Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen"

Transcriptie

1 1. Toelichting Dit programma is gebaseerd op de bijlage prostaatcarcinoom van de NHG- Standaard Mictieklachten bij mannen van oktober De huisarts krijgt met enige regelmaat een verzoek van gezonde mannen om een test op prostaatkanker. Soms zal de huisarts zelf nader onderzoek willen doen bij een vermoeden op prostaatkanker. Een PSA-bepaling is snel gedaan en kan misschien helpen de vraag van de patiënt en de huisarts te beantwoorden. Maar is dat zo? Hoeveel wijzer wordt de huisarts (en de patiënt) van een PSAuitslag? Geeft de uitslag misschien juist meer onzekerheid? En wat is de waarde van het rectaal toucher bij het opsporen of waarschijnlijker maken van een prostaatcarcinoom? Dit onderwijsmateriaal laat de huisarts, aan de hand van de testeigenschappen van het rectaal toucher en de PSA-bepaling zien, wat de waarde is van deze onderzoeken in verschillende uitgangssituaties. Door te oefenen met de epidemiologische basisprincipes van sensitiviteit en specificiteit kan de huisarts het nut van aanvullend onderzoek beter begrijpen en daardoor gerichte voorlichting geven aan de patiënt. Hoewel de bijlage prostaatcarcinoom in de NHG-Standaard Mictieklachten bij mannen staat is het belangrijk in de voorlichting te benadrukken dat het risico op prostaatkanker gelijk is bij mannen met en zonder mictieklachten. Het hebben van mictieklachten alleen is geen reden om onderzoek naar prostaatkanker te verrichten. Dit betekent dat het bepalen van de PSA-waarde dus in beide gevallen dezelfde voor- en nadelen heeft. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur Doelstelling: De huisarts heeft inzicht in de testeigenschappen van het rectaal toucher en de PSA-bepaling en in de waarde van deze tests bij het opsporen van prostaatcarcinoom. Doelgroep: Huisartsen (WDH, hagro, toetsgroep), aiossen huisartsgeneeskunde. Tijdsduur: 45 minuten. Groepsgrootte: deelnemer. Materiaal: Rekenmachine. 3. Uitvoering Leid dit programmaonderdeel kort in. U kunt daarbij gebruikmaken van de tekst onder 'Toelichting' (1-2 min.). Zorg dat u goed geoefend bent in het maken van de berekeningen of nodig als consulent een huisarts uit die ervaring heeft met wetenschappelijk onderzoek. Deel Werkblad 1, 2 en 3 uit en verdeel de groep in subgroepen van 3-4 personen. Ga na of er deelnemers zijn die ervaring hebben met de materie, en verdeel deze zo mogelijk over de subgroepen. Laat de deelnemers in subgroepen eerst Werkblad 1 beantwoorden en bespreek deze vervolgens (Zie Docentmateriaal 1). Bij onvoldoende ervaren deelnemers kan het nuttig zijn na de eerste vraag de ingevulde tabel plenair te bespreken. 1

2 Vervolgens net zo werkblad 2 en 3. Ga na welke antwoorden worden gegeven en hoe de deelnemers de berekening hebben gemaakt. Ga in op veelvoorkomende fouten (40 min.). Bespreek tot slot de conclusie en bespreek eventuele vragen over het beleid uit de NHG-Standaard Mictieklachten bij mannen (4 min.). 4. Organisatie Kopieer Werkblad 1, 2 en 3 voor iedere deelnemer. Zorg voor een mogelijkheid om de conclusies uit Docentmateriaal 1, 2 en 3 te presenteren (door voor iedere deelnemer een kopie te maken, of door een powerpointpresentatie). 2

3 Werkblad 1 In dit onderwijsmateriaal wordt gebruik gemaakt van de gegevens uit een metaanalyse van Mistry uit 2003*. Per onderzoek wordt de sensitiviteit en de specificiteit van het onderzoek gegeven voor het detecteren van prostaatcarcinoom. Rectaal toucher (RT) Vragen Er is sprake van een positief rectaal toucher als bij het onderzoek een asymmetrische vorm, een onregelmatige consistentie of harde noduli worden gevonden. Sensitiviteit RT = 53% Specificiteit RT = 84% Sensitiviteit: percentage personen met een bepaalde ziekte dat door een test terecht als ziek wordt geclassificeerd Specificiteit: percentage personen zonder ziekte dat door een test terecht als nietziek wordt geclassificeerd Bij de beantwoording van de vragen maakt u gebruik van een vierveldentabel. Deze tabel ziet er als volgt uit: Test x positief Test x negatief De heer Klein, 68 jaar, heeft al geruime tijd mictieklachten; onlangs is bij een vriend van hem prostaatcarcinoom geconstateerd. Hij maakt zich er ongerust over dat hij misschien ook een prostaatcarcinoom heeft. Als onderdeel van uw onderzoek verricht u een rectaal toucher. Positief voorspellende waarde: het deel van de onderzochte patiënten met een positieve testuitslag die de ziekte ook daadwerkelijk heeft. Een positief voorspellende waarde van 95% wil zeggen dat 95% van de patiënten met een positieve testuitslag de ziekte daadwerkelijk heeft. De overige 5% heeft dus ook een positieve testuitslag, maar heeft de ziekte niet. 1. Wat is de positief voorspellende waarde van het rectaal toucher voor een prostaatcarcinoom, gegeven de prevalentie van 5%? Vul hiervoor eerst de vierveldentabel in. Voor het gemak gaat u uit van een totale populatie van 1000 personen (mannen > 50 jaar) met een prevalentie van prostaatcarcinoom van 5%. De overige velden vult u in aan de hand van sensitiviteit en specificiteit. 3 RT positief RT negatief 50 (prevalentie van 5%) * Meta-analysis of Prostate-Specific Antigen and Digital Rectal Examination as screening tests for Prostate Carcinoma. K. Mistry and G. Cable; J Am Board Fam Pract 2003;16:

4 Werkblad 1 Negatieve voorspellende waarde: het deel van de onderzochte patiënten met een negatieve testuitslag die de ziekte inderdaad niet heeft. 2a. Wat is de negatief voorspellende waarde van het rectaal toucher? Met andere woorden: hoe groot is de kans dat de patiënt bij een normaal rectaal toucher inderdaad geen prostaatcarcinoom heeft? Bereken dit ook weer aan de hand van de vierveldentabel. 2b. Wat is de kans dat de patiënt bij een normaal rectaal toucher toch prostaatcarcinoom blijkt te hebben? Bij het rectaal toucher bij de heer Klein vindt u een normaal aanvoelende prostaat, geen asymmetrische vorm, onregelmatige consistentie of harde noduli Wat vertelt u de heer Klein m.b.t zijn vraag over de mogelijkheid van prostaatkanker bij zijn mictieklachten?

5 Werkblad 2 PSA-bepaling Vragen De hoogte van de PSA-waarde is mede afhankelijk van de grootte van de prostaat en de leeftijd. Bij het stijgen van de leeftijd stijgt ook de hoogte van de PSAwaarde die nog als normaal is te beschouwen. Voor iedere leeftijd geldt daarom, uitgaande van een vast afkappunt voor de PSA-waarde, een verschillende sensitiviteit en specificiteit. Hieronder wordt een gemiddelde sensitiviteit en specificiteit van de PSA-waarde bij mannen ouder dan 50 jaar. Sensitiviteit PSA ( 3) = 72% Specificiteit PSA (<3) = 93% De heer Zandstra, 55 jaar, heeft geen klachten. In verband met zijn leeftijd wil hij graag een algemene check-up, inclusief een PSA-bepaling. Je kunt er maar beter op tijd bij zijn, toch? 5 4. Wat is de positief voorspellende waarde van de PSA-bepaling, gegeven de prevalentie van prostaatcarcinoom van 5%? Gebruik weer een vierveldentabel. PSA positief PSA negatief a. Wat is de negatief voorspellende waarde van de PSA-bepaling? 5b. Wat is de kans dat de patiënt bij een normaal PSA toch prostaatcarcinoom blijkt te hebben?

6 Werkblad 3 Als tot vroegdiagnostiek wordt overgegaan wordt in de NHG-Standaard de combinatie van PSA-bepaling en rectaal toucher aanbevolen. Als één van beide tests afwijkend is, wordt aanbevolen de patiënt door te verwijzen naar de uroloog voor verdere diagnostiek. Combinatie van PSA-bepaling en RT De tests kunnen samen gezien worden als één test (hier verder combitest genoemd) waarvan de uitslag positief is als één van de afzonderlijke tests positief is. Sensitiviteit combitest = 86% Specificiteit combitest = 82% 6 6. Is het waarschijnlijk dat de 'combitest' betere eigenschappen heeft voor vroegdiagnostiek dan alleen een PSA-bepaling of rectaal toucher? Motiveer uw antwoord. 7a. Vul voor de combitest weer de vierveldentabel in. Combitest + Combitest b. Bereken welk percentage van alle personen met een prostaatcarcinoom gemist wordt, en vergelijk dit met de percentages die gemist worden bij het rectaal toucher en de PSA-bepaling als enkelvoudige test. 8. Bereken vervolgens welk percentage na de combitest ten onrechte verder onderzoek moet ondergaan. 9. Welke conclusie trekt u uit de antwoorden op de voorgaande vragen over de waarde van de combitest?

7 Docentmateriaal 1 Bespreek de vragen na aan de hand van onderstaande antwoorden. Inventariseer steeds welke antwoorden worden gegeven en ga na hoe de berekening tot stand is gekomen. Ga in op veelvoorkomende fouten, zoals uitgaan van de test in plaats van de ziekte of andersom bij het op elkaar delen van de getallen uit de vierveldentabel. 1. Wat is de positief voorspellende waarde van het rectaal toucher voor een prostaatcarcinoom, gegeven de prevalentie van 5%? Vul hiervoor eerst de vierveldentabel in. Op basis van de prevalentie (5%) is uit te rekenen welke getallen er onder aan de kolommen moeten komen te staan. Vervolgens wordt de tabel verder ingevuld aan de hand van sensitiviteit en specificiteit. De sensitiviteit geeft aan welk percentage van alle onderzochte personen met een prostaatcarcinoom door de test als zodanig wordt herkend. Dus 53% van 50 personen is 27. De specificiteit geeft aan welk percentage van alle onderzochte personen zónder prostaatcarcinoom door de test als zodanig wordt herkend. Dus 84% van 950 personen is 798. De overige getallen worden verkregen door de optelsommen te completeren. RT RT De positief voorspellende waarde is het aantal terecht positieve tests afgezet tegen het totaal aantal positieve tests, dus 27/179 = 15%. 2a. Wat is de negatief voorspellende waarde van het rectaal toucher? Met andere woorden: hoe groot is de kans dat de patiënt bij een normaal rectaal toucher inderdaad geen prostaatcarcinoom heeft? Bereken dit ook weer aan de hand van de vierveldentabel. De negatief voorspellende waarde is het aantal terecht negatieve tests afgezet tegen het totaal aantal negatieve tests, dus 798/821 = 97%. 2b. Wat is de kans dat de patiënt bij een normaal rectaal toucher toch prostaatcarcinoom blijkt te hebben? De kans is 23/821=3%. De vooraf kans was 5% (prevalentie in de mannelijke bevolking), het feit dat het rectaal toucher normaal is, heeft deze kans verlaagd naar 3%. 7

8 Docentmateriaal 1 3. Wat vertelt u de heer Klein m.b.t zijn vraag over de mogelijkheid van prostaatkanker bij zijn mictieklachten? Mictieklachten worden zelden veroorzaakt door een prostaatcarcinoom. Er is consensus binnen de werkgroep die de NHG-Standaard maakte, dat aannemelijk kan worden gemaakt dat bij een normaal aanvoelende prostaat, prostaatkanker geen oorzaak is van de aanwezige mictieklacht. Dat betekent niet dat een prostaatcarcinoom is uitgesloten. De kans op prostaatcarcinoom is alleen even groot als voor iemand zonder mictieklachten. Het rectaal toucher alleen is geen betrouwbare methode om prostaatkanker aan te tonen of uit te sluiten. Een normaal rectaal toucher maakt de kans kleiner (zie boven), maar sluit de aanwezigheid van prostaatkanker niet uit. 8

9 Docentmateriaal 2 4. Wat is de positief voorspellende waarde van de PSA-bepaling, gegeven de prevalentie van prostaatcarcinoom van 5%? Gebruik weer een vierveldentabel. De vierveldentabel ziet er als volgt uit: PSA PSA < De positief voorspellende waarde is 36/102 = 35%. 5a. Wat is de negatief voorspellende waarde van de PSA-bepaling? De negatief voorspellende waarde is het aantal terecht negatieve tests ten opzichte van het totaal aantal negatieve tests, dus 884/898 = 98%. 5b. Wat is de kans dat de patiënt bij een normaal PSA toch prostaatcarcinoom blijkt te hebben? De kans is 14/898=1,6%. De vooraf kans was 5% (prevalentie in de mannelijke bevolking), het normale PSA heeft deze kans verlaagd naar 1,6%. De kans op prostaatkanker is dus een stuk minder hoog, maar geen nul. 100% zekerheid kan een PSA test niet geven. 9

10 Docentmateriaal 3 6. Is het waarschijnlijk dat de 'combitest' betere eigenschappen heeft voor vroegdiagnostiek dan alleen een PSA-bepaling of rectaal toucher? Bij vroegdiagnostiek is het belangrijk zo min mogelijk mensen met een ziekte te missen en zo min mogelijk mensen zonder ziekte nodeloos ongerust te maken of aanvullend onderzoek aan te doen. Er moeten dus zo min mogelijk tests ten onrechte negatief en ten onrechte positief zijn (vals negatief/positief). Hiervoor is een test nodig met een hoge sensitiviteit en een hoge specificiteit. Wat de NHG-Standaard aangeeft, is dat als één van beide tests positief is, de uitslag als positief wordt beschouwd. In feite worden de beide tests samen dus als één test beschouwd. Als er dus carcinomen zijn die je met de PSA-tests wel aantoont maar niet met het rectaal toucher en omgekeerd, dan zal de combitest meer prostaatcarcinomen aantonen dan de afzonderlijke tests en dus sensitiever zijn. Er worden echter ook meer mensen als positief bestempelt die de ziekte niet hebben; de specificiteit is omlaag gegaan. Dat is een slechte eigenschap voor vroegdiagnostiek. 7a. Vul voor de combitest weer de vierveldentabel in. Combitest Combitest b. Bereken nu welk percentage van alle personen met een prostaatcarcinoom gemist wordt, en vergelijk dit met de percentages die gemist worden bij het rectaal toucher en de PSA-bepaling als enkelvoudige test. Het percentage vals negatieve uitslagen wordt berekend uit het aantal negatieve tests bij aanwezigheid van een carcinoom afgezet tegen het totaal aantal personen met een carcinoom, dus 7/50 = 14% (= 100% minus de sensitiviteit). Bij alleen het rectaal toucher is dit 23/50 = 46%, bij alleen de PSA-test 14/50 = 28%. Er worden inderdaad minder mannen met prostaatcarcinoom gemist dan bij de enkele tests. 8. Bereken vervolgens welk percentage na de screeningstest ten onrechte verder onderzoek moet ondergaan. Het percentage personen dat onnodig verder onderzoek moet ondergaan is gelijk aan het percentage vals positieve tests. Dit wordt berekend door het aantal positieve tests bij afwezigheid van een prostaatcarcinoom af te zetten tegen het totaal aantal personen zonder prostaatcarcinoom, dus 171/950 = 18% (= 100% minus de specificiteit). Bij 1000 mannen zijn dat dus 180 mannen. 10

11 Docentmateriaal 3 Conclusie 9. Welke conclusie trekt u uit de antwoorden op de voorgaande vragen over de waarde van de combitest als screeningstest? Als vroegdiagnostiek test voldoet de combitest redelijk; 'slechts' 14% van de prostaatcarcinomen wordt gemist, dat is in ieder geval een veel beter resultaat dan de enkelvoudige RT- en PSA-test opleveren (respectievelijk 46% en 28%). Na de combitest moet 18% van de onderzochte personen ten onrechte vervolgonderzoek ondergaan. Dat is een hoger percentage dan het percentage dat op basis van rectaal toucher alleen of PSA onderzoek alleen zou worden verwezen; resp. 16 en 7% onterecht verwezen personen (bij een specificiteit van 84 resp. 93%). De winst van het missen van minder prostaatcarcinomen heeft dus als prijs dat er meer onnodig vervolgonderzoek wordt gedaan met het risico op complicaties. Overigens kunnen urologen gebruik maken van de Prostaatwijzer ( om het risico op klinisch relevant prostaatcarcinoom in te schatten. Hierbij kan het ook voorkomen dat de uroloog op basis van de prostaatwijzer geen prostaatbiopsie adviseert. De prostaatwijzer is niet gevalideerd voor de eerste lijn. In dit onderwijsmateriaal is geoefend met de testeigenschappen van het rectaal toucher en de PSA-bepaling. De testeigenschappen zijn echter maar één onderdeel in de besluitvorming om wel of niet een bepaalde test te (laten) verrichten. Bij prostaatcarcinoom is aangetoond dat deze vorm van kanker meestal zeer langzaam groeit. Er overlijden meer mannen met prostaatcarcinoom dan aan prostaatcarcinoom. In veel gevallen zal het aantonen van prostaatkanker bij een man meer schade aanrichten door onderzoek en behandeling die geen levensverlenging geeft maar wel morbiditeit als incontinentie en impotentie. Het advies in de NHG-Standaard is dan ook om aan mannen zonder klinische symptomen van prostaatcarcinoom die vragen om vroegdiagnostiek goede voorlichting te geven over de voor- en nadelen van het testen op prostaatcarcinoom. U kunt voor ondersteuning van uw uitleg de patiënt verwijzen naar en de keuzehulp op 11

WAARDE VAN DE PSA-BEPALING EN HET RECTAAL TOUCHER

WAARDE VAN DE PSA-BEPALING EN HET RECTAAL TOUCHER 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van november 2004. De huisarts krijgt het verzoek om een test op prostaatkanker of wil zelf, bij een vermoeden van prostaatkanker of bij twijfel

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Medische besliskunde 3: De patiënt met een vergrote prostaat. Medische besliskunde 3: De patiënt met een vergrote prostaat

Verdiepingsmodule. Medische besliskunde 3: De patiënt met een vergrote prostaat. Medische besliskunde 3: De patiënt met een vergrote prostaat 1. Toelichting Aan de hand van een casus maken de deelnemers rekensommen met fictieve gegevens om prostaatcarcinoom te voorspellen bij mannen met een vergrote prostaat. 2. Doel, doelgroep, tijdsduur Doelstelling

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Medische besliskunde 1: De patiënt met een dikke enkel. Medische besliskunde 1: De patiënt met een dikke enkel. 1.

Verdiepingsmodule. Medische besliskunde 1: De patiënt met een dikke enkel. Medische besliskunde 1: De patiënt met een dikke enkel. 1. Medische besliskunde 1: De patiënt met een dikke enkel 1. Toelichting Hoe groot is de kans dat een patiënt met enkelletsel een fractuur heeft? In deze module maken de deelnemers rekensommen met fictieve

Nadere informatie

erdiepingsmodule erdiep Medische besliskunde 2: edi De patiënt met een knobbeltje in de borst s c he bes ing l is kunde 2: dule De p iën met een kn

erdiepingsmodule erdiep Medische besliskunde 2: edi De patiënt met een knobbeltje in de borst s c he bes ing l is kunde 2: dule De p iën met een kn 1. Toelichting Aan de hand van een casus van een vrouw met een knobbeltje in de borst maken de deelnemers rekensommen met fictieve gegevens om mammacarcinoom bij vrouwen met een knobbeltje in de borst

Nadere informatie

Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M42 van november 2004.

Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M42 van november 2004. 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M42 van november 2004. Met deze kennistoets kunnen de deelnemers hun kennis toetsen aan de richtlijnen uit de NHG-Standaard Bemoeilijkte

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Astma bij volwassenen: Aanvullende diagnostiek allergietest (Toets)

Verdiepingsmodule. Astma bij volwassenen: Aanvullende diagnostiek allergietest (Toets) 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van oktober 2007 (tweede herziening) Allergie speelt een belangrijke rol in de pathofysiologie van astma: klachten en symptomen kunnen erdoor

Nadere informatie

Screening op prostaatkanker

Screening op prostaatkanker Screening op prostaatkanker Informatie voor mannen die een PSA-test overwegen of aanvragen. Wat we weten en wat we niet weten: zaken om over na te denken alvorens te besluiten een PSA-test te laten uitvoeren.

Nadere informatie

Urologie Hematurie en PSA

Urologie Hematurie en PSA Urologie Hematurie en PSA Marina Hovius en George van Andel, urologen Susanne van Laatum, huisarts 15 januari 2016 Casus 1 Vrouw van 63 jaar, blanco VG, 2 vaginale bevallingen heeft recidiverend urineweginfecties

Nadere informatie

Voorlichting bij bemoeilijkte mictie bij oudere mannen

Voorlichting bij bemoeilijkte mictie bij oudere mannen 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M42 van november 2004. Doelstelling van deze module is dat de huisarts in staat is op adequate wijze voorlichting te geven over

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M42 Mictieklachten bij mannen van maart 2013. Met deze kennistoets kunnen de deelnemers hun kennis toetsen aan de richtlijnen uit

Nadere informatie

Regionale Transmurale Afspraken Anderhalvelijnszorg prostaatonderzoek RTA t.b.v. een risico-inschatting op prostaatkanker

Regionale Transmurale Afspraken Anderhalvelijnszorg prostaatonderzoek RTA t.b.v. een risico-inschatting op prostaatkanker Regionale Transmurale Afspraken Anderhalvelijnszorg prostaatonderzoek Versie Beheer 1.0 Bernhoven, Synchroon Voor het laatst bijgewerkt op 14 maart 2016 Distributielijst Huisartsen en specialisten van

Nadere informatie

Prostaatdiagnostiek. Prostaatdiagnostiek

Prostaatdiagnostiek. Prostaatdiagnostiek Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Prostaatdiagnostiek Prostaatdiagnostiek Toelichting Toelichting Pagina 1 Pagina 1 Aanleiding Aanleiding

Nadere informatie

Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant. Prostaatdiagnostiek. Toelichting. Pagina 1 TS ZOB januari 2014, URO 1-1

Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant. Prostaatdiagnostiek. Toelichting. Pagina 1 TS ZOB januari 2014, URO 1-1 Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Prostaatdiagnostiek Toelichting Pagina 1 Aanleiding Bij veel patiënten, maar ook bij huisartsen en medisch specialisten, bestaan vragen over de zin van

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Richtlijnen bij Astma, een uitdaging! Richtlijnen bij Astma, een uitdaging! 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur

Verdiepingsmodule. Richtlijnen bij Astma, een uitdaging! Richtlijnen bij Astma, een uitdaging! 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van oktober 2007 (tweede herziening) Een aantal richtlijnen in de NHG-Standaard Astma bij volwassenen stemt niet overeen met het dagelijks handelen

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting Dit programma is gebaseerd op de NHG-Standaard van juni 2013. In een deel van de Nederlandse huisartsenpraktijken handelt een praktijkassistente een urineweginfectie bij gezonde, niet-zwangere

Nadere informatie

Laboratoria Nieuwsbrief November 2016 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium

Laboratoria Nieuwsbrief November 2016 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium Laboratoria Nieuwsbrief November 2016 Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium Medisch Microbiologisch Laboratorium In dit nummer: - Inzage resultaten van SHO onderzoek door medisch specialisten

Nadere informatie

PCA3. www.urologischcentrum.be

PCA3. www.urologischcentrum.be PCA3 www.urologischcentrum.be De PCA3 test, een eenvoudige urinetest die kan helpen bij de diagnose van prostaatkanker en de keuze van therapie. Over prostaatkanker Prostaatkanker is één van de meest voorkomende

Nadere informatie

Het opsporen van prostaatkanker

Het opsporen van prostaatkanker Het opsporen van prostaatkanker Welke informatie moet men de patiënt verschaffen alvorens een PSA-bepaling of een rectaal toucher uit te voeren? Prostaatkanker : natuurlijke evolutie kanker. Enkel een

Nadere informatie

CATHETERISEREN EN RECTAAL TOUCHER

CATHETERISEREN EN RECTAAL TOUCHER CATHETERISEREN EN RECTAAL TOUCHER BENIGNE PROSTAAT HYPERPLASIE VAARDIGHEIDSONDERWIJS Versie september 2001 HUISARTS- OPLEIDING Algemene gegevens Dit onderwijsprogramma is ontwikkeld door de staf van de

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op het onderwijsmateriaal 1 Dit onderwijsmateriaal is gebaseerd op de NHG-Standaard M71 van mei 2012 Buikpijn is een veelvoorkomende klacht in de huisartsenpraktijk. Het is ook een moeilijke

Nadere informatie

PSA-screening To do or not to do? Dr. Ludo Vanden Bussche uroloog

PSA-screening To do or not to do? Dr. Ludo Vanden Bussche uroloog PSA-screening To do or not to do? Dr. Ludo Vanden Bussche uroloog CIJFERS VLAANDEREN 2010 - MANNEN AANTAL STERFTE OVERLEVING 5 JAAR STERFTE > 80 JAAR PROSTAAT 5651 916 93% 54% LONG 3348 2937 14% 25,6%

Nadere informatie

voorlichting en begeleiding bij amenorroe

voorlichting en begeleiding bij amenorroe 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M58 van april 2007 (eerste herziening). Aangezien amenorroe in de meeste gevallen een onschuldige afwijking is die vanzelf weer

Nadere informatie

Prostaatkanker - afwachtend beleid

Prostaatkanker - afwachtend beleid Patiënteninformatie Prostaatkanker - afwachtend beleid rkz.nl Inleiding Bij oudere Nederlandse mannen is prostaatkanker de meest voorkomende vorm van kanker. Echter niet elke man bij wie prostaatkanker

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Vaardigheid schouderonderzoek. Schoudersklachten: Vaardigheid schouderonderzoek. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur

Verdiepingsmodule. Vaardigheid schouderonderzoek. Schoudersklachten: Vaardigheid schouderonderzoek. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur Schoudersklachten: 1. Toelichting Deze verdiepingsmodule is gebaseerd op de NHG Standaard van oktober 2008 (tweede herziening). De anatomie van de schouder is globaal wel bekend bij de huisarts. Veelal

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument.

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument. Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 3. Toelichting bij de criteria voor

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL MICTIEKLACHTEN BIJ MANNEN Werkafspraken

TRANSMURAAL PROTOCOL MICTIEKLACHTEN BIJ MANNEN Werkafspraken TRANSMURAAL PROTOCOL MICTIEKLACHTEN BIJ MANNEN Werkafspraken Huisarts Inleiding Mictieklachten bij mannen komen frequent voor. Zeker met het toenemen van de gemiddelde levensverwachting zal het aantal

Nadere informatie

Voorlichting bij patiënten met diabetes mellitus type 2

Voorlichting bij patiënten met diabetes mellitus type 2 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M01 van maart 2006 (tweede herziening). Diabetes mellitus type 2 is een chronische ziekte. Voorlichting geven is belangrijk om de

Nadere informatie

Afwachten bij prostaatkanker

Afwachten bij prostaatkanker Afwachten bij prostaatkanker Inleiding De arts heeft met u besproken dat u prostaatkanker heeft. In dat gesprek is ook gesproken over de verschillende manieren waarop we prostaatkanker kunnen behandelen.

Nadere informatie

Nico Mensing van Charante Lezing 2014. Grenzen aan de Geneeskunde

Nico Mensing van Charante Lezing 2014. Grenzen aan de Geneeskunde Nico Mensing van Charante Lezing 2014 Grenzen aan de Geneeskunde Hermitage Amsterdam, Vrijdag 17 januari 2014 Deel 1: Grenzen aan de diagnostiek prof dr Patrick Bindels, huisarts Deel 2: Grenzen aan de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kanker van de dikkedarm en endeldarm (darmkanker of colorectaal carcinoom) is een zeer belangrijke doodsoorzaak in de westerse wereld. Jaarlijks worden in Nederland meer dan 12.000

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op het onderwijsmateriaal 1 Dit onderwijsmateriaal is gebaseerd op de NHGStandaard M71 van mei 2012 Van geen enkel medicament is aangetoond dat dit effectief zou zijn bij de behandeling

Nadere informatie

Het PSA dilemma: wel of niet bepalen?

Het PSA dilemma: wel of niet bepalen? Het PSA dilemma: wel of niet bepalen? Bin Kroon Uroloog Rijnstate 1 Achtergrond prostaatkanker Jaarlijks 9000 nieuwe gevallen Jaarlijks 3000 doden Gevorderde ziekte niet te cureren PSA: vroegdetectie Screenen

Nadere informatie

PSA en het verschil met 10 jaar geleden. DUO dagen 2017.

PSA en het verschil met 10 jaar geleden. DUO dagen 2017. PSA en het verschil met 10 jaar geleden. DUO dagen 2017. Berend Rikken, uroloog Vragen? brikken@ysl.nl Hans de Ronde, huisarts Met dank ook aan Erasmus Mc Monique Roobol voor dia's over prostaatwijzer

Nadere informatie

delier bij ouderen Delier bij ouderen Videofragment 1 De anamnese bij een delirante patiënt 1. Toelichting op de module

delier bij ouderen Delier bij ouderen Videofragment 1 De anamnese bij een delirante patiënt 1. Toelichting op de module Videofragment 1 De anamnese bij een delirante patiënt 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M77 van maart 2003. Om te kunnen begrijpen hoe de huisarts het beste kan omgaan

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M42 Mictieklachten bij mannen van maart 2013. Doelstelling van deze module is dat de huisarts in staat is op adequate wijze voorlichting

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen Videofragment 1 de anamnese bij een delirante patiënt 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M77, herziene versie april 2014. Om te kunnen begrijpen hoe de huisarts het

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M82 Het soa-consult van september 2013. Bij Soa is de actuele kennis over diagnostiek, behandeling, begeleiding en partnerwaarschuwing niet compleet

Nadere informatie

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op Prostaatkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker bij mannen. Een op de zes mannen krijgt er last van. Maar het is ook een erg lastig op te sporen

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Urineweginfecties: controleren of verwijzen? Urineweginfecties: controleren of verwijzen? 1. Toelichting

Verdiepingsmodule. Urineweginfecties: controleren of verwijzen? Urineweginfecties: controleren of verwijzen? 1. Toelichting Urineweginfecties: controleren of verwijzen? 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van juli 2005 Een patiënt met een urineweginfectie krijgt vaak alleen een recept mee, ziet soms

Nadere informatie

Voorlichting en begeleiding bij een miskraam

Voorlichting en begeleiding bij een miskraam 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M03 van maart 2004. Het medisch-technisch beleid bij een miskraam is niet zo moeilijk. Het is op zich geen ernstige aandoening.

Nadere informatie

Vraag 1: Voelt u zich thuis in de medische besliskunde of diagnostische logica? 1. Ja 2. Redelijk 3. Een beetje 4. Nee

Vraag 1: Voelt u zich thuis in de medische besliskunde of diagnostische logica? 1. Ja 2. Redelijk 3. Een beetje 4. Nee Vraag 1: Voelt u zich thuis in de medische besliskunde of diagnostische logica? 1. Ja 2. Redelijk 3. Een beetje 4. Nee 1 De dochter van Jeanne (78 jaar) heeft een afspraak gemaakt om met haar moeder op

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvragen

Samenvatting. Adviesvragen Samenvatting Adviesvragen Wat zijn de beste tests om in de zwangerschap neuralebuisdefecten en downsyndroom te constateren bij een foetus? En hoe kan deze prenatale screening het beste worden uitgevoerd?

Nadere informatie

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek Samenvatting Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker ( het uitstrijkje ). Er zijn echter kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo is er een

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Stoppen met roken: korte motivatieverhogende interventie. Stoppen met roken: korte motivatieverhogende interventie. 1.

Verdiepingsmodule. Stoppen met roken: korte motivatieverhogende interventie. Stoppen met roken: korte motivatieverhogende interventie. 1. Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van juni 2007 Rokers die overwegen om te stoppen, zien beren op hun pad. Ze werpen barrières op en ze aarzelen of ze werkelijk willen stoppen. Deze geeft inzicht

Nadere informatie

De soa-kit. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur. 3. Uitvoering

De soa-kit. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur. 3. Uitvoering 1. Toelichting Bij Soa is de actuele kennis over diagnostiek, behandeling, begeleiding en partnerwaarschuwing niet compleet zonder informatie over het gebruik van de diverse buisjes en stokjes die het

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op de module 1 Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M36 van januari 2013. Met adequate voorlichting over maagklachten kan de huisarts samen met de patiënt het beleid vaststellen.

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting op dit onderwijsmateriaal Deze verdiepingsmodule is gebaseerd op de NHG-Standaard M47 van oktober 2010. Voedselallergie wordt veel vaker vermoed dan dat het feitelijk voorkomt. Daarnaast

Nadere informatie

Hoe goed is een test?

Hoe goed is een test? Hoe goed is een test? 1.0 het ideale plaatje Als we een test uitvoeren om te ontdekken of iemand ziek is hebben we het liefst een test waarbij de gezonde en de zieke groepen duidelijk gescheiden zijn.

Nadere informatie

slaap voorlichting Slaap Voorlichting 1. Toelichting 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. Uitvoering 4. Organisatie

slaap voorlichting Slaap Voorlichting 1. Toelichting 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. Uitvoering 4. Organisatie 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M23 van juli 2005. Een gestructureerde slaapanamnese en goede voorlichting over slaapfysiologie en slaaphygiëne kunnen onnodig en ineffectief

Nadere informatie

Kennistoets acute keelpijn

Kennistoets acute keelpijn Acute keelpijn: kennistoets Aanvullende diagnostiek 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M11 van feb 2007 (tweede herziening) Het hoofdstuk Keelpijn in de NHG-Telefoonwijzer is gebaseerd

Nadere informatie

Serologische testen en interpretatie van testresultaten

Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen Serologie is de leer van de stoffen die zich bevinden in het bloedserum. Bloedserum is het vocht dat verkregen is nadat bloed

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Voorlichting bij gonartrose. Voorlichting bij gonartrose. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur. 3.

Verdiepingsmodule. Voorlichting bij gonartrose. Voorlichting bij gonartrose. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur. 3. 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op NHG-Standaard van mei 2008. Gonartrose is de meest voorkomende chronische gewrichtsaandoening. De prevalentie neemt toe met de leeftijd en het beloop is wisselend.

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen Diagnostiek bij urineweginfecties: introductie van de dipslide 1. Toelichting Dit programma is gebaseerd op de NHG-Standaard van juni 2013. Ondanks de prominente plaats van de dipslide in de NHG-Standaard

Nadere informatie

Komt een man bij de dokter

Komt een man bij de dokter Komt een man bij de dokter Over PSA en mictieklachten 11 november 2014 Prostaat Specifiek Antigeen eiwit geproduceerd door prostaatepitheel verhoogd bij afwijkingen van de prostaat prostaatontsteking

Nadere informatie

kennistoets. wat weet jij nou van slapeloosheid?

kennistoets. wat weet jij nou van slapeloosheid? 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M23 van juli 2005. Met behulp van de Kennistoets kunnen de praktijkassistentes nagaan hoe hun kennis over hun handelen bij slapeloosheid en slaapmedicatie

Nadere informatie

Laboratoriumonderzoek MKZ crisis 2001

Laboratoriumonderzoek MKZ crisis 2001 Laboratoriumonderzoek MKZ crisis 2001 Gecertificeerde technieken: 1. Virus antigeen test (IDAS-ELISA) 2. Virus isolatie (VI) op gevoelige cellen (+ IDAS-ELISA) 3. Virus specifieke antistoftest (virus-neutralisatie

Nadere informatie

telefonische anamnese en advies bij kinderen met koorts: een oefening 1. Toelichting op de module 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3.

telefonische anamnese en advies bij kinderen met koorts: een oefening 1. Toelichting op de module 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M29 van mei 2008. De praktijkassistente heeft bij telefonische vragen over kinderen met koorts verschillende taken: zij moet onderscheid

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: introductie van het proefschrift

Hoofdstuk 1: introductie van het proefschrift Samenvatting 114 Samenvatting Samenvatting 115 Hoofdstuk 1: introductie van het proefschrift Dit proefschrift beschrijft een aantal studies over patiënten die met maagklachten de huisarts bezoeken. Van

Nadere informatie

slaap kennistoets Slaap Kennistoets 1. Toelichting 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. Uitvoering 4. Organisatie

slaap kennistoets Slaap Kennistoets 1. Toelichting 2. Doel, doelgroep en tijdsduur 3. Uitvoering 4. Organisatie 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M23 van juli 2005. Met behulp van de kennistoets kunnen de deelnemers hun kennis toetsen over de richtlijnen uit de NHG-Standaard Slapeloosheid

Nadere informatie

Echo onderzoek tijdens de zwangerschap De termijnecho, combinatietest en de 20 weken echo

Echo onderzoek tijdens de zwangerschap De termijnecho, combinatietest en de 20 weken echo 12-12-2016 607 Echo onderzoek tijdens de zwangerschap De termijnecho, combinatietest en de 20 weken echo Elke zwangere in Almere mag gebruik maken van 2 echo-onderzoeken: een termijnecho in het begin van

Nadere informatie

De NIPT binnen de prenatale screening: waar staan we en waar gaan we naar toe? Katelijne Bouman, klinisch geneticus UMCG en Isala

De NIPT binnen de prenatale screening: waar staan we en waar gaan we naar toe? Katelijne Bouman, klinisch geneticus UMCG en Isala De NIPT binnen de prenatale screening: waar staan we en waar gaan we naar toe? Katelijne Bouman, klinisch geneticus UMCG en Isala Introductie Sinds 2014 is de NIPT ( in het kader van wetenschappelijk onderzoek)

Nadere informatie

Mannen en BRCA1/2. Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009

Mannen en BRCA1/2. Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009 Mannen en BRCA1/2 Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009 Rudi van Dantzig Danser en choreograaf Risico borstkanker Bevolkingsrisico

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Verhoogd PSA. Albert Schweitzer ziekenhuis september 2013 pavo 0932

Verhoogd PSA. Albert Schweitzer ziekenhuis september 2013 pavo 0932 Verhoogd PSA Albert Schweitzer ziekenhuis september 2013 pavo 0932 Inleiding U bent verwezen naar de uroloog omdat uit onderzoek is gebleken dat u een verhoogd PSA gehalte in uw bloed heeft. Om erachter

Nadere informatie

Niet-traumatische knieproblemen bij kinderen en adolescenten

Niet-traumatische knieproblemen bij kinderen en adolescenten 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Stanaard Niet-traumatische knieproblemen bij kinderen en van juni 2009. Standafwijkingen aan de benen worden voornamelijk gezien bij jonge

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Dermatomycosen: uitvoering van het KOH-onderzoek. Dermatomycosen: uitvoering van het KOH-onderzoek. 1. Toelichting op de module

Verdiepingsmodule. Dermatomycosen: uitvoering van het KOH-onderzoek. Dermatomycosen: uitvoering van het KOH-onderzoek. 1. Toelichting op de module Dermatomycosen: uitvoering van het KOH-onderzoek 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van februari 2008 In de NHG-Standaard Dermatomycosen wordt veel waarde gehecht

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

hoofdstuk 1 doelstellingen hoofdstuk 2 diagnosen

hoofdstuk 1 doelstellingen hoofdstuk 2 diagnosen Dit proefschrift gaat over moeheid bij mensen die dit als belangrijkste klacht presenteren tijdens een bezoek aan de huisarts. In hoofdstuk 1 wordt het onderwerp moeheid in de huisartspraktijk kort geïntroduceerd,

Nadere informatie

Angina pectoris: vragenlijst bij pijn op de borst

Angina pectoris: vragenlijst bij pijn op de borst Angina pectoris: vragenlijst bij pijn op de borst 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M43 van februari 2004. Een aandachtspunt in de NHG-Standaard Angina pectoris is

Nadere informatie

Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van november 2006 (tweede herziening)

Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van november 2006 (tweede herziening) voor praktijkassistentes 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van november 2006 (tweede herziening) Het hoofdstuk Oorpijn in de NHG-Telefoonwijzer is gebaseerd op de NHG- Standaard

Nadere informatie

Primaire preventie Behandeling P(rimaire p)reventie Secundaire preventie

Primaire preventie Behandeling P(rimaire p)reventie Secundaire preventie 1 Screening en gezondheidsbeleid Voorkomen is altijd beter dan genezen? Leuven, 24 april 2015 Prof. Dr. Joost Weyler Epidemiologie en Sociale Geneeskunde Screening en preventie Schema 2 Screening en preventie

Nadere informatie

Er zijn twee onderzoeken mogelijk: 1. Met de combinatietest wordt onderzocht of er een verhoogde kans bestaat dat uw ongeboren kind Downsyndroom

Er zijn twee onderzoeken mogelijk: 1. Met de combinatietest wordt onderzocht of er een verhoogde kans bestaat dat uw ongeboren kind Downsyndroom Prenatale screening op Downsyndroom en lichamelijke afwijkingen INHOUD 1. Wat leest u in deze brochure? 2. Onderzoek naardownsyndroomen lichamelijke afwijkingen 2.1 Onderzoek naar Downsyndroom 2.2 Onderzoek

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Astma: hoe moet ik inhaleren? Oefenen met het voorlichtingsmodel

Verdiepingsmodule. Astma: hoe moet ik inhaleren? Oefenen met het voorlichtingsmodel voor praktijkassistentes 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-standaard van juli 2007 (tweede herziening) Het geven van voorlichting is niet eenvoudig. Om de voorlichting zo effectief mogelijk

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen VAARDIGHEIDSTRAINING: CENTRAAL-VENEUZE DRUK EN DERDE HARTTOON 1. Toelichting op het onderwijsmateriaal 1 Dit onderwijsmateriaal is gebaseerd op de NHG-Standaard M51 van juli 2010. Het meten van de centraal

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting Dit programma is gebaseerd op de NHG-Standaard van juni 2013. Een patiënt met een urineweginfectie krijgt vaak alleen een recept mee, ziet soms de huisarts, maar wordt zelden verwezen naar

Nadere informatie

HOOFDSTUK I - INLEIDENDE BEGRIPPEN

HOOFDSTUK I - INLEIDENDE BEGRIPPEN HOOFDSTUK I - INLEIDENDE BEGRIPPEN 1.1 Waarschijnlijkheidsrekening 1 Beschouw een toevallig experiment (de resultaten zijn aan het toeval te danken) Noem V de verzameling van alle mogelijke uitkomsten

Nadere informatie

Cijfers NIPT. Sensitiviteit: Ontdekt de test alle foetussen met een afwijking?

Cijfers NIPT. Sensitiviteit: Ontdekt de test alle foetussen met een afwijking? Cijfers NIPT Cijfers NIPT Sensitiviteit: Ontdekt de test alle foetussen met een afwijking? De NIPT ontdekt ongeveer: 96 van de 100 (96%) foetussen met downsyndroom 87 van de 100 (87%) foetussen met edwardssyndroom

Nadere informatie

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum DIAGNOSTIEK Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum Test Evaluatie Meer aandacht voor de evaluatie van testen Snelle groei

Nadere informatie

ACTIVE SURVEILLANCE PAGINA 34t/m40

ACTIVE SURVEILLANCE PAGINA 34t/m40 ACTIVE SURVEILLANCE PAGINA 34t/m40 Bij een prostaatkanker die alleen ín de prostaat groeit (een gelokaliseerde tumor noemt de dokter dat) duurt het doorgaans nog vijf tot tien jaar voordat de tumor door

Nadere informatie

Miskraam: samenwerking tussen huisarts en verloskundige

Miskraam: samenwerking tussen huisarts en verloskundige 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M03 van maart 2004. Vaginaal bloedverlies in het begin van de zwangerschap komt geregeld voor. Meestal hebben huisarts geen duidelijke

Nadere informatie

Veranderingen in de counseling voor (en na) de combinatietest

Veranderingen in de counseling voor (en na) de combinatietest Veranderingen in de counseling voor (en na) de combinatietest Ilse Feenstra Klinisch geneticus Wat verandert er in de counseling voor de screening op trisomie? Wat & wanneer? Vanaf 1 april 2014: - Alle

Nadere informatie

Onderwerp: Wetenschappelijk onderzoek 4M " Met prostaat MRI Meer Mans " Geachte coiiega,

Onderwerp: Wetenschappelijk onderzoek 4M  Met prostaat MRI Meer Mans  Geachte coiiega, Onderwerp: Wetenschappelijk onderzoek 4M " Met prostaat MRI Meer Mans " Geachte coiiega, Door middel van deze brief willen wij u graag informeren over het onderzoek 4M "Met prostaat MRI Meer Mans", gesubsidieerd

Nadere informatie

Aandoeningen in de anogenitale regio: wat vindt de dokter er zelf van?

Aandoeningen in de anogenitale regio: wat vindt de dokter er zelf van? 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M82 Het soa-consult van december 2004. Bij aandoeningen in de anogenitale regio spelen, meer dan bij andere kwalen de eigen normen, waarden en

Nadere informatie

Urologie. Richard van der Linden Thijn de Vocht

Urologie. Richard van der Linden Thijn de Vocht Urologie Richard van der Linden Thijn de Vocht Qais Niemer Laurens Donkers Richard van der Linden Thijn de Vocht 2 John Verhulst Urologie? Urologie is het vakgebied dat zich bezighoudt met ziekten in de

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Nederlandse Samenvatting Summary and Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Baarmoederhalskanker is de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen wereldwijd. Deze ziekte wordt gedurende een periode

Nadere informatie

Samenvatting. Huidig programma en criteria voor screening

Samenvatting. Huidig programma en criteria voor screening Samenvatting Technologische ontwikkelingen maken het in toenemende mate mogelijk om al vroeg in de zwangerschap eventuele afwijkingen bij de foetus op te sporen. Ook zijn nieuwe testen beschikbaar die

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2015, blok 3, Gerard Koel.

FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2015, blok 3, Gerard Koel. FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2015, blok 3, Gerard Koel. INHOUD : 1. Enige statistische begrippen omtrent studies naar diagnostische middelen. 2. Diagnostische

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting 1 Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard Depressie van juni 2012. Een groot deel van de patiënten met een depressie behandelt de huisarts zelf. Als een huisarts tot verwijzing overgaat

Nadere informatie

Wat verandert er in de counseling?

Wat verandert er in de counseling? Wat verandert er in de counseling? [NAAM SPREKER] Nascholing counseling NIPT Disclosure belangen sprekers (potentiële) belangenverstrengeling Geen / zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

En dan.? De rol van de huisarts. Marjolein Berger, afdeling huisartsgeneeskunde UMCG

En dan.? De rol van de huisarts. Marjolein Berger, afdeling huisartsgeneeskunde UMCG En dan.? De rol van de huisarts Marjolein Berger, afdeling huisartsgeneeskunde UMCG Kanker in Nederland tot 2020 Trends en prognoses KWF Kankerbestrijding Kanker in Nederland tot 2040 De bevolking zal

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting amenvatting Het aantal mensen met dementie neemt toe. De huisarts speelt een sleutelrol in het (h)erkennen van signalen die op dementie kunnen wijzen en hiermee in het stellen van de diagnose dementie,

Nadere informatie

De Nederlandse doelgroep van mensen met een LVB 14-12-2011. Van Basisvragenlijst LVB naar LVB-screeningsinstrument (screener LVB)

De Nederlandse doelgroep van mensen met een LVB 14-12-2011. Van Basisvragenlijst LVB naar LVB-screeningsinstrument (screener LVB) Zwakzinnigheid (DSM-IV-TR) Code Omschrijving IQ-range Van Basisvragenlijst LVB naar LVB-screeningsinstrument (screener LVB) Xavier Moonen Orthopedagoog/GZ-Psycholoog Onderzoeker Universiteit van Amsterdam

Nadere informatie

prostaatbiopten zonder kanker en een klinische verdenking op prostaatkanker niet aantoonbaar effectief is. De test-plusbehandeling-strategie

prostaatbiopten zonder kanker en een klinische verdenking op prostaatkanker niet aantoonbaar effectief is. De test-plusbehandeling-strategie Onderwerp: Medische test PCA3 bij diagnostische interventies voor prostaatkanker Samenvatting: Het CVZ heeft onderzocht of het toepassen van de gen expressietest PCA3 bij patiënten met verdenking op prostaatkanker

Nadere informatie

Total Body Scan Je hoeft niet ziek te zijn om beter te worden. René Sprangers Cardioloog

Total Body Scan Je hoeft niet ziek te zijn om beter te worden. René Sprangers Cardioloog Total Body Scan Je hoeft niet ziek te zijn om beter te worden René Sprangers Cardioloog Openbaarmaking belangen R. Sprangers Zelfstandig gevestigde medisch specialist o.a. werkzaam voor Prescan in Medisch

Nadere informatie

WMK en algemene gezondheidsvragen

WMK en algemene gezondheidsvragen WMK en algemene gezondheidsvragen Carel Hulshof 1 Casus (CKA Aanbeveling 2010-01) Dhr A solliciteert naar de functie van treinverkeersleider. Hij wordt hiervoor gekeurd Aanstellingskeuring algemene vragenlijst,

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2014, blok 3, Gerard Koel.

FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2014, blok 3, Gerard Koel. FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2014, blok 3, Gerard Koel. INHOUD : 1. Enige statistische begrippen omtrent studies naar diagnostische middelen. 2. Diagnostische

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek darmkanker

Bevolkingsonderzoek darmkanker Bevolkingsonderzoek darmkanker 2014 Bevolkingsonderzoek darmkanker In deze folder leest u meer over het bevolkingsonderzoek darmkanker en wat dit voor u kan betekenen. Waarom een bevolkingsonderzoek? Darmkanker

Nadere informatie

De weg naar een screeningsprogramma voor de gezichtsscherpte. Karel Hoppenbrouwers JGZ KUL - VWVJ

De weg naar een screeningsprogramma voor de gezichtsscherpte. Karel Hoppenbrouwers JGZ KUL - VWVJ De weg naar een screeningsprogramma voor de gezichtsscherpte Karel Hoppenbrouwers JGZ KUL - VWVJ SCREENINGSPROGRAMMA Evaluatiecriteria Wilson en Jungner Er dient te zijn: een belangrijk gezondheidsprobleem

Nadere informatie

Marvaanse reminiscentie 3 medische besliskunde

Marvaanse reminiscentie 3 medische besliskunde Marvaanse reminiscentie 3 medische besliskunde Johan WENS 26 ste IWC-congres 2 april 2016 Ons dagelijks werk Zoeken naar verklaringen en oplossingen voor problemen = waarnemen verzamelen interpreteren

Nadere informatie