerd, gezond en duurzaam aan het werk te blijven. Het is belangrijk dat je werk doet dat past bij je capaciteiten en ambities. Nu, maar ook in de toekomst. Wij als bonden in de overheids- en onderwijssectoren willen je daar natuurlijk bij helpen. Bijvoorbeeld door in CAO s met werkgevers steeds meer afspraken over levensfasebeleid te maken. organisatie, praten mee over belangrijke onderdelen van sociaal beleid, bewaken de voortgang ervan en zorgen ervoor dat het onderwerp op de agenda van hun werkgever komt. Bovendien ondersteunen we individuele werknemers. We houden scholingen, trainingen, workshops, brengen brochures uit en zetten (loopbaan)consulenten in. Op die manier vergroten we de kennis over de instrumenten en regelingen en helpen we werknemers om bewuste keuzes te maken. De werknemer kan hierdoor beter communiceren met zijn leidinggevende of P&O-adviseur en is beter in staat om vorm aan zijn loopbaan te geven. Dit boekje sluit aan bij de ontwikkeling van levensfasebeleid in overheids- en onderwijsorganisaties. We zijn blij dat Loyalis hieraan financieel heeft bijgedragen. We hopen dat je na het lezen van dit boekje werkelijk ervaart dat elke dag nieuwe kansen biedt. Verder denken we mee over kwaliteitsverbetering van ondernemingsraden, medezeggenschapsraden en personeelsvertegenwoordigingen. Zij controleren immers de implementatie van de CAO-afspraken in de 7

4 Inleiding Elke dag nieuwe kansen. Dat is de titel van dit boekje. Niet voor niets. Want veel meer dan vroeger, moet je tegenwoordig zelf keuzes maken rond je loopbaan en je pensioen. Standaard regelingen worden steeds meer afgeschaft en vervangen door bijvoorbeeld individuele regelingen. Dat brengt vragen met zich mee. Dit boekje helpt je op weg met de antwoorden. Gelijkmatigheid was jarenlang het kernwoord van een gemiddelde Nederlandse loopbaan. Je begon rond je twintigste met werken, ging door tot ergens rond je zestigste en vertrok dan met zeventig procent van je laatstverdiende loon. En misschien een gouden horloge van de werkgever. Veranderingen voor jong en oud Maar tijden veranderen. Nederland vergrijst. Het is belangrijk dat mensen langer gemotiveerd en met plezier kunnen doorwerken. Bovendien hebben we de kennis en ervaring van ouderen hard nodig. Dat heeft gevolgen voor iedereen. Niet alleen voor de ouderen die gedacht hadden dat ze eerder konden stoppen, maar ook voor jongeren die nog een heel carrièrepad voor zich hebben. Zachte en harde kanten Het belangrijkste verschil met vroeger is dat je zelf steeds meer keuzes kunt en moet maken. Zowel rond de zachte, als voor de harde kanten van je werk. Hoe zorg je ervoor dat je gemotiveerd blijft? Hoe blijf je je ontwikkelen? Welke kant wil je op? Wil je meer leidinggeven? Of juist inhoudelijke verdieping? Dat zijn de zachte vragen rond je werk. Maar er zijn ook harde, financiële vragen: hoe regel ik dat ik meer of juist minder kan werken? Is een sabbatical leave haalbaar? Hoe kan ik werk en kinderen goed combineren? Kennis van bonden Dit boekje is een gezamenlijke uitgave van de bonden in de sectoren overheid en onderwijs en financieel mogelijk gemaakt door Loyalis. We hebben onze kennis gebundeld om jou op weg te helpen bij het maken van keuzes die bij jou passen. De tekst bestaat uit drie delen. In het eerste deel beschrijven we verschillende leeftijdsfases, en de keuzes die erbij komen kijken. Daarna zetten we alle keuzes rond tijd en geld nog eens op een rij. En tot slot hebben we een overzicht gemaakt van personen en instanties waar je terecht kunt met vragen en voor advies. 9

5 Hoofdstuk 1: Jouw leven, jouw keuzes Hoe je in je werk staat, en welke keuzes je wilt maken, is afhankelijk van een aantal variabelen: je leeftijd bijvoorbeeld, je carrièreprofiel, je generatie en de samenstelling van je familie. In dit boekje hebben we ervoor gekozen om in te zoomen op de Het ritme van je mentale leven is dat je tot ongeveer je veertigste alleen maar vooruit gaat. Je groeit en je hebt meer dan genoeg energie. Zo tussen je veertigste en je vijftigste komt deze flow wat tot stilstand. Een van de redenen dat sommige mensen in een midlifecrisis terecht komen. variabele leeftijd. Of, meer precies: levensfase. Natuurlijk heeft niet iedereen dezelfde kenmerken en behoeften, maar de grote lijn zal herkenbaar voor je zijn. Bovendien is een indeling naar levensfase praktisch voor jou als lezer. Je hoeft niet eerst een test in te vullen over welk profiel er bij je past, of welke dingen je naast je werk wilt doen. Je hoeft alleen maar de paragraaf te lezen die aansluit bij jouw leeftijd. En wil je daarna meer weten? Dan kun je in het laatste hoofdstuk kijken voor meer informatie. Elk leven heeft een ritme Er is veel onderzoek gedaan naar ontwikkeling in het menselijk leven. En de meeste wetenschappers zijn het er wel over eens dat elk leven een ritme heeft. Zowel biologisch (puberteit of menopauze) als mentaal. Over dat mentale ritme is veel gepubliceerd. De relatieve rust die je als veertiger hebt, zorgt ervoor dat je de tijd hebt om na te denken. Bijvoorbeeld over je persoonlijkheid en wat je zoekt in je werk. Hier kan het grofweg twee kanten op gaan. Of je gaat grondig op zoek naar wat je echt beweegt, of je stapt er overheen. In het eerste geval kun je ervoor zorgen dat je tot je pensioen opnieuw een groei doormaakt. Bijvoorbeeld omdat je nieuwe taken gaat uitoefenen. Kies je ervoor om de wezenlijke vragen te negeren, dan is de kans groot dat je carrière vanaf je vijftigste alleen maar achteruit gaat. Je gaat dan mentaal met pensioen. Hoe voorkom je dit? Hoe zorg je ervoor dat elke werkdag blijft voelen als de eerste? Vol mogelijkheden en energie? Daarover gaat dit hoofdstuk. We beschrijven de lezer hier als hij. En niet als hij of zij. Dit hebben we gedaan om de tekst leesbaar te houden. Woorden als twintiger zijn mannelijk. Natuurlijk is dit hoofdstuk net zo goed bedoeld voor vrouwelijke lezers. 11

6 menu De twintiger I m coming up So you better get this party started Pink 13

7 Daar sta je dan: de twintiger. Diploma op zak. Klaar voor de eerste stappen in de werkende wereld. Je zit vol ambitie, wil hard werken en uitgedaagd worden. Je wilt je talenten inzetten. Maar waar blink jij in uit? Zo werkt de twintiger Als twintiger wil je actie. Je werkt graag hard, houdt van afwisseling in je werk en ziet graag snel resultaat. Taken of projecten die pas op langere termijn tot resultaat leiden, boeien je wat minder. Een vaste baan en een goed salaris zijn natuurlijk wel fijn, maar jij vindt het belangrijker dat je veel nieuwe ervaringen opdoet. Zo ontwikkelt de twintiger zich De twintiger wil groeien. Persoonlijk en zakelijk. Dat kan dankzij feedback op je werk en je gedrag. Je hoort graag hoe je het doet en hoe je overkomt op anderen. Je vindt het prettig als iemand zijn waardering uitspreekt. Tegelijkertijd kan je door kritiek soms aan jezelf gaan twijfelen. Daarom is het goed als je je werk en ervaringen kan delen met collega's. Ook heb je als twintiger belang bij een mentor of coach die jouw ambities en enthousiasme kanaliseert. Je ontdekt zo steeds beter wat je niet en wat je wel ligt. Dit inzicht is de basis voor je verdere ontwikkeling. Risico s voor de twintiger De twintiger is enthousiast en kan van de ene opdracht naar de andere fladderen. Je loopt hierdoor het gevaar dat anderen je niet bijhouden en afhaken. Of dat men jouw gedrevenheid als roekeloosheid ervaart. In je privéleven zoek je vaak ook nog spannende momenten op. Dat kan je werk wel eens onder druk zetten. Collega's reageren niet altijd even genuanceerd op dit gefladder. Door hun reacties kan je je wel eens gekleineerd voelen en soms wat al te emotioneel reageren. Uitdagingen voor de twintiger Het is voor jou als twintiger belangrijk dat je een goed beeld krijgt van je eigen mogelijkheden en onmogelijkheden. In je enthousiasme en experimenteerdrang raak je het genuanceerde beeld van jezelf misschien wel eens kwijt. Een collega, mentor, coach of leidinggevende kan je hierbij helpen. Sta je hiervoor open, dan ontdek je gaandeweg wat voor jou de juiste loopbaankeuze is. Je wordt zelfstandiger en weet steeds beter op welk vakgebied je je verder wil bekwamen en scholen. Steven de Jong is 27 jaar en werkt als promovendus bij de Universiteit Maastricht. Dit jaar hoopt hij doctor in de kennistechnologie te worden. Steven is pas getrouwd en woont in Maastricht. Promovendus zijn, is een stressvol bestaan. Je moet heel veel zelf uitzoeken. Ik ben op zoek naar mijn grenzen, mogelijkheden en onmogelijkheden. Welk promotieonderzoek ga ik doen? Wie ga ik vragen als promotor? Hoe zet ik het onderzoek op? Je bent weliswaar in de twintig en afgestudeerd, maar als wetenschapper sta je onder aan de ladder. Het is weer allemaal nieuw. Mensen verwachten dat je allemaal verstandige beslissingen neemt Nog zoveel proberen Bijna elke promovendus raakt tijdens de vier jaar onderzoek dan ook minstens één keer zwaar in de put, vertelt Steven. Je hebt dan het gevoel dat je helemaal niets kunt. Heeft ook met de leeftijd te maken, denkt hij. De wereld verwacht dat je als eindtwintiger onderhand allemaal verstandige beslissingen neemt, zeker ook gezien je opleiding. Dat kan ik wel, maar eigenlijk heb ik daar nog geen zin in. Ik zie veel twintigers die proberen het volwassen worden zo lang mogelijk uit te stellen. We moeten nog zo veel proberen en doen. Misschien zijn we daarom met zo veel dingen tegelijk bezig. Reizen bijvoorbeeld. Als 14 15

8 promovendus kennistechnologie zit Steven niet alleen met zijn neus in de boeken of achter de computer. Hij reisde voor conferenties de afgelopen jaren naar onder meer Schotland, Australië en Portugal. En binnenkort komen daar Hongarije en de Verenigde Staten bij. Na het behalen van zijn doctorstitel hoopt hij in de VS een jaar verder onderzoek te kunnen doen. Om zijn vriendin zonder al teveel gedoe te kunnen meenemen, zijn ze onlangs getrouwd. Nou ja, ook uit liefde natuurlijk. Nieuwsgierig op je vijftigste Aan het einde van zijn promotieperiode begint hij ook een beetje zicht te krijgen op zijn toekomst. Hij kiest niet voor het soms grote geld van het bedrijfsleven. Steven is ook nog niet zo bezig met zaken als levensloop en pensioen. Ik begrijp wel dat ik iets moet regelen voor later, maar het is me nog veel te abstract en ver weg. Eerst wil hij echt wetenschapper worden, daarna misschien docent en ooit hoogleraar. Ik vind het ontzettend leuk om kennis op te doen, maar ook om kennis te delen en van anderen te leren. De basis van wetenschap is nieuwsgierigheid, dingen willen weten. De kunst is om op je vijftigste nog net zo nieuwsgierig te zijn als op je vijftiende. Favoriete song: The Start Of Something Beautiful van Porcupine Tree. The more I get to know the less find that I understand Favoriete componist: Jean Sibelius Tips voor de twintiger De zachte kanten van je werk Zoek collega s op en bespreek je ervaringen met hen In deze fase wil je veel leren over jezelf, over anderen en over je werk. Je vindt het daarom leuk om te werken met verschillende mensen; met hen kun je je ervaringen bespreken. Zoek die samenwerking dus op. Dat kan bijvoorbeeld door samen projecten te doen. Ook kun je in een groep mensen die je vertrouwt, praten over je ervaringen. Een functioneringsgesprek is een prima gelegenheid om je leidinggevende dit soort dingen te vragen. Spreek regelmatig met je leidinggevende Je vindt het prettig om feedback te krijgen van je leidinggevende. Zo kun je groeien en ontdek je steeds beter wat je zwakke en sterke kanten zijn. Bespreek daarom met je leidinggevende hoe het gaat. Je kunt bijvoorbeeld elke week of maand een vast moment inplannen voor evaluatie. Bovendien is een functioneringsgesprek hiervoor een goed moment. Want een functioneringsgesprek met je leidinggevende kan verder gaan dan alleen een evaluatie van je functioneren. Je kunt bijvoorbeeld bespreken of je behoefte hebt aan aanvullende werkervaring of scholing

9 Ga op zoek naar een mentor of coach Het is leerzaam om met collega s, goede vrienden of je leidinggevende te praten. Maar het is ook erg prettig om regelmatig contact te hebben met iemand die iets verder van je af staat. Bijvoorbeeld een coach of mentor. Door met hem of haar te praten over wat je meemaakt, krijg je zelfinzicht en ontdek je de richting die bij jou past. De harde kanten van je werk Kijk of er studiefaciliteiten zijn Je vindt het belangrijk dat je je blijft ontwikkelen. Bijvoorbeeld door het volgen van vak- of beroepsgerichte opleidingen. Daarom kan het goed zijn om een cursus te doen, vaardigheidstrainingen te volgen of bijvoorbeeld een seminar bij te wonen. Meestal is dat mogelijk in je organisatie. In vrijwel alle cao s zijn afspraken gemaakt over studieverlof en studiefaciliteiten en bijna elke organisatie heeft wel een scholingsbudget. Ook in een functioneringsgesprek of persoonlijk ontwikkelingsgesprek kun je dit aan de orde stellen. Overweeg of je meer of bijvoorbeeld in de avonduren mag werken Misschien vind je het prettig om in deze fase meer uren te maken dan je in je contract bent overeengekomen. De wet Aanpassing Arbeidsduur biedt de mogelijkheid je werkgever formeel te verzoeken je contract aan te passen. Vaak is in de cao wel het aantal uren per week gemaximeerd, tot bijvoorbeeld 40 uur per week. Houd er ook rekening mee dat je arbeidsduur vanaf de wijziging vaststaat. Wil je toch weer meer of minder werken, dan moet de werkgever je verzoek opnieuw beoordelen. Bedenk of je wilt sparen voor vrije tijd met de levensloopregeling Nu wil je waarschijnlijk veel en hard werken. Maar misschien denk je daar later anders over. Bijvoorbeeld omdat je op wereldreis wilt, of omdat je kinderen krijgt. Dit lukt alleen als je op tijd begint met sparen. De levensloopregeling is hier een goed middel voor. Zeker nu je jong bent. Het is relatief goedkoop en je hebt lang de tijd om te sparen. Je betaalt deze regeling niet alleen. Je werkgever draagt ook bij. En het biedt fiscale voordelen. Vraag je af of je vakantie-uren wilt verkopen Het kan zijn dat je niet al je vrije dagen op wilt maken. Dan kun je één keer per jaar vragen of je je vakantie-uren mag verkopen. Dit is één van de uitruilmogelijkheden van een cafetariamodel, waarbij de medewerker vrije tijd ruilt voor geld. Laat je hierover goed voorlichten, want de wet stelt wel beperkingen aan dit model. Bovendien hoeft je werkgever hier niet mee in te stemmen. Kijk of je een aanvullende arbeidsongeschiktheidsverzekering wilt afsluiten Waarschijnlijk sta je er niet bij stil, maar als je arbeidsongeschikt wordt, kan je inkomen dalen tot onder bijstandsniveau. Je hebt dan zeker te weinig geld om een huis te kopen of in het huis te blijven wonen dat je misschien al gekocht hebt. Daarom is het verstandig een aanvullende arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten. Overweeg om geld apart te zetten voor jezelf of om tegenvallers op te vangen Sparen en beleggen zijn manieren om geld apart te zetten voor de toekomst. Voor jezelf, om leuke dingen te doen, of om financiële tegenvallers op te vangen. Je kunt zelf kiezen hoeveel zekerheid je wilt. Van een klassieke spaarrekening, tot verschillende vormen van beleggen. Als je hiermee begint wanneer je nog jong bent, heb je langer de tijd om vermogen op te bouwen

10 De dertiger All for freedom and for pleasure Nothing ever lasts forever Everybody wants to rule the world Tears for fears 21

11 Het is spitsuur in het leven van de dertiger. De dertiger groeit in zijn werk. Je verantwoordelijkheden en ambitie nemen toe. Je maakt lange dagen en merkt dat je het lastig vindt de balans tussen werk en privé te realiseren. In dat privéleven gebeurt ook van alles. Een partner, een verhuizing, een verbouwing, kinderen. Hoe vindt jij de juiste balans? Zo werkt de dertiger Als dertiger blaak je van zelfvertrouwen en heb je veel ambities. Je weet wat je wil en je gaat ervoor. Hoewel je nog steeds veel interessant vindt, heb je nu meestal wel een professionele keuze gemaakt. Je wilt je nog verder bekwamen in je vak en je wil laten zien wat je kan. Daarbij werk je hard, doelgericht en zelfstandig. Het draait niet om perfectie maar om het resultaat. Je krijgt als dertiger graag uitdagingen en verantwoordelijkheid. En die kan je ook aan. Je kunt zaken beter beoordelen en kan beter plannen en organiseren. Samenwerken is ook geen punt, als de groepsambities maar aansluiten bij je ideeën. Je verbindt je steeds meer aan je werkgever en draagt graag bij aan de doelen van de leiders in de organisatie. Zo ontwikkelt de dertiger zich De dertiger kijkt nieuwsgierig naar oudere collega's om hem heen die het 'gemaakt hebben'. Je leert veel van hen en zoekt samenwerking. Je staat open voor feedback. Voorwaarde is wel dat deze concreet en doelgericht is. Alles wat je als dertiger ervaart en leert, voegt zich samen tot jouw unieke bijdrage. Hierin wil je blijven groeien; je bent ambitieus. De ene dertiger ontwikkelt zijn leidinggevende capaciteiten, de ander zijn vakbekwaamheid. Sommigen krijgen een promotie en een hoger inkomen. Hoe dan ook krijgt de dertiger meer invloed binnen het bedrijf. Risico s voor de dertiger Het leven van jou als dertiger is hectisch. Je hebt jonge kinderen, staat op het punt ze te krijgen of vraagt je af of je ze wil. Veel dertigers lopen het risico dat ze zo druk bezig zijn met zichzelf en hun ontwikkeling, dat ze de wereld om zich heen soms vergeten. Door hun dadendrang en resultaatgerichtheid zien ze anderen dan over het hoofd. Op het werk is het gevolg dat collega's zich gepasseerd voelen en dat ze je zien als iemand die op eigenbelang uit is. In je privéleven kan dit ertoe leiden dat je te weinig tijd besteedt aan je eventuele partner. Uitdagingen voor de dertiger De belangrijkste uitdaging voor jou als dertiger is dat je aandacht geeft. Op je werk is het goed dat je leert om de tijd te nemen voor mensen en te luisteren naar andere meningen. Daarnaast moet je met aandacht stilstaan bij je privéleven en tijd nemen voor de belangrijke keuzes die op je weg komen. De vraag 'wel of geen kinderen' dient zich immers aan. Het is soms een heel geregel met een baan, een partner en een kind, maar Nicole Vermeij (37) heeft het ervoor over. Zo leuk vindt ze haar baan als klantmanager re-integratie bij de gemeente Uithoorn. Nicole werkt 32 uur per week. Best veel eigenlijk, maar op dit moment wil ik niet minder werken. Dat gaat ook moeilijk in deze baan, waar ik regelmatig contact heb met cliënten en re-integratiebureaus. Dankzij de medewerking van haar werkgever en de onregelmatige diensten van haar partner hoeft dochter Katizia (vier jaar) toch maar twee middagen per week naar de oppas. De andere dagen ben ik er of is mijn partner bij haar thuis. Dat is een prettig idee. Quality time Nicole en haar partner moeten moeite doen voor Mijn werkgever geeft ruimte voor ambitie quality time met z n drietjes of wat tijd voor hen beiden. Maar één dag per week of in het weekend lukt dat meestal wel. Voor ons werkt het goed, zegt Nicole. Ze noemt zichzelf best nog ambitieus. Dat komt misschien ook omdat ik nog laat aan een studie ben begonnen. Op haar 26e zegde Nicole haar baan in de modewereld op en ging weer studeren, de hbo-opleiding Sociaaljuridische dienstverlening. Via een baan in het gevangeniswezen erg leerzaam belandde ze zeven jaar geleden bij de gemeente. Een fijne werkgever, waarvan ik alle mogelijkheden krijg om me verder te ontwikkelen. Mobieltje van de zaak Nicole heeft een rustiger baan dan veel van haar vriendinnen in het bedrijfsleven. Ze heeft het 22 23

12 gevoel dat vele van hen een hoger salaris met auto en mobieltje van de zaak met (over)uren en stress moeten betalen. Al heeft ze zelf ook een jaar achter de rug waarin ze af en toe het overzicht even kwijt was, geeft ze toe. Ik heb twee functies min of meer tegelijk gehad. Dat was druk. Gelukkig kon ik er thuis en op het werk goed over praten. Het heeft geen invloed gehad op mijn sociale leven. En ik neem mijn werk nooit mee naar huis, dat scheelt ook. s Avonds ben ik er voor mijn partner en Katizia. Als je werk je privéleven beheerst, zit je niet op de goede plek, is haar overtuiging. Verre toekomst Binnen de hectiek van de dag probeert Nicole te genieten van alles wat ze doet. Met de verre toekomst is ze nog niet bezig. De levensloopregeling hebben we ooit laten uitrekenen, maar dat was niet interessant genoeg. De rest is wel geregeld: sparen, pensioen, spaarloon, hypotheek en levensverzekeringen. Maar vraag haar niet naar de details. Hooguit bij het ontvangen van het jaarlijkse pensioenoverzicht staan zij en haar partner er even bij stil. Misschien is het kortzichtig, maar we leven nu. Favoriete popsong: Girl van Anouk Tips voor de dertiger De zachte kanten van je werk Zorg voor het behoud van balans Je bent vrijwel de hele dag aan het plannen. Je neemt veel werk aan, maakt lange dagen en hebt ook nog een druk privéleven. Je vindt het lastig om in balans te blijven. Vraag daarom hulp bij je leidinggevende. Je kunt op verschillende manieren de balans terugvinden. Bijvoorbeeld door een cursus timemanagement waarin je beter leert plannen. Een andere mogelijkheid is dat je regelmatig met een coach afspreekt. Ook kun je je leidinggevende vragen om je actief te ondersteunen bij je planning. In ieder geval is het belangrijk dat je zelf duidelijke prioriteiten stelt. Hoeveel tijd wil je aan privé en aan werk besteden? Vraag om taken waarin je je kan profileren Je weet steeds beter welk carrièrepad je wilt volgen. Het is logisch dat je behoefte hebt om je te profileren. Geef aan waar je exact behoefte aan hebt. Wil je bijvoorbeeld meer complexe en verantwoordelijke taken? Wil je juist meer coördinerende en leidinggevende taken? Of wil je je organisatie ook graag buiten het bedrijf vertegenwoordigen en participeren in professionele netwerken? 24 25

13 Vraag om feedback Je werkt graag zelfstandig. Je hebt het liefst dat iedereen je je gang laat gaan. Maar je wilt ook veel leren, werkinhoudelijk en persoonlijk. En je weet van jezelf dat je in je gedrevenheid je collega s tekort kan doen of dat je niet altijd genoeg oog hebt voor de belangen of wensen van je omgeving. Daarom sta je zeker open voor feedback. Zolang deze concreet en doelgericht is. Vraag hierom bij je leidinggevende of bij collega s. De harde kanten van je werk Bedenk of je (tijdelijk) minder wilt werken Nu is het waarschijnlijk spitsuur in je leven. Je kinderen, je werk, je hobby s: je moet het allemaal combineren. Dan kan het fijn zijn om (een tijdje) minder te werken. Dit kan op verschillende manieren: via ouderschapsverloffaciliteiten, het gebruik van je levensloopregeling, het kopen van vrije dagen, maar ook via het wettelijk recht op aanpassing van je overeengekomen arbeidsduur. De eerste mogelijkheden zijn een tijdelijke aanpassing, de laatste verandering wordt echt vastgelegd in je contract. Wil je terugveranderen? Dan moet je dat opnieuw aanvragen. Over deze aanpassing lees je meer in het hoofdstuk Tijd en Geld. Ouderschapsverlof duurt standaard 26 weken, maar spreiding is in overleg mogelijk. Je werkgever mag verlof niet weigeren. Wel is het belangrijk dat jullie samen goed overleggen. In veel cao s wordt loon tijdens ouderschapsverlof gedeeltelijk doorbetaald en blijft de pensioenopbouw tijdens het verlof in stand. Bovendien heb je recht op een extra belastingkorting. Vraag je af of je je werktijden flexibel wilt indelen Elke dag om half negen op je werk zijn, kan lastig zijn als je ook nog je kinderen naar school of naar de crèche moet brengen. Dan is het handig om je leidinggevende te vragen of je je werktijden flexibel kunt indelen. De meeste cao s bieden de mogelijkheid om te schuiven met werktijden. Je vindt je cao bijvoorbeeld via de websites van de vakbonden. Overweeg of je meer thuis wilt werken De mogelijkheid om vanuit huis te werken wordt steeds populairder. Voordeel is dat je zelf je tijd en werkzaamheden kunt indelen en zo beter in staat bent werk en privétaken te combineren. Thuiswerken kan alleen in overleg met je werkgever, maar vooral grotere organisaties geven steeds vaker de mogelijkheid tot telewerken. In de cao vind je regels over bijvoorbeeld de inrichting van je werkplek of vergoedingen voor gemaakte kosten. Bedenk of je wilt investeren in trainingen Je carrièrerichting wordt steeds duidelijker. Met een training kun je dit proces ondersteunen of zelfs versnellen. Kies daarom voor vaktechnische trainingen om inhoudelijk sterker te worden. En investeer daarnaast in trainingen op het gebied van leidinggeven, sociale vaardigheden en efficiënt samenwerken. De afspraken die je maakt, kun je vastleggen in je Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP). Overweeg om je nabestaandenpensioen aan te vullen Misschien heb je inmiddels een partner en kinderen. Dan is het verstandig om een aanvullende nabestaandenverzekering af te sluiten. Want als je komt te overlijden, moeten je partner en kinderen het met veel minder doen. Zeker als je bedenkt dat je partner wellicht minder gaat werken om meer tijd bij de kinderen te kunnen zijn. Kijk of je wilt sparen voor vrije tijd Het principe van de levensloopregeling is eenvoudig: je spaart voor vrije tijd. En hoe langer je spaart, hoe meer je opbouwt. Daarom is het handig om nu deel te gaan nemen aan de levensloopregeling. Je geeft jezelf de kans om bijvoorbeeld een sabbatical te nemen rond je veertigste, of om eerder te stoppen met werken. Probeer de financiële gevolgen van arbeidsongeschiktheid te beperken Inmiddels heb je waarschijnlijk heel wat opgebouwd: gezin, een huis en een prettig leven. Dat wil je graag houden. Ook als je arbeidsongeschikt wordt. Overweeg daarom om een goede arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten. Wacht er niet te lang mee. Juist in goede tijden sluit je zo n verzekering relatief eenvoudig af. Ga na of je geld opzij wilt zetten voor bijvoorbeeld de studie van je kinderen Hoe langer je spaart, hoe meer je straks te besteden hebt. Zo simpel is het. Als je nu geld opzij zet, bijvoorbeeld door te sparen of te beleggen, kunnen je kinderen straks studeren zonder dat jij het in je portemonnee voelt. Of heb jij straks genoeg geld om bijvoorbeeld een nieuwe auto te kopen

14 4 De veertiger Is dit alles? Doe maar 29

15 Als veertiger heb je je laten zien. Jouw unieke bijdrage aan het werk en het leven is duidelijk geworden. Voor jouw omgeving en voor jezelf. Ook in materieel opzicht heb je waarschijnlijk niets te klagen. Het ritme dat je leven de afgelopen twintig jaar had, verandert. En dat ambities terechtgekomen? Is wat ik nu doe, dat wat echt bij mij past? Het ritme van het leven zorgt ervoor dat de drive naar voren van de twintiger en de dertiger afneemt. Daardoor kom je als veertiger in rustiger vaarwater en komen levensvragen als het ware vanzelf boven borrelen. En dat brengt een nieuwe onrust met zich mee. Uitdagingen voor de veertiger De grote kans voor jou als veertiger is je echte ik te scheiden van de strategieën die je in de loop der jaren hebt opgebouwd. Zo ontdek je immers wie je echt bent en hoe je de tweede helft van je loopbaan kunt inrichten naar je eigen wensen. Dit maakt dat je weer een gouden carrière voor je hebt. Dit is ook voor de omgeving prettig. Want de nieuw verworven inzichten maken jou als veertiger milder. Je hebt je eigen onvolkomenheden geaccepteerd en zal daardoor ook minder streng zijn naar anderen. brengt levensvragen boven. Zo werkt de veertiger Werk vervult in het leven van de veertiger een dubbele functie. Enerzijds biedt het afleiding van het nadenken over de grote levensvragen. Het biedt houvast. Tegelijkertijd zorgt werk ervoor dat de veertiger moeilijker toekomt aan het nemen van afstand die nodig is voor een goede heroriëntatie. En de behoefte aan heroriëntatie is er. In deze periode gaat er veel tijd en energie zitten in het zoeken naar antwoorden. Daardoor ben je als veertiger in je werk vaak wat minder resultaat- en productiegericht dan daarvoor. Bovendien zie je soms op tegen sommige taken. Ook voor de werkomgeving kan deze periode verwarrend zijn. Collega's zien dat er iets met je aan de hand is. Maar wat? Meestal praat je niet gemakkelijk over je vragen en onzekerheden. Je ziet het als een falen, en bovendien heb je er zelf nog te weinig vat op. Zo ontwikkelt de veertiger zich Jij als veertiger realiseert je dat je ergens halverwege je leven bent en voelt de onherroepelijke teruggang van je fysieke vermogens. Je maakt een balans op. Wat is er van mijn Ook in je omgeving veranderen dingen. Je eventuele kinderen worden ouder en beginnen hun eigen weg te zoeken. Ze vragen om een andere rol, minder verzorgend en sturend, meer begeleidend. Voor de veertiger een extra reden om na te denken over de vraag: wie ben ik echt? Je komt misschien tot de ontdekking dat je de afgelopen jaren strategieën hebt opgebouwd om je te handhaven in privé en werk. En daarmee een persoonlijkheid hebt gecreëerd die niet meer strookt met je eigenlijke ik. Risico s voor de veertiger Het zoeken naar antwoorden kan jaren in beslag nemen. Sommige antwoorden komen eenvoudig, naar anderen moet je lang zoeken. Alsof je als veertiger in een doolhof zit. Al met al kan dit veel onrust opleveren. Hoeveel? Dat verschilt sterk per persoon. De een vindt na verloop van tijd dat hij per saldo niks te klagen heeft, terwijl de ander zich gedesoriënteerd blijft voelen. Dat kan zich uiten in piekeren en slapeloosheid, maar ook in heftiger lichamelijke psychische verschijnselen. Toch moet je hier als veertiger doorheen. Ontken je je vragen en diepste behoeften? Dan is de kans klein dat je je in je werk en privé-leven nog succesvol ontwikkelt. Jonneke Thijssen (46), werkt sinds 1992 bij het ministerie van VROM in verschillende functies. Nu als hoofd Bedrijfsbureau van de VROM-raad, vier dagen per week. Ze zit in haar vijfde reorganisatie als ambtenaar en gaat daar zeer relaxt mee om. Want er is meer dan werk, weet ze. Bijvoorbeeld haar man en twee kinderen, van acht en negentien jaar. Tot mijn vragen beantwoord zijn, geniet ik van wat ik heb Jonneke heeft aardig haar balans gevonden tussen werk en privé, tussen carrière en persoonlijke ontwikkeling. Dat kan ook heel goed bij haar werkgever, die bijvoorbeeld thuiswerken faciliteert. Toch twijfelt ze nog wel eens. Ik vind heel veel dingen leuk. Dat had ik vroeger en dat heb ik nu nog. Als ik er bij stil sta, realiseer ik me dat vroeger 30 31

16 leuk voor een baan het enige criterium was. Dat resulteerde in een CV als een fraai quilt: Jonneke werkte in een rouwcentrum, in de horeca, in hotels in Spanje en op de Antillen, ze deed personeelswerk en public relations. Ik bleef nooit ergens heel erg lang. Ambities Sinds ze bij VROM zit, is haar nomadenloopbaan voorbij. Maar nog steeds vindt ze heel veel leuk en zorgt dat soms voor twijfel. Al heeft Jonneke haar selectiecriteria wel uitgebreid. Ik ben selectiever geworden. Ik kan de zekerheid van mijn ambtenarenbestaan wel waarderen. Plus het gegeven dat ik op de fiets naar het werk kan. Heerlijk, een luxe. Dat ga ik niet opgeven als het niet perse nodig is. Haar twijfel gaat meer over de keuze tussen persoonlijke- en loopbaanontwikkeling. Waar liggen mijn ambities? Waar wil ik nu echt naar toe? Nog een stap maken in mijn werk? Financieel heb ik het thuis op orde. Ik vind werken nog steeds leuk. Werk is altijd een belangrijk deel van mijn leven geweest. Dat wordt nu minder, merk ik. Ik zeg niet meer overal ja op. Wel wil ik me wel blijven ontwikkelen. Ontwikkeling als mens Aan de andere kant zijn er haar ambities op het persoonlijke vlak. Een tijdlang heeft Jonneke meer aandacht gegeven aan haar ontwikkeling als mens. Maar ook het werk blijft trekken. Als ik aan het werk ben, denk ik ik zou best wat meer willen doen en als ik thuis ben bij de kinderen is het precies andersom. Ik ben daar nog niet uit, concludeert ze. Om te besluiten dat ze een tevreden ambtenaar, partner en moeder is. Dus tot de tijd dat ik mijn eigen vragen beantwoord heb, geniet ik van wat ik heb: een mooi gezin, fijne collega s en een lieve man. Genieten is makkelijker doordat Jonneke haar toekomst financieel op orde heeft. Ze bouwt al ruim vijftien jaar pensioen op en heeft twee vorige aanspraken kunnen meenemen. Ook voor het partnerpensioen legt ze in. Voor de korte termijn doet ze mee aan levensloopsparen. Zodat ik om het jaar de hele schoolvakantie van de kinderen vakantie kan opnemen. En als zo veel vakantiedagen niet meer nodig zijn, is dat ook nog een extra potje voor later. Favoriete song: Burbujas de amor (liefdesbubbels), Juan Luis Guerra Tips voor de veertiger De zachte kanten van je werk Geef aan waar je behoefte aan hebt Allerlei vragen houden je bezig in deze fase. Je hebt tijd nodig om zaken op een rijtje te zetten. Dit vraagt energie. Vertel je leidinggevende waar je behoefte aan hebt. Alleen dan kan deze je begeleiden. Je kunt een keer per week of maand een gesprek inplannen met je leidinggevende. Ook kun je het buiten de organisatie zoeken. Zo kun je hulp krijgen van een professionele begeleider of coach. Vraag om aanpassing van taken Misschien heb je niet zozeer behoefte om van werk te veranderen, maar eerder om de inhoud van je taken aan te passen. Bespreek de mogelijkheden voor verbreding van het takenpakket met meer verantwoording, minder routine, projectmatiger taken, of ruimte voor functieroulatie. De harde kanten van je werk Kijk serieus naar je loopbaan Misschien wil je met je werk een andere richting 32 33

17 inslaan. Dan kan het goed zijn om heel precies uit te zoeken wat je wel en niet wilt en kunt. In cao s zijn ook regelingen opgenomen die daarbij behulpzaam kunnen zijn. Bijvoorbeeld een recht op een loopbaanadvies. Of de mogelijkheid tot het doen van een vertrouwelijke loopbaanscan samen met een professionele loopbaandeskundige. Bij een loopbaanadvies kijkt een onafhankelijke deskundige naar jouw situatie. Ook de vakbonden bieden vaak advies aan. Ga na of je meer of minder wilt werken Je kinderen worden ouder. Misschien wil je weer fulltime werken. Misschien vind je het leuk om dingen naast je baan te doen, en dus minder te werken. Ga na of je een periode gebruik wilt maken van je gespaarde geld voor levensloopverlof. Voor studie, vrijwilligerswerk of een sabbatical. Het is ook mogelijk om extra vrije uren te kopen. En daarmee dus even korter te werken. Een meer definitieve aanpassing van de omvang van je arbeidscontract kun je bespreken met je werkgever. Eventueel met een beroep op de Wet aanpassing arbeidsduur. Overweeg om een aanvullende verzekering voor je nabestaanden af te sluiten Natuurlijk denk je liever niet na over de dood. Maar als je komt te overlijden, wil je wel graag dat je partner en kinderen goed verzorgd achterblijven. Dit regel je met een aanvullende nabestaandenverzekering. Zo zorg je ervoor dat je nabestaanden er in financieel opzicht niet teveel op achteruit gaan. Kijk of je er met levensloop voor wilt zorgen dat je eerder kunt stoppen met werken Je verdient nu wat meer en sparen wordt daardoor gemakkelijker. Overweeg om deze extra ruimte te gebruiken om mee te doen aan de levensloopregeling. Als je nu begint ben je nog vroeg genoeg om ervoor te zorgen dat je bijvoorbeeld eerder kunt stoppen met werken. Voorkom dat je veel verliest als je arbeidsongeschikt wordt Je hebt in financiële zin al heel wat opgebouwd. Misschien een huis, een auto, een caravan. Dat is mooi. Maar je hebt daarmee ook veel te verliezen. Bijvoorbeeld als je arbeidsongeschikt wordt. Het was mooi geweest als je je hiervoor al aanvullend verzekerd had. Maar het is nog niet te laat. Je premie is een percentage van je inkomen. Bedenk of je geld opzij wilt zetten voor leuke dingen Als je kinderen hebt, gaan die inmiddels waarschijnlijk naar school. En heb je meer tijd om te werken. Misschien heb je daardoor ook wat meer financiële ruimte. Handig om een deel van die ruimte te reserveren. Zodat je leuke dingen kunt doen, of bijvoorbeeld om de studie van je kinderen te betalen. Dat kan via sparen of beleggen. Met net zoveel of weinig zekerheid als jij prettig vindt

18 side 1 5 De vijftiger Sweet child in time, you ll see the line The line that s drawn between the good and the bad Deep Purple 37

19 Rustiger vaarwater. Daarin ben je als vijftiger terechtgekomen. Of je ook tevreden bent, hangt ervan af hoe je als veertiger te werk bent gegaan. Heb je een goed antwoord gevonden op je levensvragen, dan wordt je een steunpilaar voor collega's. Ontken je wat je werkelijk wil, dan loop je het risico dat je cynisch of onverschillig wordt. En wordt je een blok aan het been. Zo werkt de vijftiger Als vijftiger kan je grofweg op twee manieren in je werk staan: als iemand die een nieuwe rol gevonden heeft, of als iemand die niet over de dilemma's van de periode ervoor gekomen is. In het eerste geval ben je tevreden met jezelf. Je hoeft je niet meer te profileren en hecht niet meer aan de status van je functie. Je geeft door je inzicht en vrije denken steeds meer leiding aan anderen. Je hebt meer interesse voor de grote lijnen dan voor details. Je kunt goed luisteren en inspireren, en bent gericht op samenwerking. Als de vijftiger geen nieuwe levensoriëntatie heeft gevonden of zich niet erkend voelt, dan gaat de ontwikkeling niet meer bergop. Je houdt dan vast aan het verleden ('is het niet goed dan zoals we het altijd hebben gedaan?') en ervaart alle verandering als een bedreiging ('dat hebben we al zo vaak geprobeerd'). Je vindt het bijvoorbeeld moeilijk om te luisteren naar jongeren in de organisatie. Zo ontwikkelt de vijftiger zich Zowel privé als in het werk kan je je als vijftiger nog prima ontwikkelen. Voorwaarde is wel dat je met jezelf in het reine bent. Praktische situaties (bijvoorbeeld dat kinderen het huis uit gaan) geven dan nieuwe ruimte. Je krijgt de kans nieuwe dingen op te pakken. In je baan, vrijwilligerswerk of hobby. Risico s voor de vijftiger Zowel bij mannen als bij vrouwen treden er rond het 50e levensjaar hormonale veranderingen op. De gevolgen voor vrouwen zijn gemiddeld heftiger dan voor mannen. De mate waarin de vijftiger last heeft van deze menopauze (of penopauze) verschilt sterk. Van opvliegers en hoofdpijn tot concentratieproblemen en gewichtstoename. Het risico is dat de vijftiger alle emotionele klachten aan deze hormonale veranderingen wijt. Deze klachten kunnen ook te maken hebben met ontevredenheid, of met praktische zaken als ouders die verzorging nodig hebben. Uitdagingen voor de vijftiger Voor vijftigers die niet lekker in hun vel zitten, is het nog niet te laat. Ook ouderen kunnen veranderen. Daarvoor is het bijvoorbeeld goed dat je praat met een leidinggevende, of met een coach. Doe je dat niet, dan wordt je door je omgeving ervaren als een blok aan het been. Peter Doreleijers is 54 jaar en werkt bij Enexis (voorheen Essent Netwerk). Peter ontwerpt nieuwe stukken netwerk in West-Brabant. Althans, de helft van zijn werktijd. De andere 50 procent besteedt hij aan zijn werk voor de vakbond en medezeggenschap. Maar de laatste twee jaar is het in de praktijk meer een verhouding van 10 staat tot 90 procent, zegt hij. Netwerken ontwerpen doet Peter een jaartje of zestien, het vakbonds- en medezeggenschapswerk al zo n twintig jaar. Die twee functies houden hem scherp en voorkomen sleet. Met name in het werk voor de ondernemingsraad kan hij zich blijven ontplooien. Maar ook zijn eigenlijke baan is in de jaren zo veranderd dat het werk hem nog altijd boeit. Jongeren lopen harder, maar wij hebben meer ervaring Geen cynisme Geen spoor van cynisme bij deze vijftiger. Jonkies die hem in zijn werk voorbij lijken te rennen? Peter kan het goed zien. Ze lopen misschien harder, maar wij hebben meer ervaring, zegt hij. Je doorziet dingen beter en sneller. Ook in de medezeggenschap kan hij dankzij z n ervaring doseren. Je weet wanneer weerstand zinvol is en wanneer niet. Ach en het fysiek Ik denk niet dat ik mijn kinderen nog versla op de honderd meter, erkent hij met een lach. Het zij zo. Ik zie het als een feit, niet als belemmering of beperking. Berusting misschien? Studie Ook die andere gebeurtenissen die het leven van veel vijftigers typeren, accepteert hij als voldongen feiten: 38 39

20 zijn kinderen vliegen uit, zijn ouders zijn overleden. Emotie en verdriet, natuurlijk, maar ook acceptatie. Meer moeite heeft hij met overlijden van leeftijdgenoten en jongeren. Misschien omdat het dichterbij komt, maar ook omdat ze nog een grote periode van hun leven missen, hun dromen misschien niet meer waar kunnen maken. Dat hoort niet. Tips voor de vijftiger Maar dan is er meteen weer de blik op de toekomst. De combinatie van werk voor de medezeggenschap en het ontwerpen wil hij houden. En verder misschien een korte studie. Ik zoek nog steeds naar uitdagingen. Favoriete song: John Mellencamp Never too old De zachte kanten van je werk Ga op zoek naar een nieuwe rol Je hebt zoveel ervaring, rust en wijsheid vergaard dat je een goede coach kunt zijn voor anderen. Werk je graag met en voor mensen? Wil je graag je leidend vermogen inzetten? Dat hoeft niet per se een leidinggevende functie te zijn. Het gaat om ruimte voor deze rol. Bied daarom coachings- of mentorschapstaken aan. Daar heeft iedereen wat aan. Want zodra jij weg bent, gaat er veel kennis en ervaring verloren. Daarom is het voor jou én de organisatie belangrijk dat je op tijd begint met de begeleiding van nieuwkomers. Sta stil bij de gevolgen van de overgang De menopauze of penopauze kan van grote invloed zijn op je functioneren. Hoeveel last je ervan hebt, verschilt per persoon. Merk je dat je het moeilijk vindt om te accepteren dat je in een nieuwe levensfase bent beland? Met behulp van een coach of een programma voor persoonlijke groei kun je ontdekken hoe je weer je eigen verantwoordelijkheid op je kunt nemen. Hoe je positief kunt bijdragen aan je omgeving. Verleg je focus in je werk Doordat je ouder wordt en door de overgang, merk je misschien dat je minder aankunt. Houd hier rekening mee in je werk en bespreek het met je leidinggevende. Het is handig de focus van je werk te verleggen. Vraag je leidinggevende om je niet meer af te rekenen op productie, maar op kwaliteit. Ga na of je ingezet kunt worden voor kortere klussen. Vraag eventueel om in een wat rustigere werkomgeving te mogen werken. En geef aan dat je fysiek misschien wat minder kunt; je bent mogelijk in voor meer beleidsmatige en strategische taken. Deeltijddetachering kan een mogelijkheid zijn om dit te bereiken. Je werkt dan bijvoorbeeld twee dagen per week bij een andere werkgever om je te oriënteren op een andere loopbaan. De harde kanten van je werk Bedenk of je anders wilt werken Het kan zijn dat het werken je zwaarder valt. Je wordt immers ouder en komt in de meno- of penopauze. Het kan daarom prettig zijn om anders te werken. Bespreek met je leidinggevende wat de mogelijkheden zijn. Realiseer je dat je nog steeds recht hebt op scholing Ook nu heb je nog een behoorlijke arbeidzame periode voor de boeg. Soms moet je wel, omdat veel prepensioenregelingen minder gunstig zijn geworden. Je werk moet dan wel leuk blijven. Een manier om dat te bereiken is via functiegerichte scholing. Organisaties zijn geneigd 50-plussers te vergeten in scholingsplannen, maar een investering in je eigen ontwikkeling houdt je flexibel en betrokken bij het werk. Blijf scholing daarom claimen. Je kunt bijvoorbeeld scholing vragen voor het bijhouden van ontwikkelingen in het vak. Of om een overstap naar ander werk te maken. Je hebt vaak recht op loopbaanondersteuning en scholing om de verhouding tussen belastbaarheid en belasting te vergroten. Ga na in hoeverre welke regelingen voor senioren van toepassing zijn Er zijn veel ervaren werknemers die best langer willen doorwerken, maar naarmate je ouder wordt, nemen je fysieke krachten af. Daarom wil je misschien minder werken zonder dat je er financieel al te zeer op achteruitgaat. Daarvoor zijn seniorenregelingen. Bijvoorbeeld demotie, waarin je vrijwillig kunt vragen om een minder belastende functie, of regelingen waarmee je je werktijd kunt verminderen. Bovendien zijn er regelingen waarmee onregelmatig werken, ploegendiensten en nachtarbeid, niet meer verplicht zijn, maar vrijwillig kunnen. Ook kun je kijken of kortere werkdagen, extra vrije dagen en langere hersteltijden na het werk mogelijk zijn. Kijk of je meer regie wilt over je werktijden Het is best mogelijk dat je je nu prettig voelt bij een ander werkritme. Vroeg beginnen en vroeg naar huis, bijvoorbeeld. Overleg daarom met je leidinggevende of je je werktijden flexibel mag indelen. Overweeg geld opzij te zetten om je pensioen aan te vullen Het kan nog steeds aantrekkelijk zijn om te sparen of om deel te nemen aan de levensloopregeling. Bijvoorbeeld om eerder te stoppen met werken of aan het einde van je loopbaan wat minder te werken Bovendien is deelnemen aan levensloop fiscaal interessant. Je haalt er mogelijk belastingvoordeel mee

21 6 De zestiger Speaking words of wisdom Let it be Beatles 43

22 Als zestiger hoef je niets meer. In alle rust en wijsheid kan je de laatste jaren van je werkende leven invulling geven. Nog steeds voel je grote betrokkenheid met het bedrijf, maar je rol daarin neemt af. En dat accepteer je. Zo neem je beetje Zo ontwikkelt de zestiger zich Als de zestiger ervoor kiest om niet meer mee te doen aan de ratrace, kiest hij voor innerlijke verstilling. En dat is niet hetzelfde als inactiviteit. Je bent nog steeds erg betrokken, maar kunt accepteren dat anderen keuzes maken die niet de jouwe zouden zijn. bij beetje afscheid van je werk. Zo werkt de zestiger Naarmate mensen ouder worden, worden de onderlinge verschillen groter. Bijvoorbeeld omdat de fysieke beperkingen van de een groter zijn dan van de ander. Maar ook omdat de een na zijn veertigste een nieuwe groei heeft doorgemaakt, en de ander niet. Ook de manier waarop je als zestiger naar de toekomst kijkt, verschilt. Voor sommigen is de aanstaande pensionering een bevrijding, anderen verheugen zich op nieuwe activiteiten en rollen buiten het werk. De wijsheid die de zestiger kan hebben, biedt de mogelijkheid bestuursfuncties te vervullen. Risico s voor de zestiger Sommige zestigers zien op tegen hun pensionering. Daardoor krijgen ze soms alsnog de behoefte om zich aan te passen aan de buitenwereld. Om zo gezien en erkend te worden. Eigenlijk creëert de zestiger dan opnieuw strategieën die niet wezenlijk van zichzelf zijn. Dit levert onrust en ontevredenheid op. Uitdagingen voor de zestiger Grootouderschap, letterlijk en figuurlijk. Dat is de kans voor de zestiger. Gewoon zichzelf zijn. Onzelfzuchtig en beheerst. Eenvoudig en stil je wijsheid delend. Het geeft de mogelijkheid zonder frustratie te genieten. Docent Math Fussel is 60 en stoppen op zijn 65e is nog geen uitgemaakte zaak. Daarvoor is het werk te leuk en kleven er aan het nietsdoen ook mindere kanten. Math voelt zich fris genoeg. Ook omdat hij al een aantal jaren geleden een dag minder is gaan werken. Pensioen is geen lange vakantie, maar het einde van je werk over allerlei wettelijke regelingen en cao-afspraken. Zelf maakte hij gebruik van zo n regeling: hij werkt een dag minder per week, waarvoor hij zeven procent salaris inleverde. Die vrije dag is voor Math een soort uitloopdag. Math geeft les in personeelswerk en arbeidsvoorziening aan het regionaal opleidingscentrum (ROC) Landstede in Zwolle. Lessen die onder andere gaan Rust en lucht Ik werk regelmatig op de vrije vrijdag. Doe bijvoorbeeld stagebezoeken. Kijk examens of proefwerken na

23 Het zijn vaak geen hele werkdagen en ik kan hier en daar ook wel weer een uurtje terugpakken. Het vergemakkelijkt mijn planning en geeft wat rust en lucht. Mede daardoor kan ik tot mijn 65e doorgaan. Hij kijkt met gemengde gevoelens naar de dag dat hij 65 wordt. Hij zal zeker meer leuke dingen gaan doen. Meer reizen, langere reizen maken. Misschien een campertje kopen. De zomermaanden komen we wel door, zegt hij. En Fussel is een gepassioneerd bridger. Sociale contacten Maar hij realiseert zich ook goed dat pensioen een breuk in het leven betekent. Pensioen is niet hetzelfde als een lange vakantie, het is geen pauze van je werk, maar het einde ervan, zegt hij. En Math weet hoeveel sociale contacten bijvoorbeeld direct en indirect met je werk samenhangen. Je moet ervoor zorgen dat je actief en betrokken blijft. Dat wil hij zeker blijven doen. Zeker omdat zijn vrouw acht jaar jonger is dan hij en dus nog geen oneindige vakantie heeft. Als de school hem zou vragen om ook na zijn pensionering een aantal uren actief te blijven, zou hij daar niet meteen nee op zeggen. Persoonlijk begeleider van studenten die wat extra hulp kunnen gebruiken lijkt hem wel wat. Bijvoorbeeld vanwege het dreigende lerarentekort. Ik zie op dit moment op school niet iemand die meteen mijn taken kan overnemen. Favoriete song: Child in Time van Deep Purple Tips voor de zestiger Zachte kanten van je werk Bespreek hoe je naar je pensioen toewerkt Met je naderende pensioen gaat je hele leven veranderen. Bespreek met je leidinggevende hoe je naar het einde van je werkende leven toe wilt werken. Je kunt bijvoorbeeld om andere werkzaamheden vragen, zoals het coachen van medewerkers. Ook kun je in je vrije tijd al veel andere dingen doen. Misschien krijg je wel een bestuursfunctie. Sommige cao s bieden de mogelijkheid om onder werktijd vrijwilligerswerk te doen zodat je na je pensionering hiermee kunt doorgaan. Er bestaan goede trainingen om je voor te bereiden op je pensioen. Dit zijn prepensioneringscursussen. Harde kanten van je werk Bedenk of je langer door kunt werken Zestigplussers hebben nog wel degelijk ambities. Sommigen willen ook na 65 jaar doorwerken. Hoewel veel cao s nog uitgaan van een ontslag bij pensioengerechtigde leeftijd, is er ook steeds meer ruimte om met je werkgever afspraken te maken over een voortzetting van het dienstverband

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Werken in een andere sector of branche: iets voor u?

Werken in een andere sector of branche: iets voor u? Werken in een andere sector of branche: iets voor u? Uw hele loopbaan blijven werken in dezelfde sector of branche? Voor veel werknemers is het bijna vanzelfsprekend om te blijven werken in de sector of

Nadere informatie

Het spaargeld uit de levensloopregeling kunt u gebruiken om de periode van onbetaald verlof te financieren.

Het spaargeld uit de levensloopregeling kunt u gebruiken om de periode van onbetaald verlof te financieren. Levensloop. Wat is levensloop? De levensloopregeling (of: levensloop) is een fiscale regeling die vanaf 1 januari 2006 in Nederland bestaat om het sparen voor een vervangend inkomen tijdens een periode

Nadere informatie

(Tijdelijk) minder werken

(Tijdelijk) minder werken (Tijdelijk) minder werken Als je minder gaat werken heeft dit gevolgen voor je pensioenopbouw. Wat zijn de mogelijkheden, de gevolgen en welke acties kun je ondernemen? N.B. Op dit moment ligt de officiële

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

LEVENSFASEN EN DUURZAME INZETBAARHEID WERKNEMERS

LEVENSFASEN EN DUURZAME INZETBAARHEID WERKNEMERS DE TWINTIGER leeftijd < 30 jaar De twintiger stapt het volle leven binnen, vaak met hoge verwachtingen. Het leven ligt voor hem. Is zijn beroepsidentiteit nog aan het ontwikkelen. De concrete werkpraktijk

Nadere informatie

Aan de slag met de Werk Ster!

Aan de slag met de Werk Ster! Aan de slag met de Werk Ster! Werk Ster Copyright EgberinkDeWinter 2013-2014 Werk Ster Stappen naar werk De Werk Ster helpt je duidelijk te krijgen waar jij op dit moment staat op weg naar werk. Je krijgt

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Blijvend beter inzetbaar. Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking

Blijvend beter inzetbaar. Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking Blijvend beter inzetbaar Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking mogelijkheden Aanleiding Door vergrijzing en ontgroening kan in de nabije toekomst het aantal mensen dat met pensioen

Nadere informatie

2a. Individueel jaargesprek Format medewerker

2a. Individueel jaargesprek Format medewerker 2a. Individueel jaargesprek Format medewerker 1 Introductie Vraagt u zich ook wel eens af doe ik in mijn werk de dingen waar ik goed in ben en waar ik plezier in heb, heb ik een goede werk/privé balans

Nadere informatie

AVONTURENKAART. Reflectieopdrachten

AVONTURENKAART. Reflectieopdrachten AVONTURENKAART Reflectieopdrachten Je hebt aangegeven dat je het niet weet; je hangt niet erg aan je huidige baan maar hebt ook niet de ambitie om naar een andere baan op zoek te gaan. Geef hieronder kort

Nadere informatie

Young People Coaching Experience

Young People Coaching Experience Hét loopbaanprogramma voor Young Professionals Young People Coaching Experience In 5 stappen naar je ideale baan! Ga jij met tegenzin naar je werk? Heb je er genoeg van om werk te doen dat niet bij je

Nadere informatie

Onderzoek Stress. 5 Juni 2014. Over het 1V Jongerenpanel

Onderzoek Stress. 5 Juni 2014. Over het 1V Jongerenpanel Onderzoek Stress 5 Juni 2014 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 20 mei tot en met 5 juni 2014 in samenwerking met 7Days, deden 2.415 jongeren mee. Hiervan zijn er 949 scholier en

Nadere informatie

Hoe Epke Zonderland Lars motiveert om zijn droom waar te maken

Hoe Epke Zonderland Lars motiveert om zijn droom waar te maken Hoe Epke Zonderland Lars motiveert om zijn droom waar te maken Lars (33) werkt 7 jaar als adviseur in de vastgoedsector, voornamelijk in kantooromgevingen. Sinds een half jaar heeft hij een nieuwe werkgever.

Nadere informatie

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans In maart 2014 heeft PGGM haar leden gevraagd naar hun persoonlijke balans: wat betekent persoonlijke balans voor

Nadere informatie

Intersectorale mobiliteit. Informatie voor werknemers

Intersectorale mobiliteit. Informatie voor werknemers Intersectorale mobiliteit Informatie voor werknemers Deze folder is onderdeel van een drieluik. Er is ook een folder voor wergevers en professionals. Om belemmeringen in kaart te brengen bij intersectorale

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Burn-out: een geluk bij een ongeluk

Burn-out: een geluk bij een ongeluk Burn-out: een geluk bij een ongeluk Als ik Els (39) voor het eerst spreek, is zij al bijna een jaar thuis vanwege een burn-out. Ze werkt zeven jaar als communicatiemedewerker voor een sportbond wanneer

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

De informatie uit deze stappenwijzer is in heel veel situaties te gebruiken. Bijvoorbeeld:

De informatie uit deze stappenwijzer is in heel veel situaties te gebruiken. Bijvoorbeeld: Inleiding Deze Loopbaan-stappenwijzer is bestemd voor OBP-medewerkers en geeft praktische tips over loopbaanpaden, carrièremogelijkheden en mobiliteit. Ben je toe aan nieuwe uitdaging? Heb je behoefte

Nadere informatie

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen,

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen, Zwolle Rapportage Mantelzorg in beeld Resultaten uit onderzoeken onder mantelzorgers 2012 en 2014 De gemeente Zwolle wil de positie van de mantelzorger versterken en hun taak verlichten. Met de komst van

Nadere informatie

Leven Leren Loopbaan Lichaam

Leven Leren Loopbaan Lichaam 20-er jonge starter Kenmerken In welke situatie zit de medewerker? De 20-er heeft veel activiteiten naast het werk Fun naast het werk (lange vakanties, verre reizen, uitgaan) is vaak van groot belang als

Nadere informatie

Levensfasebewust personeelsbeleid. Jong geleerd is oud gedaan, maar. nooit te oud om te leren!

Levensfasebewust personeelsbeleid. Jong geleerd is oud gedaan, maar. nooit te oud om te leren! Levensfasebewust personeelsbeleid Jong geleerd is oud gedaan, maar. nooit te oud om te leren! Inhoudsopgave Inleiding... 3 1. Uitgangspunten... 4 De verschillende rollen... 4 2. De leeftijdsopbouw... 5

Nadere informatie

Resultaten cao-review cao NWb

Resultaten cao-review cao NWb Resultaten cao-review cao NWb Op 15 september 2015 is de cao-review online verschenen en een paar dagen later hadden bijna 1.200 collega s de cao-review ingevuld. Wij zijn blij dat jullie in zo n grote

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Rapport Duurzame Inzetbaarheid

Rapport Duurzame Inzetbaarheid Rapport Duurzame Inzetbaarheid Naam Adviseur Piet Pieterse Reinier van der Hel Datum 31-08-2015 Inleiding Duurzame inzetbaarheid is talenten optimaal benutten, gezond en met plezier werken, nu en in de

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Workshop opleiding op leeftijd. Margreet Verbeek

Workshop opleiding op leeftijd. Margreet Verbeek Workshop opleiding op leeftijd Margreet Verbeek Workshop opleiding op leeftijd Werken aan een gezonde toekomst Kom in beweging! 2 Wat gaan we doen? Kennismaking: Wie zijn wij? Actieve kennismaking Ik ga

Nadere informatie

Levensfasen en duurzame inzetbaarheid

Levensfasen en duurzame inzetbaarheid Levensfasen en duurzame inzetbaarheid Oriëntatiefase De twintiger is zijn beroepsidentiteit veelal nog aan het ontwikkelen. Hij is druk met het opdoen van allerlei eerste (levens)ervaringen. Zijn opleidingskeuze

Nadere informatie

Loyalis als deskundige partner Inzicht in uw organisatie en uw werknemers

Loyalis als deskundige partner Inzicht in uw organisatie en uw werknemers Loyalis als deskundige partner Inzicht in uw organisatie en uw werknemers De expertise van Loyalis is mensenwerk U wilt altijd het beste voor uw werknemers. Als HR-professional neemt u uw verantwoordelijkheid

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Eerste baan... en pensioen?

Eerste baan... en pensioen? Eerste baan... en pensioen? Waaraan denk je bij je eerste baan? Pensioen is misschien het laatste waar je aan denkt bij je eerste baan. Toch is het erg belangrijk. Neem dus rustig de tijd om je er in te

Nadere informatie

Het loopbaan-/pop-gesprek -informatie voor medewerkers -

Het loopbaan-/pop-gesprek -informatie voor medewerkers - Het loopbaan-/pop-gesprek -informatie voor medewerkers - Deze informatie is opgesteld door Qidos, in opdracht van de Taskforce Samenhangend Inzetbaarheidsbeleid 1 Inhoud Het belang en het doel van een

Nadere informatie

Brochure. Groepstraining - maatwerk. Modern Timemanagement Effectief Werken. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief.

Brochure. Groepstraining - maatwerk. Modern Timemanagement Effectief Werken. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Brochure Groepstraining - maatwerk Modern Timemanagement Effectief Werken 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Modern Timemanagement 100% overzicht. De juiste focus. In control.

Nadere informatie

Wat kies jij? Wegwijzer in het fasemodel

Wat kies jij? Wegwijzer in het fasemodel Wat kies jij Wegwijzer in het fasemodel Van inkomen naar inkomen dit helpt PostNL helpt je op verschillende manieren. Met name via een financiële vergoeding, begeleiding van werk naar werk door Mobility

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Kracht en Valkuilen. Veel inzet, willen graag leren, willen ook scoren. Frisse kijk op zaken Veelal erg goed met ICT.

Kracht en Valkuilen. Veel inzet, willen graag leren, willen ook scoren. Frisse kijk op zaken Veelal erg goed met ICT. Levensfasen in werkcontext en bijbehorende thema s Orientatiefase De twintiger is zijn beroepsidentiteit veelal nog aan het ontwikkelen. Ze zijn druk met het opdoen van allerlei eerste (levens)ervaringen.

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Welkomstbrief. Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl

Welkomstbrief. Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl Welkomstbrief Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl Inhoud 1. Inleiding 4 1.1 Welke informatie krijg je over je pensioen? 4 1.2 Wat is pensioen? 4 1.3 Welke pensioenregeling heb je? 4 1.4 Heb

Nadere informatie

OVER VITALITEIT; WAAROM PAMPEREN FIJN LIJKT MAAR MACHTELOOS MAAKT

OVER VITALITEIT; WAAROM PAMPEREN FIJN LIJKT MAAR MACHTELOOS MAAKT E-blog OVER VITALITEIT; WAAROM PAMPEREN FIJN LIJKT MAAR MACHTELOOS MAAKT Reeks: bestuurders over vitaliteit Colofon: einde artikel Wilma de Jong, lid van de Raad van Bestuur van BrabantZorg, is een kordate

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

PRIORITEITEN. drs. Ellen Bulder 1 SITUATIE

PRIORITEITEN. drs. Ellen Bulder 1 SITUATIE PRIORITEITEN drs. Ellen Bulder 1 SITUATIE Ook zo druk, druk, druk? Hebt u het gevoel dat u geleefd wordt door de waan van de dag en dat u altijd tijd te kort hebt? Of hebt u uw zaakjes prima onder controle

Nadere informatie

Een nieuwe baan. Je toekomst uitgestippeld

Een nieuwe baan. Je toekomst uitgestippeld Een nieuwe baan Je toekomst uitgestippeld Inhoud Je nieuwe baan en StiPP 2 Verandert er iets aan mijn pensioen? 4 Niet elke pensioenregeling is hetzelfde 5 Waardeoverdracht naar StiPP 7 Je nieuwe baan

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Werknemer Het functioneringsgesprek Gewoon betrokken Inhoudsopgave Inleiding... 5 Wat is een functioneringsgesprek?... 7 Waarom is een functioneringsgesprek

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens 1/12

Persoonlijke gegevens 1/12 Levensfasen - Gezond en plezierig werken [1] Persoonlijke gegevens 1/12 1. Wat is uw geslacht? Vrouw Man 2. Wat is uw leeftijd? 3. Wat is de hoogste opleiding die u heeft afgemaakt? Basisschool Lager beroepsonderwijs

Nadere informatie

Publiekstekst Wet investeren in jongeren

Publiekstekst Wet investeren in jongeren Publiekstekst Wet investeren in jongeren Juni 2009 Deze publicatie is gemaakt door Stimulansz in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Stimulansz spreekt haar dank uit aan alle

Nadere informatie

Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is.

Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is. Waarom dit e-book: Kort geleden hebben we gevierd dat de Happy Worker Formule nu ook online beschikbaar is. Wat hieraan vooraf ging: Afzonderlijk van elkaar hebben wij jarenlang mensen succesvol begeleid

Nadere informatie

De Levensloopregeling

De Levensloopregeling De Levensloopregeling De meest gestelde vragen Januari 2007 7.0093ML /GW De Levensloopregeling De meest gestelde vragen Het belang van een goede regeling Wellicht wilt u binnenkort een lange reis maken,

Nadere informatie

Voor tussentijds verlof of eerder stoppen met werken. Loyalis Levensloop

Voor tussentijds verlof of eerder stoppen met werken. Loyalis Levensloop Loyalis voert de levensloopregeling uit voor ABP Loyalis Levensloop Voor tussentijds verlof of eerder stoppen met werken Je werkt. Maar soms even niet. Je neemt de tijd voor die ene cursus. En daarna er

Nadere informatie

CHECK JE FLEKS! flexibele arbeidsvoorwaarden in 2012

CHECK JE FLEKS! flexibele arbeidsvoorwaarden in 2012 CHECK JE FLEKS! flexibele arbeidsvoorwaarden in 2012 Ik ben een tijdje terug moeder geworden. Samen met mijn vriend heb ik toen besloten meer tijd vrij te maken voor thuis. Mijn Fleks! zet ik daarom vooral

Nadere informatie

INLEIDING. Inleiding

INLEIDING. Inleiding INLEIDING 13 Inleiding Je hebt besloten dit boek te lezen. Waarschijnlijk heb je op dit moment een relatie. En waarschijnlijk ben je benieuwd hoe je je relatie kunt verbeteren: je begrijpt je partner niet

Nadere informatie

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien?

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien? FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl Minder gaan werken? Of stoppen misschien? Minder werken. Of stoppen, misschien? Je loopt met het idee rond om

Nadere informatie

Werk en kanker: je hoeft er niet alleen voor te staan.

Werk en kanker: je hoeft er niet alleen voor te staan. Kanker, waarbij het verleden, het heden en de toekomst niet langer met elkaar verbonden lijken. Kanker... je hebt het niet alleen en je hoeft er niet alleen voor te staan Werk en kanker: je hoeft er niet

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie

tips voor het sollicitatiegesprek

tips voor het sollicitatiegesprek tips voor het sollicitatiegesprek algemeen In elk gesprek komen vragen voor die op meer manieren te beantwoorden zijn. Hiermee probeert een selecteur duidelijkheid te krijgen over je echte motivatie, persoonlijkheid

Nadere informatie

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin)

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Lay-out Bob Snel (trainer ATC Amstelduin) Document Versie maart 2007 Meer informatie E-mail:

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN

WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN Ieder jaar krijgen in Nederland 30.000 werknemers dat is 1 op de 250 - te horen dat zij kanker hebben. Een nog groter aantal, 1 op de 79 mannelijke

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

1. Werkgevers en vakbonden willen jou meer betrekken bij het cao-overleg. Dat vind ik..

1. Werkgevers en vakbonden willen jou meer betrekken bij het cao-overleg. Dat vind ik.. CNV Unie ledenenquête kunststof- en rubberindustrie oktober 2015 1. Werkgevers en vakbonden willen jou meer betrekken bij het cao-overleg. Dat vind ik.. Onzin, daar hebben we vakbonden voor Ben benieuwd

Nadere informatie

Rapport Intake Loopbaantraject

Rapport Intake Loopbaantraject Rapport Intake Loopbaantraject Naam Adviseur Jan Voorbeeld Adviseur van Organisatie Datum 20/02/2015 Inleiding In het kader van een loopbaantraject hebt u een tweetal vragenlijsten ingevuld die u inzicht

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Pensioen bij verandering van baan

Pensioen bij verandering van baan Pensioen bij verandering van baan Ga je van baan veranderen? Dan is het goed om te weten of dat gevolgen heeft voor je pensioen. Ander werk kan namelijk betekenen dat er iets verandert met je pensioen.

Nadere informatie

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana

Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) Extra uitleg en Q&A Bijlage bij lesbrief Pensioenworkshop Mañana Wat is pensioen? Tekst uit het filmpje Wist je dat je nu waarschijnlijk al pensioen opbouwt? Een klein

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen.

Als je nog steeds hoopt dat oplossingen buiten jezelf liggen dan kun je dit boekje nu beter weg leggen. Theoreasy de theorie is eenvoudig. Je gaat ontdekken dat het nemen van verantwoordelijkheid voor je eigen denken en doen dé sleutel is tot a beautiful way of life. Als je nog steeds hoopt dat oplossingen

Nadere informatie

Leef je Leven met Zin!

Leef je Leven met Zin! Leef je Leven met Zin! Geef zin aan het Leven, dan geeft het Leven zin aan jou Voor veel mensen is werk belangrijk. Niet alleen als bron van inkomen, maar ook als middel om je zelf te ontwikkelen en te

Nadere informatie

ONDERZOEK JONGEREN EN FLEX FNV JONG

ONDERZOEK JONGEREN EN FLEX FNV JONG ONDERZOEK JONGEREN EN FLEX FNV JONG Streekproef Geslacht Leeftijd Heb je momenteel een baan in loondienst? n % man 138 45,7 vrouw 164 54,3 Total 302 100,0 n % 18-25 jaar 124 41,1 26-35 jaar 178 58,9 Total

Nadere informatie

Open Training. Modern Timemanagement. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief.

Open Training. Modern Timemanagement. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Open Training Modern Timemanagement 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Modern Timemanagement 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Wil jij meer

Nadere informatie

Rapport Vitaliteitscan

Rapport Vitaliteitscan Rapport Vitaliteitscan Voor: F.K.J Kras 24 maart 2011 Rapportage Individuele Scan Geachte heer/mevrouw F.K.J Kras Hieronder treft u de rapportage aan van de door u ingevulde vitaliteitscan voor werkenden.

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie

Ontslag, wat nu? Informatie voor medewerkers Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie over (dreigend) ontslag

Ontslag, wat nu? Informatie voor medewerkers Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie over (dreigend) ontslag Ontslag, wat nu? Informatie voor medewerkers Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie over (dreigend) ontslag Informatie voor medewerkers Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie over (dreigend) ontslag.

Nadere informatie

Werken en professionaliseren bij de Hogeschool van Amsterdam

Werken en professionaliseren bij de Hogeschool van Amsterdam Werken en professionaliseren bij de Hogeschool van Amsterdam Professionele ontwikkeling functioneren en beoordelen creating tomorrow Inhoudsopgave Voorwoord 1 Professionele ontwikkeling 2 Jaargesprek 3

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te

Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te Bijlage 1: Stappenplan hoe werknemers te bewegen tot scholing en opleiding Doel van dit stappenplan is aan te geven hoe P&O leidinggevenden kan helpen bij het selecteren van de doelgroep, het voeren van

Nadere informatie

Werken bij de. Wil je werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie? Lees dan deze folder!

Werken bij de. Wil je werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie? Lees dan deze folder! Werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie Wil je werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie? Lees dan deze folder! 2 Werken bij de Rijksschoonmaakorganisatie Inhoud 1. De Rijksoverheid gaat zelf schoonmaken.

Nadere informatie

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN?

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt met het spelen van games. Je beseft dat je hierdoor in de problemen kunt raken: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

Werken vanuit authenticiteit geeft energie Ik help mensen hun eigen kracht te vinden

Werken vanuit authenticiteit geeft energie Ik help mensen hun eigen kracht te vinden Werken vanuit authenticiteit geeft energie Ik help mensen hun eigen kracht te vinden Arbeidsverzuim door stress, werknemers die soms voor langere tijd uitvallen: een teken dat mensen veel, soms wel te

Nadere informatie

Transitie in de zorg, transitie in haar leven

Transitie in de zorg, transitie in haar leven Transitie in de zorg, transitie in haar leven Op stap met onze Wandelcoach Tineke Franssen Transitie in de zorg Leonie (37) zwoegt en tobt. Ze hàd het naar haar zin, als psycholoog en casemanager in de

Nadere informatie

Timemanagement? Manage jezelf!

Timemanagement? Manage jezelf! Timemanagement? Manage jezelf! Trefwoorden Citeren timemanagement, zelfmanagement, stress, overtuigingen, logische niveaus van Bateson, RET, succes citeren vanuit dit artikel mag o.v.v. bron: www.sustrainability.nl

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Hoe blijft je gezin achter?

Hoe blijft je gezin achter? Hoe blijft je gezin achter? Weet jij of jouw partner en kinderen geld genoeg hebben als jij doodgaat? Misschien denk je niet zo graag aan je eigen dood. Toch moet je nu nadenken of er na jouw dood genoeg

Nadere informatie

Elke dag beter. Kwaliteit in de gehandicaptenzorg Cliëntenversie Visiedocument 2.0. November 2014. elke dag beter_biwerk_def.indd 1 04-11-14 14:20

Elke dag beter. Kwaliteit in de gehandicaptenzorg Cliëntenversie Visiedocument 2.0. November 2014. elke dag beter_biwerk_def.indd 1 04-11-14 14:20 Elke dag beter Kwaliteit in de gehandicaptenzorg Cliëntenversie Visiedocument 2.0 November 2014 elke dag beter_biwerk_def.indd 1 04-11-14 14:20 Inhoud Inleiding 3 1 Wat is goede gehandicaptenzorg? 4 2

Nadere informatie

ABN AMRO. Kiezen tussen levensloopregeling en spaarloonregeling. Alle informatie in één oogopslag. Mét fiscale spelregels.

ABN AMRO. Kiezen tussen levensloopregeling en spaarloonregeling. Alle informatie in één oogopslag. Mét fiscale spelregels. ABN AMRO. Kiezen tussen levensloopregeling en spaarloonregeling. Alle informatie in één oogopslag. Mét fiscale spelregels. Gemakkelijker kiezen tussen twee goede regelingen De overheid stelt werknemers

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie