TOOLKIT LVB EN VERSLAVING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TOOLKIT LVB EN VERSLAVING"

Transcriptie

1 TOOLKIT LVB EN VERSLAVING Utrecht, Trimbos-instituut April 2013

2 Colofon Projectleiding Els Bransen Samenstelling Suzanne Lokman Financiering ZonMw Met dank aan de expertgroep LVB en verslaving Marijke Bouts - Mondriaan verslavingspreventie Rob Bovens Hogeschool Windesheim Rianca den Ouden Tactus Verslavingszorg Joanneke van der Nagel Tactus Verslavingszorg Maria Trentelman Trajectum Marion Kiewik Aveleijn Koos de Haan Hogeschool Inholland Petri Embregts Tilburg University/Dichterbij Xavier Moonen UvA/Koraalgroep Trimbos-instituut Da Costakade 45 Postbus AS Utrecht T: F: , Trimbos-instituut, Utrecht. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, zonder voorafgaande toestemming van het Trimbos-instituut.

3 INHOUD VOORWOORD INLEIDING METHODEN EN MATERIALEN VISIE EN BELEID OPEN EN ALERT, ALCOHOL EN DRUGSPREVENTIE IN LVG-SETTING METHODEN EN MATERIALEN SCREENING SUMID-Q SCREENER LVB METHODEN EN MATERIALEN PREVENTIE BEKIJK 'T NUCHTER VOORLICHTING OVER ALCOHOL EN DRUGS BROCHURES ZONDER FLAUWEKUL SPEL TRIP, EEN REIS DOOR DE WERELD VAN DRANK EN DRUGS WEBSITE STEFFIE (ONDERDEEL VAN OPEN EN ALERT) METHODEN EN MATERIALEN VROEGINTERVENTIE BEKIJK 'T NUCHTER MOTIVATIETRAINING METHODEN EN MATERIALEN BEHANDELING TRAINING 'OMGAAN MET MIDDELEN EN VERSLAVING' DEEL 1: HET BEGIN TRAINING 'OMGAAN MET MIDDELEN EN VERSLAVING' DEEL 2: MIJN GEBRUIK TRAINING 'OMGAAN MET MIDDELEN EN VERSLAVING' DEEL 3: VAARDIGHEIDSTRAINING MET INSTRUCTIEFILM LEEFSTIJLTRAINING-PLUS MINDER DRANK OF DRUGS METHODEN EN MATERIALEN DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING TRAINING VERSLAVING EN VERSTANDELIJKE HANDICAP TRAINING MOTIVERENDE GESPREKSVOERING BIJ PATIËNTEN MET EEN LVB BIJLAGEN TRAINING WIJS OP WEG - VROEGINTERVENTIE LEEFSTIJLTRAINING BETER OMGAAN MET ALCOHOL EN DRUGS - BEHANDELING... 43

4 VOORWOORD De afgelopen jaren zijn verscheidene methoden en materialen ontwikkeld voor preventie en zorg op het gebied van alcohol- en drugsgebruik door mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB). Deze toolkit bevat hiervan een overzicht. Het gaat om methoden en materialen voor beleidsontwikkeling, preventie, screening, vroeginterventie, behandeling en deskundigheidsbevordering. In een inleidend hoofdstuk geven we aan op welke wijze de methoden en materialen kunnen worden ingezet en door wie. De toolkit is een ontwikkeldocument dat om verdere aanvulling en uitwerking vraagt. We pretenderen geen volledigheid vanwege de vele initiatieven die er momenteel lopen en die vermoedelijk nog niet allemaal in het stadium van kennisdeling zijn. Ook zullen de meeste 'tools' nog verder beproefd moeten worden en onderzocht op effectiviteit. Enkele methoden en materialen zijn uitsluitend in de bijlage opgenomen omdat zij nog niet vrijelijk beschikbaar zijn en de overdracht naar andere instellingen nog niet is uitgewerkt. Dit document kwam tot stand in het kader van het Verbeterproject LVB en verslaving, onderdeel van het Verbeterprogramma Gehandicaptenzorg. De samenwerkingscontacten van het Trimbos-instituut met de verslavingszorg (VZ), geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en de gehandicaptenzorg (GHZ) vormden naast de sneeuwbalmethode ('hoort zegt het voort') de bron van de informatie. De tekst is met alle ontwikkelaars doorgenomen op juistheid. Niettemin is het mogelijk dat inmiddels op onderdelen veranderingen gaande zijn. We hopen dat de toolkit ondanks deze kanttekeningen u op ideeën brengt en een aantal handvatten biedt, want daarvoor is de toolkit bedoeld. Voor opmerkingen en aanvullingen houden wij ons van harte aanbevolen. Namens het projectteam en de expertgroep van LVB en verslaving, Els Bransen 1

5 2

6 1 INLEIDING Cliënten met een licht verstandelijke beperking (LVB) die middelen gebruiken komen relatief vaak in de problemen door hun gebruik. Hoewel exacte cijfers over de omvang van problematisch alcohol- en drugsgebruik door mensen met LVB ontbreken, kan op basis van praktijkverkenningen worden gesteld dat een substantiële groep LVB-cliënten problemen heeft als gevolg van (overmatig) alcoholen/of drugsgebruik, of tot een hoog risicogroep behoort. Het is dus belangrijk om deze problemen zo snel en adequaat mogelijk te behandelen, en liever nog voor te zijn. Kennis en vaardigheden nodig Niet alleen de gehandicaptenzorg (GHZ) komt in aanraking met mensen met een LVB. Ook instellingen voor verslavingszorg (VZ), geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en justitiële instellingen hebben LVB-cliënten, zij het dat zij deze cliënten lang niet altijd als zodanig herkennen. Om LVB-cliënten met (problematisch) middelengebruik goede zorg te kunnen bieden, is kennis nodig van de kenmerken en impact van een LVB en van alcohol, drugs en verslaving. De praktijk wijst uit dat één en dezelfde zorginstelling vaak niet over deze beide vormen van kennis beschikt. Dat betekent dat nauwe samenwerking tussen de verschillende instellingen (GHZ, VZ, GGZ) van belang is en dat deskundigheidsbevordering nodig is op het gebied van LVB (VZ, GGZ) en middelengebruik en verslaving (GHZ). Het identificeren van cliënten met een LVB en het aanpassen van het aanbod voor preventie en behandeling op deze doelgroep is essentieel voor een effectieve aanpak van (problematisch) middelengebruik. Tijdige signalering en goede begeleiding dragen hier eveneens aan bij. Beschikbare methoden en materialen De afgelopen jaren zijn er in toenemende mate methoden en materialen beschikbaar gekomen specifiek gericht op mensen met een LVB en (problematisch) middelengebruik. Initiatieven daartoe zijn genomen door instellingen uit de GHZ, VZ en Hogescholen of landelijke kenniscentra, vaak in samenwerking met elkaar. De toolkit LVB en verslaving geeft een overzicht van methoden en materialen die op dit moment voorhanden zijn. Ze zijn ingedeeld naar de doelgroepen waarop zij zich specifiek richten: 1. (hoger) management: methode voor opzetten en (instellingsbreed) invoeren van visie en beleid 2. medewerkers: trainingen en materialen voor deskundigheidsbevordering 3. cliënten met LVB en hun omgeving: methoden voor preventie, screening, vroeginterventie, begeleiding en behandeling, en nazorg Wij beschrijven in het vervolg van dit hoofdstuk kort de verschillende methoden en materialen per doelgroep en lichten toe hoe en door wie zij kunnen worden ingezet. Methoden en materialen per doelgroep 1. Management Structurele aandacht voor preventie en zorg bij (problematisch) middelengebruik door LVB-cliënten gaat niet zonder een heldere visie en een duidelijk beleid. Voor het opstellen van beleid kan de GHZ gebruik maken van de interventie Open en Alert. 3

7 Het 'Handboek implementatie' richt zich op de gehandicaptenzorg en beschrijft de stappen die genomen moeten worden om tot een passend alcohol- en drugsbeleid te komen. Tevens gaat het in op de organisatie en inbedding van deskundigheidsbevordering van medewerkers. Omdat goede samenwerking tussen de GHZ en VZ belangrijk is, wordt geadviseerd om een preventiewerker van de VZ te betrekken bij het opstellen van beleid. De preventiewerker kan helpen bij de projectmatige aanpak van de visie- en beleidsontwikkeling, kan het aanbod van de VZ uiteenzetten en advies geven op het gebied van deskundigheidsbevordering. 2. Medewerkers Om LVB-cliënten met (problematisch) middelengebruik goed te kunnen begeleiden en behandelen, zijn zowel kennis en vaardigheden nodig op het gebied van middelengebruik als van LVB. Vaak beschikken medewerkers echter niet over deskundigheid op beide gebieden, wat leidt tot handelingsverlegenheid. Binnen de GHZ is behoefte aan meer deskundigheid van medewerkers op het gebied van middelenkennis en -gebruik, signaleren en praten over middelengebruik en vergroten van de motivatie voor verandering. Bij medewerkers van de VZ (GGZ, justitiële instellingen) is ruimte voor meer vakkundigheid op het gebied van LVB, met name in het herkennen van verstandelijke beperkingen en inzicht in de reikwijdte en consequenties ervan. De afgelopen jaren zijn er binnen de SPH-opleidingen van hogescholen verschillende initiatieven genomen om LVB, middelengebruik en/of verslavingskunde in het opleidingsaanbod op te nemen. Hogeschool Windesheim biedt in samenwerking met de Hanzehogeschool Groningen, bijvoorbeeld een minor (bijvak) LVB aan, waarin aandacht is voor verslaving. Een dergelijk aanbod is ook aanwezig op de Hogeschool Rotterdam en Avans Hogeschool (zie figuur 1). Figuur 1 Scholingsaanbod van Hogescholen gericht op LVB en verslaving Studierichting Onderwijsinstelling Minor LVB met aandacht voor verslaving Hogeschool Rotterdam Hogeschool Windesheim i.s.m. Hanzehogeschool Groningen Avans Hogeschool Minor jeugd met aandacht voor LVB Minor Langdurig Problematische gezinnen waar sprake is van een LVB Hogeschool Leiden NHL Hogeschool Minor Verslavingskunde Hogeschool Windesheim 4

8 Buiten deze opleidingen zijn er trainingen beschikbaar die op maat kunnen worden aangeboden (zie figuur 2). Ook vinden er trainingen plaats tussen instellingen voor GHZ en VZ onderling, in het kader van samenwerkingsverbanden. Figuur 2 Trainingen voor medewerkers van VG en VZ Training Doel Doelgroep Open en Alert Kennis en vaardigheden verbeteren van medewerkers op het gebied van alcohol, Medewerkers GHZ drugs en problematisch alcoholen drugsgebruik door cliënten Training Verslaving en Verstandelijke handicap Training Motiverende gespreksvoering bij patienten met LBV Effectief leren omgaan met verslaving en middelenproblemen bij mensen met een verstandelijke beperking Toename in motiverende gespreksvaardigheden bij hulpverleners, toegespitst op de kenmerken van LVBcliënten HBO- en WO-opgeleide medewerkers GHZ, VZ, GGZ HBO- en WO-opgeleide medewerkers GHZ, VZ, GGZ Van de beschikbare trainingen in figuur 2 is 'Open en Alert' uitsluitend gericht op medewerkers van de GHZ 1. De training gaat in op alcohol(gebruik) en drugs(gebruik) en het signaleren en bespreekbaar maken van middelengebruik. Preventiewerkers van de VZ in de regio geven in principe de training. Als GHZ-instelling verslavingsdeskundigheid in huis heeft, kan de training ook door de eigen verslavingsexpert(s) worden gegeven. De training 'Verslaving en Verstandelijke handicap' en 'Motiverende gespreksvoering bij patiënten met LVB' zijn bedoeld voor medewerkers uit zowel de GHZ als de VZ en GGZ. De trainingen worden gegeven door respectievelijk Tactus Verslavingszorg en Stichting Trajectum - Hoeve Boschoord. 3. Cliënten met LVB en hun omgeving Voor cliënten met LVB (en hun omgeving) zijn er methoden en materialen beschikbaar van screening tot nazorg. Een overzicht van de methoden en materialen in deze toolkit staat in figuur 3. In de figuur staat vermeld bij wie de uitvoering van de interventies ligt en wat de voorwaarden voor uitvoering zijn. Afstemming tussen de verschillende type instellingen (GHZ, VZ, GGZ) is aan te bevelen. Voor de indeling van (preventieve) maatregelen wordt steeds vaker gebruik gemaakt van het zogenoemde stoplichtmodel. Dit model laat zien welke type maatregelen wenselijk is in welk stadium van middelengebruik. Groen verwijst naar geen (problematisch) gebruik, oranje naar riskant gebruik en bij rood is er sprake van 1 Er bestaat daarnaast een Open en Alert aanbod voor de Jeugdhulpverlening en de Justitiële Jeugdinrichtingen, zie 5

9 problematisch gebruik of verslaving. Een adequate aanpak van (problematisch) alcohol- en drugsgebruik vergt maatregelen in ieder stadium. 6

10 Figuur 3 Interventies gericht op cliënten met LVB met (risico op) middelenproblemen en hun omgeving 2 Nr Interventie/materiaal Fase van zorgtraject Pagina toolkit Individu (I)/ groep (G) Uitvoering door Voorwaarden 1 SumID-Q Screening 13 I Begeleider/ gedragsdeskundige VG Training SumID-Q is gevolgd 2 Screener LVB Screening 15 I Preventiefunctionaris/ casemanager VZ GGZ, jeugdzorg, maatschappelijke opvang 3 Bekijk 't nuchter, voorlichting Preventie 17 G Gedragsdeskundige VG i.c.m. Preventiefunctionaris VZ Verslavingsdeskundigheid LVB-deskundigheid 4 Zonder flauwekul Preventie 19 I Begeleiders Preventiefunctionaris VZ LVB-deskundigheid 5 Trip Preventie 20 G Preventiefunctionaris VZ bij voorkeur i.c.m. begeleider/gedragsdsdeskundige VG Verslavingsdeskundigheid LVB-deskundigheid 6 Steffie Preventie 22 I 7 Bekijk 't nuchter, motivatietraining Vroeginterventie 23 G Begeleider/gedragsdsdeskundige VG i.c.m. Preventiefunctionaris VZ 8 C onsultatie Begeleiding I Teamleider/ gedragsdeskundige VG i.c.m. Preventiefunctionaris VZ Training motiverende gespreksvoering LVB-deskundigheid 2 De gebruikte terminologie voor de functie kan per organisatie afwijken. Daar waar begeleider, casemanager, etc. staat, kunt u die functie lezen, die in uw organisatie gebruikelijk is. 7

11 Nr Interventie/materiaal Fase van zorgtraject Pagina toolkit Individu (I)/ groep (G) Uitvoering door Voorwaarden 9 Training 'Omgaan met middelen en verslaving', deel 1: Het begin 10 Training 'Omgaan met middelen en verslaving', deel 2: Mijn gebruik Behandeling 25 G (evt. I) GZ-psycholoog, professionals HBO-niveau Verslavingsdeskundigheid, LVB-deskundigheid, Training motiverende gespreksvoering is gevolgd (bij voorkeur) Behandeling 28 G (evt. I) GZ-psycholoog, professionals HBO-niveau Verslavingsdeskundigheid, LVB-deskundigheid, Training motiverende gespreksvoering (bij voorkeur) 11 Training 'Omgaan met middelen en verslaving', deel 3: vaardigheidstraining met instructiefilm Behandeling 31 G (evt. I) GZ-psycholoog, professionals HBO-niveau Verslavingsdeskundigheid, LVB-deskundigheid, Training motiverende gespreksvoering (bij voorkeur) 12 Leefstijltraining-PLUS Behandeling 33 I Persoonlijk begeleider i.c.m. behandelaar VZ 13 Minder drank of drugs Behandeling 35 I en G Medewerkers met HBO werk- en denkniveau bij VG en VZ Intensieve samenwerking tussen VG en VZ Basistraining LVB en verslaving. Train-de-trainerstraject Minder Drank of Drugs (geadviseerd) 8

12 Het stoplichtmodel voor verslavingspreventie is ontwikkeld door de samenwerkende preventieafdelingen van de VZ. Figuur 4 is afgeleid van dit stoplichtmodel en laat zien welke methoden en materialen specifiek voor LVB-clienten kunnen worden ingezet in de verschillende stadia. De cijfers in het model verwijzen naar de methoden en materialen in figuur 3. Het eerste, donkergroene vlak beslaat meer algemene maatregelen die een instelling kan nemen. Het gaat bijvoorbeeld om het verzamelen van informatie over de visie en deskundigheid van medewerkers. Deze informatie kan als input dienen bij het opstellen van een adequaat beleid. Ook een systematische eerste screening van cliënten op (problematisch) middelengebruik (GHZ, methode 1 in figuur 3) dan wel LVB (VZ/GGZ, methode 2) is een voorbeeld van een algemene maatregel. Instellingen krijgen op deze manier in kaart in hoeverre middelenproblematiek bij LVB-cliënten speelt. Cliënten in het lichtgroene vlak zijn geen (problematische) gebruikers, maar vormen wel een risicogroep. Uit preventief oogpunt is het geven van voorlichting over alcohol en drugs gewenst. De materialen met de cijfers 3-6 (figuur 3) kunnen voor cliënten met LVB worden ingezet door preventiewerkers of andere hiertoe opgeleide professionals. Figuur 4 Stoplichtmodel LVB en verslaving visie en beleid deskundigheidsbevordering 1,2 preventie 3-6 screening consultatie 1,2,8 vroeginterventie behandeling nazorg 9

13 De maatregelen behorend bij het gele en oranje vlak zijn gericht op experimentele of risicovolle gebruikers. Een belangrijke stap in deze fases bestaat uit het vaststellen van de mate en motieven van middelengebruik van de LVB-cliënt. Ook hiervoor is de SumID-Q een geschikt instrument. Een andere methode die beschikbaar is voor LVBers met experimenteel of risicovol gebruik is de motivatietraining Bekijk t Nuchter (methode 7 in figuur 3). Als cliënten in het stadium van problematisch middelengebruik of zelfs verslaving zijn beland, is behandeling vereist. Verschillende (leefstijl)trainingen zijn de laatste jaren aangepast naar de doelgroep LVB (zie figuur 3, interventies 9-13). Aan deze trainingen ligt veelal het transtheoretische model van Prochaska 3 ten grondslag. De gespreksmethode die bij dit model hoort is bekend onder de noemer motiverende gespreksvoering. Dit is een gespreksmethode gericht op het verhogen van de motivatie van cliënten tot verandering van gedrag waarover ze zelf vaak ambivalent zijn. De trainingen 9, 10 en 11 in figuur 3 zijn ontwikkeld door Trajectum De Borg en kunnen zowel individueel als in groepsverband worden gegeven. De trainingen waren aanvankelijk gericht op gebruik in de intramurele setting. Sinds 2011 loopt er echter ook een pilot waarbij de trainingen worden getoetst op toepasbaarheid binnen de ambulante setting. Hogeschool Inholland heeft in samenwerking met Brijder Verslavingszorg en twee GHZ-instellingen de leefstijltraining-plus ontwikkeld. Het betreft een individuele training, waarbij intensieve samenwerking plaatsvindt tussen de gehandicaptenzorg en verslavingszorg. De training Beter omgaan met alcohol en drugs van Arduin en Emergis is een groepstraining. Bij de training Minder drank of drugs, van Aveleijn en Tactus Verslavingszorg, is gekozen voor een combinatie van individuele gesprekken en groepsbijeenkomsten. Veel aandacht gaat uit naar het generaliseren van aangeleerde vaardigheden naar de praktijk. 3 Prochaska, J.O., DiClemente, C.C. & Norcross, J.C. (1992). In search of how people change. American Psychologist,47,

14 2 METHODEN EN MATERIALEN VISIE en BELEID Open en Alert, alcohol en drugspreventie in LVG-setting Ontwikkelaar Trimbos-instituut (Els Bransen, Marijke Dijkstra) Doel Het doel van Open en Alert is problematisch alcohol- en drugsgebruik te voorkomen door organisaties te stimuleren tot een open houding tegenover alcohol en drugs en de mensen die dit gebruiken en een alerte aanpak van problemen vanwege dit gebruik. Doelgroep Management, begeleiders, gedragsdeskundigen, teamleiders van een LVB-setting Inhoud Open en Alert is een programma voor visie- en beleidsontwikkeling en deskundigheidsbevordering (scholing) op het gebied van alcohol en drugs in risicosettings. Er is een aangepaste versie van het programma voor LVB-settings, waarmee ervaring is opgedaan in GHZ-instellingen, orthopedagogische behandelcentra en sociale werkvoorzieningen. Het programma is ook geschikt voor GGZ instellingen, maatschappelijke opvang, RIBW, psychiatrische penitentiaire centra en andere justitiële settings die te maken hebben met mensen met LVB. De doelgroep van Open en Alert zijn het management en de uitvoerend medewerkers van de organisatie. Open en Alert bestaat uit drie bouwstenen: Ontwikkelen van een duidelijk en breed gedragen alcohol- en drugsbeleid Deskundigheidsbevordering (scholing) zodat medewerkers kennis hebben van alcohol en drugs(gebruik) en vaardigheden beheersen voor het signaleren en bespreekbaar maken van middelengebruik Opzetten van een structurele samenwerking met de regionale instelling voor verslavingszorg zodat er duidelijke afspraken zijn over consultatie, doorverwijzing en behandeling. Uitvoerders: een preventiewerker van de regionale instelling voor verslavingszorg voert het programma uit in samenwerking met de betreffende organisatie. 11

15 Bereik Vier organisaties voor verslavingszorg (Mondriaan, Victas, Novadic-Kentron en Tactus) participeerden in een pilotstudie naar Open en Alert (oude versie) in een LVG-jeugdsetting. Vijf organisaties voor verslavingszorg (Mondriaan, Victas, Novadic- Kentron, Bouman GGZ en Verslavingszorg Noord Nederland) deden ervaring op met Open en Alert (eerste LVG-versie) in een LVB-setting voor volwassenen. Het Trimbos-instituut beschikt over een overzicht van organisaties die handleidingen en cursusmateriaal hebben besteld en van deelnemers aan de training in het werken met Open en Alert. Er is echter geen zicht op de mate waarin het programma momenteel wordt uitgevoerd. Evaluatiegegevens Er is een pilotstudie uitgevoerd naar uitvoerbaarheid en waardering van Open en Alert. Acht koppels van instellingen voor verslavingszorg en instellingen voor mensen met LVB deden aan de pilotstudie mee. Uit de evaluatie bleek dat preventiewerkers de interventie goed uitvoerbaar vonden en de groepsleiding de scholing overwegend positief waardeerde: duidelijk, leerzaam en praktijkgericht. Zij gaven gemiddeld als waardering een 7,8. Preventiewerkers waarderen de compleetheid van het programma en de aandacht voor het ontwikkelen van een uitvoerbaar en aansprekend beleid. De behoefte hieraan is groot bij LVB-organisaties. Open en Alert is in 2011 erkend als theoretisch goed onderbouwde interventie door het Centrum Gezond Leven van het RIVM. De interventie en onderbouwing zijn te vinden in de I-database. Randvoorwaarden voor toepassing De handleidingen voor preventiewerkers en beleidsmedewerkers (met het oog op implementatie) zijn te bestellen via de webwinkel van het Trimbos-instituut. Om het programma op de beoogde wijze uit te kunnen voeren is het volgen van een training een must. Deze training wordt op verzoek door het Trimbos-instituut georganiseerd. Ook het werkboek voor cursisten is bij het Trimbos-instituut te bestellen. Op de handboeken en het werkboek zit copyright. Bronnen Factsheet Open en Alert Dijkstra, M., Bransen, E., & Leeman, M. (2011). Verslavingspreventie is onvoldoende toegerust voor mensen met een lichte verstandelijke beperking. Verslaving, 7 (4), Dijkstra, M., & Bransen, E. (2012). Problematisch alcohol- en drugsgebruik voorkomen bij mensen met LVG: de kracht van Open en Alert en Bekijk 't nuchter. Markant, februari. 12

16 3 METHODEN EN MATERIALEN SCREENING SumID-Q Ontwikkelaar Tactus Verslavingszorg (Joanneke van der Nagel, Marike van Dijk), Aveleijn (Marion Kiewik) en Radboud Universiteit (Cor de Jong, Robert Didden). Doel Het in kaart brengen van risicofactoren, gebruik en de gevolgen van gebruik van alcohol en drugs. Doelgroep Jongeren en volwassenen met LVB Inhoud De SumID-Q bestaat uit een vragenlijst die in kaart brengt: welke psychoactieve stoffen de cliënt kent, hoeveel hij/zij ervan weet, vindt, wat er in zijn/haar omgeving wordt gebruikt, wat hij/zij eventueel zelf gebruikt, wat de gevolgen van gebruik zijn en of en hoe groot de motivatie tot veranderen is. De vragenlijst is aangepast aan de mogelijkheden en beperkingen van volwassenen met LVB maar uit ervaring blijkt dat de lijst ook voor jongeren of mensen met een iets lager of hoger niveau geschikt is. Met de SumID-Q kan systematisch het gesprek over middelengebruik worden aangegaan. Het instrument is geschikt om af te nemen op indicatie, maar is juist ook bedoeld voor het systematisch screenen van alle cliënten die in zorg zijn. Door het breed toepassen van de SumID-Q krijgt men helderheid over middelenproblematiek op cliëntniveau, en tevens zicht op waar op instellingsniveau nadere preventieve interventies nodig zijn. Uitvoerders: de SumID-Q kan worden afgenomen door begeleiders en gedragsdeskundigen Bereik Tactus verslavingszorg beschikt over een overzicht van instellingen die zijn getraind in het werken met de SumID-Q. Er is echter geen zicht op de mate waarin het instrument momenteel wordt toegepast. 13

17 Evaluatiegegevens Nog niet bekend. Randvoorwaarden voor toepassing De SumID-Q is te bestellen bij Tactus verslavingszorg. Om de beoogde visie en gespreksvoering op een juiste wijze uit te kunnen voeren is het volgen van een korte training een must. Tactus verslavingszorg organiseert een dergelijke training op verzoek. Op de handleiding SumID-Q rust een copyright. Bronnen 14

18 Screener LVB Ontwikkelaar Universiteit van Amsterdam (Xavier Moonen), Hogeschool Leiden (Hendrien Kaal) en Radboud Universiteit Nijmegen (Henk Nijman) Doel Op een relatief eenvoudige maar voldoende accurate manier vaststellen of er sprake is van een vermoeden van een lichte verstandelijke beperking. Doelgroep Cliënten van algemene gezondheids- en welzijnsvoorzieningen zoals de GGZ, jeugdzorg, verslavingszorg en de maatschappelijke opvang. Er is een volwassenenversie en een jongerenversie. Inhoud Het instrument omvat een aantal vragen om vast te stellen of er vermoedelijk sprake is van een LVB. Bereik De volwassenenversie is in een eerste versie gebruiksklaar en genormeerd. De analyses om de beste combinatie van items vast te stellen zijn inmiddels afgerond en verwerkt in de handleiding. Deze wordt in mei 2013 door testuitgeverij Hogrefe uitgegeven en kan dan door organisaties gebruikt worden. De validering en normering van de jongerenversie (12-16 jaar) is in ontwikkeling. Diverse organisaties verzamelen daartoe in 2013 gegevens. De jongerenversie is naar verwachting in 2014 beschikbaar. Evaluatiegegevens Nog niet beschikbaar. Randvoorwaarden voor toepassing Het gebruik vraagt niet om specialistische kennis; er is geen training nodig. Wel moet de handleiding nauwkeurig gevolgd worden, evenals de voorgeschreven wijze van scoring. De uitslag van de screener mag alleen gezien worden als een indicatie van een mogelijke LVB. Hoewel de screener heel sensitief is, zal door aanvullend psychodiagnostisch onderzoek, de eventuele LVB moeten worden vastgesteld! 15

19 Mits de verzamelde gegevens gebruikt mogen worden voor onderzoek, is de screener voorlopig kosteloos beschikbaar. Bronnen Presentatie Xavier Moonen, : 11/Elinkwijkzaal/Elinkwijkzaal%201%20dec%20Moonen.pdf Factsheet 3 LVB en jeugdcriminaliteit december 2013: /LVB/FactsheetLVB_jeugdcriminaliteit_ pdf 16

20 4 METHODEN EN MATERIALEN PREVENTIE Bekijk 't nuchter Voorlichting over alcohol en drugs Ontwikkelaar Trimbos-instituut (Els Bransen, Marijke Dijkstra) i.s.m. Verslavingszorg Noord Nederland (Rozemarijn de Kruijf) Doel Problematisch alcohol- en drugsgebruik voorkomen bij mensen met LVB. Het doel van de voorlichting is de kennis en het bewustzijn te vergroten over alcohol en drugs(gebruik). Doelgroep Jongeren en volwassenen met LVB Inhoud Het voorlichtingspakket bestaat uit een handleiding waarin dertien bijeenkomsten staan beschreven voor het geven van voorlichting over alcohol, cannabis en harddrugs. Er wordt een onderscheid gemaakt naar ervaringen met, effecten van en risico's in het gebruik van de middelen om zo mensen in verschillende stadia van gebruik aan te kunnen spreken. Bovendien kan een keuze worden gemaakt uit werkvormen die meer of juist minder cognitieve vaardigheden vragen. Bij de handleiding zit een 'Kikbox', een toolbox met een verzameling aan educatief (audiovisueel) materiaal waaronder het spel TRIP en de voorlichtingsbrochures 'Zonder flauwekul'. Ook is er een voorlichtingsbrochure voor ouders van jongeren met LVB in de Kikbox opgenomen. Bereik Circa 100 organisaties hebben sinds medio 2011 de Kikbox bij het Trimbos-instituut besteld. Er is echter geen zicht op de mate waarin de voorlichting met behulp van deze materialen en aan de hand van de handleiding Bekijk 't nuchter wordt uitgevoerd. 17

21 Evaluatiegegevens Van mei 2010 tot mei 2011 is er een pilotstudie naar het voorlichtingsprogramma Bekijk 't nuchter uitgevoerd. Twintig mensen met LVB hebben het programma beoordeeld. Zij waren overwegend positief en gaven een gemiddeld rapportcijfer van 8,7. De voorlichting heeft bij de meeste deelnemers geleid tot meer kennis over bier en blowen en ongeveer de helft wist na de voorlichting meer over harddrugs. Van de deelnemers gaf 85% aan te weten aan wie ze in het vervolg vragen over alcohol en drugs kunnen stellen. Verder gaf 45% aan echt anders te zijn gaan denken over alcohol en drugs en 40% 'een beetje'. Ook de uitvoerders (preventiewerkers en begeleiders) waren erg positief over Bekijk 't nuchter. Zij schreven het succes van het programma toe aan de openheid waarmee jongeren over alcohol en drugs mogen praten. Het grootste knelpunt vinden de uitvoerders de werving van deelnemers voor Bekijk 't nuchter. Randvoorwaarden voor toepassing Het voorlichtingsprogramma is te bestellen bij het Trimbos-instituut. Om het programma op de beoogde wijze uit te kunnen voeren is samenwerking met een preventiewerker van de regionale instelling voor verslavingszorg noodzakelijk. Op het materiaal zit copyright. Bronnen Dijkstra, M., Bransen, E., & Leeman, M. (2011). Verslavingspreventie is onvoldoende toegerust voor mensen met een lichte verstandelijke beperking. Verslaving, 7 (4), Dijkstra, M., & Bransen, E. (2012). Problematisch alcohol- en drugsgebruik voorkomen bij mensen met LVG: de kracht van Open en Alert en Bekijk 't nuchter. Markant, februari. 18

22 Brochures Zonder Flauwekul Ontwikkelaar Trimbos-instituut (Hettie Rensink, Iris Hilderink, Els Bransen) Doel Mensen met LVB informeren over alcohol, cannabis en harddrugs. Doelgroep Jongeren en volwassenen met LVB Inhoud Vier verschillende brochures zijn ontwikkeld in samenwerking met mensen met LVB. Voor jongeren en volwassenen met LVB zijn er drie brochures: één over alcohol, over hasj en wiet en over XTC, cocaïne en speed. Voor ouders (vaak ook met een verstandelijke beperking) is er een aparte brochure: Uw kind, alcohol en drugs. Met weinig woorden, grote letters en veel plaatjes staat er informatie in over (de werking van) het middel, de effecten, risico's, gevolgen, de wet en over verslaving. Bereik De brochures 'Zonder Flauwekul' zijn sinds 2009 beschikbaar. De brochures zijn sinds het verschijnen tenminste 9000 (XTC, cocaïne en drugs) tot (Alcohol) keer besteld. Evaluatiegegevens Zie de gegevens over Bekijk 't nuchter, alcohol en drugsvoorlichting Voorwaarden voor overdracht De brochures zijn tegen betaling te bestellen bij de webwinkel van het Trimbosinstituut Bronnen 19

23 Spel TRIP, een reis door de wereld van drank en drugs Ontwikkelaar Brijder Verslavingszorg (Jantine van der Plas) en het Trimbos-instituut (Iris Hilderink) Doel Alcohol en drugs op een laagdrempelige manier bespreekbaar maken en onder de aandacht brengen. Daarnaast kan het spel ingezet worden om te achterhalen hoe er door mensen met LVB gedacht wordt over alcohol en drugs en om zicht te krijgen op hun middelengebruik. Doelgroep Jongeren en volwassenen met LVB Inhoud TRIP kan gespeeld worden met 3-7 spelers, afhankelijk van de drukte en de veiligheid van de groep. Het spel kan bijvoorbeeld ingezet worden tijdens een voorlichtingsbijeenkomst. TRIP bestaat uit een speelveld met verschillende vakken. Elke speler heeft een pion en om de beurt gooit een speler met de dobbelsteen. De speler pakt een kaart met dezelfde kleur als het vak waar hij of zij op komt. De speler leest de kaart hardop voor. Er zijn vier soorten kaarten: Wat weet jij? (kennis), Wat doe jij? (vaardigheden), Wat vind jij? (mening) en Waar of niet waar (stellingen). De speler die aan de beurt is beantwoordt eerst de vraag, daarna wordt aan de andere spelers gevraagd wat zij zouden doen of wat hun mening is. Een ervaren spelleider op het gebied van alcohol en drugs en die kennis heeft van mensen met LVB bepaalt het tempo van het spel, geeft extra achtergrondinformatie en begeleidt de discussies. Bereik Het spel TRIP is in 2010 verschenen en inmiddels ruim 400 keer besteld. Evaluatiegegevens Zie de gegevens over Bekijk 't nuchter, alcohol en drugsvoorlichting 20

24 Randvoorwaarden voor toepassing Het spel dient gespeeld te worden onder begeleiding van een ervaren preventiewerker of hulpverlener met kennis van zowel LVB als alcohol en drugs. Het spel is tegen betaling te bestellen bij het Trimbos-instituut Bronnen 21

25 Website Steffie (onderdeel van Open en Alert) Ontwikkelaar Stichting Steffie (Irja Heij) i.s.m. Trimbos-instituut (Barbara Conijn, Els Bransen) Doel Het doel van de website is om jongeren en volwassenen met een lichte verstandelijke beperking te informeren over alcohol- en cannabisgebruik, ze bewuster te maken van hun eigen alcohol- en cannabisgebruik en ze te verwijzen naar informatie, advies en hulp. Doelgroep Jongeren en volwassenen met een lichte verstandelijke beperking Inhoud Op Bekijkhetnuchter.nl vertelt animatie Steffie op eenvoudige wijze over de verschillende effecten en risico s van alcohol- en cannabisgebruik, en over wanneer je beter niet kunt drinken en blowen. De informatieoverdracht wordt zoveel mogelijk ondersteund door illustraties. Naast voorlichting over alcohol en cannabis biedt de website twee zelftests waarmee de bezoeker zelfstandig kan testen hoe hij/zij met alcohol en blowen omgaat. Hiervoor beantwoordt de bezoeker anoniem een beperkt aantal vragen en krijgt daarna een persoonlijk advies en/of compliment. Bereik De website is online sinds oktober In de periode november 2012-april 2013 bezochten gemiddeld ruim 2000 unieke bezoekers maandelijks de site. Evaluatiegegevens Er zijn geen evaluatiegegevens beschikbaar. Randvoorwaarden voor toepassing Beschikking tot een computer. Bronnen 22

26 5 METHODEN EN MATERIALEN VROEGINTERVENTIE Bekijk 't nuchter Motivatietraining Ontwikkelaar Trimbos-instituut (Els Bransen, Marijke Dijkstra) i.s.m. Stichting Trajectum Hoeve Boschoord (Maria Trentelman) en Verslavingszorg Noord Nederland (Jeanette Visscher) Doel Riskant middelengebruik doorbreken en een ingang creëren voor verdere ondersteuning. Doelgroep Mensen met LVG vanaf 18 jaar waarbij sprake is van (vermoedelijk) riskant gebruik van alcohol en drugs en daardoor minder goed functioneren op school, werk of in de behandeling of begeleiding die kennis hebben van middelen en hun werking die eigen gebruik van alcohol en drugs erkennen die bereid zijn om over hun gebruik te praten die in staat zijn om nuchter op de lessen te verschijnen die in een groep kunnen functioneren. Inhoud Deze training bestaat uit vijf (groeps)bijeenkomsten die in een handleiding zijn uitgewerkt. Ook is er een kaartenset beschikbaar voor het bespreken van voor- en nadelen en gewoontes rondom alcohol- en drugsgebruik. Elke deelnemer heeft gedurende (en na) de training een zogenaamde 'helper'. Dit is vaak een ouder, begeleider of belangrijke andere die hem of haar ondersteunt. Het is mogelijk de motivatietraining individueel aan te bieden. Bereik De handleiding voor de training is sinds het verschijnen in 2011 in totaal 54 keer besteld. Niet bekend is hoe vaak de training ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd en waar dit gebeurt, in de gehandicaptenzorg of in de verslavingszorg. 23

27 Evaluatiegegevens De training is in 2010 als individueel aanbod bij tenminste drie cliënten uitgevoerd door Bouman GGZ. Het materiaal en de opzet van de training bleken goed bruikbaar. Randvoorwaarden voor toepassing De trainingshandleiding en materialen zijn te bestellen bij het Trimbos-instituut. Om de training op de beoogde wijze uit te kunnen voeren is samenwerking met een preventiewerker van de regionale instelling voor verslavingszorg noodzakelijk. Professionals die de training willen uitvoeren wordt aangeraden een train-de-trainer cursus van één dag te volgen. Het Trimbos-instituut organiseert op aanvraag een dergelijke cursus voor beoogde uitvoerders. Op de handleiding zit copyright. Bronnen Dijkstra, M., Bransen, E., & Leeman, M. (2011). Verslavingspreventie is onvoldoende toegerust voor mensen met een lichte verstandelijke beperking. Verslaving, 7 (4), Dijkstra, M., & Bransen, E. (2012). Problematisch alcohol- en drugsgebruik voorkomen bij mensen met LVG: de kracht van Open en Alert en Bekijk 't nuchter. Markant, februari. 24

28 6 METHODEN EN MATERIALEN BEHANDELING Training 'Omgaan met middelen en verslaving' deel 1: Het begin Ontwikkelaar Trajectum - De Borg (Maria Trentelman) Doel Het doel van de training is dat deelnemers leren praten over hun gebruik, zich bewust worden van hun probleem en gemotiveerd raken om actief te gaan werken aan hun probleem. Doelgroep Jongeren en volwassenen met LVB en riskant middelengebruik/verslaving (met ernstige gedrags- of psychische problematiek). Inhoud 'Het Begin' is de eerste van drie trainingen in de serie 'Omgaan met Middelen & Verslaving'. De trainingen kunnen als drieluik worden gegeven, maar ook los van elkaar worden uitgevoerd. De trainingen kunnen worden gezien als een vervolg op de motivatietraining Bekijk 't nuchter. De training bestaat uit een variabel aantal lessen (minimaal 5 tot maximaal 12). Het aantal lessen is afhankelijk van de groep deelnemers en welke onderwerpen voor hen van toepassing zijn (welke middelen een probleem zijn). De eerste 3 lessen staan vast, evenals de laatste (eindverslag, certificaat, advies). Gemiddeld duurt een training ongeveer 8 à 9 lessen (ca. twee maanden). Deelnemers kunnen aan het eind van de les een opdracht meekrijgen. Het is de bedoeling dat ze deze opdracht gedurende de week maken met hun (persoonlijk) begeleider. Aan het begin van de (volgende) les worden de gemaakte opdrachten besproken. Na iedere les vindt een standaardterugkoppeling plaats naar het team van de deelnemer. Dit gebeurt door een kort verslag van de les per . Ook worden de opdrachten van de deelnemers en eventuele instructies aan het team gegeven. Bij problemen wordt er contact opgenomen met het team, in overleg met de deelnemer. De training wordt afgesloten met een certificaat, een eindverslag en een advies (volgen van de training 'Mijn gebruik' bijvoorbeeld). 25

29 Bereik De trainingen worden gegeven in de klinische behandeling binnen Trajectum: locatie Boschoord. Daarnaast maken de trainingen deel uit van de deeltijdbehandeling van Trajectum. Sinds mei 2009 worden de trainingen in alle instellingen die deel uitmaken van 'De Borg' gegeven. Er draait vanaf september 2011 een pilot in Trajectum Oost, waarin de toepasbaarheid van de trainingen in een ambulante setting wordt getoetst (cliënten wonen in de wijk). Evaluatiegegevens De trainingen kregen in 2010 de aanmoedigingsprijs voor beste praktijkproduct van de VGN. Binnen Trajectum en de Borg wordt onderzoek gedaan naar de effectiviteit van de geïntegreerde behandeling, waarvan de verslavingstrainingen onderdeel zijn. De eerste resultaten zijn bemoedigend. Het onderzoek loopt nog (Drieschner, K.H e.a. 2010). In 2011 is een start gemaakt met het onderzoeken en evalueren van de verslavingstrainingen. De resultaten zijn nog niet bekend. Randvoorwaarden voor toepassing Voor elke training is een trainershandboek ontwikkeld. Daarnaast zijn er voor de deelnemers werkboeken beschikbaar. De training is aangepast aan de doelgroep (SG)LVG: eenvoudig taalgebruik, veel herhaling, korte bijeenkomsten, flexibel opgezet, werkvormen die speels maar niet kinderachtig zijn. Voor elke training is een trainershandboek ontwikkeld met een uitvoerige en nauwkeurige beschrijving van elk onderdeel. Niet alleen de leskern maar ook de houding en tekst voor trainers is gedetailleerd uitgeschreven. Daarbij horen ook de werkboeken voor de deelnemers. Per les zijn diverse materialen beschikbaar, zoals dvd s en spellen. Het gaat in principe om een groepstraining (maximaal 6 deelnemers met 2 trainers), maar de training kan ook individueel worden aangeboden. De trainingen worden gegeven door ervaren GZ-psychologen en trainers van HBOniveau. Trainers moeten aan de volgende voorwaarden voldoen: - Ervaring in het werken met groepen - Zich kunnen inleven in gevoelens en behoeften van de doelgroep - Kennis en kunde betreffende verslaving bij mensen met LVG - Aansluiten in taalgebruik bij doelgroep - Opleiding motiverende gespreksvoering (bij voorkeur) Bij het overdragen van de training wordt een train- de trainer cursus aanbevolen, alsmede het inhuren van een ervaren trainer en coaching door een ervaren trainer. Informatie hierover is in te winnen bij de programmaleider verslaving van Trajectum 26

30 Bronnen Trentelman, M. (2009). Handleiding omgaan met middelen en verslaving. Boschoord: Trajectum Hoeve Boschoord. Wolde, A. ten, le Grand, B., Slagter, J., & Storms M. (2006). Vaardig en Veilig. Behandeling van sterk gedragsgestoorde licht verstandelijk gehandicapte mensen met risicovol gedrag. Boschoord: Trajectum Hoeve Boschoord. Drieschner, K., Hesper, B., Marrozos, I. (2010). Effectonderzoek in de tbssector: theoretische overwegingen en praktische uitvoering bij Trajectum Hoeve Boschoord. De Psycholoog, 45, Drieschner, K.H. & Hesper, B. (2007). Dynamic Risk Outcome Scales. Boschoord: Trajectum Hoeve Boschoord. 27

31 Training 'Omgaan met middelen en verslaving' deel 2: Mijn gebruik Ontwikkelaar Trajectum - De Borg (Maria Trentelman) Doel - Een uitgebreide analyse maken van de verslavingsproblematiek, zodat de deelnemer inzicht krijgt in de specifieke factoren van zijn gebruik. - Verhogen van de bereidheid tot verandering bij de cliënt (bij voorkeur stoppen met gebruik). - Leren omgaan met gevoelens van craving (onweerstaanbare hunkering naar middelen). Doelgroep Jongeren en volwassenen met LVB met riskant middelengebruik/verslaving (met ernstige gedrags- of psychische problematiek). Inhoud De training 'Mijn gebruik' is de tweede van drie trainingen in de serie Omgaan met Middelen & Verslaving. De training bestaat uit 13 lessen en wordt bij voorkeur in een groep gegeven. Voor deelnemers waarvoor een groepstraining te zwaar blijkt, of door andere bijkomende persoonlijkheidsproblematiek niet haalbaar is, kan de training eveneens individueel worden gebruikt. Tijdens de training werkt elke deelnemer aan zijn eigen problemen en doelen. De deelnemers kunnen (h)erkenning en steun vinden bij elkaar. Elke deelnemer wordt in zijn persoonlijk leerproces gesteund door (één van de) trainers en door zijn persoonlijk begeleider. Deelnemers krijgen aan het eind van de les een opdracht. Het is de bedoeling dat ze deze opdracht gedurende de week maken met hun (persoonlijk) begeleider. Trainers stimuleren bewustwording en veranderbereidheid door veel aandacht te besteden aan deze opdrachten. De training wordt afgesloten met een persoonlijk terugval preventieplan een eindverslag en een advies (volgen van vaardigheidstraining bijvoorbeeld). In het preventieplan staat onder andere beschreven wat het besluit van de cliënt is over zijn gebruik, zijn valkuilen, op welke signalen hij moet letten en hoe daarmee om te gaan en welke hulp hij daarbij nodig heeft van belangrijke anderen. 28

32 Bereik De trainingen worden gegeven in de klinische behandeling binnen Trajectum: locatie Boschoord. Daarnaast maken de trainingen deel uit van de deeltijdbehandeling van Trajectum. Sinds mei 2009 worden de trainingen in alle instellingen die deel uitmaken van 'De Borg' gegeven. Er draait vanaf september 2011 een pilot in Trajectum Oost, waarin de toepasbaarheid van de trainingen in een ambulante setting wordt getoetst (cliënten wonen in de wijk). Evaluatiegegevens De trainingen kregen in 2010 de aanmoedigingsprijs voor beste praktijkproduct van de VGN. Binnen Trajectum en de Borg wordt onderzoek gedaan naar de effectiviteit van de geïntegreerde behandeling, waarvan de verslavingstrainingen onderdeel zijn. De eerste resultaten zijn bemoedigend. Het onderzoek loopt nog (Drieschner, K.H e.a. 2010). In 2011 is een start gemaakt met het onderzoeken en evalueren van de verslavingstrainingen. De resultaten zijn nog niet bekend. Randvoorwaarden voor toepassing Voor de training is een trainershandboek ontwikkeld. Daarnaast zijn er voor de deelnemers werkboeken beschikbaar. De training is aangepast aan de doelgroep (SG)LVG: eenvoudig taalgebruik, veel herhaling, korte bijeenkomsten, flexibel opgezet, werkvormen die speels maar niet kinderachtig zijn. Voor elke training is een trainershandboek ontwikkeld met een uitvoerige en nauwkeurige beschrijving van elk onderdeel. Niet alleen de leskern maar ook de houding en tekst voor trainers is gedetailleerd uitgeschreven. Daarbij horen ook de werkboeken voor de deelnemers. Per les zijn diverse materialen beschikbaar, zoals dvd s en spellen. Het gaat in principe om een groepstraining (maximaal 6 deelnemers met 2 trainers), maar de training kan ook individueel worden aangeboden. De trainingen worden gegeven door ervaren GZ-psychologen en trainers van HBOniveau. Trainers moeten aan de volgende voorwaarden voldoen: - Ervaring in het werken met groepen - Zich kunnen inleven in gevoelens en behoeften van de doelgroep - Kennis en kunde betreffende verslaving bij mensen met LVG - Aansluiten in taalgebruik bij doelgroep - Opleiding motiverende gespreksvoering (bij voorkeur) Bij het overdragen van de training wordt een train- de trainer cursus aanbevolen, alsmede het inhuren van een ervaren trainer en coaching door een ervaren trainer. Informatie hierover is in te winnen bij de programmaleider verslaving van Trajectum 29

33 Bronnen Trentelman, M. (2009). Handleiding omgaan met middelen en verslaving. Boschoord: Trajectum Hoeve Boschoord. Wolde, A. ten, le Grand, B., Slagter, J., & Storms M. (2006). Vaardig en Veilig. Behandeling van sterk gedragsgestoorde licht verstandelijk gehandicapte mensen met risicovol gedrag. Boschoord: Trajectum Hoeve Boschoord. Drieschner, K., Hesper, B., Marrozos, I. (2010). Effectonderzoek in de tbssector: theoretische overwegingen en praktische uitvoering bij Trajectum Hoeve Boschoord. De Psycholoog, 45, Drieschner, K.H. & Hesper, B. (2007). Dynamic Risk Outcome Scales. Boschoord: Trajectum Hoeve Boschoord. 30

34 Training 'Omgaan met middelen en verslaving' deel 3: vaardigheidstraining met instructiefilm Ontwikkelaar Trajectum - De Borg (Maria Trentelman) Doel De deelnemers aan de training leren specifieke vaardigheden aan voor het vermijden van drugs en alcohol (en gokken) en voor het ontwikkelen van meer aangepaste gewoontes en gedragsalternatieven. De vaardigheidstraining versterkt de tijdens de eerste twee trainingen ( Het Begin en Mijn gebruik ) verworven kennis en breidt deze uit. Doelgroep Jongeren en volwassenen met LVB met riskant middelengebruik/-verslaving (met ernstige gedrags- of psychische problematiek met als gevolg risicovol, c.q. delictgedrag, SGLVG), die besloten hebben te stoppen met of minderen van gebruik. Inhoud De vaardigheidtraining is de derde van drie trainingen in de serie Omgaan met Middelen & Verslaving. In de training worden 9 vaardigheden getraind in ongeveer 24 lessen van anderhalf uur. De vaardigheden worden aangeleerd tijdens wekelijkse sessies waarin er veel ruimte is voor herhaling en rollenspel. De trainingen kunnen zowel individueel als in groepsverband worden gegeven. Een groepsgrootte van 6 deelnemers en 2 trainers wordt beschouwd als een ideale groepsgrootte. Instructiefilm Er is tevens een instructiefilm beschikbaar die past bij deze module. De film is op een zodanige manier samengesteld dat de hoofdpersoon op hetzelfde punt in zijn behandeling is als de deelnemers aan de training. Er wordt in de film steeds een link gelegd met de te leren vaardigheden in de training. Bereik De trainingen worden gegeven in de klinische behandeling binnen Trajectum: locatie Boschoord. Daarnaast maken de trainingen deel uit van de deeltijdbehandeling van Trajectum. Sinds mei 2009 worden de trainingen in alle instellingen die deel uitmaken van 'De Borg' gegeven. Er draait vanaf september 2011 een pilot in Trajectum Oost, waarin de toepasbaarheid van de trainingen in een ambulante setting wordt getoetst (cliënten wonen in de wijk). 31

35 Evaluatiegegevens De trainingen kregen in 2010 de aanmoedigingsprijs voor beste praktijkproduct van de VGN. Binnen Trajectum en de Borg wordt onderzoek gedaan naar de effectiviteit van de geïntegreerde behandeling, waarvan de verslavingstrainingen onderdeel zijn. De eerste resultaten zijn bemoedigend. Het onderzoek loopt nog (Drieschner, K.H e.a. 2010). In 2011 is een start gemaakt met het onderzoeken en evalueren van de verslavingstrainingen. De resultaten zijn nog niet bekend. Randvoorwaarden voor toepassing Voor de training is een trainershandboek ontwikkeld. Daarnaast zijn er voor de deelnemers werkboeken beschikbaar. De training is aangepast aan de doelgroep (SG)LVG: eenvoudig taalgebruik, veel herhaling, korte bijeenkomsten, flexibel opgezet, werkvormen die speels maar niet kinderachtig zijn. Voor elke training is een trainershandboek ontwikkeld met een uitvoerige en nauwkeurige beschrijving van elk onderdeel. Niet alleen de leskern maar ook de houding en tekst voor trainers is gedetailleerd uitgeschreven. Daarbij horen ook de werkboeken voor de deelnemers. Per les zijn diverse materialen beschikbaar, zoals dvd s en spellen. Het gaat in principe om een groepstraining (maximaal 6 deelnemers met 2 trainers), maar de training kan ook individueel worden aangeboden. De trainingen worden gegeven door ervaren GZ-psychologen en trainers van HBOniveau. Trainers moeten aan de volgende voorwaarden voldoen: - Ervaring in het werken met groepen - Zich kunnen inleven in gevoelens en behoeften van de doelgroep - Kennis en kunde betreffende verslaving bij mensen met LVG - Aansluiten in taalgebruik bij doelgroep - Opleiding motiverende gespreksvoering (bij voorkeur) Bij het overdragen van de training wordt een train- de trainer cursus aanbevolen, alsmede het inhuren van een ervaren trainer en coaching door een ervaren trainer. Informatie hierover is in te winnen bij de programmaleider verslaving van Trajectum Bronnen Trentelman, M. (2009). Handleiding omgaan met middelen en verslaving. Boschoord: Trajectum Hoeve Boschoord. Wolde, A. ten, le Grand, B., Slagter, J., & Storms M. (2006). Vaardig en Veilig. Behandeling van sterk gedragsgestoorde licht verstandelijk gehandicapte mensen met risicovol gedrag. Boschoord: Trajectum Hoeve Boschoord. Drieschner, K., Hesper, B., Marrozos, I. (2010). Effectonderzoek in de tbssector: theoretische overwegingen en praktische uitvoering bij Trajectum Hoeve Boschoord. De Psycholoog, 45, Drieschner, K.H. & Hesper, B. (2007). Dynamic Risk Outcome Scales. Boschoord: Trajectum Hoeve Boschoord. 32

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB Marijke Dijkstra Trimbos instituut Focus op onderzoek Utrecht, 2 december 2011 Improving Mental Health by Sharing Knowledge Programma Middelengebruik

Nadere informatie

TOOLKIT LVB EN VERSLAVING

TOOLKIT LVB EN VERSLAVING TOOLKIT LVB EN VERSLAVING Utrecht, Trimbos-instituut Juli 2012 Inhoudsopgave VOORWOORD... 3 VISIE EN BELEID... 5 OPEN EN ALERT, ALCOHOL EN DRUGSPREVENTIE IN LVG-SETTING... 5 DIAGNOSTIEK... 7 SUMID-Q...

Nadere informatie

Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken

Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken Interventies 2 Meetinstrument SumiD-Q 2 Open en Alert 2 Kennis 2 Kennisplein gehandicaptensector

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF LVB en verslaving december 2012

NIEUWSBRIEF LVB en verslaving december 2012 NIEUWSBRIEF LVB en verslaving december 2012 Verbeterproject LVB en verslaving Gebruik van alcohol en drugs kan tot problemen leiden. Dat geldt nog sterker voor mensen met een licht verstandelijke beperking.

Nadere informatie

LVB EN VERSLAVING INFORMATIEBIJEENKOMST. Welkom en voorstellen Projectteam Trimbos-instituut Adviseurs projectteam Expertgroep Stuurgroep

LVB EN VERSLAVING INFORMATIEBIJEENKOMST. Welkom en voorstellen Projectteam Trimbos-instituut Adviseurs projectteam Expertgroep Stuurgroep LVB EN VERSLAVING INFORMATIEBIJEENKOMST Welkom en voorstellen Projectteam Trimbos-instituut Adviseurs projectteam Expertgroep Stuurgroep Projectteam Trimbos Projectleiding Els Bransen Projectuitvoering

Nadere informatie

OVER HET PROGRAMMA. ZonMw financiert het programma (Zorg voor Beter)

OVER HET PROGRAMMA. ZonMw financiert het programma (Zorg voor Beter) OVER HET PROGRAMMA Kennis verbinden aan de praktijk CBO en Vilans organiseren i.s.m met andere partners (zoals het Trimbos Instituut) leernetwerken, werkplaatsen en andere activiteiten Vanuit het Kennisplein

Nadere informatie

Open en Alert: Alcohol- en drugspreventie in risicosettings

Open en Alert: Alcohol- en drugspreventie in risicosettings Open en Alert: Alcohol- en drugspreventie in risicosettings Factsheet Voor wie Met dit factsheet informeren wij gemeenten, zorgverzekeraars, hulpverleners en managers over een programma ter preventie van

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF LVB en verslaving februari 2013

NIEUWSBRIEF LVB en verslaving februari 2013 NIEUWSBRIEF LVB en verslaving februari 2013 Verbeterproject LVB en verslaving Gebruik van alcohol en drugs kan tot problemen leiden. Dat geldt nog sterker voor mensen met een licht verstandelijke beperking.

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF LVB en verslaving september 2012

NIEUWSBRIEF LVB en verslaving september 2012 NIEUWSBRIEF LVB en verslaving september 2012 Verbeterproject LVB en verslaving Gebruik van alcohol en drugs kan tot problemen leiden. Dat geldt nog sterker voor mensen met een licht verstandelijke beperking.

Nadere informatie

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012)

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012) www.ambiq.nl Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012) Februari 2012 Inhoud Geschiedenis samenwerking Ambiq-Tactus Uitgangspunten Uitwerking Plannen 2012 e.v. Werkzame elementen Vragen Geschiedenis

Nadere informatie

LVB en Verslaving. Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013

LVB en Verslaving. Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013 Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013 Binnenplein Casus Methodieken 2 Binnenplein Onderdeel van Aveleijn (VG) Gericht op verstandelijke beperking en verslaving Ambulant

Nadere informatie

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Parnassia Bavo Groep Brijder Verslavingszorg Preventie Jeugd Zorg ambulant & klinisch Bereidheidliniaal

Nadere informatie

'Integrale zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking en problematisch middelengebruik'

'Integrale zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking en problematisch middelengebruik' 'Integrale zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking en problematisch middelengebruik' Toelichting en handreiking bij het Auditinstrument Het verbeterproject LVB & Verslaving Het Trimbos-instituut

Nadere informatie

IEDEREEN GEBRUIKT TOCH?

IEDEREEN GEBRUIKT TOCH? Cure & Care Development organiseert het symposium IEDEREEN GEBRUIKT TOCH? Verslavingsproblematiek bij mensen met een lichte verstandelijke beperking 13 december 2012 Dominicanenklooster in Huissen 1/6

Nadere informatie

Leernetwerkbijeenkomst project LVB & Verslaving. Workshop ontwikkeling beleid & deskundigheid Rianca den Ouden

Leernetwerkbijeenkomst project LVB & Verslaving. Workshop ontwikkeling beleid & deskundigheid Rianca den Ouden Leernetwerkbijeenkomst project LVB & Verslaving Workshop ontwikkeling beleid & deskundigheid Rianca den Ouden Visie-ontwikkeling Kernvragen: Wat hebben de cliënten nodig? Wat hebben de medewerkers nodig?

Nadere informatie

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.)

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.) www.ambiq.nl Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.) Februari 2013 Inhoud Geschiedenis samenwerking Ambiq-Tactus Visie en uitgangspunten Beleid Plannen 2013 e.v. Vragen Geschiedenis

Nadere informatie

M1028. Introductiecursus. Gedragsdeskundigen van de behandelcentra LVG-jeugd/SG LVG. mensenkennis

M1028. Introductiecursus. Gedragsdeskundigen van de behandelcentra LVG-jeugd/SG LVG. mensenkennis M1028 Introductiecursus Gedragsdeskundigen van de behandelcentra LVG-jeugd/SG LVG mensenkennis Introductiecursus voor gedragsdeskundigen van de behandelcentra LVG-jeugd/SG LVG Een initiatief van de Vereniging

Nadere informatie

Minder Drank of Drugs. Module voor cliënten met een lichte verstandelijke beperking

Minder Drank of Drugs. Module voor cliënten met een lichte verstandelijke beperking Minder Drank of Drugs Module voor cliënten met een lichte verstandelijke beperking Voorstellen Willy Ron Marion Agenda Uitleg over Minder Drank of Drugs Willy en Ron spelen een sessie na Uitleg over de

Nadere informatie

LVB en verslaving Een (on)beperkte relatie

LVB en verslaving Een (on)beperkte relatie LVB en verslaving Een (on)beperkte relatie Brijder Verslavingszorg Inholland, Lectoraat GGZ-verpleegkunde Simone Bakker Koos de Haan Scholing, Advies en Projecten Ede 12 juni 2013 2 Agenda 1. Kenmerken

Nadere informatie

Preventie en voorlichting

Preventie en voorlichting Preventie Preventie en voorlichting Introductie De afdeling preventie geeft voorlichting en advies over genotmiddelen aan jongeren, ouders en professionals. Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit sirikruit@live.nl iri Kruit Voorlichting en training 1 Programma Introductie - Kennismaking - Studiehandleiding, opbouw van de lessen

Nadere informatie

Signaleren. en wat eraan vooraf gaat. Leernetwerkbijeenkomst Project LVB en verslaving 29 mei 2012 Marijke Bouts en Rianca den Ouden

Signaleren. en wat eraan vooraf gaat. Leernetwerkbijeenkomst Project LVB en verslaving 29 mei 2012 Marijke Bouts en Rianca den Ouden Signaleren. en wat eraan vooraf gaat. Leernetwerkbijeenkomst Project LVB en verslaving 29 mei 2012 Marijke Bouts en Rianca den Ouden Programma Opening Verwachtingen t.a.v. deze bijeenkomst Structurele

Nadere informatie

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Informatie voor huisartsen PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Wanneer verwijst u naar de BasisGGZ (Novae) of de Specialistische GGZ (VNN)? WANNEER VERWIJST U NAAR DE BASISGGZ (NOVAE)

Nadere informatie

LVB en verslaving nu en in de toekomst

LVB en verslaving nu en in de toekomst LVB en verslaving nu en in de toekomst Joanneke van der Nagel Psychiater Tactus Inhoud Middelengebruik en LVB Signaleren en bespreken Zorgmogelijkheden LVG en Verslaving QUIZZZ Alcohol is schadelijker

Nadere informatie

Postmaster opleiding diagnostiek en behandeling (SG)LVB

Postmaster opleiding diagnostiek en behandeling (SG)LVB mensenkennis Ik vond het een meerwaarde om binnen te kijken in een andere keuken. Het is inhoudelijk een sterke opleiding, mede door de goede organisatie en begeleiding. Postmaster opleiding diagnostiek

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF LVB en verslaving juli & augustus 2012

NIEUWSBRIEF LVB en verslaving juli & augustus 2012 NIEUWSBRIEF LVB en verslaving juli & augustus 2012 Verbeterproject LVB en verslaving Gebruik van alcohol en drugs kan tot problemen leiden. Dat geldt nog sterker voor mensen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010

Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Jaargang 2 nummer 1 16 dec 2010 Inhoudsopgave: Inleiding Minisymposium LVG en Verslaving De belangrijkste problemen volgens hulpverleners De ervaringen van cliënten De ervaringen van verwanten Vervolgstappen

Nadere informatie

Informatie opleiding Brains 4 Use (B4U)

Informatie opleiding Brains 4 Use (B4U) Informatie opleiding Brains 4 Use (B4U) Den Dolder, mei 2014 Versie: 2.1 Auteur(s):Angela van den Berg/Marten Leistra Dolderseweg 120, 3734 BL Den Dolder Postbus 37, 3734 ZG Den Dolder T 088 8800300 E

Nadere informatie

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Cluster jeugd Preventie, inclusief minimale interventie van 1-3 gesprekken I- hulp (ambitie ook

Nadere informatie

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ Inhoudsopgave Indigo Brabant 2 Wat is de Basis GGZ? 2 Wat kan Indigo mij bieden? 4 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Specialistische GGZ 7 Heeft u vragen? 7 Contact

Nadere informatie

Lectoraat GGZ-Verpleegkunde. LVG en Verslaving. s Heerenloo 30 juni 2010

Lectoraat GGZ-Verpleegkunde. LVG en Verslaving. s Heerenloo 30 juni 2010 Lectoraat GGZ-Verpleegkunde LVG en Verslaving s Heerenloo 30 juni 2010 1 Wat komt aan bod? Overzicht programma LVG en verslaving Prevalentiegegevens Casus Brijder en s Heerenloo Discussie nav casuïstiek

Nadere informatie

Workshop 10: Het gezin in GGZ en Verslavingszorg

Workshop 10: Het gezin in GGZ en Verslavingszorg Workshop 10: Het gezin in GGZ en Verslavingszorg Door: - Rianne van der Zanden (Trimbos-instituut) - Froukje Kamstra en Pieter Brunner (De Gelderse Roos) - Peter de Vet (Regionaal Centrum Kinder en Jeugd

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Ervaren problemen door professionals

Ervaren problemen door professionals LVG en Verslaving Lectoraat GGZ-Verpleegkunde Ervaren problemen door professionals Kennisdeling 11 november 2010, Koos de Haan, deel 2 1 Wat komt aan bod? Onderzoek naar problemen door professionals ervaren

Nadere informatie

Cannabis preventie IrisZorg

Cannabis preventie IrisZorg Cannabis preventie IrisZorg Inleiding Een effectieve preventie van drugsproblemen zoals cannabis vraagt een integrale aanpak. Dat betekent dat samen met uiteenlopende beleidsterreinen en partnerorganisaties

Nadere informatie

Diagnostiek fase. Behandelfase. Resocialisatiefase. Psychosociale behandeling. Medicamenteuze behandeling. Terugvalpreventie Herstel

Diagnostiek fase. Behandelfase. Resocialisatiefase. Psychosociale behandeling. Medicamenteuze behandeling. Terugvalpreventie Herstel Diagnostiek fase Samenvattingskaart WANNEER, HOE? 1. Diagnostiek middelengebruik 2. Vaststellen problematisch middelengebruik en relatie met delict Aandacht voor interacties psychische problemen en middelengebruik

Nadere informatie

Werkblad beschrijving interventie

Werkblad beschrijving interventie Werkblad beschrijving interventie OPEN EN ALERT Gebruik de handleiding bij dit werkblad www.nji.nl/jeugdinterventies/beschrijven of www.loketgezondleven.nl/kwaliteit-van-interventies/beoordeling Contact

Nadere informatie

Welkom bij. Brains4Use. een individuele behandeling voor verslavingsproblematiek, van theorie naar praktijk

Welkom bij. Brains4Use. een individuele behandeling voor verslavingsproblematiek, van theorie naar praktijk Welkom bij Brains4Use een individuele behandeling voor verslavingsproblematiek, van theorie naar praktijk Brains4Use Erkende interventie om alcohol- en drugsgebruik bij jongeren in instellingen terug te

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Preventie. Nieuwsbrief. Voorjaar 2014. Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit. In deze nieuwsbrief

Preventie. Nieuwsbrief. Voorjaar 2014. Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit. In deze nieuwsbrief Nieuwsbrief Preventie Wij houden u graag op de hoogte Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit In deze nieuwsbrief Veel vragen over NIX18 Fabels en feiten De Buitenhof is een landelijk

Nadere informatie

Algemene basisvoorlichting

Algemene basisvoorlichting Algemene basisvoorlichting Voorlichting van 2 uur. DATUM De datum wordt in onderling De voorlichting wordt op locatie gegeven. Maximaal 25 deelnemers. De voorlichting kost _ 265. U weet welke soorten drugs

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

De rol van de gedragskundige. LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013

De rol van de gedragskundige. LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013 De rol van de gedragskundige LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013 Spin in het web? Agenda Korte uiteenzetting LVB en verslaving Functie-eisen Rol gedragskundige Discussie

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Verbeterproject LVB en verslaving

Verbeterproject LVB en verslaving Els Bransen, Suzanne Lokman, Laura Neijmeijer, Sonja van Rooijen Verbeterproject LVB en verslaving Eindverslag Els Bransen Suzanne Lokman Laura Neijmeijer Sonja van Rooijen Verbeterproject LVB en verslaving

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Roken & Alcohol

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Roken & Alcohol Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Roken & Alcohol School: Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan

Nadere informatie

Joanneke van der Nagel Marion Kiewik Robert Didden. Iedereen. gebruikt toch? Verslaving bij mensen met een lichte verstandelijke beperking

Joanneke van der Nagel Marion Kiewik Robert Didden. Iedereen. gebruikt toch? Verslaving bij mensen met een lichte verstandelijke beperking Joanneke van der Nagel Marion Kiewik Robert Didden Iedereen gebruikt toch? Verslaving bij mensen met een lichte verstandelijke beperking Boom Amsterdam 2013, J. vandernagel, M. Kiewik & R. Didden p/a Uitgeverij

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Consortium Effectieve Behandeling Gedragsproblemen LVG in het kader van het ZonMw-programma Onderzoek voor mensen met een verstandelijke beperking.

Consortium Effectieve Behandeling Gedragsproblemen LVG in het kader van het ZonMw-programma Onderzoek voor mensen met een verstandelijke beperking. Begeleiders in Beeld Consortium Effectieve Behandeling Gedragsproblemen LVG in het kader van het ZonMw-programma Onderzoek voor mensen met een verstandelijke beperking. Inleiding Begeleiders van mensen

Nadere informatie

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts 1. De rol van de huisarts De huisarts kijkt op basis van de anamnese m.b.v. de Audit C of ICD 10 de cliënt alcoholafhankelijk is en doorverwezen moet worden naar

Nadere informatie

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de klas en aan docenten) ABC gesprekken Aanwezig bij verschillende ZAT

Nadere informatie

ToReachIt. Acceptance is the beginning of change!!!

ToReachIt. Acceptance is the beginning of change!!! ToReachIt Acceptance is the beginning of change!!! Acceptance is the beginning of change! Inhoudsopgave Voorwoord 1. Inleiding 1.1. Wat ontbreekt er in Nederland aan begeleiding voor onze doelgroep volgens

Nadere informatie

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 14 januari 2000 Onderwerp: Beleidsvisie landelijk kennis/behandelcentrum eetstoornissen Hierbij doe ik u een mijn «beleidsvisie voor

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol Menukaart Gezonde voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit sirikruit@live.nl 1 Programma les 3 Kennismaking kort; theorie vorige lessen Preventie; nader bekeken Uitgaansdrugs: -presentatie -nabespreken

Nadere informatie

Leefstijltraining-PLUS

Leefstijltraining-PLUS Drs. Koos de Haan Froukje Wielenga, MSc. Dr. Berno van Meijel Hogeschool Inholland, Domein Gezondheid, Sport & Welzijn Lectoraat GGZ-verpleegkunde Juni 2012 2012 Hogeschool Inholland/Brijder Verslavingszorg

Nadere informatie

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland Polls drugsweb Kun je op eigen houtje van drugs afkomen Ja: 85% Moeten we minder gaan drinken Ja: 57% Bang om verslaafd te worden Ja: 21% Drugs meenemen naar buitenland Ja: 73% Wiet is een harddrug Ja:

Nadere informatie

Een stap verder in forensische en intensieve zorg

Een stap verder in forensische en intensieve zorg Een stap verder in forensische en intensieve zorg Palier bundelt intensieve en forensische zorg. Het is zorg die net een stapje verder gaat. Dat vraagt om een intensieve aanpak. Want onze doelgroep kampt

Nadere informatie

Slim leven. Motiveren tot een gezonde leefstijl

Slim leven. Motiveren tot een gezonde leefstijl Slim leven Motiveren tot een gezonde leefstijl Grip op het eigen leven Elke jongere verdient de kans om zich te ontwikkelen. Om uit te groeien tot een zelfstandig individu met ambities, doelen en perspectief.

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

Algemene informatie over Centrum Maliebaan

Algemene informatie over Centrum Maliebaan Algemene informatie over Centrum Maliebaan Centrum Maliebaan is een instelling voor verslavingspsychiatrie in de provincie Utrecht. Verslavingspsychiatrie is een gespecialiseerde vorm van geestelijke gezondheidszorg.

Nadere informatie

Workshop 9 En morgen gezond weer op

Workshop 9 En morgen gezond weer op 23 april 2012 Symposium Ouderen & Alcohol Workshop 9 En morgen gezond weer op Complementair werken in de zorg voor ouderen Yildiz Gecer Tactus Henk Snijders Carintreggeland Voorstellen Wie zijn wij? Wie

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol Menukaart Gezonde voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul HASJ EN WIET Zonder flauwekul Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Het roken van tabak met hasj of wiet heet blowen. Ik blow niet. Ik gebruik medicijnen. Dan kan het

Nadere informatie

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen.

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Er is amper psycho-educatie materiaal beschikbaar voor dubbele diagnose cliënten over de interactie tussen

Nadere informatie

Uitnodiging Verslaving & Wonen Landelijk congres over begeleiding bij verslaving in bijzondere woonsituaties 18 maart 2010

Uitnodiging Verslaving & Wonen Landelijk congres over begeleiding bij verslaving in bijzondere woonsituaties 18 maart 2010 Uitnodiging Verslaving & Wonen Landelijk congres over begeleiding bij verslaving in bijzondere woonsituaties 18 maart 2010 het gebeurt op windesheim Verslaving & Wonen Landelijk congres over begeleiding

Nadere informatie

Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen:

Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen: Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen: Sport- en beweegaanbod Achtergrond Samenvatting Doelgroep De doelgroep

Nadere informatie

Ik heb geen pasklare antwoorden

Ik heb geen pasklare antwoorden Ik heb geen pasklare antwoorden door Johan de Koning Mensen met een licht verstandelijke beperking komen vaker in aanraking met justitie dan anderen. Hoe worden zij begeleid? Lector Hendrien Kaal wil dat

Nadere informatie

Informatiebrochure. Stichting. Goed. met. Training, voorlichting & scholing. voor iedereen die met psychiatrie te maken heeft

Informatiebrochure. Stichting. Goed. met. Training, voorlichting & scholing. voor iedereen die met psychiatrie te maken heeft Informatiebrochure Stichting Goed met Training, voorlichting & scholing voor iedereen die met psychiatrie te maken heeft Waar denkt u aan bij het woord psychiatrie? Gek Geuzennaam of stigma? Psychiatrie

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt Middelen, delictgedrag en leefstijltraining Marscha Mansvelt Inhoud Hoe gaat de Waag om met middelengebruik als risicofactor voor delictgedrag? Leefstijltraining 1. Alcohol is de meest sociaal geaccepteerde

Nadere informatie

Van: M. Elberse Tel.nr.: 06-35113527 Nummer: 14A.00536

Van: M. Elberse Tel.nr.: 06-35113527 Nummer: 14A.00536 VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS & RAADSINFORMATIEBRIEF Van: M. Elberse Tel.nr.: 06-35113527 Nummer: 14A.00536 Datum: 11 juli 2014 Team: Jeugd, Leefbaarheid en Veiligheid Tekenstukken: Ja Persoverleg:

Nadere informatie

XTC, cocaïne en speed

XTC, cocaïne en speed XTC, cocaïne en speed Zonder flauwekul Je hebt vast wel eens van XTC, cocaïne en speed gehoord. XTC, cocaïne en speed zijn drugs. Het is belangrijk om te weten wat XTC, cocaïne en speed met je doen. Dat

Nadere informatie

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173

Literatuur 145. Het Nederlands Jeugdinstituut: kennis over jeugd en opvoeding 173 Inhoud Inleiding 7 Deel 1: Theorie 1. Kindermishandeling in het kort 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Aard en omvang 13 1.3 Het ontstaan van mishandeling en verwaarlozing 18 1.4 Gevolgen van kindermishandeling

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Leergang ZelfVerzorgd

Leergang ZelfVerzorgd Leergang ZelfVerzorgd Waar gaat het over? Zuidwester heeft besloten te gaan werken met ondersteuningslijnen. Op deze manier willen we meer gespecialiseerde ondersteuning bieden aan onze cliënten, binnen

Nadere informatie

Betreft: heroverweging verlagen subsidie preventie verslaving Alcohol en Drugs per 2017

Betreft: heroverweging verlagen subsidie preventie verslaving Alcohol en Drugs per 2017 Gemeente Deventer Grote Kerkhof 1 7411 KT Deventer Deventer, 22 juni 2016 Betreft: heroverweging verlagen subsidie preventie verslaving Alcohol en Drugs per 2017 Geachte heer, mevrouw, raadsleden, Met

Nadere informatie

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid Volwassenen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Verslavingszorg Introductie Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen met problematisch gebruik van alcohol, drugs, medicijnen, gameverslaving en met

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010

Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010 Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010 Aanwezig: Nicole Buné, Mark Gortemaker, Dirk Hoek, Rolanda Dijkman, Ineke Odink,

Nadere informatie

Begeleid zelfstandig wonen. Voor jongeren met een (lichte) verstandelijke beperking

Begeleid zelfstandig wonen. Voor jongeren met een (lichte) verstandelijke beperking Begeleid zelfstandig wonen Voor jongeren met een (lichte) verstandelijke beperking Melius Zorg - Tel: 010 842 2526 - Email: info@meliuszorg.nl - Kenmerken begeleiding (LVB-) Jongeren Melius Zorg biedt

Nadere informatie

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Kikid Het is als ouder jouw verantwoordelijkheid, dat je kind NEE kan zeggen tegen drank!

Nadere informatie

Actieplan verslavingspreventiebeleid. Gemeente Valkenswaard

Actieplan verslavingspreventiebeleid. Gemeente Valkenswaard Actieplan verslavingspreventiebeleid Gemeente Valkenswaard 2014-2015 - 2 - Inhoudsopgave Inleiding p. 4 Het plan p. 5 Het actieprogramma p. 6 1. Ouder/kind avond p. 6 2. Voorlichting vierde klas p. 7 3.

Nadere informatie

Minor Licht Verstandelijk Beperkt

Minor Licht Verstandelijk Beperkt Minor Licht Verstandelijk Beperkt Academie voor Sociale Studies Inleiding De minor Licht Verstandelijk Beperkt biedt een inspirerend en intensief half jaar deskundigheidsbevordering op het gebied van werken

Nadere informatie

Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders

Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders preventieprogramma kopp/kvo zuid-limburg Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders Kinderen van Ouders met Psychische Problemen (KOPP) Kinderen van Verslaafde Ouders

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving Aanpak: Bijzondere Zorg Team Namens de gemeente Deventer hebben drie netwerkpartners de vragenlijst gezamenlijk ingevuld. Dit zijn Dimence GGZ, Tactus verslavingszorg, en Iriszorg maatschappelijke opvang.

Nadere informatie

You bet! Educatief pakket over gokken voor 16-18-jarigen

You bet! Educatief pakket over gokken voor 16-18-jarigen You bet! Educatief pakket over gokken voor 16-18-jarigen V.U. Paul Van Deun VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - januari 2016 D/2016/6030/3 De DrugLijn is een initiatief van VAD - VAD wordt gefinancierd

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid

DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid 2 INHOUDSOPGAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij jongeren nodig?! 4 Praktische informatie 5 Het

Nadere informatie

BELEIDSNOTA ALCOHOL, DRUGS EN GOKKEN NOORDRAND COLLEGE

BELEIDSNOTA ALCOHOL, DRUGS EN GOKKEN NOORDRAND COLLEGE BELEIDSNOTA ALCOHOL, DRUGS EN GOKKEN NOORDRAND COLLEGE Noordrand College Bovenbouw - Hazelaarweg 50 3053 PM - Rotterdam T: 0104181867 F: 0104181881 website: www.noordrandcollege.nl INHOUDSOPGAVE Pagina

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie W I N T E R / V O O R J A A R 2 0 1 6 Nieuwsbrief Mondriaan Preventie Mondriaan Preventie ondersteunt! De afdeling verslavingspreventie van Mondriaan heeft een adviserende en ondersteunende rol als het

Nadere informatie

Algemene Informatie. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Verslavingszorg. voor geestelijke gezondheid

Algemene Informatie. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Verslavingszorg. voor geestelijke gezondheid Algemene Informatie Informatie voor cliënten Verslavingszorg Mondriaan voor geestelijke gezondheid Uw hulpvraag staat bij ons centraal. Wie zijn wij? De Divisie Verslavingszorg is één van de vijf divisies

Nadere informatie

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?!

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Integrale aanpak vroegsignalering alcoholgebruik bij ouderen in de eerstelijn Drs. Myrna Keurhorst Dr. Miranda Laurant Dr. Rob Bovens

Nadere informatie

ALCOHOL. Zonder flauwekul

ALCOHOL. Zonder flauwekul ALCOHOL Zonder flauwekul Op een feestje of in een café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken eigenlijk wel gezellig? Het is belangrijk dat je weet wat alcohol met

Nadere informatie