Peercoaching in het onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Peercoaching in het onderwijs"

Transcriptie

1 Peercoaching in het onderwijs Auteur: drs. M.P.J. de Jong, klinisch pedagoog 30 november 2013 Samenvatting Peercoaching is een zinvol instrument om in te zetten bij de studieloopbaanontwikkeling van studenten, deelnemers of leerlingen in het onderwijs. De extra individuele aandacht vormt een stimulans voor de coachee (degene die wordt gecoacht) om zich rekenschap te geven van zijn ambities en professionele mogelijkheden en hierin tijdig bij te sturen als dat gewenst is. Peercoachprojecten in het onderwijs kunnen plaatsvinden binnen de eigen opleiding (bijvoorbeeld ouderejaars coachen jongerejaars), met andere opleidingen of schooltypen (bijvoorbeeld hbostudenten coachen mbo-studenten of middelbare scholieren), maar ook buiten de opleiding met specifieke doelgroepen (bijvoorbeeld hbo-studenten coachen drugsverslaafde jongeren). De opleiding Pedagogiek van Inholland heeft de afgelopen jaren peercoachprojecten vormgegeven binnen het eigen onderwijs en met andere mbo-, hbo- en vo-opleidingen. De resultaten van het onderzoek naar de effecten ervan zijn overwegend positief, zowel voor de coach (die tijdens zijn opleiding kan oefenen met deze rol) als de coachee (die door de dialoog beter focust op zijn studieloopbaanontwikkeling). Inleiding Peercoaching is een begeleidingsvorm die de laatste jaren een enorme vlucht heeft genomen. De onderzoeksresultaten naar de effecten ervan zijn hoopgevend (Movisie, ISW, ECBO, Oranjefonds etc). In Nederland heeft de afgelopen jaren een toename van peercoachorganisaties plaatsgevonden en wordt de peercoachmethodiek, net als eerder in de Verenigde Staten en Canada, steeds vaker toegepast. Werd aanvankelijk de methodiek in Nederland geïntroduceerd vanuit het bieden van extra kansen aan allochtone studenten (Echo, 2007), momenteel wordt peercoaching ook ingezet bij de verdere professionalisering van het vrijwilligerswerk (Oranjefonds). Vanuit motieven als kostenbesparing en het mobiliseren van eigen kracht bij doelgroepen wordt deze methodiek ook door de overheid gepromoot. Binnen het voortgezet onderwijs en v(mbo) vindt de verspreiding van de methodiek met name plaats via het Kenniscentrum PAL. Bij Inholland worden peercoachprojecten ontwikkeld, onderzocht en uitgevoerd vanaf 2007 (o.a. door Naber, 2007, Boersma, 2007 en de auteur). Omdat elk peercoachproject op een eigen wijze zijn aanpassingen maakt voor bepaalde doelgroepen, zijn de effecten van peercoaching lange tijd onderling moeilijk vergelijkbaar geweest. In Amerika zijn diverse onderzoeken naar effecten van peercoaching in zijn algemeenheid uitgevoerd (bijv. Schofield e.a., 2004). De laatste jaren wordt peercoaching ook in Nederland niet alleen projectgewijs onderzocht, maar zijn de effecten van de methodiek in zijn algemeenheid onderwerp van onderzoek geworden. De recente resultaten van het algemene effectonderzoek zijn overwegend positief te noemen (Uyterlinde e.a.,2009). Vooral de opbrengst voor het sociale kapitaal is door verschillende auteurs benoemd als een belangrijke succesfactor bij peercoaching (Vos e.a., 2012). Ook de sociale en academische integratie binnen een opleiding worden bevorderd door peercoaching (Grossman e.a. 1998). Peercoaching is ingezet als succesvol hulpmiddel om schooluitval te voorkomen (Naber e.a. 2007). De uitkomsten van onderzoek naar peercoaching in het mbo door het Ecbo (Petit, september 2013) benadrukken eveneens de positieve effecten voor deelnemers. Inmiddels is er voldoende reden om te veronderstellen dat dit soort peercoachprojecten ook in de toekomst uitgevoerd en ingezet zullen worden als een effectieve methodiek in de begeleiding van studenten door studenten. Afhankelijk van het doel dat met peercoaching wordt nagestreefd en de vele doelgroepen waarvoor peercoachprojecten zijn ontwikkeld, zijn deze projecten meer of minder succesvol gebleken. Duidelijk is inmiddels dat vooral peercoachprojecten waarbij de begeleiding van langere duur is en 1

2 over een langere periode plaatsvindt en waarbij de contacten niet al te vrijblijvend zijn vormgegeven, succesvol blijken te zijn (Uyterlinde e.a. 2009). Hoewel deelname aan peercoachprojecten in principe vrijwillig van aard is, blijken peercoachprojecten kwetsbaar en/of niet uitvoerbaar als het kennelijk gewenste, meer verplichtende kader van regelmatig contact onderhouden, ontbreekt. Peercoaching bij Pedagogiek Inholland Bij de peercoachprojecten die de opleiding Pedagogiek van Inholland te Amsterdam de afgelopen jaren heeft ontwikkeld en uitgevoerd (de zogenaamde Jij en Ik Projecten), wordt gestreefd naar het versterken van de studieloopbaanontwikkeling van studenten en het bevorderen van de professionalisering. Dat biedt coachees de mogelijkheid een meer realistische studie- en beroepskeuze te maken. Zowel de coach als de gecoachte kan zich tijdens de peercoaching hierop bezinnen. In navolging van Meijers (2006) die het belang aangeeft van een regelmatige individuele dialoog voeren over de studieloopbaanontwikkeling van een student, heeft de opleiding pedagogiek ervoor gekozen deze dialoog mogelijk te maken, mede met behulp van de inzet van peercoaching. Pedagogiek heeft vanaf 2006 diverse peercoachprojecten uitgevoerd. De essentie van deze projecten is, dat peers, meer ervaren studenten, minder ervaren studenten begeleiden bij hun studieloopbaanontwikkeling en hierop met ze reflecteren, in een directe koppeling aan de concrete taakuitvoering. De begeleiding is intensief, individueel en vindt over een langere periode plaats (minimaal 20 weken). De leeromgeving voor de peer die begeleiding krijgt, is met die extra ondersteuning krachtiger geworden. Door de regelmatige en individuele begeleiding door een meer ervaren student die ondersteunt bij de voorbereiding, uitvoering, bijstelling en evaluatie van uit te voeren werkzaamheden en bij de reflectie daarop, wordt de peer systematisch aangeleerd om zijn werkprocessen te verbeteren en zichzelf daarbij zorgvuldig aan te sturen. Bovendien wordt er op die manier een koppeling gemaakt tussen zijn taakuitvoering en de consequenties die dat heeft voor zijn verdere studieloopbaanontwikkeling aan de hand van de reflectie die daarover wordt gestimuleerd (Kuijpers, 2012). Het doel van peercoachprojecten in het onderwijs voor de peer is daarom tweeledig. Ten eerste gaat het erom extra leerwinst te behalen door een intensieve leersituatie aangereikt te krijgen waarbij de taakuitvoering en de reflectie daarop het onderwerp van gesprek is. In de tweede plaats gaat het erom een koppeling te maken tussen de taakuitvoering en de studieloopbaanontwikkeling van de coachee en het stimuleren van de reflectie hierop. De positieve neveneffecten zoals bekend uit de literatuur (netwerkontwikkeling, opbouwen van sociaal kapitaal, binding en bonding met de opleiding, ontwikkelen van een learning community ) zijn ook bij deze projecten waarneembaar, maar hebben niet centraal gestaan in de ontwikkeling ervan. De leeromgeving voor de peercoach wordt eveneens versterkt doordat deze, door te coachen, al tijdens zijn opleiding ervaring opdoet met een levensechte begeleidingssituatie. De peercoach kan daardoor ervaring opdoen met het uitvoeren van coachvaardigheden en het reflecteren op de vraag in hoeverre hij daarvoor geschikt is. Hij onderzoekt of hij een geschikt rolmodel is voor de coachee of hoe hij dat kan worden. De meeste hbo ers worden tijdens hun beroepsstage niet in de gelegenheid gesteld mbo-opgeleiden te begeleiden, terwijl dit wel tot de generieke competenties behoort die een hbo er dient te verwerven tijdens zijn opleiding. Daarnaast werken mbo-ers en hbo-ers samen in hun latere beroepsuitoefening en is op de werkvloer vaak sprake van een bepaalde mix van taken en functies. Werkgevers gaan ervan uit, dat als zij gebruik maken van deze mix, zij beider expertise optimaal benutten. De mbo-er zal daarbij veelal zorgdragen voor uitvoering van taken volgens protocol en de hbo-er zal ook de meer innoverende, coördinerende en regisserende taken uitvoeren. Door met deze functiemix al ervaring op te doen tijdens peercoaching kan de hbo er zich al tijdens de opleiding hierin bekwamen. 2

3 Aanleiding Pedagogiek Inholland is in 2005 een intensieve samenwerking aangegaan met toeleverende mboopleidingen uit de regio met als doel de doorstroom en aansluiting te bevorderen van mbo-studenten naar de verwante hbo-richting (Pedagogiek) en een extra impuls te geven aan de studieloopbaanontwikkeling van mbo-ers. De ontwikkeling, uitvoering, evaluatie en bijstelling van diverse soorten peercoachtrajecten hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan het realiseren van een duurzame samenwerking met de betrokken mbo-opleidingen. Nadat bij aanvang van een project een gezamenlijke oriëntatie op het opleidingsprogramma heeft plaatsgevonden, werd en wordt - gezamenlijk een variant ontwikkeld voor peercoaching, die past binnen het onderwijs van de betrokken opleidingen. Het gehanteerde onderwijsconcept Uitgangspunt bij de ontwikkeling is geweest dat peercoaching ingebed dient te zijn in het onderwijs en studenten hun inzet binnen het reguliere onderwijs gehonoreerd dienen te krijgen. Door studiepunten te koppelen aan de uitvoering van de peercoaching is tevens het gevaar van een al te vrijblijvende peercoaching geweken. Op deze manier wordt het bovendien mogelijk om (kwaliteits)eisen te stellen aan de inzet van de coach en coachee. Zowel coach als coachee dienen een kort verslag te maken van gevoerde gesprekken. Voor elk project worden voorafgaand aan de uitvoering handleidingen ontwikkeld voor zowel de coach als de coachee. Deze worden in samenspraak met alle betrokken partijen samengesteld, zodat ook ieders wensen ten aanzien van de uitvoering kunnen worden gehonoreerd. Zoveel als mogelijk worden deze handleidingen ontwikkeld binnen het reguliere onderwijsprogramma van hbo-studenten onder supervisie van de projectleider. De projectleider (de betrokken hbo-docent van het uit te voeren project) houdt hierover de regie. Deze bewaakt het vormgevingsproces bij de opstart, de wijze waarop selectie, de training en de werkbegeleiding van coaches wordt gerealiseerd, de voortgang van het coachproject, de bijstelling en de grenzen van het project en fungeert als opdrachtgever bij de ontwikkeling van de handleidingen en de eventueel bijkomende onderzoeks(evaluatie)trajecten. Het is wenselijk om naast elke projectuitvoering een porjectverslag te maken van verloop, gewenste aanpassingen en effecten van de uitvoering. Van belang is dat de uitgevoerde projecten systematisch worden geëvalueerd en bijgesteld. Bij Pedagogiek zijn daarnaast de afgelopen jaren ook afstudeerprojecten uitgevoerd door hbo-studenten die zelf als coach aan de peercoachprojecten hebben deelgenomen. Dit is mogelijk doordat de opleiding Pedagogiek als opdrachtgever heeft gefungeerd bij het onderzoek naar de effecten van de verschillende uitgevoerde peercoachvarianten. Parallel aan de uitvoering van de peercoachprojecten heeft vanaf 2010 tot 2012 ook een onderzoekstraject gelopen, dat is uitgevoerd in het kader van het lectoraat Geïntegreerd Pedagogisch Handelen en waarbij de auteur in samenwerking met afstudeerstudenten Pedagogiek met name peercoachen in de verticale beroepskolom nader heeft onderzocht (Jong, de R. Projectverslagen peercoaching, 2010, 2011, 2012). De peercoaches werken bij de uitvoering van het project zo zelfstandig mogelijk met behulp van de handleidingen, waarbij de meer ervaren studenten de minder ervaren studenten inwerken in de methodiek. Van belang is dat de coachee in de begeleiding een rolmodel krijgt aangereikt en tevens steeds wordt aangezet tot zelfsturing. De peercoach dient dan ook voorbeeldgedrag te tonen bij het omgaan met de afgesproken richtlijnen van het project en deze te bewaken. Op regelmatige basis vindt de (individuele) dialoog plaats met de coachee, zodat deze een relatie kan leggen met zijn concrete werkuitvoering en zijn geschiktheid voor een (latere) studie of beroep. Essentieel daarbij is het individueel monitoren van de vorderingen bij de professionalisering en de studieloopbaanontwikkeling aan de hand van de gegeven feedback, het in kaart brengen van deze vorderingen en deze bespreekbaar maken met de coachee. Dit gebeurt met behulp van ontwikkelde coachkaarten. 3

4 De uitgevoerde projecten worden halfjaarlijks geëvalueerd met de betrokken instellingen/opleidingen terwijl jaarlijks de gehanteerde handleidingen worden bijgesteld. Er is gestuurd op het beperken van benodigde docentformatie om de peercoaching uitvoerbaar te maken voor de betrokken onderwijsinstellingen. Taken worden zoveel mogelijk binnen het reguliere onderwijs verdisconteerd, bijvoorbeeld in slb-uren, afstudeerprojecten, beroepsstagetaken, coachtrainingen en dergelijke. De verschillende peercoachprojecten die sinds 2006 door de opleiding Pedagogiek zijn uitgevoerd kennen meer en minder intensieve begeleidingsvarianten. Elke variant is nader onderzocht op zijn merites en eventuele bruikbaarheid voor verdere ontwikkeling. Hierna worden in chronologische volgorde de uitgevoerde peercoachvarianten met de verschillende mbo-opleidingen van ROC TOP en de belangrijkste resultaten van elke variant beschreven. Vervolgens wordt het project met middelbare scholieren beschreven en daarna wordt aandacht besteed aan het peercoachproject binnen de opleiding Pedagogiek. Tot besluit zullen discussiepunten worden aangegeven die van invloed kunnen zijn op de verdere ontwikkeling van peercoaching in het onderwijs. Peercoaching met het mbo De afgelopen jaren heeft de opleiding pedagogiek verschillende peercoachvarianten met het mbo ontwikkeld en uitgevoerd en iedere variant onderzocht op zijn merites. Het gaat om de volgende vier varianten. Variant 1 Jij en Ik Project bij VUmc Kinderstad met hbo-coaches voor getalenteerde tweedejaars deelnemers van niveau 4 Onderwijsassistent op een leerwerkplaats. Deze variant is vanaf 2007 jaarlijks, twee keer per jaar - inmiddels dus twaalf keer - uitgevoerd op een leerwerkplaats, als honneursproject voor tweedejaars mbo-ers niveau 4. De hbo-studenten die de begeleiding verzorgen, doen dat in het kader van een beroepsstage bij Pedagogiek. Dit arbeidsintensief vormgegeven Jij en Ik Project bij VUmc Kinderstad is de meest succesvolle variant gebleken voor zowel de coach, de coachee als de betrokken onderwijsinstellingen. Dit honneurstraject voor getalenteerde mbo-studenten is ontwikkeld met behulp van het model van leerwerkplekleren van mbo-studenten en hbo-studenten bij de wekelijkse uitvoering van activiteiten. De door de mboopleiding geselecteerde getalenteerde mbo ers krijgen in dit traject de gelegenheid om extra competenties te verwerven en indien mogelijk binnen hun mbo-opleiding te versnellen. Zo kunnen zij zich voorbereiden op doorstroom naar het hbo. Zij voeren elke week gedurende een middag een activiteit uit en doen dit op vrijwillige basis, naast hun stage. Daar ontvangen zij gedurende twintig weken wekelijks feedback op van de peercoach. De deelnemende partijen zijn alle zeer positief over deze variant omdat het een versnelling oplevert in de professionele ontwikkeling van de mbo-student. De leerwerkplaats is zeer tevreden over de geleverde diensten en hoeft de mbo-deelnemers nauwelijks te begeleiden. Door gezamenlijk werkzaamheden uit te voeren kunnen alle deelnemende partijen goed zicht krijgen op het gewenste niveau van mbo- en hbo-taken in de verticale beroepskolom. De oriëntatie op de toekomstige studieloopbaan wordt geïntensiveerd en de groei in competentieontwikkeling wordt versterkt. Dit laatste wordt vastgesteld door bij aanvang, tussentijds en aan het einde van projectdeelname een gesprek te voeren met de betrokken mbo er en hbo er en met de begeleidende studieloopbaan-docent van het mbo aan de hand van de coachkaarten en ontwikkelde leerlijnen. Bij aanvang van deelname wordt het niveau bepaald en worden de leerlijnen waaraan gewerkt kan worden vastgesteld. Op grond van het tussentijds gesprek vindt eventueel bijstelling plaats en bij het eindgesprek wordt aan de hand van het opgebouwde portfolio (eindverslag door de coachee) vastgesteld welke ontwikkeling de mbo er in het project heeft doorlopen. De coach begeleidt de coachee bij dit proces. De ervaring leert dat de professionalisering in deze zogenaamde krachtige 4

5 leeromgeving een extra impuls krijgt. Het onderling bespreken van informatie over het gewenste competentieniveau geeft inzicht in welke rollen en taken verwacht mogen worden van een niveau 4- of niveau 5- of nivo 6 functionaris in de beroepspraktijk en welke samenwerking tot positieve resultaten kan leiden in de taakuitvoering. Voor het VUmc Kinderstad-project is inmiddels ook duidelijk dat de meeste deelnemers inderdaad zijn doorgegroeid naar een hbo-opleiding en daarna naar een hbo-functie en dat zij achteraf van mening zijn dat het project een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan hun verdere studieloopbaanontwikkeling (Tafleur, 2012). Vanwege de extra leerwinst voor de deelnemers, zoals vastgesteld door de mbo-docenten en de peercoaches, is vervolgens gezocht naar het aanbieden van een begeleidingsvariant die het mogelijk maakt om een heel cohort te coachen en niet alleen de getalenteerde mbo ers. De vraag daarbij was of ook een andere en minder intensieve vorm van begeleiding zou leiden tot een extra impuls voor de studieloopbaanontwikkeling, waarbij dan niet wordt samengewerkt op een leerwerkplaats, maar wel gedurende twintig weken wekelijks begeleiding plaatsvindt op voorbereiding, uitvoering en reflectie op een uit te voeren activiteit bij de stage-instelling waar de mbo er op dat moment werkzaam is. De vraag was ook of het mogelijk zou zijn om de extra leerwinst die gerealiseerd wordt bij getalenteerde mbo ers door gezamenlijk activiteiten uit te voeren, ook te realiseren bij een minder intensief begeleidingstraject, dat vooral reflectief van aard zou zijn. Tevens was het van belang om naar een andere manier te zoeken om de mogelijke leerwinst vast te stellen, omdat het niet mogelijk zou zijn om elke mbo er de drie gesprekken te laten voeren met de studieloopbaandocent en zijn coach aan de hand van het portfolio. Daarom is besloten om twintig ontwikkelfactoren op te stellen in vijf ontwikkelgebieden en hier een zogenaamde coachkaart voor samen te stellen. De ontwikkeling op deze factoren wordt bij aanvang, tussentijds en bij de afronding in een gezamenlijk gesprek met de hbo-coach vastgesteld en ingevuld op deze coachkaarten. De coachee kan deze kaarten opnemen in zijn portfolio en bespreken met zijn docent loopbaangegeleider. De coach krijgt door in zijn begeleiding aan te sluiten bij de laag ontwikkelde factoren een hulpmiddel in handen om richting te geven aan het coachproces. Deze variant vraagt overigens ook minder begeleidingstijd van hbo-coaches. Daardoor kunnen de volgende varianten makkelijker worden gekoppeld aan andere onderwijsonderdelen in het hbo en hoeven niet langer beroepsstagiaires Pedagogiek te worden ingezet voor de peercoaching. Variant 2 Peercoaching door hbo ers pedagogiek van mbo-deelnemers, tweedejaars cohort Pedagogisch Werker niveau 4-opleiding ROCTOP Amsterdam. Deze variant is drie maal uitgevoerd, in 2010 experimenteel, in 2011 volgens een bijgesteld format en in 2012 met een cohort van de Kopopleiding in een format waarbij individuele en groepsbegeleiding afwisselend worden toegepast. In september 2010 is voor coachees Pedagogisch Werk, tweedejaars die stage lopen, voor het eerst met een heel cohort een peercoachproject uitgevoerd. Hierbij zijn vierentwintig coachees begeleid door zes hbo-coaches Pedagogiek. De resultaten daarvan zijn systematisch geëvalueerd (Riet de Jong, Projectverslag 2010, Amsterdam). Bij de experimentele uitvoering, waarbij hbo-coaches Pedagogiek tweedejaars mbo-deelnemers reflectief begeleidden bij de uitvoering van bepaalde activiteiten tijdens hun stage, zijn te hoge eisen gesteld aan de verslaglegging over de uit te voeren werkzaamheden door de coachees, hetgeen ten koste is gegaan van het voeren van de dialoog over de loopbaanontwikkeling. Meer dan de helft van de mbo-studenten stopte vroegtijdig met het traject, waardoor het eventuele effect op de studieloopbaanontwikkeling niet goed te meten was. Wekelijks, in totaal twintig maal, een verslag aanleveren over de voorbereiding op een activiteit, de uitvoering ervan en de reflectie erop bleek voor de coachees een te zware extra belasting binnen hun onderwijs. 5

6 Daarom is gezocht naar een lichtere vorm van het (peer)coachmodel voor mbo-studenten Pedagogisch Werk niveau 4 tijdens de beroepspraktijkvorming van het tweede studiejaar voor het cohort De vraag daarbij is geweest of bij het maken van minder verslagen en het begeleiden van minder activiteiten de peercoaching nog steeds een succesvol instrument kan zijn om de professionalisering en de studieloopbaan van de mbo-student te bevorderen. Voor de definitieve vorm van het project zoals dat is uitgevoerd in 2011 hebben dus aanzienlijke bijstellingen plaatsgevonden voor wat betreft de uit te voeren begeleiding. Er zijn competentiekaarten ontwikkeld om een begin- en eindmeting uit te kunnen voeren en de professionalisering en het zicht op de studieloopbaanontwikkeling meetbaar te maken. Ook is als extra hulpmiddel een studieloopbaanhandleiding ontwikkeld over functies, taken en rollen voor de mbo-medewerker en de hbo-medewerker in de pedagogische praktijk en veel gekozen opleidingsmogelijkheden in de verwante sector. De gesprekken over de studieloopbaanontwikkeling aan de hand van deze handleiding werden in de tweede helft van het peercoachtraject met de mbo-deelnemer gevoerd. Deze aanpassingen blijken positief te werken op de betrokkenheid en inzet van de deelnemers bij deze projectuitvoering (Jong, de, 2012). De wekelijkse begeleiding betreft in hoofdzaak de reflectie op de uitvoering van een activiteit in de stage (het handelen) en hoe de deelnemer zich hierop voorbereidt, deze uitvoert en hoe hij zich daarbij voelt (reflectie op zichzelf, als uitvoerend professional). Onderwerpen voor de coachgesprekken zijn, behalve de activiteitenbegeleiding, ook de studieloopbaan, de studieleerproblemen, studie- en beroepskeuzeprocessen en eventuele persoonlijke belemmeringen die daarbij een rol kunnen spelen. Bij problemen tijdens de beroepspraktijkvorming, vervult de hbostudent een schakelrol tussen de stage en opleiding enerzijds en de betrokken mbo-deelnemer anderzijds, zodat de opleiding sneller tot actie kan overgegaan als de ontwikkeling van de mbodeelnemer tijdens de stage te wensen overlaat. Het blijkt dat dit lichtere begeleidingsmodel positief wordt gewaardeerd door de deelnemers en leidt tot vooruitgang in de ontwikkeling op de onderscheiden coachgebieden. Een andere uitkomst is dat de betrokken mbo-opleiding, door deel te nemen aan dit project, eerder en beter kan sturen op de ambities en toekomstige beroepsmogelijkheden van de deelnemende mbo ers. Vanaf november 2012 is vervolgens een vergelijkbaar traject uitgevoerd bij een iets andere doelgroep. Gedurende twintig weken zijn eenentwintig deelnemers begeleid door zes coaches bij het wekelijks uitvoeren van een activiteit op de stage. De begeleidingsmethodiek is aangepast op grond van de eerdere uitvoeringen en er is afwisselend individueel en subgroep-gewijs gewerkt met deze doelgroep, namelijk de Kopjaargroep, de groep die doorstroomt van niveau 3 naar niveau 4. Voor deze uitvoering zijn de handboeken aangepast. Door ook in subgroepen te gaan werken was het mogelijk het gesprek over de studieloopbaan ook samen met andere studiegenoten te voeren en werden de verschillen in het niveau van uitvoering tussen de deelnemers onderling beter ook voor henzelf zichtbaar. Het project is later in het jaar opgestart, zodat de deelnemers al gewend waren aan het uitvoeren van de stagewerkzaamheden. Dat blijkt positief uit te werken voor het peercoachproject. Als inleiding op het project heeft een vorm van geprogrammeerde instructie plaatsgevonden door de gewenste reflectie eerst systematisch te oefenen aan de hand van video-opnamen van een mogelijk uit te voeren activiteit. Dit heeft de weerstand tegen reflecteren verminderd en de betrokkenheid van deelnemers vergroot. Het blijkt waardevol voor elke mbo er met ambitie voor het hbo om zich intensief voor te bereiden middels peercoaching, terwijl hij nog onderwijs volgt in het mbo. Door zich goed te oriënteren via dit project kan hij meer zekerheid krijgen over zijn toekomstige studiemogelijkheden en daarmee een verkeerde studiekeuze voorkomen. Om zijn talenten te benutten is zorgvuldig afwegen van mogelijkheden en kansen van groot belang. Dit kan hij realiseren door wekelijks met zijn hbo-coach hierover van gedachten te wisselen. Zo zal een vervolgstudie in het hbo deelnemers niet meer voor onvoorziene opgaven stellen. Door deel te nemen aan de peercoaching kan de deelnemer zichzelf meer zekerheid verschaffen over zijn toekomst en dat voorkomt onnodig verkeerde studiekeuzen. 6

7 De peercoaching door een hbo-student betekent voor studenten Pedagogisch Werk niveau 4 een bijdrage aan: de groei op diverse onderscheiden ontwikkelfactoren op de coachkaarten, die zijn samengesteld ten behoeve van de professionele en de studieloopbaanontwikkeling; een meer realistisch studie- en beroepskeuzeproces; het voorbereiden op een hbo-studie en hbo-werkzaamheden, mocht de coachee daar interesse in hebben. Een niet beoogd bijeffect blijkt te zijn dat peercoaching onnodige uitval als gevolg van persoonlijke problemen of studieproblemen van de mbo-student tijdens het tweede studiejaar kan voorkomen. Dit als gevolg van de mogelijkheid tijdens de peercoaching deze problemen sneller te kunnen signaleren. Variant 3 Vraaggestuurd peercoachen door hbo ers Pedagogiek van mbo ers in de verticale beroepskolom, die vragen hebben over doorstuderen aan het hbo. In 2012/2013 is onderzocht of vraaggestuurd coachen, waarbij deelnemers met interesse voor het hbo, zelf afspraken kunnen maken met een coach, eveneens kan bijdragen aan de studieloopbaanontwikkeling van de deelnemers. De vraag is of potentiële deelnemers dan vrijwillig naar de peercoaching gaan en tot welke resultaten deze vraaggestuurde vorm van begeleiding leidt. Het cohort Pedagogisch Werk tweede jaar van ROC TOP heeft het aanbod gehad om elke mbo-student die behoefte heeft om zich te oriënteren op het hbo, contact te laten leggen met een hbo-peercoach. (Hierbij is geen sprake meer van begeleiding bij taakuitvoering voor de mbo er.) Van een groep van vijfentwintig studenten hebben zich vervolgens vijf deelnemers vrijwillig opgegeven voor dit traject. Met twee deelnemers zijn meer dan twee coachgesprekken gevoerd, de overige deelnemers hebben alleen een kennismakingsgesprek gevoerd. De binding en inbedding in de opleiding ontbreekt en als gevolg daarvan maken coachees weinig gebruik van de geboden mogelijkheden. Hier is het vermoeden en de ervaring bevestigd dat het meer verplichtende karakter van een peercoachtraject binnen het verplichte onderwijs vormgegeven, kennelijk gewenst is om voldoende commitment te bewerkstelligen bij de coachees. Het blijkt dat bij vrijwillige deelname de inzet van de mbo er beperkt is, afspraken makkelijk worden afgezegd en slechts beperkte begeleiding plaatsvindt. Hoewel bij aanvang is aangegeven dat een mbo-student in principe in vijf gesprekken zich oriënteert op het hbo heeft dit slechts bij een van de vijf studenten ook daadwerkelijk plaatsgevonden. Dit is vergelijkbaar met de ervaringen bij andere peercoachprojecten waar op vrijwillige basis peercoaching in het onderwijs is ingezet. Bij de projectevaluatie is duidelijk geworden dat deelnemers niet op vrijwillige basis een coachtraject aangaan van vijf contacten of meer. De deelnemende partijen zijn daarom van mening dat deze meer vrijblijvende vorm van peercoaching maar beperkt bruikbaar is. Variant 4 Vraaggestuurd coachen van mbo-leerlingen met studieproblemen door hbocoaches. De afgelopen twee jaar zijn in totaal zes deelnemers van de mbo-opleiding Onderwijsassistent wekelijks, gedurende maximaal twintig weken, begeleid door een pedagogiekstudent (in het kader van diens stage) bij studieproblemen. Deze problemen zijn verschillend van aard geweest en hadden diverse oorzaken. De wekelijkse monitoring door de coach op de uitvoering van het lesprogramma van de coachee is daarbij ondersteunend gebleken voor de betreffende mbo ers. Ook hier is de signaleringsfunctie die een peercoach kan hebben van waarde gebleken wanneer er sprake blijkt te zijn van ernstige onderliggende problemen. Samenvatting van de resultaten van de peercoachtrajecten in het mbo De intensieve peercoachvariant op de leerwerkplaats, met deelnemers die allen de ambitie hebben om door te stromen naar het hbo, is de meest succesvolle variant gebleken. Op een enkeling na 7

8 stromen zij inderdaad door naar het hbo en blijken hier (eveneens op een enkeling na) succesvol te zijn. Sommigen maken na afloop van het project al de keuze voorlopig niet door te stromen naar het hbo omdat ze op grond van de samenwerkingservaringen vermoeden dat deze stap op dit moment te zwaar is. Zij hebben dus een realistischer beeld gekregen van wat presteren op hbo-niveau inhoudt en hebben hun te hoge ambitieniveau tijdig bijgesteld. Mbo-studenten die gecoacht zijn in een minder intensief traject, waarbij voorbereiding op uit te voeren activiteiten op de stage en reflectie hierop en de studieloopbaanontwikkeling centraal heeft gestaan, zijn tevreden over de peercoaching als zij blijven deelnemen aan het peercoachtraject. Ongeveer twintig procent valt ondanks het verplichte karakter van de peercoaching namelijk toch nog uit tijdens het traject (van uitval is sprake als zij minder dan vijf van de twintig peercoachbijeenkomsten hebben gevolgd). Degenen die meer dan vijf keer zijn begeleid geven allen aan dat ze groeien in hun studieloopbaan- en competentieontwikkeling en dat zij een beter zicht hebben gekregen op hun mogelijkheden om door te stromen naar het hbo. Het heeft ze een reëler beeld gegeven van de mogelijkheden en van hun geschiktheid voor het doorstromen naar een verwante hbo-opleiding. Door samen te werken met mbo-opleidingen in de verticale beroepskolom wordt het mogelijk dat opleidingen elkaar een kijkje in de keuken geven en worden de niveauverschillen tussen werkzaamheden op niveau 4 en niveau 6 beter zichtbaar en bespreekbaar. De relatie en afstemming tussen mbo- en hbo-opleidingen in de verticale beroepskolom wordt daarmee duurzaam ontwikkeld en gerealiseerd. Omdat partners gezamenlijk investeren in deze ontwikkeling blijven samenwerkingsverbanden ook bestaan op het moment dat toegewezen projectgelden vervallen. Aandachtspunt bij uitvoering is de continuïteit van projecten, omdat deze tot nu toe vooral tot stand zijn gekomen met toegewezen projectgelden. Als instellingen en opleidingen een helder beeld hebben van werkzaamheden in de verticale beroepskolom, kunnen zij ook beter gebruik maken van de specifieke expertise van beide groepen in het werkveld. In Actieplan Professionalisering in de Jeugdzorg (2010) wordt bijvoorbeeld beschreven hoe een bepaalde functiemix van hbo ers en mbo ers zinvol kan zijn in de pedagogische sector. Hierover het gesprek voeren met betrokkenen ondersteunt de ontwikkeling van een heldere omschrijving van functies en samenwerking in die verticale beroepskolom. Variant 1 is in september 2013 bekroond met de Wij Inholland Award die jaarlijks wordt uitgereikt aan een duurzaam ontwikkeld studentenproject dat innovatief van aard is, dat in de regio op een multidisciplinaire wijze is vormgegeven en dat de samenwerking tussen deelnemende partners versterkt. Hierdoor is het mogelijk geworden om ook met andere opleidingen van Inholland deze intensieve leerwerkplaatsvariant, waarbij wordt samengewerkt in de verticale beroepskolom, verder te gaan ontwikkelen en uitvoeren. In september 2014 zullen twee Amsterdamse hbo- en mboopleidingen in de verticale beroepskolom van start gaan met een dergelijke variant. Indien ook deze projecten succesvol verlopen, zal deze intensieve vorm van peercoaching met meerdere mbo- en hboopleidingen in de verticale beroepskolom onder projectleiderschap van Inholland worden uitgevoerd. Peercoaching met middelbare scholieren Omdat extra begeleiding van studiekeuzeproblematiek voor mbo ers tot positieve resultaten heeft geleid, wilde de opleiding Pedagogiek onderzoeken of een vergelijkbaar project, uitgevoerd op een middelbare school, eveneens tot positieve resultaten kan leiden. Hierna wordt beschreven welke peercoachprojecten zijn uitgevoerd met middelbare scholieren en wat daarvan de meerwaarde is voor de deelnemende partijen aan een coachtraject. In december 2012 is een coachproject van start gegaan op een middelbare school te Schagen, waarbij leerlingen die moeilijk tot een keuze komen extra worden begeleid bij hun studieloopbaankeuzeproces door een peercoach Pedagogiek. Middels peercoaching worden deze 8

9 leerlingen begeleid bij het keuzeproces in 5 tot 8 contacten. Het doel is een extra impuls te geven aan een gestagneerd studiekeuzeproces, zodat uitstel van keuze, of een ontbrekende oriëntatie op studie- of beroepskeuze kan worden voorkomen. Hiervoor zijn de benodigde handleidingen ontwikkeld en heeft in 2013 evaluatief onderzoek naar de voor- en nadelen van deze vorm van extra begeleiding plaatsgevonden (Vroome, 2013). Gebleken is dat de peercoaching op de korte termijn redelijk succesvol is (bij vier van de zes deelnemers is de oriëntatie op de verdere studieloopbaankeuze weer op gang gekomen en zijn deelnemers weer actief bezig om hierin vorderingen te maken). Of dit ook leidt tot een trefzekere studie- of beroepskeuze als er daadwerkelijk gekozen moet worden, zal later moeten worden onderzocht. In de toekomst kan deze vraaggestuurde variant mogelijk op meer middelbare scholen worden aangeboden. Ook hier blijkt weer dat het verplichtende karakter van minimaal vijf individuele gesprekken, verspreid uit te voeren over minimaal een half jaar tijd, noodzakelijke voorwaarde is om tot de gewenste resultaten te komen. Peercoaching binnen de opleiding Pedagogiek Ook de opleiding Pedagogiek ziet zich voor de vraag gesteld hoe zij de studieloopbaanbegeleiding van haar eigen studenten kan verbeteren. Zij is daarom gaan onderzoeken hoe de extra mogelijkheden die peercoaching kan bieden, kunnen worden ingezet voor de eigen opleiding en studenten. De afgelopen jaren is de populatie van de opleiding Pedagogiek sterk gewijzigd. Het aandeel studenten afkomstig uit het mbo is verdubbeld. Bij een deel van deze groep studenten, met name omdat zij vaker te maken hebben met persoonlijke problemen, planproblemen en gezondheidsproblematiek, kan individuele begeleiding bij hun studieloopbaanontwikkeling van belang zijn om tot de gewenste resultaten te komen. Ook het aantal studenten met een beperking of een topsportaantekening is toegenomen. Dat betekent dat bij een groot deel van de startende studenten behoefte is aan een zekere individualisering en afstemming van de opleiding op de bijzondere eigen kenmerken. Maatwerk leveren wordt een noodzakelijke voorwaarde om studieresultaten te verbeteren. Pedagogiek wil met behulp van het inzetten van peercoaching als extra begeleidingsinstrument naast studieloopbaanbegeleiding door een docent, de aansluiting op de begeleiding bij die individuele verschillen (mede) mogelijk maken. Het doel is om door meer maatwerk te leveren bij de studieloopbaanbegeleiding een extra impuls te geven aan de studieloopbaanontwikkeling van de eerstejaarsstudent. De tweedejaarsstudent leert door te coachen ook een bijdrage te leveren aan de community-ontwikkeling binnen de opleiding waardoor verwacht mag worden dat meer binding met de opleiding ontstaat. Zowel voor de eerste- als de tweedejaarsstudent wordt door invoering van peercoaching het opbouwen van extra sociaal kapitaal mogelijk waardoor de pedagogische netwerken van zowel coach als coachee zich kunnen uitbreiden. Coachen maakt deel uit van de competenties van de opleiding Pedagogiek. Peercoaching legt daarbij de verantwoordelijkheid voor die begeleiding zoveel mogelijk bij de student zelf. Deze gaat zo zelfstandig mogelijk met behulp van ontwikkelde formats een coachrelatie aan met een andere, jongerejaarsstudent. Via portfoliogesprekken met zijn slb er toont de coach aan dat hij in staat is een eerstejaars student te coachen. Variant 1 Vraaggestuurd peercoachen door derdejaars coaches van eerstejaars studenten Pedagogiek met specifieke begeleidingsvragen. In het studiejaar 2012/2013 is ervaring opgedaan met de volgende, vrijwillig aangeboden begeleidingstrajecten: Zij-instromers zijn begeleid bij de ingroei in de opleiding Pedagogiek. Deze vorm van begeleiding is kortdurend geweest en succesvol gebleken. De eerste vragen van studenten konden direct worden beantwoord door de ingezette peercoach. Dit heeft vooral plaatsgevonden in de vorm van een 9

10 kortdurende en snelle verwijsfunctie naar andere beschikbare hulpbronnen. De betreffende acht studenten blijken met name behoefte te hebben gehad aan begeleiding bij praktische vragen over computergebruik, studie- en lesmateriaal en toetsing. In strikte zin gaat het hier dus eerder om een verwijsfunctie dan om een peercoachrelatie. Op aanvraag van een studieloopbaanbegeleider en de decaan zijn daarnaast twee eerstejaarsstudenten Pedagogiek intensief begeleid bij planningsproblemen. De betreffende studenten hebben dat als ondersteunend ervaren. Variant 2 Peercoaching van cohorten bij de opleiding Pedagogiek. Tijdens het studiejaar 2013/2014 worden alle eerstejaarsstudenten Pedagogiek bij hun studieloopbaanontwikkeling gecoacht door tweedejaarsstudenten Pedagogiek. Uit literatuur is gebleken dat het opbouwen van een learning-community studenten die beschikken over een zwakker netwerk kan ondersteunen. Voor de peercoaching bij pedagogiek worden negen begeleidingsgesprekken ingepland, verspreid over het eerste studiejaar van de coachee. Het doel van dit traject is tevens dat studenten sneller ingroeien in de organisatie (academische en sociale integratie). Binnen dit project begeleiden 80 tweedejaarsstudenten, 140 eerstejaarsstudenten Pedagogiek bij hun studieloopbaanprocessen. De tweedejaarsstudenten doen dit in het kader van hun eigen studieloopbaantraject en worden hierbij periodiek gecoacht door hun studieloopbaanbegeleider. Bij de negen gesprekken die zij ieder met twee eerstejaarsstudenten - verspreid over het studiejaar - voeren, maken zij gebruik van een begeleidingsboekje, waarin de resultaten van de begeleiding worden vastgelegd. Dit boekje vormt een onderdeel van bespreking en beoordeling van de tweedejaars student tijdens het tussentijds- en eindportfolio gesprek van de studieloopbaanbegeleiding. De gecoachte wordt gestimuleerd om zijn eigen kracht te ontdekken en te verwoorden en zichzelf tijdig bij te sturen op zwakker ontwikkelde studieloopbaanonderdelen. De veronderstelling is dat de individuele dialoog hierover aangaan met de coach, die net een vergelijkbaar proces heeft ondergaan, zelfaansturing zal stimuleren. De resultaten van het peercoachtraject voor zowel de eerstejaars- als de tweedejaarsstudent zullen aan het einde van het traject (juni 2014) worden geëvalueerd. Een tweede traject zal worden gestart met de februari-instroom van de opleiding, waarbij honderd tweedejaars, ongeveer honderd eerstejaars gaan begeleiden. Afhankelijk van deze evaluatie kan peercoaching daarna ook voor volgende cohorten worden ingezet binnen het nieuw te ontwikkelen curriculum. Resultaten van de peercoachtrajecten bij Pedagogiek De vraaggestuurde variant blijkt zinvol te zijn geweest voor de betrokken coachees. Studenten die nog geen peercoaching hebben ontvangen vragen inmiddels soms zelf via de studieloopbaanbegeleider om deze extra vorm van begeleiding bij hun studieloopbaanontwikkeling Dit betreft met name studenten met planproblemen. Derdejaars coachstudenten geven bovendien aan het als een gemis te ervaren dat zij niet de leerervaring hebben gehad van peercoaching aanbieden of ondergaan. Zij menen dat zij zich daarmee beter toegerust zouden hebben gevoeld voor de coachwerkzaamheden die zij nu tijdens hun beroepsstage in het derde jaar uitvoeren. Komend studiejaar zal duidelijk worden wat de effecten zijn van peercoaching bij een cohort van jongerejaars die door ouderejaars worden begeleid. Opvallend is dat zowel eerste- als tweedejaarsstudenten bij aanvang erg gemotiveerd zijn voor dit traject. Via onderwijsevaluaties zal aan het einde van het studiejaar worden vastgesteld of dit traject voor zowel de eerstejaars- als de tweedejaarsstudenten zinvol is gebleken om de studieloopbaanontwikkeling te stimuleren. De meerwaarde van peercoaching in het onderwijs voor de gecoachte 10

11 De meerwaarde van alle hier beschreven peercoachprojecten kan als volgt worden verwoord: De extra impuls die regelmatige, individuele begeleiding biedt door de deelnemer te monitoren en te coachen bij zijn studieloopbaanontwikkeling en professionalisering, waarbij het mogelijk is om coachees op een informele wijze hun problemen/twijfels te laten bespreken met een leeftijdgenoot, of met iemand die net een dergelijk keuzeproces heeft doorlopen; regelmatig de studieloopbaanontwikkeling te bespreken en in dialoog uiteen te zetten welke factoren daarbij een rol spelen voor de coachee, terwijl de coach ook aandacht heeft voor de consequenties daarvan voor het toekomstig functioneren van de gecoachte; te komen tot vroege signalering bij problemen in de studieloopbaanontwikkeling van de deelnemer (verwijzingsrouting maakt onderdeel uit van het coachproject). Kortom, peercoaching leert de student gebruik te maken van de eigen kracht en zet hem aan het stuur van een door hemzelf gewenste ontwikkeling in zijn studieloopbaanproces. Door de dialoog hierover te voeren met de coach, leert hij zijn eigen keuzes te expliciteren en er de gewenste consequenties aan te verbinden. Hij bouwt sociaal kapitaal op, de binding met de opleiding wordt hierdoor vergroot en hij breidt het netwerk uit dat voor hem van waarde is bij zijn studieloopbaanontwikkeling. De meerwaarde van peercoachtrajecten voor de hbo-coach Hbo-studenten geven aan dat ze door peercoaching in een levensechte begeleidingssituatie zijn gekomen en dat hierdoor hun coachvaardigheden zijn toegenomen. Zij leren hun rol te nemen als stimulator in de taakuitvoering van minder ontwikkelde collegae, een competentie waarmee ze op deze manier al tijdens de opleiding kunnen oefenen. De afgelopen jaren hebben zo n twintig studenten Pedagogiek in het kader van een afstudeerproject een bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de coachtrajecten en onderzoek gedaan naar de effecten van deze vorm van begeleiding, meestal nadat zij als coach binnen het project een bijdrage hebben geleverd. Deze onderzoeksresultaten hebben geleid tot de gewenste aanpassingen van de methodiek per doelgroep en er is per doelgroep vastgesteld wat de resultaten van peercoaching zijn. Op systematische wijze is kennis verzameld over peercoaching, die ondersteunend is geweest bij de ontwikkeling van de volgende peercoachprojecten. Deze expertise is van nut voor andere opleidingen, die vergelijkbare trajecten willen gaan ontwikkelen. Discussie Rondom de verdere ontwikkeling van peercoaching in het onderwijs vragen de volgende punten om een nadere beschouwing. Is in de hier beschreven projecten wel sprake van peercoaching in de eigenlijke zin, als het vrijwillige karakter is ingeperkt en bepaalde doelstellingen worden nagestreefd volgens een bepaald format binnen een verplichtende invulling van die peercoaching? Is studentmentoring als benaming dan meer van toepassing? Toch geven studenten zelf de voorkeur aan de term peercoaching, mogelijk omdat het goed aansluit bij de gehanteerde benaming voor deze begeleidende rol in de latere pedagogische praktijk. De meerwaarde van peercoaching op korte termijn is duidelijk. Alle deelnemende partijen ervaren de extra geleverde inzet als zinvol en waardevol in het kader van professionalisering en studieloopbaanontwikkeling. Toch zijn er nog onduidelijkheden over de lange-termijn-effecten van peercoaching, die vragen om verder longitudinaal onderzoek. Van belang om te onderzoeken is of de 11

12 positieve korte-termijn-effecten die gerapporteerd worden over peercoachprojecten in zijn algemeenheid, niet mede worden ingegeven door een zekere erkentelijkheid en dankbaarheid voor de inzet van alle partijen. Naar de resultaten op de langere termijn is al wel internationaal vervolgonderzoek gedaan, maar met name in Nederland zou verder onderzoek hiernaar gewenst zijn. Een ander discussiepunt is dat er door onderwijsgevenden gesproken wordt over verdringing van taken en bevoegdheden, die eigenlijk bij hen dienen te worden belegd. Zo kan de indruk ontstaan dat onderwijstaken in het kader van studieloopbaanbegeleiding worden overgeheveld naar peercoaches. Overigens kan dit ook juist een argument zijn om peercoaching wel algemeen door te voeren in tijden van bezuinigingen en een steeds grotere druk om ondanks die ontwikkeling toch maatwerk te blijven leveren aan leerlingen en studenten. De ervaring leert echter dat systematisch individuele begeleiding aanbieden door docenten aan studenten een onbetaalbaar begeleidingsmodel blijkt te zijn binnen het reguliere onderwijs. Peercoaches functioneren goed wanneer zij als rolmodel nastrevenswaardig zijn, zij demonstreren dan hoe coachees actief kunnen omgaan met problemen in hun studieloopbaanontwikkeling. Zij laten zien hoe je oplossingsgericht te werk kunt gaan en jezelf daarbij kunt aansturen. Maar wat is het effect van een peercoach die niet in staat is een dergelijk rolmodel te zijn? Practice what you preach is juist bij peercoaching van groot belang door de snelle identificatie die mogelijk is met een leeftijdgenoot. Het is daarom een serieuze opgave voor het begeleidend onderwijs om trainingen en handleidingen te ontwikkelen, die tijdig kunnen bijsturen wanneer de peercoach deze rolmodelfunctie onvoldoende zou vervullen. N.B Bij deze wil ik alle betrokkenen bij de peercoachprojecten van pedagogiek Inholland van de afgelopen jaren bedanken voor hun bijdrage aan de diverse projecten, met name de studenten pedagogiek die een stage of een afstudeerproject hebben uitgevoerd rondom dit onderwerp en mee hebben ontwikkeld, om de invoering van peercoaching bij pedagogiek mogelijk te maken. Ook degene die gecoacht zijn hebben door hun kritische geluiden bijgedragen aan de ontwikkeling van de meest gewenste peercoachvarianten. Het betreft teveel studenten om met naam te noemen, maar mede dankzij ieders inzet is dit artikel mogelijk geworden. 12

13 Geraadpleegde literatuur: Actieplan Professionalisering in de Jeugdzorg, Aansluiting werkveld-mbo-hbo Projectleider: Calibris in opdracht van MBO Raad, 2010 Boersma, C., Born, J. P. van der & Naber, P. M. (2007). (Hoe) werkt peermentoring? Intern rapport. Den Haag/Haarlem: Hogeschool Inholland. Jong, de R. Projectverslagen peercoaching 2010, 2011 en 2012, Amsterdam, Hogeschool Inholland. Kuijpers, M,. (2012) Architectuur van leren voor de loopbaan: richting en ruimte, inaugurale rede. Luiguis, E (2006). Peer support. Leerlingen ondersteunen elkaar binnen een nieuw didactisch concept. shertogenbosch: Cinop. Meijers, F., Kuipers, M & Bakker J., (2006) Over leerloopbanen en loopbaanleren, loopbaancompetenties in het (v)mbo. Naber, P. M., & Boersma, C. (2007). Studenten begeleiden studenten. Werkwijze van het Rolmodellenproject van de opleiding Management Economie en Recht. Diemen: Hogeschool Inholland. Schofield, J& Robinson, D., Peer and Cross-Age Tutoring, (2004) Pittsburgh, Pennsylvania. Petit, R en Van Esch, W, (2013) Investeren in relaties en netwerken, Sociaal kapitaal in het mbo, Canon voor beroepsonderwijs. Petit, R, (2013) Support for Peer Support, Ecbo, Utrecht. Schofield, J& Robinson, D., Peer and Cross-Age Tutoring, (2004) Pittsburgh, Pennsylvania Tafleur, S, 2012, De trap naar verbeteringen in de studieloopbaanontwikkeling, afstudeerscriptie pedagogiek Think Peer, 4 a life long learning experience, (2007), in opdracht van Nationale Jeugdraad, Echo Utrecht. Uyterlinde, M.,Lub,V.,Groot de, N & Sprinkhuizen A., (2009) Meer dan een steuntje in de rug. Succesfactoren van coaching en mentoring onderzocht. Utrecht: Movisie Vos, M, Pot, H en Dotinga, A, Met mentoring naar de TOP, Evaluatieonderzoek Stimuleringsprogramma Mentorprojecten, ISW Groningen, in opdracht van het Oranje Fonds, Publicatiecode ISW_OF_Men_ Vroome, S, 2013, Peercoaching; welke toegevoegde waarde heeft peercoaching bij middelbare scholieren uit vier havo voor de voortgang van hun loopbaanoriëntatie proces, afstudeerscriptie pedagogiek. 13

voor het hoger beroepsonderwijs

voor het hoger beroepsonderwijs voor het hoger beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma dat

Nadere informatie

voor het middelbaar beroepsonderwijs

voor het middelbaar beroepsonderwijs voor het middelbaar beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

MentorProgramma Friesland

MentorProgramma Friesland MentorProgramma Friesland - een eigen methodiek - Thank you for believing in me before I believed in myself (Yamada) Februari 2014. Het MentorProgramma Friesland is een samenwerkingsverband van Friesland

Nadere informatie

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding regio s-hertogenbosch en omgeving LOB is een verzameling van activiteiten binnen een loopbaangerichte leeromgeving om jongeren actief te laten werken aan hun

Nadere informatie

Vormgeving van SLB in de praktijk

Vormgeving van SLB in de praktijk Vormgeving van SLB in de praktijk Inhoudsopgave Inleiding...2 Het eerste leerjaar...2 Voorbeeld Programmering Studieloopbaanbegeleiding (SLB) niveau 3-4...3 POP en Portfolio...8 Vervolg...10 Eisma-Edumedia

Nadere informatie

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding portfolio handleiding Werkgroep portfolio & coaching 1 De plaats van portfolio in het leren op het VMBO. In enkele notities en werkdocumenten is het kader voor het nieuwe onderwijs geschetst. Dit komt

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5 DAG VAN DE BEROEPSKOLOM MBO-HBO 9 O K TO B E R 20 1 5 Doelen Kijken wat al goed werkt Nagaan of iets bijdraagt aan de kwaliteit van de aansluiting en doorstroom Aangeven wat kan verder worden uitgewerkt

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

1 Studieloopbaanbegeleiding (slb) 15 1.1 Doel en taken slb 15 1.2 slb-instrumenten en methoden 18

1 Studieloopbaanbegeleiding (slb) 15 1.1 Doel en taken slb 15 1.2 slb-instrumenten en methoden 18 Inhoud Inleiding 9 Deel 1 Theorie 13 1 Studieloopbaanbegeleiding (slb) 15 1.1 Doel en taken slb 15 1.2 slb-instrumenten en methoden 18 2 Gespreksvaardigheden 28 2.1 Communicatiewetmatigheden 28 2.2 Luisteren

Nadere informatie

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie?

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie? Handleiding jij en het hbo..een succesvolle combinatie? Inhoudsopgave Leeswijzer 3 Inleiding 4 1. Het portfolio 5 1.1 Kwaliteitseisen 5 1.2 Samenstelling van het portfolio 5 1.3 Inleveren portfolio 6 1.4

Nadere informatie

De LOB-scan voor mbo

De LOB-scan voor mbo 35 BIJLAGE 3 De LOB-scan voor mbo De LOB-scan Doel van de LOB-scan is om zicht te krijgen op hoe Loopbaanontwikkeling en -begeleiding (LOB) in jullie onderwijsinstelling er op dit moment voor staat. De

Nadere informatie

Samen verantwoordelijk voor studiesucces

Samen verantwoordelijk voor studiesucces BIJLAGE 1 De pilot samen verantwoordelijk voor studiesucces biedt de kans om gezamenlijk aan visieontwikkeling te doen. Op basis van een gedeelde visie en gezamenlijk beleid kan onderzocht worden waar

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

Wat doe ik, wa ik en wat wil i

Wat doe ik, wa ik en wat wil i DC START Wat doe ik, wa ik en wat wil i VAN EN VOOR HEEL DRENTHE Drenthe College is een regionaal opleidingen centrum, een school voor middelbaar beroepsonderwijs (mbo), volwasseneneducatie, bedrijfsopleidingen

Nadere informatie

Voorstel en voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Mailadres: Telefoonnummer: Naam/namen van de presentatoren: en

Voorstel en voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Mailadres: Telefoonnummer: Naam/namen van de presentatoren: en Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Naam indiener Jolanda Cuijpers Mailadres: jolanda.cuijpers@leijgraaf.nl Telefoonnummer: 0618184849 Naam/namen van de presentatoren: Marielle den

Nadere informatie

Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen

Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen Versie 1.0 12 april 2012 Inhoudsopgave blz. Voorwoord 2 Algemeen -Visie 3 -Methodiek 4 Intake/assessment 5 Jobfinding 6 Coaching on the job 7 Definitielijst

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Samenwerken aan LOB Jongeren beter toerusten voor het maken van passende keuzes in de eigen loopbaan door bewust

Nadere informatie

Mbo-hbo. doorstroomassessment. Voor een bewuste stap naar het hbo

Mbo-hbo. doorstroomassessment. Voor een bewuste stap naar het hbo Mbo-hbo doorstroomassessment Voor een bewuste stap naar het hbo www.hva.nl/decanen/mbo.htm Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Mbo-hbo doorstroomassessment Voor een bewuste stap naar het hbo Waarom een

Nadere informatie

LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING

LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING ZELFMANAGEMENT VAN COMPETENTIES WAAR LIGGEN UW KWALITEITEN? WAT MAAKT U UNIEK? EN WELKE KANT WILT U DAARMEE OP? WAT IS

Nadere informatie

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Datum 23-07- 2012 Versie: 1.0 Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Inleiding: De personal coach wordt ingezet om deelnemers van WelSlagen Diversiteit met een relatief grote afstand tot de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK MBO. Zorgcampus Rotterdam te Rotterdam

KWALITEITSONDERZOEK MBO. Zorgcampus Rotterdam te Rotterdam KWALITEITSONDERZOEK MBO Zorgcampus Rotterdam te Rotterdam Verzorgende-IG Januari 2016 BRIN: 30NZ Onderzoeksnummer: 286193 Onderzoek uitgevoerd: 13-01-2016 Conceptrapport verzonden op: 23 februari 2016

Nadere informatie

Rollen, verantwoordelijkheden en taken docent-praktijkopleider-werkbegeleider-teamleider (leerafdelingen)

Rollen, verantwoordelijkheden en taken docent-praktijkopleider-werkbegeleider-teamleider (leerafdelingen) Rollenmatrix Rollen, verantwoordelijkheden en taken docent-praktijkopleider-werkbegeleider-teamleider (leerafdelingen) Toelichting vooraf: o Als uitgangsmateriaal zijn de overzichten van taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013.

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013. Keuzedeel mbo Voorbereiding hbo behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo Geldig vanaf 1 augustus 2013 Crebonummer(s) Penvoerder: Ontwikkeld door: 2 van 8 Leeswijzer Dit document bevat de kwalificatie-eisen

Nadere informatie

Stichting Jong Actief Trajecten

Stichting Jong Actief Trajecten Participatieladder Jong Actief Trede 6: Betaald werk Re-integratie Trede 5: Betaald werk met ondersteuning Re-integratie Trede 4: Onbetaald werk Sociale Activering / Dagbesteding Trede 3: Deelname georganiseerde

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59 Inhoud Inleiding 7 1 Coaching en ontwikkeling van medewerkers in organisaties 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Professionele ontwikkeling in organisaties 13 1.3 Coaching in organisaties 14 1.4 Coachend leidinggeven

Nadere informatie

TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE Praktijk 8 Deeltijd

TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE Praktijk 8 Deeltijd TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE Praktijk 8 Deeltijd Titel vak: Praktijk 8 Kwartaal: 4 Voltijd/deeltijd: Deeltijd Studiejaar: 2 Datum versie: April 2013 ECTS: 5 Assessoren: Vakcoördinator: Caroline Zijlstra, Chris

Nadere informatie

Talentgerichte benadering

Talentgerichte benadering Talentgerichte benadering 4. Strengths-based development (*) Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Hoe creëren we een stimulerend leerklimaat waarin studenten het beste uit zichzelf kunnen halen? Dit was de

Nadere informatie

Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders

Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders Koning Willem 1 College Professionalisering op het gebied van loopbaanbegeleiding Maart 2014 1 Inleiding/Voorwoord Loopbaan oriëntatie en begeleiding (LOB) is een

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. MBO Amersfoort te Amersfoort

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. MBO Amersfoort te Amersfoort ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO MBO Amersfoort te Amersfoort Medewerker marketing en Communicatie / Medewerker marketing en communicatie (Marketing medewerker) Financiële beroepen (Financieel

Nadere informatie

Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers

Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers Vastgesteld in MT d.d. 30 september 2004 Voorzien van instemming/positief advies van GMR d.d. 12 oktober 2004 Vastgesteld in AB-vergadering d.d. 22

Nadere informatie

Evaluatieonderzoek naar de effecten van studiekeuzebegeleiding bij studenten. Managementsamenvatting

Evaluatieonderzoek naar de effecten van studiekeuzebegeleiding bij studenten. Managementsamenvatting Evaluatieonderzoek naar de effecten van studiekeuzebegeleiding bij studenten Managementsamenvatting 1. Managementsamenvatting Inleiding In 2007 opende Centrum Studiekeuze haar deuren voor studenten van

Nadere informatie

TOPClass gedragsspecialist 10 06-2014

TOPClass gedragsspecialist 10 06-2014 TOPClass gedragsspecialist 10 06-2014 Opzet workshop Wie zijn wij, jullie? Informatie over TOPClass gedragsspecialist Voorbeeld programma, samenwerking Stelling Vragen Opvallende leerlingen Waarom TOPClass

Nadere informatie

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Colofon Titel Auteurs Tekstbewerking Uitgave Ontwerp Vormgeving Bestellen Sociaal kapitaal in

Nadere informatie

Oplegger Visie op studieloopbaanbegeleiding LIC

Oplegger Visie op studieloopbaanbegeleiding LIC Leer- en Innovatiecentrum Breda, 's-hertogenbosch, Tilburg Oplegger Visie op studieloopbaanbegeleiding LIC datum 17 december 2013 contactpersoon Floor van der Boon onderwerp Oplegger Visie op studieloopbaanbegeleiding

Nadere informatie

Programma STUDIESUCCES VOOR IEDEREEN!

Programma STUDIESUCCES VOOR IEDEREEN! Programma STUDIESUCCES VOOR IEDEREEN! Meerjarig programma van de Hogeschool Rotterdam in het kader van afspraken met de minister van OC&W ter verbetering van de in-, door- en uitstroom van studenten. Basisnotitie

Nadere informatie

Samenvatting van onderzoeksverslag: E-mail coaching

Samenvatting van onderzoeksverslag: E-mail coaching Samenvatting van onderzoeksverslag: E-mail coaching Samenvatting en conclusies Opzet van het onderzoek Discussie Samenvatting en conclusies In 2011 heeft coachings- en trainingsbureau HET KAN ANDERS een

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Management summary Flitspeiling: vervroegde aanmelddatum, studiekeuzecheck en doorstroming.

Management summary Flitspeiling: vervroegde aanmelddatum, studiekeuzecheck en doorstroming. Management summary Flitspeiling: vervroegde aanmelddatum, studiekeuzecheck en doorstroming. Tussen 16 december 2013 en 1 januari 2014 heeft GfK voor het ministerie van OCW een flitspeiling uitgevoerd gericht

Nadere informatie

LEERCOACH IN DE NETWERKSCHOOL. Verantwoordelijkheden

LEERCOACH IN DE NETWERKSCHOOL. Verantwoordelijkheden Leercoaches begeleiden studenten in hun leertraject, studievoortgang en ieontwikkeling binnen de Netwerkschool ROC Nijmegen. Deze notitie uit 2013 beschrijft de verantwoordelijkheden, bevoegdheden en kerntaken

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013. Crebonr.

Keuzedeel mbo. Voorbereiding hbo. behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo. Geldig vanaf 1 augustus 2013. Crebonr. Keuzedeel mbo Voorbereiding hbo behorend bij één of meerdere kwalificatiedossiers mbo Geldig vanaf 1 augustus 2013 Crebonr. Vastgesteld Penvoerder: Ontwikkeld door: 2 van 7 1. Algemene informatie D1: Voorbereiding

Nadere informatie

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Eind september ging Deloitte met CFO s uit het hoger onderwijs in gesprek over de uitdagingen om de prestatieafspraken te realiseren, ook al is

Nadere informatie

Goed voorbeeld doet goed volgen

Goed voorbeeld doet goed volgen Goed voorbeeld doet goed volgen Onderzoek naar goede praktijkvoorbeelden LOB Presentatie voor regio-bijeenkomsten Ruud van der Aa en Eva van der Boom, april 2009 Inhoud presentatie Waarom aandacht voor

Nadere informatie

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS duurzame plaatsing van werknemers met autisme 1 Welkom bij toolbox AUTIPROOF WERKT Autiproof Werkt is een gereedschapskist met instrumenten die gebruikt kan worden bij

Nadere informatie

Welkom. Neem contact op zodat wij aan de hand van uw situatie specifieker kunnen aangeven wat wij kunnen betekenen. Werkgever. Werknemer.

Welkom. Neem contact op zodat wij aan de hand van uw situatie specifieker kunnen aangeven wat wij kunnen betekenen. Werkgever. Werknemer. http://www. Welkom Organisaties die afscheid gaan nemen van medewerkers helpen wij door deze medewerkers te begeleiden op weg naar nieuw werk: tijdig, passend en in een goede sfeer. Dat scheelt organisaties

Nadere informatie

Werkbladen Workshop zelfonderzoek project Hybride Leeromgevingen in het Beroepsonderwijs (14 Oktober 2010)

Werkbladen Workshop zelfonderzoek project Hybride Leeromgevingen in het Beroepsonderwijs (14 Oktober 2010) Werkbladen Workshop zelfonderzoek project Hybride Leeromgevingen in het Beroepsonderwijs (14 Oktober 010) Ilya Zitter & Aimée Hoeve Versie 5 oktober 010 Vooraf Vertrekpunt voor de monitor & audit van de

Nadere informatie

Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen)

Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen) Workshop HGZO maart 2010 Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen) Alex de Veld, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Eric Entken, Hogeschool Rotterdam Insteek dialoog HGZO 2010 Onderbouwing

Nadere informatie

Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs

Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs Inleiding In opdracht van het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt heeft EIM onderzoek gedaan naar de meerwaarde van diversiteitsbeleid in het onderwijs.

Nadere informatie

Van mbo en havo naar hbo

Van mbo en havo naar hbo Van mbo en havo naar hbo Dick Takkenberg en Rob Kapel Studenten die naar het hbo gaan, komen vooral van het mbo en de havo. In het algemeen blijven mbo ers die een opleiding in een bepaald vak- of studiegebied

Nadere informatie

LOB scan voor MBO werkversie 1

LOB scan voor MBO werkversie 1 Uitleg bij invullen LOB-scan; Stap 1: de LOB -scan is verdeeld in 12 componenten (donker grijze balken). Onder ieder component zijn een aantal elementen (witte vlakken) geformuleerd. Per element geeft

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Middelbaar Beroeps Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. Edudelta College Goes te Goes. Dierverzorging 2 (Medewerker dierverzorging)

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. Edudelta College Goes te Goes. Dierverzorging 2 (Medewerker dierverzorging) ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU Edudelta College Goes te Goes Dierverzorging 2 (Medewerker dierverzorging), BRIN: 11UL Onderzoeksnummer: 280995 Onderzoek uitgevoerd in: November

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ AOC DE GROENE WELLE. Opleiding Bloembinder (Eerste Bloembinder)

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ AOC DE GROENE WELLE. Opleiding Bloembinder (Eerste Bloembinder) RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ AOC DE GROENE WELLE Opleiding Bloembinder (Eerste Bloembinder) Plaats: BRIN: Onderzoeksnummer: Onderzoek uitgevoerd op: Conceptrapport verzonden op: Rapport vastgesteld

Nadere informatie

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen 3 Voorwoord Goed onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor jonge mensen om uiteindelijk een betekenisvolle en passende plek in de maatschappij te krijgen. Voor studenten met een autismespectrumstoornis

Nadere informatie

Leve de competente coach!

Leve de competente coach! Silvia van Schaik-Kuijer Leve de competente coach! Van competentieanalyse naar ontwikkelplan Inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 Deel 1 Algemene informatie over Leve de competente coach! Coachen en coachcompetenties:

Nadere informatie

Loopbaanleren. Marinka Kuijpers info@carpe. carpe-carriereperspectief.nl

Loopbaanleren. Marinka Kuijpers info@carpe. carpe-carriereperspectief.nl Loopbaanleren Marinka Kuijpers info@carpe carpe-carriereperspectief.nl Inhoud Waarom loopbaanontwikkeling? Wat is het? Wat gebeurt er? Werkt dat? Hoe kan het? Wat betekent dat? Waarom loopbaanontwikkeling?

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO April 2014 Kenschets 1963 Ons onderwijsbestel 1963 (opmaat voor Mammoetwet ) Van Mammoet 1968 Industriële vormgeving: lineair

Nadere informatie

College voor. beroepsonderwijs. vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen. algemeen toegankelijk

College voor. beroepsonderwijs. vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen. algemeen toegankelijk College voor vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen algemeen toegankelijk beroepsonderwijs College voor Beroepsonderwijs Wie zijn we? Alle leerlingen die de basisberoepsgerichte of de kaderberoepsgerichte

Nadere informatie

Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent

Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent Amersfoortse Docenten Academie Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent in samenwerking met: Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent De Academie nodigt jou uit om deel te nemen aan ons

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 Functie-informatie Functienaam Docent LD Type 1 Salarisschaal 12 Functiebeschrijving Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een instelling voor voortgezet

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Werknemersonderzoek. Bram Masselink Willem Minderhoud

Werknemersonderzoek. Bram Masselink Willem Minderhoud Werknemersonderzoek Bram Masselink Willem Minderhoud (Bij)baan in het onderwijs: een meerwaarde voor school, scholier en student. Wij hechten veel waarde aan de werkomstandigheden van studenten die door

Nadere informatie

EXTRA HANDJES IN DE KLAS. HBO-studenten die een rol als studiecoach binnen een mbo-klas uitvoeren

EXTRA HANDJES IN DE KLAS. HBO-studenten die een rol als studiecoach binnen een mbo-klas uitvoeren EXTRA HANDJES IN DE KLAS HBO-studenten die een rol als studiecoach binnen een mbo-klas uitvoeren Jeroen Kant (HBO-student MWD, Hogeschool Avans) en Nina Mulder (docent ICT academie da Vinci College), maart

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Draaiboeken voor drie activiteiten op het snijvlak vmbo-mbo Nieuwsgierig hoe u samenwerking tussen vmbo en mbo

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Kader Studieloopbaanbegeleiding bij Avans Hogeschool

Kader Studieloopbaanbegeleiding bij Avans Hogeschool Leer- en Innovatiecentrum Breda, 's-hertogenbosch, Tilburg Kader Studieloopbaanbegeleiding bij Avans Hogeschool datum oktober 2014 onderwerp Studieloopbaanbegeleiding bij Avans Hogeschool van Floor van

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo De inrichting van een doorlopende ontwikkelings- en begeleidingslijn LOB VMBO-MBO Werknemers doen er goed aan

Nadere informatie

Frans Meijers, Marinka Kuijpers & Jantiene Bakker. Over leerloopbanen en loopbaanleren

Frans Meijers, Marinka Kuijpers & Jantiene Bakker. Over leerloopbanen en loopbaanleren Frans Meijers, Marinka Kuijpers & Jantiene Bakker Over leerloopbanen en loopbaanleren Aandacht voor loopbaanontwikkeling Perkamentus in Harry Potter: It s not the talent you have, but the choises you make,

Nadere informatie

Talentcoach doorbreekt patronen

Talentcoach doorbreekt patronen Talentcoach Talentcoach doorbreekt patronen Talentcoach is een social profit organisatie. Wij gaan niet voor financiële winst, maar voor sociale winst. Mensen willen mee doen, maar zijn niet (meer) in

Nadere informatie

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP)

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) In de voorbereiding op het Pop gesprek stelt de medewerker een persoonlijk ontwikkelingsplan op. Hierbij maakt de medewerker gebruik

Nadere informatie

Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio

Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio Supplement f. Functie procesmanager multidisciplinair oefenen Functie zoals genoemd in artikel 2 lid 3 sub f Besluit personeel

Nadere informatie

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Combo Emonomy Combo Emonomy heeft een lange historie en traditie in methodiekontwikkeling, onderzoek, opleiding, coaching en advies op het gebied van arbeidsontwikkeling,

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

Beleid VPCO - Plusklas

Beleid VPCO - Plusklas Beleid VPCO - Plusklas Versie 24-09- 2015 07 Inleiding Beide scholen van VPCO Rhenen hebben hun eigen Beleidsplan Meerbegaafdheid. Dit document is een bijlage bij deze school-specifieke beleidsplannen

Nadere informatie

Procesbeschrijving van coaching en supervisie

Procesbeschrijving van coaching en supervisie 1 Procesbeschrijving van coaching en supervisie (vervolg op wetenswaardigheden ) (2002, Trees Schopman/De Spiegel). 2.0 Inleiding Het vorige artikel beschreef met name de situaties die geschikt zijn om

Nadere informatie

1.3. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten en passen enkele uitgangspunten bewust en systematisch toe.

1.3. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten en passen enkele uitgangspunten bewust en systematisch toe. 1. Uitgangspunten HGW 2. Reflectie 3. Communicatie Implementatie HGW-OGW Leerkrachten Fase 1 Fase 2 Fase 3 Fase 4 1.1. Leerkrachten kennen de 7 uitgangspunten van HGW niet maar passen deze (gedeeltelijk)

Nadere informatie

Is loopbaanbegeleiding ontwikkeld?

Is loopbaanbegeleiding ontwikkeld? Is loopbaanbegeleiding ontwikkeld? Een onderzoeksartikel over de evaluatie van een nieuw werkplan loopbaanbegeleiding bij de afdeling Pedagogisch Werk 17-3-2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Samenvatting...

Nadere informatie

Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor

Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor Conclusies en aanbevelingen op basis van jaarlijks onderzoek naar studiekeuze en studiesucces Jules Warps ResearchNed mei 2012 2012 ResearchNed

Nadere informatie

Handreiking Traineeship 1

Handreiking Traineeship 1 Handreiking Traineeship 1 Karin Kleine, projectleider Ontwikkeling traineeship HBO-afgestudeerden Marlous Beijer, projectsecretaris Jeugdzorg Nederland 1 Dit document is geschreven in het kader van het

Nadere informatie

LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING. Leren kiezen, een onmisbare competentie. oktober 2012

LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING. Leren kiezen, een onmisbare competentie. oktober 2012 LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING Leren kiezen, een onmisbare competentie Auteurs Hester Smulders, Expertisecentrum Beroepsonderwijs oktober 2012 Oneerbiedig gezegd heeft het beroepsonderwijs wel wat

Nadere informatie

Op weg naar competente loopbaanbegeleiders

Op weg naar competente loopbaanbegeleiders Op weg naar competente loopbaanbegeleiders Dirk van Woerkom Utrecht, januari 2013 Inleiding Middelbaar opgeleide werknemers hebben moeite om een passende baan te vinden of te houden. Op Volkskrant.nl staat

Nadere informatie

Contact. particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs. bezoekadres Handelskade 75. postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer

Contact. particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs. bezoekadres Handelskade 75. postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer Contact bezoekadres Handelskade 75 postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer telefoon 0570-60 30 83 fax 0570-60 37 05 e-mail info.next@saxion.nl particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs Hbo Tweedegraadslerarenopleiding

Nadere informatie

LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld

LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld LOB in het beroepsonderwijs drs. Metje Jantje Groeneveld Wat gaan we doen? Inventarisatie vragen / verwachtingen Presentatie Vragen / discussie Wat kan ik er mee? Afronding 24-3-2015 2 Vragen? Met welke

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Organisatiestructuur... 4 2.1 Rollen binnen de Netwerkschool (zie bijlage)... 4 2.2 Het kernteam... 5 2.3 De Interne flexibele

Nadere informatie

PE,PEPP en Samen Werken

PE,PEPP en Samen Werken PE,PEPP en Samen Werken Permanente Educatie Platform voor Pedagogische Professionals Begeleiding, Ondersteuning, Tijd en Moeite 15-10-2015 Alex Cornellissen Kleine Ikke lid AGOOP 1 Permanente Educatie

Nadere informatie

Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek.

Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek. Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek. WGV Oost Deventer, 20 maart 2013 Attie Valkenburg van Roon, projectleider Master Zorg voor

Nadere informatie

Van Afvinken naar Aanvonken

Van Afvinken naar Aanvonken Van Afvinken naar Aanvonken A. Ideevorming minor Overtref jezelf (tot excellente professional) 1. Idee Idee is als volgt: voor de minor Overtref jezelf schrijven zich 1 e jaars studenten in die vinden

Nadere informatie

Begeleiding startende leraren (BSL)

Begeleiding startende leraren (BSL) Begeleiding startende leraren (BSL) Workshop tijdens landelijke BSL dag, 15 oktober 2015 René Veldhoen, AOC Oost Marjolein Wallenaar, Stoas - Piety Runhaar, WU Programma 1. Introductie op het Wageningse

Nadere informatie

Pakket Versneld Studeren voor aanvang studie. Instituut Archimedes. Samenstelling René Karman Portefeuillehouder onderwijs Instituut Archimedes FE

Pakket Versneld Studeren voor aanvang studie. Instituut Archimedes. Samenstelling René Karman Portefeuillehouder onderwijs Instituut Archimedes FE Samenstelling René Karman Portefeuillehouder onderwijs Instituut Archimedes FE Pakket Versneld Studeren voor aanvang studie Versie definitief Instituut Archimedes Datum 20 mei 2015 Hogeschool Utrecht Bronvermelding

Nadere informatie

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS Rapportage voor Koning Willem I. College Opleiding Manager/ondernemer horeca van de Middelbare Horecaschool (MHS) HOGESCHOOL UTRECHT Wenja Heusdens, MSc

Nadere informatie