ACTUEEL. Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad. Driemaandelijks informatieblad Jaargang 11, nr. 3 - juli/augustus/september 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ACTUEEL. Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad. Driemaandelijks informatieblad Jaargang 11, nr. 3 - juli/augustus/september 2010"

Transcriptie

1 ACTUEEL Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad Driemaandelijks informatieblad Jaargang 11, nr. 3 - juli/augustus/september 2010

2 ACTUEEL-Informatieblad Inhoud Voorwoord...ū 1 Nieuws uit de commissies en werkgroepen...2 Nieuws van de Overheid...8 Interactief bestuur als modewoord...10 Terugblik Ouderenparlement Ouderenweek ū 15 Stemrecht, ook voor zorgbehoevende ouderen een recht!...16 Wensboom...ū 17 Klaar?Actie! Ouderen en cultuurparticipatie in Vlaanderen...18 Vrijwilligers maken het verschil is Europees Jaar Vrijwilligerswerk...21 Ouderen en persoonlijkheid...22 Voorstelling seniorenproject Oud/Out? 2011 Diamantmuseum Provincie Antwerpen...23 Opleiding seniorenconsulentenvorming...23 Senior Games ū 24 Zingen met de S-Plusjukebox! plussers hebben Mobib-kaart nodig voor gratis reizen bij MIVB...25 Film: Verdwaald in het geheugenpaleis...26 Projectoproep: dementievriendelijke gemeente

3 Voorwoord Leeijd en politiek Generaties en leeijden zijn geen probleem. Ego s en frustraties des te meer, twierde Open VLDondervoorzitster Patricia Ceysens in een reactie op het interview waarin vicepremier Guy Vanhengel groter respect vroeg van de jonge generatie VLD-ers voor de ervaring van de generatie die hen voorafgaat. Leeijd geen probleem? Een simpele vaststelling van politicologen aan de KULeuven doet toch de wenkbrauwen fronsen. Zij stellen vast dat de gemiddelde leeijd van een Vlaamse gekozene in het nieuwe federale parlement (kamer en senaat) 44,9 jaar is. 34,5% van de gekozenen is jonger dan 40 jaar. Daarmee zet de trend van verjonging zich duidelijk voort. In 2003 was 24,7% van de gekozenen een jongere, vier jaar later was dat 34,5%. Slechts 3 parlementsleden zijn ouder dan 60 jaar. Dit feit contrasteert sterk met het discours van - vaak jonge politici dat ouderen in de toekomst langer zullen moeten werken. Ouderen kunnen dat want ze leven langer in goede gezondheid. En in het kader van de te verwachten kosten van de vergrijzing is langer werken ook noodzakelijk. Bovendien, zo redeneert men verder, is het ook goed voor het bedrijfsleven dat men de ervaring van de ouderen niet zomaar overboord gooit. Van bedrijven verwacht men dat ze een personeelsbeleid voeren dat resulteert in een goed evenwicht tussen (creatieve) jongeren en (ervaren) ouderen. Geldt dit alles dan niet voor het politieke bedrijf? Kunnen oudere politici niet meer mee, al leven ook zij langer in goede gezondheid? Is de ervaring van ouderen in kamer en senaat van geen tel? Niet alleen de politieke ervaring maar ook de persoonlijke ervaring van wat het betekent om ouder te worden in onze samenleving is belangrijk. Kan een volksvertegenwoordiging representatief zijn voor wat lee onder de bevolking als slechts 3 van de volksvertegenwoordigers op 113 (3%) komen uit een bevolkingsgroep die meer dan 20% van de bevolking uitmaakt? Kan een parlement waarin de jongere generatie en vooral de middengeneratie oververtegenwoordigd zijn goede beslissingen treffen inzake problemen die (ook) ouderen aangaan, zoals zorg, pensioenen, euthanasie, enz.? Deze vragen stellen, lijkt ons, is ze beantwoorden. Leeijd is wel degelijk een probleem. Een veel gehoord tegenargument is: jongere verkozenen kunnen evengoed de ouderen vertegenwoordigen. Akkoord. Maar waarom zouden ouderen dan geen jongeren kunnen vertegenwoordigen? Zij hebben tenminste het voordeel dat ze zelf jong zijn geweest! Onze conclusie is duidelijk: bij de verkozenen des volks zouden best wat meer ouderen te vinden zijn. Gelukkig zijn in alle politieke partijen de leeijdsgrenzen om zich kandidaat te stellen afgescha. Maar er is meer nodig: meer ouderen zouden bij verkiezingen een verkiesbare plaats op de kieslijst moeten krijgen. Daarnaast is het van belang dat ouderen via andere wegen proberen hun stem te laten horen daar waar politieke beslissingen worden genomen die hen aanbelangen. Dat kan door zich binnen politieke partijen te engageren. Een aantal onder hen hee trouwens een seniorenafdeling. Zijn stem laten horen kan ook via ouderenadviesraden. Deze bestaan al in vele gemeenten, in alle provincies en op Vlaams niveau. Het enige beleidsniveau waar tot nu toe geen ouderenadviesraad bestaat is het federale. Er bestaat een Raadgevend Comité voor de Pensioensector maar dat is alleen bevoegd voor de pensioenen. Er is een wet gestemd die een federale adviesraad voorziet met ruimere bevoegdheden. Maar we wachten reeds drie jaar op een uitvoering ervan. De nieuwe regering die er hopelijk vlug komt, moet hier dringend werk van maken! Jul Geeroms, voorzier ACTUEEL-Informatieblad 1

4 N C W Commissie Bestaanszekerheid, Economie en Arbeid Kristel Wijshof, secretaris De Commissie BEA kwam samen om haar bemerkingen m.b.t. het Vlaams ouderenbeleidsplan te formuleren. Twee thema s werden belicht: inkomen en armoede en actief en productief ouder worden. Hieronder vindt u de voornaamste punten uit de bespreking. Armoede en sociale bescherming * De armoedeproblematiek kan zeker niet verengd worden tot een loutere kwestie van inkomen, maar het is evident dat het inkomen en meer bepaald het pensioen een prioritaire rol speelt. Hoewel de pensioenen een federale materie zijn, wordt van de Vlaamse overheid verwacht dat zij de federale overheid aanspoort tot het nemen van enkele maatregelen opdat ouderen een menswaardig bestaan kunnen leiden (cfr. het Pensioenadvies 2009/4 van de Vlaamse Ouderenraad). * De Vlaamse regering dient bij prioriteit maatregelen te treffen om de armoede bij ouderen gevoelig terug te dringen, vooral bij de kwetsbare groepen (vrouwen, alleenstaande ouderen, oudste ouderen, zorgbehoevenden, huurders, ). * Bij de uitvoering en de actualisering van het Vlaams armoedebestrijdingsplan moet de aanpak van de stille armoede, die bij de ouderen in vrij sterke mate aanwezig is, een prioritair punt uitmaken. De overheid moet actief (stille) armoede opsporen via de koppeling van verschillende gegevensbanken. Daarnaast dient in het ouderenbeleidsplan zeker gekozen te worden voor een verruiming van automatische toekenning van rechten, immers heel wat ouderen hebben geen of onvoldoende kennis van hun rechtenpakket. * De Commissie Bestaanszekerheid vindt het belangrijk dat de Vlaamse regering een Basisdecreet Sociale Bescherming realiseert waardoor het risico op bestaanszekerheid wordt verkleind. * Het armoedebeleid wordt te weinig teruggekoppeld naar de ouderenorganisaties. Gezien de bijzondere kwetsbaarheid van de ouderengroep dient het uitbouwen van een gestructureerd overleg met de organisaties waar armen het woord nemen verruimd te worden tot de ouderenorganisaties. De commissie vraagt uitdrukkelijk dat de Vlaamse Ouderenraad tijdig op de hoogte gebracht wordt en als adviesorgaan volwaardig betrokken wordt in het besluitvormingsproces. Actief en productief ouder worden * De aandacht gaat in de analyse nogal sterk naar de noodzaak om de gemiddelde uiredingsleeijd te verhogen. De noodzakelijke voorwaarden hiertoe, zoals opleidingsmogelijkheden, aanpassingen van de werkomgeving, uitgroeibanen, vrijheidsgraden of zelfregulering vragen meer concretisering. Ook dient de meerwaarde van oudere werknemers voor de bedrijven beter geschetst. * Vrijwilligerswerk is een onmisbare schakel in het streven naar een kwaliteitsvolle maatschappij. Nog meer dan andere bevolkingssegmenten hee de ouderenpopulatie banden met het vrijwilligersveld. Het is mede dankzij vrijwilligerswerk dat het leven van zorgbehoevende ouderen aangenamer wordt gemaakt. De activiteiten van ouderenorganisaties en hun duizenden vrijwilligers dragen ertoe bij dat ouderen betrokken blijven bij het sociaal leven van hun leeijdscategorie. Het is dan ook noodzakelijk dat de overheid de talrijke voordelen en meerwaarden van vrijwilligerswerk erkent en stimuleert. De Vlaamse overheid dient er ook op toe te zien dat de bestaande regelgeving inzake vrijwilligerswerk strikt wordt toegepast. 2 ACTUEEL-Informatieblad

5 Commissie Cultuur, Leren en Maatschappelijke Participatie Huib Hinnekint, voorzier Pas gestart hield de commissie zich onmiddellijk bezig met het Vlaams Ouderenbeleidsplan. In het algemeen werd vastgesteld dat er vooruitgang is geboekt tegenover het vorig ouderenbeleidsplan, zowel qua leesbaarheid, bondigheid en overzichtelijkheid, als qua herkenbaarheid voor de ouderen zelf. Er blijkt ook geluisterd naar de inbreng van de ouderen en hun organisaties. Maar dat geldt niet over de hele lijn. Vooral de paragraaf over levenslang leren, stelde teleur. Inzake participatie, meer bepaald aan het lokale ouderenbeleid, wordt een aanpassing van het decreet m.b.t. ouderenparticipatie in het vooruitzicht gesteld. Op verzoek van het Dagelijks Bestuur van de Vlaamse Ouderenraad zal de commissie hierover een standpunt voorbereiden. In de commissie werd in dit verband nogmaals het belang van lokale ouderenbeleidsplannen beklemtoond, het belang van de betrokkenheid van ouderen bij de beleidsbeslissingen op alle relevante terreinen en werd waardering uitgesproken voor de inspanningen van de provincies bij de ondersteuning van de participatie. Daarnaast werd gewezen op de belangrijke rol die de ouderen kunnen spelen bij het doorgeven op een directe en verstaanbare manier van informatie aan leeijdsgenoten. De inzet van ouderen op dit terrein moet worden gestimuleerd. Over armoedebestrijding en sociale bescherming werd de noodzaak beklemtoond om ook ouderen te betrekken bij het beleid en bij de voorbereiding van decreten en actieplannen op deze terreinen. Ouderen worden hierbij al te gemakkelijk over het hoofd gezien. Bij het punt diversiteit en discriminatie merkte de commissie op dat men beter zou spreken van sociale inclusie en non-discriminatie. Verder is zij van mening dat de ouderen betrokken moeten worden bij het masterplan Gelijke Kansen. Zoals reeds aangegeven was de teleurstelling het grootst over datgene wat er over cultuur en levenslang leren in het Ontwerp Vlaams Ouderenbeleidsplan wordt gesteld. De bijdrage over cultuur getuigt niet van een doordachte visie op de rol van ouderen in het culturele gebeuren en evenmin op de betekenis van cultuur in het leven van ouderen. Zij is geschreven vanuit de voorzieningen en niet vanuit het belang van de cultuur voor de persoon en de gemeenschap. Bovendien gaan de voorgestelde acties niet veel verder dan het in kaart brengen van (hoe noodzakelijk ook) en het monitoren van ontwikkelingen binnen een aantal culturele voorzieningen en sectoren. Bij wat over cultuurparticipatie gesteld wordt, kan worden opgemerkt dat het bestaande decreet niet tegemoet komt aan de wensen en behoeen van ouderen. En terecht wordt de rol beklemtoond die de verenigingen bij het bevorderen van de cultuurparticipatie van ouderen kunnen spelen. Maar hiertoe worden er geen stimulansen genoemd. Bijzonder teleurstellend voor de commissie is wat er in het ontwerp staat over het levenslange leren van ouderen. Over een systematische uitbouw van de oudereneducatie wordt niet gesproken. Nochtans, als men van Vlaanderen een lerende regio wil maken, dan moet men het leren van ouderen een plaats geven in het beleid inzake levenslang leren. Het beleidsplan gee er zelfs geen aandacht toe. Dit ondanks het feit dat in de commissie de nodige ideeën zijn ontwikkeld, dat de Vlaamse Ouderenraad hierover een standpunt hee ingenomen en dat dit alles ook is ingebracht tijdens de consultatieronde. Kennelijk hebben de betrokken departementen elkaar nog niet gevonden voor het uitzeen van een doordacht en samenhangend beleid voor het levenslang leren van ouderen. Tensloe was er in de commissie ook aandacht voor het mediabeleid. Hierbij is opgemerkt dat men zich niet mag blind staren op de functie van de omroep en de nieuwe media, maar dat ook andere meer traditionele media nodig moeten blijven bestaan. Ook het belang van de beeldvorming werd onderstreept. In ieder geval lijkt het meer dan wenselijk dat ouderen betrokken worden bij het in het vooruitzicht gestelde kenniscentrum mediawijsheid. ACTUEEL-Informatieblad 3

6 Commissie Internationaal Ouderenbeleid Ook de Commissie Internationaal Ouderenbeleid kwam samen om haar bemerkingen m.b.t. het Vlaams Ouderenbeleidsplan te formuleren. De commissie wijst erop dat ook de Vlaamse overheid bepaalde engagementen aangegaan in internationale context dient te realiseren en dat deze dus ook in het ouderenbeleidsplan een plaats moeten krijgen. U leest er spoedig meer over op de website van de Vlaamse Ouderenraad: De Vlaamse Ouderenraad werkt nauw samen AGE-Platform (www.age-platform.eu) het Europees Ouderenoverlegplatform dat vertegenwoordigers van ouderenorganisaties over heel Europa samenbrengt, om de belangen van ouderen ook binnen Europa te verdedigen en het welzijn te versterken. Gezien de belangrijke impact van het Europees beleid op het leven van ouderen in de huidige Europese samenleving, hee AGE een brochure uitgewerkt rond de werking van de Europese instellingen en de wijze waarop de Europese besluitvorming verloopt. U kan ze gratis downloaden via de website van de Vlaamse Ouderenraad: Introduction to the European Institutions and the European Union Policy Making Processes of relevance to older people (rubriek Nieuws Internationaal). Om u een idee te geven van de belangrijkste organen en hun taken: De Europese Raad: de Europese Raad bepaalt de algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten van de Europese Unie. Met de inwerkingtreding - op 1 december van het Verdrag van Lissabon is de Europese Raad een instelling geworden. Voorzier ervan is de heer Herman Van Rompuy. De Europese Raad gee de nodige impulsen voor de ontwikkeling van de Unie en bepaalt de algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten. Er worden geen ween gemaakt. Het Europees Parlement: het Europees Parlement wordt door de burgers van de Europese Unie verkozen om hun belangen te vertegenwoordigen. De leden van het Europees Parlement zijn niet naar nationaliteit ingedeeld, maar in zeven Europese politieke fracties. In het Europees Parlement komt zo de wil van bijna 500 miljoen EU-burgers op democratische wijze tot uitdrukking. Het Parlement vertegenwoordigt ook de belangen van burgers bij besprekingen met de andere EU-instellingen. 4 Kristel Wijshof, secretaris Het Parlement hee drie hoofdtaken: - - Europese wetgeving vaststellen. Democratische controle uitoefenen op de andere Europese instellingen en in het bijzonder op de Europese Commissie. - De begrotingsautoriteit: het Parlement deelt met de Raad van de EU de begrotingsbevoegdheid en kan derhalve de uitgaven van de EU beïnvloeden. De Raad van de Europese Unie: de Raad is het belangrijkste besluitvormingsorgaan en vertegenwoordigt de lidstaten. De ziingen worden bijgewoond door een minister van elke nationale regering van de EU. Haar belangrijkste taken: Europese wetgeving vaststellen - vaak in samenspraak met het Europees Parlement. Het algemeen economisch beleid van de lidstaten coördineren. Internationale overeenkomsten tussen de EU en een of meer derde landen of internationale organisaties sluiten. Samen met het Parlement de begroting vaststellen. Het ontwikkelen van een gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid. De samenwerking in strafzaken tussen nationale rechtbanken en politie coördineren. De Europese Commissie: de Commissie bestaat uit de commissarissen en het EUambtenarenapparaat. De Commissie is onaankelijk van de nationale regeringen. Ze stelt EU-wetgeving voor en controleert of deze goed wordt toegepast in de hele EU. Het is haar taak de belangen van de EU als geheel te vertegenwoordigen en te behartigen. Zij doet voorstellen voor nieuwe Europese wetgeving en dient deze in bij het Europees Parlement en de Raad. Zij is daarnaast ook het uitvoerende orgaan van de EU en dus verantwoordelijk voor de uitvoering van de beslissingen van het Parlement en de Raad. Dit betekent dat de Commissie zich met het dagelijks beheer van de Europese Unie bezighoudt: het uitvoeren van het EU-beleid en de besteding van EU-middelen. Daarnaast draagt zij zorg voor de handhaving van het Europees recht (samen het Europees Hof van Justitie) en vertegenwoordigt zij de EU op internationaal vlak, bv. bij onderhandelingen over overeenkomsten tussen de EU en derde landen. ACTUEEL-Informatieblad

7 Commissie Sport en Bewegen Jan Tessier, secretaris De Commissie Sport en Bewegen hee een aantal aanvullingen en opmerkingen geformuleerd bij het ontwerp van het Vlaams Ouderenbeleidsplan, hoofdzakelijk over het hoofdstuk Gezondheid, Sport en Welzijn. Het valt op dat voornamelijk de rol van de Vlaamse Ouderenraad, als raadgever en als uitvoerder van opdrachten nogal eens over het hoofd wordt gezien. Tensloe is de Vlaamse Ouderenraad de vertegenwoordiger van de ouderen en hun organisaties in Vlaanderen. Zij beschikt over een zeer degelijke structuur om bij de uitvoering van het Vlaams Ouderenbeleidsplan een belangrijke, coördinerende rol te spelen. Er is bij de ouderen(sport)organisaties competentie en ervaring zat over sporten en bewegen met mensen van 50 tot 100. De visie over gezond ouder worden gaat niet alleen over sporten, maar ook over bewegen. Niet alleen de 50 tot 65-jarigen, maar alle ouderen moeten bij campagnes de doelgroep zijn en die extra stimulans krijgen. Voor de begeleiders van sportende senioren is de toegankelijkheid tot de opleiding in de Vlaamse Trainersschool te hoog gegrepen. Inschrijving en voorwaarden om deel te kunnen nemen, dienen aangepast te worden voor de oudere deelnemers. We willen het effect verkrijgen dat meer oudere begeleiders de specifieke cursus volgen. In het prioriteitenbeleid seniorensport gaan heel wat kansen verloren om ouderen aan te zeen tot beweging door de strenge beperkingen van de sporakkenlijst en het verplicht inschakelen van gediplomeerde lesgevers. Waar blijven we dan met de competenties die ouderen verworven hebben? En de gezondheidsdoelstelling om meer ouderen aan te zeen tot meer beweging? Sportelen is iets wat ouderen niet willen, ze voelen zich niet aangetrokken tot deze campagne. Ze willen niet gedegradeerd worden tot een aparte categorie, met een andere terminologie. Er is wel nood aan een gerichte aanpak om meer ouderen werkelijk aan te zeen om volgehouden te bewegen en/of te sporten. Tensloe hebben wij ook gelezen dat er samenwerking zal zijn tussen de minister van Welzijn en Gezondheid en de minister van Sport. Dit is een positief signaal en komt de doelstelling Gezond ouder worden zeker tegemoet. De boodschap is: meer middelen en aandacht inzeen op sport en beweging als PREVENTIE om actief en gezond ouder te worden. Ouderenorganisaties kunnen daar hun steentje toe bijdragen. ACTUEEL-Informatieblad 5

8 Commissie Welzijn, Gezondheid en Zorg Thérèse Jacobs, voorzier Het thema armoede waar de Vlaamse Ouderenraad twee jaar rond zal werken, slaat aan. Al tijdens de eerste gedachtewisseling in de commissie bleek hoeveel raakvlakken er zijn met welzijn, gezondheid en zorg. De commissie wenst zowel de implementatie van beleidsideeën op te volgen die in het regeerakkoord van de Vlaamse Regering werden opgenomen (voor zover er gevolgen zijn voor de betaalbaarheid van de zorg en voor de vermindering van de sociale ongelijkheid in de toegang tot kwalitatief hoogstaande zorg), als na te gaan hoe welbedoelde federale of regionale beleidsveranderingen in hun tegendeel verkeren. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer de laagste vervangingsinkomens worden opgetrokken (federaal), zonder dat de schalen voor de persoonlijke bijdrage in bv. de gezinszorg worden aangepast. Dit hee tot gevolg dat de toegang tot een aantal voorzieningen onbetaalbaar worden voor de laagste inkomensgroepen. Ook wil de groep nagaan in welke mate het huidige armoedebestrijdingsbeleid (vooral activeringsbeleid) relevant is voor oudere bevolkingsgroepen. Deze aspecten worden opgenomen tijdens dit werkjaar en vervolgens in 2011 met een focus op de idee van de maximumfactuur in de zorg. Op iets langere termijn (gespreid over de hele werkperiode tot 2014) wenst de commissie te werken rond voeding en beweging. Reden is dat adequate voeding en beweging cruciaal zijn voor de levenskwaliteit en gezondheid, en dat de ervaring leert dat er zich problemen stellen, zowel in de thuissituatie als in residentiële voorzieningen. Bovendien zijn er meningen in omloop die elke grond missen; bv. is het wel zo normaal dat ouderen vermageren? Het is goed dat dit thema in de komende jaren ook vanuit het Europese kader wordt onderzocht en dat er federaal al rond ondervoeding is gewerkt. De commissie wil dit thema bekijken vanuit een levensloopbenadering (wat is het effect van gewoonten tijdens jeugd en vroege volwassenheid?), en breed: thuis, in het ziekenhuis, woonzorgcentra, dienstencentra, revalidatiecentra, maar ook voor dementerenden enz. Het Vlaams Ouderenbeleidsplan was het belangrijkste onderwerp van de laatste vergadering. Nieegenstaande een rijkelijk laat toegekomen document (slechts één werkdag lectuurtijd), leverde de commissie gedegen reflectiewerk. Het document in zijn geheel werd goed onthaald. De heterogene, positieve en actieve visie op ouderen komt overeen met de visie van de Vlaamse Ouderenraad; het ouderenbeleid is veelvormig niet beperkt tot ziekte en zorg. De commissie lijse toch een aantal voorbeelden op van passages waar deze visie niet tot zijn recht komt: de cohesie in de tekst is niet optimaal. Bovendien komt het aspect coördinatie niet echt uit de verf. Zo ontbreekt een slotparagraaf waarin wordt aangegeven hoe de opvolging van de beleidsvoornemens zal worden georganiseerd door de coördinerende minister. Wat de coördinatie zou kunnen helpen, is het aangeven van prioriteiten én een kwantitatieve benadering van de beoogde resultaten, bijvoorbeeld in de context van een oudereneffectenrapportage. Daarenboven misten de commissieleden een visie op langere termijn waarin ook wordt gereflecteerd op beleidsdaden en intenties vanuit andere niveaus (lokaal, federaal, Europees). Ten sloe werd expliciet ingegaan op de passages waarin wordt verwezen naar armoede en sociale bescherming. 6 ACTUEEL-Informatieblad

9 Commissie Wonen, Mobiliteit en Veiligheid Kris De Smet, voorzier informatiepunten, betaalbaar wonen dient in concrete maatregelen zichtbaar gemaakt. Het Vademecum Toegankelijke Publieke Ruimte mag geen vrijblijvend instrument zijn. Wat mobiliteit en veiligheid betre, stelt de commissie vast dat de constateringen inzake onveiligheidgevoelens niet vertaald worden in doelstellingen en concrete acties. In het kader van het zonaal veiligheidscharter van de politie moeten initiatieven voor ouderen, en met de ouderenorganisaties, genomen worden. Deze commissie kwam tot stand na herverkaveling van het werkterrein, met start en druk bijgewoond op 25 maart ll. Deze nieuwe commissie bouwt verder op het vruchtbare werk van de Commissie Mobiliteit die werkzaam was van 2003 tot Wij onthouden als aandachtspunten: de blijvende aandacht voor permanente verkeerseducatie, de zorg voor absolute toegankelijkheid van zowel overheidsvoorzieningen (gebouwen, scholen, dienstencentra, spoorwegstations, de post, ) als van de private dienstverlening (winkels, horeca, banken, ), het openbaar en het aangepast vervoer in landelijke gebieden en de stedelijke randen. De commissie stond in nauw contact met o.a. de Mora - de Mobiliteitsraad - waarbij twee ouderen deelnemen aan de werkgroep personenvervoer. Doorheen de jaren kwam er een grote wisselwerking met het toegankelijkheidsbureau Enter tot stand. Er wordt veel tijd geïnvesteerd in wederzijdse informatie-uitwisseling en het overheidsbeleid, zonder ten gepaste tijde ook rond concrete bezorgdheden beperkte actie te ondernemen. De commissie hee twee vergaderingen intensief overlegd over het ontwerp Vlaams Ouderenbeleidsplan Daarbij werden belangrijke vaststellingen als invalshoek gebruikt: wat de kwaliteit van de huisvesting betre is het niet 5 voor 12 maar 1 na 12 : levensbestendig bouwen en verbouwen moet de afdwingbare norm zijn, de sociale huisvesting moet een voortrekkersrol spelen, upgrade van alle ROB en RVT in woonzorgcentra, sensibilisering van de ouderen voor en begeleiding bij woningaanpassing, lokale gemeentelijke Zowel het reguliere openbare vervoer als het aangepast openbaar vervoer blijven belangrijk; de mindermobielencentrale (MMC) en de diensten aangepast vervoer (DAV) moeten dringend beter bekend gemaakt worden, er is veel meer samenwerking en afstemming nodig, er moet één centraal informatiepunt komen. De financiering van de MMC en DAV moet structureel zijn, er is onderzoek naar noden en behoeen nodig zodat een toereikend basisaanbod kan voorzien worden. De commissie wil nu zichzelf een meerjarenplanning opleggen. Daarbij is enige parallel met het Vlaams overheidsbeleid vanzelfsprekend. Twee recente regeringsbeslissingen zijn hier belangrijk: op 4 juni hee de Vlaamse regering de conceptnota Samenwerking Wonen-Welzijn van minister Freya Van den Bossche en minister Jo Vandeurzen goedgekeurd; op 11 juni werd dan de principiële goedkeuring aan het besluit tot opmaak van het Mobiliteitsplan Vlaanderen en de gewestelijke planningscommissie gegeven. De conceptnota is ondermeer belangrijk voor de uitvoering van het Woonzorgdecreet met de assistentiewoningen en de woonbegeleiding want woonprojecten voor specifieke doelgroepen hebben maar zin als er voldoende woonbegeleiding is. Assistentiewoningen dienen er ook voor lage inkomens te komen; er zal onderzocht worden hoe de woonzekerheid en -begeleiding van zwakke huurders op de private markt kan versterkt worden. Het Mobiliteitsplan Vlaanderen moet dan weer de langetermijnvisie voor een duurzame mobiliteitsontwikkeling in hoofdlijnen vastleggen. ACTUEEL-Informatieblad 7

10 N O Wonen en Welzijn verankeren nauwe samenwerking Op voorstel van Vlaams minister van Wonen Freya Van Den Bossche en Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen hee de Vlaamse Regering op 4 juni 2010 de conceptnota Samenwerking Wonen Welzijn goedgekeurd. Een duidelijke aakening van de kerntaken, samenwerking tussen de administraties en budgeaire engagementen moeten een antwoord bieden op de groeiende lokale vraag naar een afstemming van het beleid voor Wonen en Welzijn. In de welzijnssector is er een groeiende vraag naar zelfstandig wonen in combinatie met zorgondersteuning. In de sociale huisvesting is een stijgend aantal kwetsbare huurders vragende partij voor meer begeleiding. Minister Vandeurzen oordeelde dat samenwerking tussen beide sectoren dan de voor de hand liggende oplossing is. Samen met zijn collega-minster Freya Van Den Bossche wil hij duidelijkheid scheppen voor lokale initiatieven die zich op het kruispunt van wonen en welzijn ontwikkelen. In essentie komt de samenwerking tussen het woon- en welzijnsbeleid erop neer dat de minister van Wonen een aangepast woonaanbod realiseert en andere wooninstrumenten zoals de huursubsidie ook toegankelijk worden voor de doelgroepen van welzijn. De minister van Welzijn staat in voor de zorgverlening en de aanpassing van de zorginfrastructuur. Concreet betekent dit o.a. dat de knelpunten zullen worden weggewerkt om assistentiewoningen (aangepaste woningen voor ouderen die zelfstandig willen wonen met zorggarantie) te verhuren via een sociale huisvestingsmaatschappij en de zorg aan te bieden via een welzijnsinstantie. Hét doel is een aanbod van sociale assistentiewoningen realiseren voor mensen met een laag inkomen. Om een aanbod van sociale huisvesting te voorzien voor mensen met een specifieke zorgnood is een evenwichtig doelgroepenbeleid nodig. De minister van Wonen zal drempels in de regelgeving die de toegang tot sociale huisvesting bemoeilijken voor doelgroepen uit Welzijn, in kaart brengen en wegwerken. Bijvoorbeeld rond de domicilie van mensen die in een zorgvoorziening verblijven. De minister van Wonen zal ook een beoordelingskader voor lokale toewijzingsreglementen laten opmaken. Een andere belangrijke opdracht is het afstemmen van de programmering van sociale huisvesting met Welzijn inzake woningen voor personen met een handicap, meerbepaald de ADL-woningen en concepten zoals geïntegreerd wonen. Op die manier ontstaat een ruimer aanbod van aangepaste, sociale woningen voor personen met een handicap. De eerstvolgende jaren zal er dus beweging zijn om wonen en welzijn te verweven om reeds lang bestaande problemen een geïntegreerde oplossing te geven. Beide ministers zullen ook onderzoeken hoe zij de woonzekerheid en -begeleiding van zwakke huurders op de private markt kunnen versterken. Ook daar bevinden zich mensen in een precaire situatie. De minister van Wonen zal ondermeer onderzoeken hoe de verzekering gewaarborgd wonen voor huurders kan worden ingevoerd. 8 ACTUEEL-Informatieblad

11 Systeem van goedkopere geneesmiddelen bereikt ook financieel zwakkeren Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) ging na of alle Belgen, ongeacht hun socio-economische achtergrond, financieel voordeel halen uit het bestaan van generische geneesmiddelen of bepaalde originele producten waarvan de prijs werd verlaagd. Het resultaat is bemoedigend, want net de minst bevoorrechte Belgen blijken iets meer dergelijke producten te kopen. Toch kan het nog beter. Artsen en apothekers kunnen aangespoord worden om goedkopere producten meer voor te schrijven en af te leveren. En ook de patiënt zou meer informatie kunnen krijgen over de meerprijs die hij betaalt bij de aankoop van een geneesmiddel waarvoor er een goedkoper alternatief bestaat. Generische geneesmiddelen bevaen gelijkaardige bestanddelen en hebben dezelfde werking als het oorspronkelijke geneesmiddel. Omdat de fabrikant geen ontwikkelingskosten meer hee en het octrooi vervallen is, is het vaak veel goedkoper. Het systeem levert besparingen op in de ziekteverzekering zonder dat aan medische kwaliteit wordt ingeboet en waardoor meer kan geïnvesteerd worden aan bv. de terugbetaling van nieuwe, vaak dure geneesmiddelen. Een bijkomend effect van het systeem is dat fabrikanten na afloop van het octrooi vaker prijsverlagingen toepassen op de originele geneesmiddelen. Uit de studie blijkt dat de personen die recht hebben op een verhoogde tegemoetkoming (gehandicapten, bepaalde gepensioneerden, ) iets vaker dergelijke producten kopen, waardoor ze dus minder supplementen betalen. Dit is een bemoedigend resultaat voor de toegankelijkheid van de gezondheidszorg. Ook patiënten die klant zijn in een wijkgezondheidscentrum of een globaal medisch dossier hebben, gebruiken meer goedkopere geneesmiddelen. De oudere patiënten daarentegen gebruiken iets minder vaak het goedkopere alternatief. Als de patiënt een duurder origineel voorgeschreven krijgt, moet hij het verschil zelf opleggen, bovenop het remgeld. Als patiënt kan u aan uw arts vragen om een generisch geneesmiddel voor te schrijven in de plaats van een merkgeneesmiddel. RVP lanceerde MyPension: het online pensioendossier Met het online pensioendossier MyPension kunnen werknemers en gepensioneerde werknemers de evolutie van hun pensioendossier stap voor stap volgen op de RVP-website. MyPension is beschikbaar voor elke burger die tijdens zijn loopbaan als werknemer werkt of gewerkt hee. Om de vertrouwelijkheid van de individuele pensioendossiers te garanderen, moet de burger zich eerst identificeren via een kaartlezer en zijn elektronische identiteitskaart of door het ingeven van een token (elektronische handtekening). Via zijn beveiligde MyPension-sessie kan de burger snel en gemakkelijk de informatie uit zijn pensioendossier raadplegen en verschillende administratieve stappen ondernemen. Praktische inlichtingen: Rijksdienst voor Pensioenen Gratis groene lijn: (tijdens de week van 8.30 tot uur en van tot uur) Website: ACTUEEL-Informatieblad 9

12 Interactief bestuur als modewoord Hoe is het anno 2010 gesteld met de politieke participatie van ouderen? Wie is er nog lid van een politieke partij? Wat vinden ouderen over hun inspraakmogelijkheden en in welke mate willen ze zelf meepraten/denken/beslissen? Al te vaak wordt er geen beroep meer gedaan op ouderen om enige formele rol in de samenleving op te nemen, laat staan dat zij een stem in het kapiel krijgen om actief bij te dragen aan de constructie van de gemeenschap. De maatschappelijke positie van ouderen wordt mede daardoor gekenmerkt door uitsluiting van deelname aan politieke en buiten politieke structuren. Alan Walker (1995) stelt dat deze sociale uitsluiting geen bewuste discriminatie is, maar eerder een gevolg van het falen om de instellingen aan te passen aan de vergrijzing. Hoewel het geen actieve strategie betre, is leeijdsdiscriminatie (ageisme) een gevolg van dit beleidsfalen dat verankerd zit in de dominante negatieve beeldvorming van ouderen. Walker (1995) duidt in dit verband op de politieke paradox: groot in aantal, maar beperkt in invloed. Uit talloze onderzoeken blijkt dat de invloed van ouderen op het politieke beleid gering is omdat ouderen slechts beperkte toegang hebben/ krijgen tot de rechtstreekse politieke participatie. Vernieuwing wordt binnen politieke partijen immers vaak gelijkgesteld met verjonging. In Vlaanderen zien we dat 9,4% 60-plussers lid is van een politieke partij. Als we dit verder opsplitsen naar leeijdsklasse stellen we vast dat dit bij 80-plussers minder het geval is dan bij 60 tot 69-jarigen, respectievelijk 7,8% en 10,1%. Ook als we geslachtsverschillen analyseren, merken we op dat politieke deelname aan een partij vooral is weggelegd voor de mannen (12,1% mannen versus 7,1% vrouwen). In lijn met eerdere onderzoeken, is het ook zeer duidelijk dat het lidmaatschap van een politieke partij nog altijd vooral weggelegd is voor de hoogstopgeleiden (16,6% versus 5,2% laagstopgeleiden). Enerzijds wordt de politiek gekenmerkt door schaalvergroting (politiek ver van de burger, Europa, ), maar anderzijds evenzeer door decentralisatie (meer én meer gemeentelijke bevoegdheden). Het lokale niveau wordt bijgevolg steeds belangrijker om ouderen te betrekken. Willen ouderen op een of andere manier hun stem laten horen in de politieke besluitvorming, dan moeten ze dit vaak via de onrechtstreekse politieke participatie proberen waar te maken. Wanneer we onrechtstreekse politieke participatie bekijken, spelen de lokale ouderenadviesraden een belangrijke rol. De eerste ouderenadviesraden werden opgericht in het begin van de jaren zeventig en in 1992 bleek meer dan 50% van de Vlaamse gemeenten over een ouderenadviesraad te beschikken. Hoewel dit in 2007 al gestegen was tot meer dan 80%, blijken de ouderenadviesraden toch nog niet overal hun ingang gevonden te hebben. Het bestaan van een ouderenadviesraad of een analoog inspraakorgaan is echter nog geen garantie voor een effectieve belangenverdediging van ouderen in het gemeentelijk beleid. Aan de politieke interesse van ouderen zal het alvast niet liggen: 57% Vlaamse 60-plussers gee aan (zeer) geïnteresseerd te zijn in politiek en inspraak. Vooral wanneer het persoonlijke zaken aanbelangt willen ouderen op de kar springen: terwijl 32% tevreden is met zijn politieke invloed op het gemeentelijk beleid, vindt 63,8% ouderen dat ze meer te zeggen moeten hebben over wat er voor ouderen gebeurt. Er wordt echter nog te vaak over de hoofden van ouderen heen beslist. De stereotype benadering van ouderen, als zijnde op rust, passief en ongeïnteresseerd, geldt nog al te vaak. We zien echter dat de tijdsgeest langzaamaan verandert. Mede door de discussie omtrent het generatiepact worden ouderen op een meer positieve wijze benaderd. Zij blijken plots een inzetbare groep op de arbeidsmarkt. De politieke discussie moet echter verruimd worden. Naast een inzetbaarheid op de arbeidsmarkt moet ook nagegaan worden welke rol ouderen kunnen spelen in het ondersteunen en opbouwen van informele en formele verbanden in de samenleving, ook de lokale samenleving. De uitdagingen die de vergrijzing met zich meebrengt op het lokale niveau vereisen in hoofdzaak het ontwikkelen van acties op het lokale niveau, waarbij alle 10 ACTUEEL-Informatieblad

13 Senioren veilig op de fiets! Dominique Verté, Vrije Universiteit Brussel actoren hun verantwoordelijkheid opnemen. Het benaderen van ouderen als volwaardige burgers, die mee betrokken kunnen worden in de ontwikkeling en de uitvoering van lokale (beleids)initiatieven is daartoe een voorwaarde. * Cijfers uit de ouderenbehoeeonderzoeken over ouderen en hun effectieve participatiegraad in lokaal beleid. Campagne 2010 Preventiecursussen rond veilig en vaardig fietsen in 24 steden en gemeenten In het kader van de campagne Senioren veilig op de fiets organiseert de Fietsersbond vzw een aantal preventiecursussen rond veilig en vaardig fietsen. Op een aangename manier worden de nodige kennis en fietsvaardigheden bijgebracht om zich veilig in het verkeer te kunnen begeven in hun eigen leefomgeving. De cursus gaat door op de volgende data en locaties: Woensdag 18 augustus 2010: Meise Donderdag 19 augustus 2010: Oostende Dinsdag 24 augustus 2010: De Haan Dinsdag 14 september 2010: Lier Donderdag 16 september 2010: Maaseik Vrijdag 17 september: Herzeele Maandag 20 september 2010: Bree Dinsdag 21 september 2010: Ledegem Donderdag 23 september 2010: Herent Vrijdag 24 september 2010: Deinze Dinsdag 28 september 2010: Kortenaken Maandag 4 oktober 2010: Retie Het aantal plaatsen is beperkt tot 25 personen. Vooraf inschrijven is verplicht en gebeurt via de lokale contactpersoon. Elke deelnemer ontvangt gratis de gloednieuwe brochure Senioren veilig op de fiets: fietsen & genieten van dagelijkse verplaatsingen (waarde 12 euro). U kan een digitale versie van de brochure gratis downloaden via deze link: Voor 15 cursussen werkt de Fiestersbond vzw nauw samen met de seniorensportfederatie S-Sport. Via het project Vaardig de fiets op! leren zij daarenboven senioren ook (terug) vaardig fietsen. Meer informatie: Projecten/Vaardig-de-fiets-op. Meer informatie over nieuwe initiatieven en cursussen op of bel Tine Claus op ACTUEEL-Informatieblad 11

14 TERUGBLIK Ouderenparlement 2010: Jouw rol telt! Op maandag 26 april mocht de Vlaamse Ouderenraad 530 mensen verwelkomen in de Elisabethzaal te Antwerpen. Afgevaardigden van lokale ouderenadviesraden, provinciale ouderenadviesraden, ouderenorganisaties, lokale dienstencentra of woonzorgcentra konden die dag debaeren in verschillende werkgroepen. Het thema De rollen van de ouderen in een vergrijzende maatschappij stond die dag centraal. Het Ouderenparlement werd opgefleurd door Inspinazie, een improvisatietheater dat op zeer ludieke wijze de deelnemers entertainde en doelgerichte toespelingen maakte op het thema. Het was de voorzier van de Vlaamse Ouderenraad, Jul Geeroms, die de spits mocht aijten. In zijn speech benadrukte hij dat met de resultaten van de werkgroepen en met de reacties op de stellingen rekening zal worden gehouden, zodat er nagegaan kan worden rond welke materies of onderwerpen in de toekomst adviezen kunnen geformuleerd worden. In elk geval zal de inbreng van het Ouderenparlement als achtergrondinformatie gebruikt worden bij het formuleren van het advies op het Vlaams Ouderenbeleidsplan dat door Minister Jo Vandeurzen wordt voorgelegd aan het Vlaams parlement in het najaar. Wegens de politieke perikelen in ons land - val van de regering - kon minister Jo Vandeurzen zelf niet aanwezig zijn op het Ouderenparlement. Het was zijn kabinetsmedewerker, Walter Brusselaers, die het publiek te woord stond. Hij beklemtoonde in zijn toespraak dat niet alleen de rol van de ouderen telt, maar ook hun stem. En die stem wil het beleid horen, zeker nu de minister volop werkt aan een nieuw Ouderenbeleidsplan. Via de inspraakronde voor dit plan werden reeds meer dan 400 ouderen gehoord. Hieruit bleek onder andere dat ouderen daadwerkelijke inspraak willen, en dat zowel op lokaal als bovenlokaal vlak. Een thema dat ook op de agenda stond in één van de werkgroepen. Uit de consultatieronde bleek duidelijk dat ouderen betrokken willen blijven en hun rol in de samenleving willen opnemen. Ten sloe verzekerde de kabinetsmedewerker dat de Vlaamse Ouderenraad de eerste partner blij om het beleid beter te helpen afstemmen op de moderne levensloop van mensen. Daarna was het de beurt aan de ouderen zelf. In vier werkgroepen konden zij hun stem laten horen. En dat deden ze! Werkgroep Ouderen en arbeid In deze werkgroep ging het niet alleen over oudere werknemers, maar ook het luik vrijwilligerswerk werd onder de loep genomen. Uit de toelichting van Lieve De Lathouwer, coördinator expertisecentrum Leeijd en Werk, bleek dat hoewel we steeds langer leven we steeds minder lang (betaald) gaan werken. Cijfers tonen aan dat slechts 1 op 3 van de 55- plusssers aan het werk zijn. Ook werd duidelijk dat de feitelijke pensioenleeijd sterk onder de weelijke pensioenleeijd ligt. De studie van de vergrijzingscommissie schui dan ook het verhogen van de werkzaamheidsgraad naar voor als één van de antwoorden op de kosten van de vergrijzing. Meer uitleg over het vrijwilligerswerk kregen de deelnemers van de vroegere voorzier van het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk, Raf de Zuer. Daaruit bleek dat ouderen talrijk aanwezig zijn in het vrijwilligerswerk. Een studie van D. Verté gee aan dat 19% van de 60 tot 69- jarigen vrijwilligerswerk doet, bij de 70 tot 79- jarigen is dat 15,4 % en bij de 80-plussers 8,90%. Resultaten stellingen Stelling 1: Om de pensioenen betaalbaar te houden moet de leeijd waarop men uireedt opgetrokken worden. Akkoord: 48 Niet akkoord: 15 Stelling 2: Oudere werknemers zijn niet belangrijk voor de bedrijven. Akkoord: 0 Niet akkoord: 63 (unaniem) Stelling 3: Het is aangewezen dat ouderen meer vrijwilligerswerk doen. Akkoord: 63 (unaniem) Niet akkoord: 0 12 ACTUEEL-Informatieblad

15 Werkgroep Ouderen en politiek Professor An Hermans gaf een korte inleiding waarin ze een algemeen kader schetste. Zowel rechtstreekse als onrechtstreekse politieke participatie werden aangekaart. Zo bleek dat de politieke participatie van ouderen in gemeenten slechts zo n 10 % bedraagt en de oudere verkozenen op federaal en Vlaams niveau helemaal niet representatief zijn ten opzichte van de gehele bevolking. Als ouderen moeten we ijveren voor een stem in de effectieve beleidsvoering, klonk het. De huidige inspraakorganen, die er reeds zijn in gemeenten, provincies, kunnen in dit kader zeker een rol spelen. Resultaten stellingen Stelling 1: Ouderen vertegenwoordigen ouderen in de politiek. Akkoord: 83 Niet akkoord: 55 Stelling 2: Ouderen hebben politiek geen impact. Akkoord: 82 Niet akkoord: 54 Stelling 3: Ouderen moeten zich verenigen om politieke druk uit te oefenen. Akkoord: 142 Niet akkoord: 2 Werkgroep Ouderen als zorgdragers Heel wat 60-plussers zorgen voor hun zieke partner, hun buurvrouw, helpen hun ouders of staan hun kinderen bij en springen in om te babysien op de kleinkinderen. Evelien Dekens, stafmedewerker bij het Kenniscentrum Mantelzorg, schetste de situatie van de oudere mantelzorger. Hoewel mantelzorgers van alle leeijden zijn, toonden cijfers aan dat de grootste groep tussen de 45 en 70 jaar oud is. De leeijdscategorie 55 tot 59-jarigen stak er met ruim 15% bovenuit. Verder bleek dat naarmate de leeijd stijgt de oudere minder zorg opneemt. Vooral bij vrouwen was dit het geval. Ook Kind en Gezin werd uitgenodigd om wat meer uitleg te geven bij de kinderopvang door grootouders. De presentatie toonde aan dat voor 22,4% van de kinderen jonger dan 3 jaar de grootouders de belangrijkste opvangvorm zijn. Vooral bij atypische momenten zoals vóór 7 uur, na 18 uur, tijdens het weekend of de nacht, bij ziekte van het kind of dringende opvang doet men een beroep op de grootouders. Resultaten stellingen Stelling 1: Mantelzorg en kinderopvang door ouderen zouden beter vervangen worden door professionele zorg. De meerderheid (2/3) is niet akkoord. Stelling 2: Mantelzorg bemoeilijkt participatie aan het maatschappelijke leven. De meerderheid is akkoord. Stelling 3: Vooral oudere vrouwen worden te zwaar belast. Iedereen is akkoord. Werkgroep Ouderen als consumenten Ivo Mechels, woordvoerder van Test-Aankoop, gaf een inleiding in deze werkgroep. Zo werd ondermeer de problematiek inzake hospitalisatieverzekeringen en autoverzekeringen aangehaald. Maar ook de rol van ouderen in productontwikkeling werd besproken. In zijn oordeel over de oudere consument was zijn uitgangspunt: Wat goed is voor de consument, is ook goed voor de oudere consument. Ouderenverenigingen kunnen hun krachten bundelen en samenwerken met consumentenverenigingen om bepaalde zaken aan te kaarten. Samen sta je immers sterker! ACTUEEL-Informatieblad 13

16 Kathy Louagie, stafmedewerker Resultaten stellingen Stelling 1: Ouderen dragen niet bij aan de economische groei. De werkgroep is zo goed als unaniem niet akkoord (1 tegenstem). Stelling 2: Ouderen moeten betrokken worden bij het ontwikkelen van producten. De werkgroep is unaniem akkoord. Stelling 3: Ouderen moeten gebruik maken van hun consumentenmacht / kracht. De werkgroep is zo goed als unaniem akkoord (1 tegenstem). Debat De productieve voormiddag zorgde ervoor dat er enkele piige vragen geformuleerd werden voor het panel. In het panel zaten Christel Geerts (politica en professor Gerontologie), Alfons Marcoen (prof. em. Ontwikkelingspsychologie), Walter Brusselaers (kabinetsmedewerker bij de Coördinerend minister voor Ouderenbeleid) en Jul Geeroms (voorzier van de Vlaamse Ouderenraad). Chris De Nys zorgde ervoor dat het gesprek in goede banen werd geleid. Het werd een geanimeerd debat vooral toen het ging over de werkzaamheidsgraad van 55- plussers. Christel Geerts vroeg zich af of het wel normaal is dat iemand van 55 meer verdient dan iemand van 35 die net hetzelfde werk doet? De loonsverhoging op basis van anciënniteit zorgt er immers voor dat oudere werknemers vaak als te duur bestempeld worden. Belonen op basis van ervaring en kwalificaties in plaats van op leeijd zou daarom misschien beter zijn, aldus Christel Geerts. Wat de ouderenparticipatie op lokaal niveau betre, meldde Walter Brusselaers dat het decreet wordt aangepast en er een invulling zal gegeven worden aan het luik over de lokale participatie van ouderen. Deze aanpassing zou moeten klaar zijn eind 2010 en gaat in voege in De middelen vanuit Vlaanderen voor het lokale niveau zijn beperkt. Vandaar dat het volgens hem niet erg zinvol is om dat budget te spreiden over alle gemeenten in Vlaanderen. In overleg met de Vlaamse Ouderenraad wordt nagaan hoe men die middelen het best kan inzeen. Daarop reageerde Jul Geeroms dat men deze middelen kan inzeen om vorming te voorzien voor de ouderen die participeren in de lokale ouderenadviesraden. Het is essentieel dat er een dialoog ontstaat tussen de ouderen en de beleidsmakers over het te voeren ouderenbeleid in de gemeente en via vorming kan je dit versterken. Mantelzorgers zijn erg waardevol. Maar niemand is gemaakt om 24 uur op 24, elke dag de zorg op te nemen voor een ander zonder ondersteuning. Daarom is het belangrijk dat de mantelzorger ondersteund wordt en daar schiet de samenleving te kort. Er komen wel voorzieningen bij, maar er komen in verhouding veel meer ouderen bij. Op alle niveaus zullen we een tandje moeten bijsteken, stelde Christel Geerts. Ook Jul Geeroms was van mening dat er een goede verhouding moet zijn tussen mantelzorg en professionele zorg. Als laatste thema werd Ouderen als consumenten aangesneden meer bepaald de bescherming van de oudere consument. Alfons Marcoen was van oordeel dat sommige ouderen gemakkelijk slachtoffer worden door goedgelovigheid of eenzaamheid en het daarom noodzakelijk is om ouderen te informeren over allerlei preventieve maatregelen, zodat ze minder risico lopen om slachtoffer te worden. Ouderenverenigingen kunnen zeker een rol spelen inzake bescherming van de oudere consument. De kabinetsmedewerker wees erop dat wanneer ouderenverenigingen noden detecteren ze deze kunnen doorseinen aan het beleid, bv. inzake leeijdsdiscriminatie. Bovendien benadrukte hij nog eens de nood aan duidelijke informatie. De dag werd afgesloten met een receptie en een bezoek aan de Zoo. We willen alle medewerkers nogmaals bedanken: de inleiders, de gespreksleiders, de verslaggevers, de medewerkers aan het onthaal en in de werkgroepen, de mensen die zorgden voor de ontvangst aan het station, de leden van de stuurgroep Ouderenweek-Ouderenparlement, Van harte bedankt voor deze geslaagde dag! Indien u de powerpointvoorstellingen wil raadplegen, graag eens de volledige verslagen per werkgroep naleest of het paneldebat, dan kunt u terecht op (rubriek Nieuws - Ouderenparlement - Ouderenparlement 2010: terugblik). 14 ACTUEEL-Informatieblad

17 OUDERENWEEK 2010: NOVEMBER Armoede tre 1 op 5 ouderen Kathy Louagie, stafmedewerker Armoede tre 1 op 5 ouderen wordt de nieuwe slogan van de Ouderenweek Armoede is onaanvaardbaar! Toch loopt 1 op 10 Vlamingen een verhoogd armoederisico. Bij de ouderen is dat percentage dubbel zo hoog. Zij hebben 19,4% kans om in armoede terecht te komen. Het leven in armoede is hard. Niet weten of je op het eind van de maand de rekeningen zal kunnen betalen, moeten leven in een slecht geïsoleerd huis, een doktersbezoek moeten uitstellen omdat het budget het niet toelaat, het zijn maar enkele obstakels die mensen in armoede meemaken. Leven in armoede wordt vaak OVERLEVEN. Ouderen, die in armoede leven, zijn niet bijzonder zichtbaar in onze samenleving. Omwille van hun trots en waardigheid verbergen ze hun kwetsbaarheid en praten ze er niet of weinig over. Daarom spreekt men ook wel eens over stille armoede. Met de campagne Armoede tre 1 op 5 ouderen wil de Vlaamse Ouderenraad samen met de ouderenorganisaties armoede bij ouderen onder de aandacht brengen. Via een folder en de Ouderenweekbrochure willen we een ruim publiek sensibiliseren. De folder zal niet alleen verspreid worden naar de ouderenorganisaties en de lokale ouderenadviesraden, maar ook naar gemeenten, OCMW s, bibliotheken, verenigingen waar armen het woord nemen, Bovendien wordt een methodiek ontwikkeld waarbij de lokale ouderenadviesraden gevraagd zullen worden om aan de hand van een vragenlijst armoede bij ouderen in hun gemeente in beeld te brengen. Deze methodiek wordt op 1 oktober in het Vlaams Parlement voorgesteld. De uitnodiging hiervoor wordt in augustus verspreid. Eind september verschijnen de folder en de brochure met de methodiek. Meer informatie vindt u binnenkort op: Lanceringsmoment campagne Armoede tre 1 op 5 ouderen Vlaams Parlement 1 oktober uur Inschrijven kan vanaf eind augustus Guido Verbrugghe met pensioen, proficiat! Na een 37-jarige loopbaan gaat Guido Verbrugghe met pensioen. Als directeur van de Liberale Beweging voor Volksontwikkeling, was hij nauw betrokken bij de oprichting van het OOK en bij de werking van de Vlaamse Ouderenraad. Zo was hij als lid van het Dagelijks Bestuur secretaris van de Vlaamse Ouderenraad en verantwoordelijk voor het personeelsbeleid. Zijn pensionering betekent voor ons geen afscheid. Als vrijwilliger zal Guido zich blijven engageren voor de Vlaamse Ouderenraad om samen te werken aan een beleid dat ouderen ten goede komt. Guido, geniet nu maar met volle teugen van die nieuwe fase in je leven! ACTUEEL-Informatieblad 15

18 Het is reeds jaren een oud zeer, vele zieke, zorgbehoevende en dementerende ouderen gaan niet stemmen. Terecht, voor sommigen toch. Onderzoek hee aangetoond dat bij verkiezingen slechts 10% van de Vlaamse rusthuisbewoners hun stem uitbrengen. Naar aanleiding van de verkiezingen van 13 juni 2010 deed de Vlaamse Ouderenraad via een brief een oproep aan de gemeentebesturen om het kiesrecht van de zorgbehoevende en minder mobiele thuiswonende en residentieel wonende ouderen te ondersteunen. Tips daarvoor zijn: Stemrecht, ook voor zorgbehoevende ouderen een recht! Stemlokalen inrichten in het woonzorgcentrum of in het lokaal dienstencentrum voor residenten en buurtbewoners Vervoer voorzien Vrijwilligers en familieleden inzeen Stoelen voorzien Voorbereiding in de gebruikersraad en/of in een activiteit Mie Moerenhout, directeur Maar bovenal is het bezorgen van de oproepingsbrief een plicht en de beslissing aan de oudere zelf om al of niet zijn stem uit te brengen. Het aantal rusthuisbewoners dat zijn stem uitbrengt, vervijfvoudigt als er een stembureau in het woonzorgcentrum is en dit kan evengoed als in een school. Voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 staan we er weer met een oproep en ook de koepels van de woonzorgcentra zijn wat van plan. 85-jarige rusthuisbewoner stemt voor het eerst Op zondag 13 juni stipt om 8 uur bracht de 85- jarige Hendrik Coppieters voor de allereerste keer zijn kiesstem uit. Door het jarenlange werken bij een transportbedrijf was het Hendrik nooit eerder gelukt om de stembus te bereiken. De vroegere vrachtwagenchauffeur reed doorheen Europa tot in Saoedi-Arabië met azalea s en was vaak lange periodes van huis weg. Hoewel Hendrik nooit politiek-minded was, wou hij deze keer toch zijn stem laten gelden. Ik heb het nooit jammer gevonden. Vroeger was nen boterham veel belangrijker dan stemmen, aldus Hendrik. Ik heb nooit iemand volmacht gegeven, een doktersbriee volstond. Hendrik is sinds een aantal jaren rolstoelgebonden en woont in het Woonzorgcentrum De Vijvers te Ledeberg. Voor de tweede maal konden de inwoners van Ledeberg en de bewoners van de Vijvers uiteraard, stemmen in het woonzorgcentrum De Vijvers. Er werden vijf kiesbureaus ingericht met twee stemhokjes die vlot toegankelijk zijn voor elke rolstoelgebruiker. Op die manier wordt de autonomie van de bewoner bevorderd en werkt men drempelverlagend. De directeur van De Vijvers gaf me de nodige informatie. Na het stemmen volgt Hendrik graag de resultaten via de krant of televisie. Dat veel mensen tegen hun zin gaan stemmen, begrijpt Hendrik Ik ben voor het stemrecht, de tijd van moeten is gedaan. We zijn toch vrije mensen in België? 16 ACTUEEL-Informatieblad

19 Wensboom Naar aanleiding van het 25-jarig bestaan van de Vlaamse Alzheimer Liga werd het idee gelanceerd om een wensboom te maken met daarin kaartjes van iedereen die een wens hee met betrekking tot het thema dementie. De wensen kunnen gaan over allerlei thema s: het onderzoek, de diagnose, de behandeling, de omgang met, de communicatie, informatie, enz. Een boom is een symbool van groei en ontwikkeling. Een wensboom is een manier om behoeen en wensen als beeld neer te zeen, zodat jij en anderen er vaker naar gaat kijken. U krijgt zicht op wat u wil en wie het wil kan helpen om er iets mee te doen. Wat is de bedoeling? Het is de bedoeling om tegen de werelddag, die doorgaat in Leuven op 18 september 2010, een zo groot mogelijke boom te creëren met allemaal wensen er in. Voor deze dag gaan we wenskaarten laten drukken met materiaal gemaakt door personen met dementie zelf, door familieleden, mantelzorgers of met materiaal door andere mensen betrokken bij het thema dementie. Hoe meedoen? Verschillende opties zijn mogelijk: a. Zet je wens op een postkaart, stuur de wens naar ons toe en we hangen hem voor jou in de wensboom. b. Stuur je wens met je naam naar of naar het secretariaat van de Vlaamse Alzheimer Liga. c. Geef je wens door aan de organisatoren van o.a. de familiegroepen, praatcafés dementie of anderen die je wens aan ons bezorgen. Het initiatief gaat uit van de Vlaamse Alzheimer Liga in samenwerking met het Expertisecentrum Dementie Memo en CGG Vlaams-Brabant Oost vzw. Meer informatie op de website: Je kan ook gratis bellen via uw vaste lijn naar AGE PLATFORM EUROPE AGE, het Europees Ouderenplatform, is van naam veranderd en heet nu AGE PLATFORM EUROPE. Naast een nieuw logo werd ook de website volledig vernieuwd. Hier vindt u niet alleen informatie over de werking en structuur van AGE, maar ook over antidiscriminatie, actief ouder worden, sociale inclusie, sociale bescherming, gezondheid en toegankelijkheid. Neem vlug een kijkje op en ontdek de nieuwe website. Er is nu ook een vertaalfunctie aanwezig op de site. 60jaar FedOS! FeDOS, de Federatie Onaankelijke Senioren, bestaat dit jaar 60 jaar! De organisatie ontstond in 1950 onder impuls van Simone De Nave. Nu vele jaren later verenigt deze organisatie verschillende seniorenwerkingen, ongeacht hun politieke, religieuze en/of filosofische overtuigingen en ongeacht hun werking (vriendenclub, bedrijvenclub, kunstkring, ). Deze verjaardag werd in april gevierd met een groot feest waarop 500 ouderen uitgenodigd waren. De Vlaamse Ouderenraad wenst FedOS nog heel veel jaren toe! ACTUEEL-Informatieblad 17

20 Klaar? Actie! Ouderen en Cultuurparticipatie in Vlaanderen Een monitor voor iedereen die lokaal betrokken is in het ouderenbeleid en het cultuurbeleid. Een onderzoek voor en door ouderen, met wetenschappelijk onderbouwde informatie die concreet en praktisch van nut is. Dat is wat Klaar? Actie! Over Ouderen en Cultuurparticipatie de lezer biedt. Klaar? Actie! is het tweede onderzoeksrapport in de reeks Ouderen in Beeld. Deze reeks focust op de vergrijzing in Vlaanderen en biedt op basis van grootschalig onderzoek (ruim ouderen) een overzicht van noden en behoeen van ouderen. Het rapport gee heldere antwoorden op een aantal pertinente vragen, zoals: Wie neemt actief deel aan cultuur, en misschien belangrijker wie niet? Welke factoren spelen hierin een rol? Willen ouderen graag participeren aan cultuur en zijn de randvoorwaarden daartoe ideaal ingevuld? Wie participeert? Algemeen stellen we vast dat de hel van de ouderen uit dit onderzoek participeert aan cultuur. Eén derde van de ouderen participeert zelfs frequent. Met frequent bedoelen we jaarlijks drie keer of meer participeren aan culturele activiteiten. Een 20 percent 60-plussers is passant, zij nemen minstens één keer per jaar deel aan een culturele activiteit. Wanneer we verschillende leeijdsklassen bekijken, is het duidelijk dat de participatie met de hel afneemt bij de groep ouderen met een leeijd boven de 80 jaar. Er blijkt weinig verschil te bestaan tussen mannen en vrouwen. De bekende trend dat naarmate het opleidingsniveau stijgt, men meer aan cultuur participeert, wordt ook in ons onderzoek bevestigd. Niet enkel de opleiding typeert in meer of mindere mate onze groep van ouderen in hun deelname aan cultuur. Ook de burgerlijke staat speelt een beïnvloedende rol. Naast gehuwden en samenwonenden, blijken vooral gescheiden ouderen frequenter aan cultuur te participeren dan ouderen die nooit getrouwd zijn of die hun partner verloren hebben. De invloed van de partner in verhouding tot hun deelname aan cultuur kan mogelijks verklaard worden als een manier van ouderen om opnieuw netwerken uit te bouwen na de scheiding met hun partner (cf. Tabel 1). Wat betre het inkomen stellen we vast dat naarmate men over een hoger inkomen beschikt, meer ouderen aan cultuur participeren en er bovendien vaker wordt geparticipeerd. Het is eveneens zo dat wie eerder gemakkelijk rondkomt met het inkomen, frequenter aan culturele activiteiten deelneemt. Toch is er een vijfde van de ouderen die aangee eerder moeilijk rond te komen, dat frequent aan cultuur participeert. Ook op het vlak van gezondheid merken we dat ouderen die in een betere gezondheidstoestand verkeren, frequenter deelnemen aan cultuur. Kortom, ouderen die aan cultuur participeren, situeren zich doorgaans binnen de contouren van de leeijd 60 tot 75 jaar, met als opleiding minstens een diploma lager humaniora tot universitair, met een partner of gescheiden, eerder gemakkelijk rondkomend met hun inkomen en in goede gezondheid. Cultuur in ruim assortiment De voorkeur van ouderen gaat uit naar muziekvormen zoals Vlaamse en klassieke muziek, maar ook comedy en theater (zowel hedendaags als klassiek) zijn erg in trek. Klassieke kunsten en commerciële film doen het evenmin slecht bij ouderen. Opvallend is dat zij een ruim assortiment van cultuurvormen smaken en dat er geen echte uitschieters zijn (cf. Tabel 2). 18 ACTUEEL-Informatieblad

21 Drempels van participatie: de rol van nabijheid en sociale verwevenheid De voornaamste reden om niet te participeren, blijkt een gebrek aan interesse te zijn. Ook de kostprijs en het tijdstip spelen een rol. Maar het is vooral de afstand die voor ouderen een belangrijke drempel vormt in de keuze om al dan niet te participeren aan culturele activiteiten. Ouderen geven aan dat ze in grote mate culturele buurtvoorzieningen, zoals een cinema of een theater, missen in hun omgeving. In ieder geval genoeg om te veronderstellen dat als er meer culturele voorzieningen in hun buurt zouden zijn, de participatie van ouderen aan cultuur aanzienlijk hoger zou liggen. De samenhang tussen de nabije omgeving en cultuurparticipatie hee trouwens te maken met nog andere factoren, zoals mobiliteit en het sociaal netwerk. In ons onderzoek stellen we vast dat ouderen in principe vrij mobiel zijn: ongeveer 80 percent rijdt met de wagen. De vraag is echter of zij bereid zijn dit vervoersmiddel ook in te zeen voor grotere afstanden, bijvoorbeeld om aan culturele activiteiten buiten de wijk of buurt deel te nemen. Slechts één derde van de ouderen die met de wagen rijden, participeert immers frequent aan cultuur. Ouderen die gebruik maken van het openbaar vervoer, vooral treingebruikers maar ook ouderen die geregeld de tram of de taxi nemen, participeren dan weer vaker aan culturele evenementen. Ouderen die zich vrij veel verplaatsen, participeren doorgaans ook meer en frequenter. Een vierde van de ouderen ten sloe die mobiliteitsproblemen ondervinden en daarom gebruik maken van de mindermobielencentrale, kunnen op die manier toch aan cultuur deelnemen. Om de grooe van het sociale netwerk d.i. de sociale verwevenheid van ouderen te meten, werd gevraagd hoe vaak ouderen op bezoek gaan, bezoek ontvangen of telefonisch contact hebben met: kinderen/schoonkinderen, kleinkinderen, broers/zussen, ouders, andere familieleden, vrienden/kennissen en buren of mensen uit de wijk. De grooe van het sociale netwerk speelt duidelijk een rol in de mate dat ouderen deelnemen aan cultuur. Hoe meer sociale contacten ze hebben, hoe hoger de mate van participatie. De mate van cultuurparticipatie neemt echter weer lichtjes af wanneer ouderen bijna dagelijks contact hebben met anderen (cf. Figuur 1). De cultuurraad draait vaak om de eigen vereniging Er bestaat een positieve samenhang tussen cultuurparticipatie bij ouderen en deelname aan het verenigingsleven. Die samenhang is vooral duidelijk als het gaat om lidmaatschap van sociaal-culturele verenigingen en amateuristische kunstbeoefening. Ouderen die door hun lidmaatschap actief deelnemen aan cultuur, participeren doorgaans frequenter. Eenzelfde vaststelling zien we bij ouderen die lid zijn van een gemeentelijke adviesraad en bij ouderen die zich als vrijwilliger inzeen. ACTUEEL-Informatieblad 19

22 Het is interessant om kort in te gaan op één lidmaatschap in het bijzonder: het lidmaatschap van de gemeentelijke cultuurraad. Oudere vrijwilligers in de cultuurraad zijn voor een groot deel oude roen binnen de cultuurraad. Ze buigen op een lange traditie als lid, en meestal als bestuurslid, van een of meerdere verenigingen. Slechts weinig ouderen hebben een mandaat en nog minder zetelen als deskundige. Gevraagd naar hun motivatie, merken we dat de algemene motivatie bij oudere vrijwilligers zeer laag is. Nochtans is de tevredenheid met de werking en de onderlinge relaties en de sfeer binnen de cultuurraad vrij hoog en zelfs hoger dan bij jongere vrijwilligers onder de 45 jaar. Op het vlak van deskundigheid achten ouderen de inhoudelijke expertise belangrijker dan hun jongere collega s. Ook zijn de oudere vrijwilligers in de cultuurraad meer georiënteerd op de eigen vereniging en de vertegenwoordiging van de eigen vereniging binnen de cultuurraad. De gemeentelijke infobrochure verhoogt deelname, televisie niet In onze multimediale samenleving mogen we het gebruik van media, zoals de krant en de gemeentelijke infobrochure, alsook het internetgebruik en het televisie kijken niet verwaarlozen. Er is een verband tussen het lezen van de gemeentelijke infobrochure en cultuurparticipatie. Ook stellen we vast dat wie dagelijks de krant leest, frequenter deelneemt aan culturele activiteiten. Het internet bleek eveneens een belangrijke component: ouderen maken vooral gebruik van het internet om te surfen en informatie te zoeken. Daarentegen, wie vaak voor de buis zit, participeert minder frequent. Conclusie: cultuur vanuit ouderenperspectief en in brede maatschappelijke context De klassieke sociodemografische factoren zoals leeijd, geslacht en burgerlijke staat geven een genuanceerd beeld van het al dan niet participeren van ouderen aan cultuur, maar volstaan op zich echter niet om een correct beeld te vormen van de participatiedrempels bij ouderen. Factoren waarom ouderen al dan niet, of hoe vaak ouderen aan culturele activiteiten deelnemen, zijn complexer dan louter persoonskenmerken. Een beleid dat enkel een afgebakend doelgroepenbeleid voert, is waarschijnlijk niet de meest aangewezen methode. Individuele kenmerken blijven belangrijk, maar moeten aangevuld worden met andere verklarende factoren. Ons onderzoek bevestigt het belang van een cultuuraanbod in de nabije leefomgeving van ouderen. Zo geven 60-plussers aan enkele culturele voorzieningen in de onmiddellijke nabijheid te missen. De vraag van ouderen naar lokale buurtinitiatieven gaat echter duidelijk in tegen de tendens om cultuur te centraliseren. De bouw van megafilmcomplexen aan de rand van grote steden of de keuze voor grote cultuurtempels in stadscentra komen blijkbaar niet altijd tegemoet aan de wensen en noden van ouderen. Durven decentraliseren of voorzieningen terugbrengen naar de leefomgeving van ouderen is uiteraard niet enkel een taak voor lokale besturen, maar doet een appèl op verschillende instanties. Het belang van nabijheid hangt ook samen met de mobiliteit van ouderen. Niet alleen de afstand is belangrijk, ook het tijdstip van culturele evenementen. Avondprogramma s zijn duidelijk geen spek voor de bek van ouderen. Het lijkt dan ook aangewezen om als cultuuraanbieder hierop in te spelen en meer activiteiten overdag of in de vooravond te laten plaatsvinden. Bovendien toont onze studie dat de participatie aan het verenigingsleven en vrijwilligerswerk duidelijk verband houdt met cultuurparticipatie op latere leeijd. Het stimuleren van deelname aan het verenigingsleven en vrijwilligerswerk lijkt hier dus één van de manieren waarop cultuurparticipatie kan worden bevorderd. Hoewel we ons natuurlijk de vraag kunnen stellen of het vastgestelde verband tussen maatschappelijke participatie en cultuurparticipatie een oorzakelijke relatie betre, menen we wel te kunnen stellen dat de deelname aan het verenigingsleven als een vehikel voor cultuurparticipatie fungeert. Voor de lokale besturen lijkt het dus vooral van belang om de bestaande formele en informele (vrijwilligers)netwerken aan te boren om de cultuurparticipatie bij ouderen te bevorderen. Het warm water hoe niet opnieuw te worden uitgevonden. Door op zoek te gaan naar de positieve krachten en de spontane vormen van 20 ACTUEEL-Informatieblad

23 ontmoeting en sociale participatie kan men al heel wat bereiken. Sociale ruimte, netwerken en verwevenheid spelen ook door in de rol van de media bij cultuurdeelname van ouderen. Met het oog op informatie en communicatie over het cultuuraanbod blijkt dat mond-tot-mondreclame nog altijd het beste werkt, ondanks de verdienstelijke gemeentelijke infobrochure. Het aanspreken van bestaande sociale netwerken, of het aanboren van onontgonnen terreinen via het engagement van sleutelfiguren uit de wijk zijn geen nieuwe, maar eerder vergeten bronnen van informatieoverdracht. De vraag naar kleinschalige cinema s en theaters in de nabijheid kan men ook begrijpen als een roep om meer sociaal contact met buurtbewoners. Culturele infrastructuur in de gemeente kan veel meer dan momenteel het geval is, een laagdrempelige plek voor sociale ontmoeting zijn. Overigens, waarom cultuur niet koppelen aan andere thema s (milieu, gezondheidszorg, financiën, mobiliteit, ) en zoeken naar cultuurproducten van kwaliteit die zowel artistiek als maatschappelijk relevant zijn? Die voorstellingen bestaan wel, maar worden niet altijd even vlot geprogrammeerd. Op die manier genieten ouderen van cultuur en worden ze ludiek geïnformeerd. Beter geïnformeerde ouderen zijn actievere burgers, en dus mondiger ten aanzien van beleidsbeslissingen Klaar? Actie is een pleidooi om cultuur binnen een integrale visie verder te stimuleren, zoals bepaald in het decreet, maar toch ook buiten de gekende lijntjes te kleuren. Klaar? Actie! Over Ouderen en Cultuurparticipatie (2010) is een onderzoeksmonitor op basis van de Belgian Ageing Studies (BAS) onder leiding van Prof. Dr. Dominique Verté en kan besteld worden op Tom De Mee, Dominique Verté, Wim De Pauw, Nico De Wie, Liesbeth De Donder, Tine Buffel, Sarah Dury, Ine Lobelle en Willem Elias (Vrije Universiteit Brussel en Hogeschool Gent) Vrijwilligers maken het verschil 2011 is het Europees Jaar Vrijwilligerswerk Op vraag van het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en dankzij consequent lobbywerk van het Europees Centrum Vrijwilligerswerk en de EYV2011 Alliantie (24 Europese ngo s) wordt in 2011 het Europees Jaar van het Vrijwilligerswerk georganiseerd. Het jaar 2011 hee een symbolische waarde, omdat het dan precies 10 jaar geleden is dat het Internationale Jaar van de Vrijwilliger plaatsvond. Tijdens het Europees Jaar Vrijwilligerswerk zal er meer gefocust worden op duurzame acties en initiatieven. De EYV2011 Alliantie zal zich buigen over verschillende thema s om zo aanbevelingen te formuleren en een communicatiebureau (P.A.U.Education) staat in voor de sensibilisering, de organisatie van een Roadshow en voor het promotiemateriaal materiaal. De Europese Commissie zorgt voor de interne en externe afstemming en begeleidt de lidstaten van de Europese Unie, die elk hun eigen nationaal programma ontwikkelen. Voor Vlaanderen zal het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk vzw de Nationale Coördinatie opnemen. Vanzelfsprekend laten ze zich hierin bijstaan door een stuurgroep die verschillende sectoren van het vrijwilligerswerk vertegenwoordigen, alsook vanuit de Vlaamse administratie. Het is in elk geval de bedoeling om de diversiteit van het vrijwilligerswerk in beeld te brengen en duurzame acties op te zeen. Het Nationaal Programma wordt tegen september 2010 bekend gemaakt. Organisaties worden aangemoedigd om zelf al initiatieven en acties te plannen, op zoek te gaan naar middelen, samenwerkingen op te zeen,. Wie vragen of suggesties hee voor de concrete invulling van het EYV2011 in Vlaanderen, kan steeds het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk vzw contacteren, of per ACTUEEL-Informatieblad 21 21

24 Ouderen en Persoonlijkheid Het aandeel ouderen in de bevolking is de laatste decennia steeds toegenomen en verwacht wordt dat deze trend zich zal blijven verder zeen. In 2007 bedroeg het aandeel 65-plussers in België 17%, in 2030 wordt dit geschat op 22,6%. Logischerwijs zal deze groei ook binnen de geestelijke gezondheidszorg te merken zijn. Lange tijd was er, zowel vanuit de klinische praktijk als binnen het persoonlijkheidsonderzoek, weinig interesse voor persoonlijkheid en persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen. Verondersteld werd dat persoonlijkheidskenmerken verbleken als gevolg van fysieke achteruitgang en verminderde energie, en dat ouderen geen baat zouden hebben bij psychotherapie. Echter met het groeiend aandeel ouderen in de bevolking is sinds enkele jaren het tij gekeerd en wordt in onderzoek steeds meer aandacht besteed aan (de rol van) persoonlijkheid op latere leeijd. Persoonlijkheid en persoonlijkheidsstoornissen Algemeen wordt het begrip persoonlijkheid omschreven als een complexe structuur van min of meer stabiele eigenschappen die een mens tot een uniek individu maken. Hoe we denken, voelen, of handelen, wordt bepaald door onze persoonlijkheid. Een belangrijke functie van onze persoonlijkheid is aanpassing aan veranderingen. Wanneer deze functie niet naar behoren wordt uitgeoefend, kan er sprake zijn van een persoonlijkheidsstoornis. De schizoïde of de paranoïde persoonlijkheidsstoornissen zijn hier voorbeelden van, waarbij vreemd, bizar en afgezonderd gedrag centraal staan. Is persoonlijkheid veranderlijk? Lang werd ervan uitgegaan dat onze persoonlijkheid stabiel is na de leeijd van 30 jaar, maar deze stelling wordt steeds vaker ter discussie gesteld. Verschillende onderzoekers ondersteunen de opvaing dat persoonlijkheid kan veranderen, in het bijzonder wanneer mensen geconfronteerd worden met belangrijke levensgebeurtenissen die een aanpassing vergen. Zo worden mensen met het ouder worden in het algemeen vaker geconfronteerd met ingrijpende gebeurtenissen als pensioen, ziekte of verlies. De meesten passen zich op een goede manier aan deze veranderingen aan, door bijvoorbeeld een meer aankelijke relatie aan te gaan met familie of vrienden, wanneer hun fysieke mogelijkheden er op achteruitgaan. Echter voor mensen met kwetsbare persoonlijkheidskenmerken of een beperkte draagkracht kunnen deze gebeurtenissen zeer ontregelend zijn, zelfs in die mate dat het de persoonlijkheid kan beïnvloeden. Knelpunt Ondanks de toegenomen aandacht is de kennis over persoonlijkheid op latere leeijd relatief beperkt. Eén van de belangrijkste knelpunten betre de diagnostiek: tot op heden ontbreken adequate en aangepaste meetinstrumenten om de persoonlijkheid van ouderen in kaart te brengen. Het merendeel van de huidige instrumenten is ontwikkeld voor gebruik bij jongere volwassenen (tot 60 jaar). Bijgevolg sluiten veel vragen mogelijk niet aan bij de belevingswereld van een oudere persoon, omdat onder meer geen rekening wordt gehouden met de biologische en sociale veranderingen waarmee deze kan geconfronteerd worden. Een vraag die peilt naar de werksituatie is bijvoorbeeld niet relevant voor iemand die gepensioneerd is. Op die manier kunnen bestaande vragenlijsten leiden tot foutieve conclusies bij gebruik in een ouderenpopulatie. Onderzoek dient daarom na te gaan of bestaande persoonlijkheidsvragenlijsten al dan niet leeijdsneutraal zijn, en welke vragen eventueel moeten aangepast worden. Deelnemers gezocht Aan de Vrije Universiteit Brussel is momenteel een onderzoek lopende over (het meten van) persoonlijkheid bij ouderen. Hiervoor is men op zoek naar 60-plussers die bereid zijn om mee te werken door het invullen van een vijal vragenlijsten. Mensen die wensen deel te nemen kunnen hun adresgegevens doorgeven aan Joke Van den Broeck , VUB-PE, Pleinlaan 2, 1050 Brussel), zodat zij de vragenlijsten kan opsturen met de post. De ingevulde vragenlijsten kunnen vervolgens zonder portkosten worden teruggestuurd in een bijgevoegde enveloppe. Joke Van den Broeck (Doctoraatstudente), Gina Rossi (Promotor), en Eva Dierckx (Copromotor) - Vrije Universiteit Brussel, Faculteit Psychologie en Educatiewetenschappen - Vakgroep Klinische en Levensloop Psychologie 22 Referentie: Van den Broeck, J., Rossi, G., & Dierckx, E. (2010). Diagnostiek van persoonlijkheid en persoonlijkheidspathologie bij ouderen. Tijdschri voor Gerontologie en Geriatrie, 41(2), ACTUEEL-Informatieblad

25 Voorstelling seniorenproject Oud/Out? 2011 Diamantmuseum Provincie Antwerpen Floep daar springt een diamant weg uit de tang van de slijper. Alle collega s van de slijperij leggen onmiddellijk het werk neer. Meteen wordt er een spontane zoekactie op touw gezet. Die steen moet terug gevonden worden, al moet het hele atelier worden uitgeborsteld. Komt u dit bekend voor? Dan is het Diamantmuseum Provincie Antwerpen op zoek naar u. Het Diamantmuseum wil het verhaal van de Antwerpse diamantnijverheid vertellen. Hierbij wordt ook aandacht besteed aan de geschiedenis van de diamantnijverheid. Om dit verhaal weer tot leven te wekken, wil het museum tijdens het project Oud/Out? in 2011 allerlei verhalen optekenen over het dagdagelijkse leven in de sector, zowel vroeger als nu. Wij zoeken hiervoor leuke anekdotes, verloren gegane tradities, Om zoveel mogelijk informatie te vinden, zouden we graag een oproep willen doen aan alle ouderen in Vlaanderen. Hebt u een leuke anekdote, een leuk verhaal of hebt u een band met diamant? Aarzel dan niet om contact op te nemen. Elke informatie is welkom. U kan uw verhalen meedelen op het volgende nummer: (Maarten Gillis) of via het adres: Opleiding Seniorenconsulentenvorming Vindt u actief burgerschap van senioren belangrijk? Bent u geboeid door werken met ouderen? Dan is deze brede vorming over de leefwereld van ouderen geknipt voor u. De opleiding Graduaat Seniorenconsulentenvorming (SCV) bestaat in totaal uit 17 modules: 14 theoretische modules en 3 modules practicum. De opleiding SCV, opgericht aan het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen, fuseerde in 2009 met de Hogere Leergangen voor Fiscale en Sociale Wetenschappen HUB-EHSAL. De cursussen vinden vanaf september 2010 plaats in de gebouwen van de Hogere Leergangen voor Fiscale en Sociale Wetenschappen cvo. Meer weten en inschrijven? Hogere Leergangen voor Fiscale en Sociale Wetenschappen cvo Stormstraat Brussel tel ACTUEEL-Informatieblad 23

Aandachtspunten t.a.v. de PROVINCIES. 2. Mobiliteit Ouderen willen zich overal kunnen verplaatsen, ook bij beperking van de persoonlijke mobiliteit.

Aandachtspunten t.a.v. de PROVINCIES. 2. Mobiliteit Ouderen willen zich overal kunnen verplaatsen, ook bij beperking van de persoonlijke mobiliteit. OOK Vlaams OUDEREN OVERLEG KOMITEE vzw - Vlaamse OUDERENRAAD Aandachtspunten t.a.v. de PROVINCIES 1. Informatie en communicatie Ouderen willen de diensten en taken van de provincie beter kennen. 2. Mobiliteit

Nadere informatie

VLAAMSE OUDERENRAAD. Standpunt De verdere ontwikkeling en de financiering van de oudereneducatie

VLAAMSE OUDERENRAAD. Standpunt De verdere ontwikkeling en de financiering van de oudereneducatie VLAAMSE OUDERENRAAD Standpunt De verdere ontwikkeling en de financiering van de oudereneducatie Vlaamse Ouderenraad maart 2010 Koloniënstraat 18-24 bus 7 1000 Brussel VLAAMSE OUDERENRAAD Standpunt De verdere

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

ACTUEEL. Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad ARMOEDE IS ONAANVAARDBAAR! DOE ER SAMEN IETS AAN!

ACTUEEL. Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad ARMOEDE IS ONAANVAARDBAAR! DOE ER SAMEN IETS AAN! ACTUEEL Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad Driemaandelijks informatieblad Jaargang 11, nr. 4 - oktober/november/december 2010 ARMOEDE IS ONAANVAARDBAAR! DOE ER SAMEN IETS AAN! ACTUEEL-Informatieblad

Nadere informatie

Driemaandelijks informatieblad

Driemaandelijks informatieblad Afgiftekantoor: Leuven 1 - P 209987 Belgie - Belgique P.B. Leuven 1 BC 4192 ACTUEEL Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad Driemaandelijks informatieblad Jaargang 11, nr. 2 - april/mei/juni 2010 Inhoud

Nadere informatie

Driemaandelijkse nieuwsbrief van het OOK vzw - Vlaamse Ouderenraad

Driemaandelijkse nieuwsbrief van het OOK vzw - Vlaamse Ouderenraad OOK - ACTUEEL Belgie - Belgique P.B. Leuven 1 BC 4192 Driemaandelijkse nieuwsbrief van het OOK vzw - Vlaamse Ouderenraad Jaargang 7, nr. 3 juli/augustus/september 2006 Afgiftekantoor: Leuven 1 P 209987

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

ROLLENSPEL: FORUM THEATER

ROLLENSPEL: FORUM THEATER METHODIEK 1. WAT Oplossingen voorstellen van op je debatstoel is één, ze uitvoeren in de praktijk is een ander paar mouwen. In het forum theater moet je je voorstellen niet alleen verbaal uiten en verdedigen,

Nadere informatie

Hoe willen wij wonen? Woonwensen en verwachting van ouderen 3 maart 2009

Hoe willen wij wonen? Woonwensen en verwachting van ouderen 3 maart 2009 Woonwensen en verwachting van ouderen 3 maart 2009 10u30 Onthaal 11u00 Woon-en zorgverwachtingen van ouderen Inleiding An Hermans Panel met Mia Houben Simone Van Brussel en Ludwig Caluwé Georgina Denolf

Nadere informatie

België - Vlaanderen. Alle Vlamingen zijn betrokken. Pijlers van het Vlaams zorgen ouderenbeleid. Vermaatschappelijking van zorg 29-11-13

België - Vlaanderen. Alle Vlamingen zijn betrokken. Pijlers van het Vlaams zorgen ouderenbeleid. Vermaatschappelijking van zorg 29-11-13 België - Vlaanderen Dementievriendelijke gemeenschap Landelijk Congres - Moderne Dementiezorg Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 25 november 2013 Alle Vlamingen zijn betrokken

Nadere informatie

Mediawijsheid oprichten. Het kenniscentrum zal ondermeer voor de specifieke noden van mensen met een handicap aandacht hebben.

Mediawijsheid oprichten. Het kenniscentrum zal ondermeer voor de specifieke noden van mensen met een handicap aandacht hebben. MEDIA BELEID In haar beleidsnota media erkent Minister Lieten het belang van diversiteit in de Vlaamse media Ze wil de media-actoren stimuleren om een doeltreffend diversiteitsbeleid te ontwikkelen en

Nadere informatie

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009 Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel ChanceArt 10 december 2009 Inhoud 1. De naakte cijfers 2. Decenniumdoelstellingen 3. Armoedebarometers 4. Armoede en cultuurparticipatie 5. Pleidooi

Nadere informatie

Ouderenbeleidsplan pleit voor samenleving voor àlle leeftijden

Ouderenbeleidsplan pleit voor samenleving voor àlle leeftijden Kabinet Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 30 september 2010 Generatie Nu: nù jong van hart Ouderenbeleidsplan pleit voor samenleving voor àlle leeftijden Vorige vrijdag

Nadere informatie

Manifest voor de Rechten van het kind

Manifest voor de Rechten van het kind Manifest voor de Rechten van het kind Kinderen vormen de helft van de bevolking in ontwikkelde landen. Ongeveer 100 miljoen kinderen leven in de Europese Unie Het leven van kinderen in de hele wereld wordt

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

ACTIEF OUDER WORDEN. Visie van de Vlaamse Ouderenraad

ACTIEF OUDER WORDEN. Visie van de Vlaamse Ouderenraad VISIENOTA ACTIEF OUDER WORDEN Visie van de Vlaamse Ouderenraad ACTUEEL-Informatieblad 1 15 ACTIEF OUDER WORDEN Visie van de Vlaamse Ouderenraad Inleiding In alle Europese landen leven mensen langer en

Nadere informatie

Driemaandelijks informatieblad

Driemaandelijks informatieblad Afgiftekantoor: Leuven 1 - P 209987 Belgie - Belgique P.B. Leuven 1 BC 4192 ACTUEEL Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad Driemaandelijks informatieblad Jaargang 10, nr. 1 - januari/februari/maart

Nadere informatie

Driemaandelijks informatieblad

Driemaandelijks informatieblad Afgiftekantoor: Leuven 1 P 209987 Belgie Belgique P.B. Leuven 1 BC 4192 ACTUEEL Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad Driemaandelijks informatieblad Jaargang 10, nr. 3 juli/augustus/september 2009

Nadere informatie

Toekomstgericht antwoord geven op de uitdagingen van de vergrijzing

Toekomstgericht antwoord geven op de uitdagingen van de vergrijzing Toekomstgericht antwoord geven op de uitdagingen van de vergrijzing Cijfers en feiten 2011: 1,86 miljoen 65 plussers 2020: 2,22 miljoen De volgende 10 jaar groeit de groep van 80-plussers tot bijna 577.000,

Nadere informatie

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen

VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen VLAAMSE OUDERENRAAD Advies 2013/3 over de overdracht van de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (THAB) naar Vlaanderen Vlaamse Ouderenraad vzw 18 december 2013 Koloniënstraat 18-24 bus 7 1000 Brussel

Nadere informatie

Pensioenzekerheid voor iedereen

Pensioenzekerheid voor iedereen Pensioenzekerheid voor iedereen WAAROM HERVORMEN? Fundamenten sociale zekerheid dateren van WO II: 65 jaar geleden Uitgangspunten (sociale bescherming met evenwicht tussen solidariteit en verzekerd inkomen)

Nadere informatie

Aanwezig : Julien Bogaert, Herman De Backer, Rik Sagaert, Ingrid Vyvey, Silvie Vanhoutteghem, Jeroen Terryn en Ann De Bruyckere. 1 Verwelkoming...

Aanwezig : Julien Bogaert, Herman De Backer, Rik Sagaert, Ingrid Vyvey, Silvie Vanhoutteghem, Jeroen Terryn en Ann De Bruyckere. 1 Verwelkoming... Dagelijks Bestuur W.O.A.S. Verslag Datum vergadering : Betreft : Dagelijks bestuur W.O.A.S. 8 november 2010, Provinciehuis Boeverbos Brugge, 10.00 uur Onze ref.: P10/8/2/14/6 Verslaggever: Ann De Bruyckere

Nadere informatie

Driemaandelijks informatieblad

Driemaandelijks informatieblad Afgiftekantoor: Leuven 1 - P 209987 Belgie - Belgique P.B. Leuven 1 BC 4192 ACTUEEL Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad Driemaandelijks informatieblad Jaargang 10, nr. 2 - april/mei/juni 2009 ACTUEEL-Informatieblad

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Inspiratiedag Brede School - 29 april 2014 - BRONKS Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners in

Nadere informatie

DUTCHWEBSHARK WHITEPAPER #1. Talentpooling. In 7 stappen naar een talentpool

DUTCHWEBSHARK WHITEPAPER #1. Talentpooling. In 7 stappen naar een talentpool DUTCHWEBSHARK WHITEPAPER #1 Talentpooling In 7 stappen naar een talentpool Ter introductie. Talent pooling. Talentpools, veel werk maar ook veelbelovend. Op welke manier is het voor een bedrijf mogelijk

Nadere informatie

Driemaandelijkse nieuwsbrief van het OOK vzw - Vlaamse Ouderenraad

Driemaandelijkse nieuwsbrief van het OOK vzw - Vlaamse Ouderenraad OOK - ACTUEEL Belgie - Belgique P.B. Leuven 1 BC 4192 Driemaandelijkse nieuwsbrief van het OOK vzw - Vlaamse Ouderenraad Jaargang 8, nr. 3 juli/augustus/september 2007 Afgiftekantoor: Leuven 1 P 209987

Nadere informatie

Beeldvorming over ouderen

Beeldvorming over ouderen Beeldvorming over ouderen 61-jarige babysi er, 73-jarige seingever, 62-jarige mantelzorger, 67-jarige volksdanslerares, 65-jarige internetanimator, 75-jarige afgestudeerd aan Universiteit van Gent, 78-jarige

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

ACTUEEL. Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad OUDERENWEEK: Afgiftekantoor: Leuven 1 - P 209987

ACTUEEL. Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad OUDERENWEEK: Afgiftekantoor: Leuven 1 - P 209987 Afgiftekantoor: Leuven 1 - P 209987 Belgie - Belgique P.B. Leuven 1 BC 4192 ACTUEEL Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad OUDERENWEEK: ACTIES IN 6 STATIONS! Meer info binnenin. Driemaandelijks informatieblad

Nadere informatie

Energiebesparing is in. Tenminste, als je afgaat op het grote aantal

Energiebesparing is in. Tenminste, als je afgaat op het grote aantal Samenva ing Summary in Dutch Energiebesparing is in. Tenminste, als je afgaat op het grote aantal reclamespotjes dat tijdens het stookseizoen voorbijkomt. Ondanks deze landelijke aandacht voor energiebesparing,

Nadere informatie

Bisconceptnota. Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen

Bisconceptnota. Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen DE VLAAMSE MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Bisconceptnota Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen 1. Situering 1.1. Vlaams Regeerakkoord

Nadere informatie

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord

Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Splitsing kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde in Vraag en Antwoord Inleiding Een zuivere splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde De splitsing van de kieskring BHV is ruim 50 jaar de eis van de

Nadere informatie

betreffende sensibilisering, preventie en handhaving inzake discriminatie op de arbeidsmarkt van personen met een migratieachtergrond

betreffende sensibilisering, preventie en handhaving inzake discriminatie op de arbeidsmarkt van personen met een migratieachtergrond ingediend op 415 (2014-2015) Nr. 1 30 juni 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Jan Hofkens, Sonja Claes, Emmily Talpe, Andries Gryffroy, Robrecht Bothuyne en Miranda Van Eetvelde betreffende sensibilisering,

Nadere informatie

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen Stuk 2223 (2003-2004) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2003-2004 5 maart 2004 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen betreffende een

Nadere informatie

Gemeenschappelijke Raadszitting van donderdag 2 mei 2002 ----------------------------------------------------------------------------------

Gemeenschappelijke Raadszitting van donderdag 2 mei 2002 ---------------------------------------------------------------------------------- CENTRALE RAAD VOOR HET BEDRIJFSLEVEN NATIONALE ARBEIDSRAAD ADVIES Nr. 1.402 Gemeenschappelijke Raadszitting van donderdag 2 mei 2002 ----------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

ADVIES CONCEPTNOTA MEDIAWIJSHEID

ADVIES CONCEPTNOTA MEDIAWIJSHEID ADVIES CONCEPTNOTA MEDIAWIJSHEID De conceptnota tekent het beleid rond mediawijsheid uit voor de volgende jaren en gaat in op de rol die de Vlaamse overheid in dit beleidsdomein zal spelen. De Vlaamse

Nadere informatie

Iedereen beschermd tegen armoede?

Iedereen beschermd tegen armoede? Iedereen beschermd tegen armoede? Sociaal onrecht treft 1 op 7 mensen in ons land Campagne 2014 Iedereen beschermd tegen armoede? België is een welvaartsstaat, Brussel is de hoofdstad van Europa en Vlaanderen

Nadere informatie

Onze vraag: CD&V antwoordde ons:

Onze vraag: CD&V antwoordde ons: Onze vraag: Een resultaat gebonden interculturalisering moet de regel zijn in zowel overheidsorganisaties als organisaties die subsidies krijgen. Dat betekent meetbare doelstellingen op het vlak van etnisch-culturele

Nadere informatie

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen Conceptnota Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen 1. Situering Deze conceptnota heeft tot doel om, binnen de contouren van het Vlaams Regeerakkoord

Nadere informatie

Organisatie van advies en inspraak van het lokaal cultuurbeleid 2013-2018

Organisatie van advies en inspraak van het lokaal cultuurbeleid 2013-2018 Organisatie van advies en inspraak van het lokaal cultuurbeleid 2013-2018 1. DOELSTELLING : ADVIES EN INSPRAAK BIJ HET LOKAAL CULTUURBELEID 1.1. Met het oog op de voorbereiding en de evaluatie van het

Nadere informatie

DEELNAME AAN NATIONALE RADEN EN COMITÉS

DEELNAME AAN NATIONALE RADEN EN COMITÉS O6 DEELNAME AAN NATIONALE RADEN EN COMITÉS 6.1. Nationale Hoge Raad voor personen met een handicap De Nationale Hoge Raad voor personen met een handicap (NHRPH) onderzoekt dossiers die te maken hebben

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD STUK 459 (2011-2012) Nr. 1 VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD ZIT TING 2011-2012 17 NOVEMBER 2011 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Elke ROEX betreffende het waarborgen van het recht op kinderopvang

Nadere informatie

De Vlaamse regering heeft op 25 juni 2010 een besluit goedgekeurd betreffende de beleids- en beheerscyclus (BBC)van de provincies, de gemeenten en de

De Vlaamse regering heeft op 25 juni 2010 een besluit goedgekeurd betreffende de beleids- en beheerscyclus (BBC)van de provincies, de gemeenten en de De Vlaamse regering heeft op 25 juni 2010 een besluit goedgekeurd betreffende de beleids- en beheerscyclus (BBC)van de provincies, de gemeenten en de OCMW s met regels voor de financiële aspecten van de

Nadere informatie

STATUTEN CULTUURRAAD

STATUTEN CULTUURRAAD STATUTEN CULTUURRAAD 1. DOELSTELLING Art.1 Het Decreet op het lokaal en geïntegreerd Cultuurbeleid van 12 juli 2001 bepaalt dat de organisatie van advies en inspraak voor het cultuurbeleid een bevoegdheid

Nadere informatie

14. Over de evaluatie van de werking van de ouderenadviesraad

14. Over de evaluatie van de werking van de ouderenadviesraad 14. Over de evaluatie van de werking van de ouderenadviesraad Elke gezonde organisatie of structuur stelt op regelmatige basis zichzelf de vraag: Zijn wij in feite wel goed bezig? Ook voor ouderenadviesraden

Nadere informatie

Transparantie gaat verder dan verslaggevingregels

Transparantie gaat verder dan verslaggevingregels Transparantie gaat verder dan verslaggevingregels De Transparant Prijs en Het Glazen Huis hebben tot doel de transparantie van verantwoordingen te verbeteren. De ervaringen en best practices vanuit deze

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

Nieuwsmonitor 6 in de media

Nieuwsmonitor 6 in de media Nieuwsmonitor 6 in de media Juni 2011 Nieuws - Europa kent geen watchdog ANTWERPEN/BRUSSEL - Het Europese beleidsniveau krijgt in de Vlaamse TV-journaals gemiddeld een half uur aandacht per maand. Dat

Nadere informatie

Leeftijdsvriendelijke gemeente. Welkom in. Zwijndrecht

Leeftijdsvriendelijke gemeente. Welkom in. Zwijndrecht Leeftijdsvriendelijke gemeente Welkom in Zwijndrecht Wat is een leeftijdsvriendelijke gemeente Geeft iedereen de kans deel te nemen aan alle aspecten van het maatschappelijk leven: alle ouderen hebben

Nadere informatie

Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen?

Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen? Hoe beïnvloedt het Europese beleid de uitvoering van het arbeidsmarktbeleid in Vlaanderen? Cascade van beleidsniveaus en beleidsteksten Beleid EU Strategie Europa 2020 Europees werkgelegenheidsbeleid Richtsnoeren

Nadere informatie

Driemaandelijks informatieblad

Driemaandelijks informatieblad Afgiftekantoor: Leuven 1 P 209987 Belgie Belgique P.B. Leuven 1 BC 4192 ACTUEEL Informatieblad van de Vlaamse Ouderenraad Driemaandelijks informatieblad Jaargang 11, nr. 1 januari/februari/maart 2010 ACTUEELInformatieblad

Nadere informatie

Statuten van het gemeentelijk adviesorgaan voor kinderopvang (LOK)

Statuten van het gemeentelijk adviesorgaan voor kinderopvang (LOK) Statuten van het gemeentelijk adviesorgaan voor kinderopvang (LOK) 1 Erkenning Artikel 1: in de gemeente Kaprijke wordt het Lokaal Overleg Kinderopvang (LOK) opgericht conform de richtlijnen van het Besluit

Nadere informatie

De (herziene) Europese Overeenkomst inzake adoptie van kinderen

De (herziene) Europese Overeenkomst inzake adoptie van kinderen De (herziene) Europese Overeenkomst inzake adoptie van kinderen SARiV Advies 2013/19 SAR WGG Advies 11 juli 2013 Strategische Adviesraad internationaal Vlaanderen Boudewijnlaan 30 bus 81 1000 Brussel T.

Nadere informatie

Parochiekerkenplan: klus of kans? Ervaringen uit enkele pilootprojecten

Parochiekerkenplan: klus of kans? Ervaringen uit enkele pilootprojecten Parochiekerkenplan: klus of kans? Ervaringen uit enkele pilootprojecten Oorsprong van het Parochiekerkenplan Conceptnota Minister Bourgeois Een toekomst voor de Vlaamse parochiekerk Dateert van 24 juni

Nadere informatie

STATUTEN LOKAAL OVERLEG KINDEROPVANG & ONDERWIJS GEMEENTE KORTENAKEN

STATUTEN LOKAAL OVERLEG KINDEROPVANG & ONDERWIJS GEMEENTE KORTENAKEN STATUTEN LOKAAL OVERLEG KINDEROPVANG & ONDERWIJS GEMEENTE KORTENAKEN 1.OPRICHTING Er wordt te Kortenaken een lokaal overleg kinderopvang en onderwijs opgericht, dat als adviesgevend orgaan wordt erkend.

Nadere informatie

1. Hoeveel van de projecten die werden goedgekeurd werden inmiddels uitgevoerd?

1. Hoeveel van de projecten die werden goedgekeurd werden inmiddels uitgevoerd? SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 67 van JORIS POSCHET datum: 23 oktober 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Bovenlokale sportinfrastructuur - Evaluatie Het wegwerken

Nadere informatie

ORGANIEK REGLEMENT VAN DE STUDENTENRAAD VAN DE VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL

ORGANIEK REGLEMENT VAN DE STUDENTENRAAD VAN DE VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL ORGANIEK REGLEMENT VAN DE STUDENTENRAAD VAN DE VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL HOOFDSTUK I - Algemene bepalingen en bevoegdheden Artikel 1 De Studentenraad verdedigt de belangen van de studenten en verstrekt

Nadere informatie

SENIORENADVIESRAAD SINT- NIKLAAS STATUTEN

SENIORENADVIESRAAD SINT- NIKLAAS STATUTEN SENIORENADVIESRAAD SINT- NIKLAAS STATUTEN ARTIKEL 1: oprichting Op datum van 27 juni 1968 werd de Stedelijke Raad voor de Derde Leeftijd te Sint-Niklaas opgericht. Er is een hernieuwing van de statuten

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N EUROPA - ADR A2 Brussel, 26 mei 2011 MH/SL/AS A D V I E S over DE RAADPLEGING VAN DE EUROPESE COMMISSIE OVER HET GEBRUIK VAN ALTERNATIEVE GESCHILLENBESLECHTING

Nadere informatie

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Dames en Heren, Het is mij een eer en een genoegen om dit boeiende colloquium te mogen afsluiten. Deze middag hebben we in elk geval een voortschrijdend inzicht gekregen

Nadere informatie

PROGRAMMA WORKSHOP ZOEKEN EN VINDEN

PROGRAMMA WORKSHOP ZOEKEN EN VINDEN LANCERING ACTIEMAP BA[L]AN S WORKSHOP MYRIAM HEEREMANS PROJECTONTWIKKELAAR DUURZAAM PERSONEELSBELEID EN DIVERSITEIT - RESOC MECHELEN LUDO COOLS STAFMEDEWERKER PERSONEELSZAKEN PSYCHIATRISCH CENTRUM DUFFEL

Nadere informatie

Statuten Stedelijke Seniorenraad Gent

Statuten Stedelijke Seniorenraad Gent Statuten Stedelijke Seniorenraad Gent Artikel 1 - Doelstellingen De stedelijke Ouderenadviesraad van Gent, hierna kortweg Seniorenraad genoemd en opgericht door de Gemeenteraad op 20 oktober 1992, is als

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Interview met minister Joke Schauvliege

Interview met minister Joke Schauvliege Interview met minister Joke Schauvliege over de rol en de toekomst van etnisch-culturele federaties in Vlaanderen. Dertien etnisch-cultureel diverse federaties zijn erkend binnen het sociaalcultureel werk.

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk PERSBERICHT VLAAMS MINISTER-PRESIDENT KRIS PEETERS VLAAMS VICE-MINISTER-PRESIDENT INGRID LIETEN VLAAMS MINISTER VAN WERK PHILIPPE MUYTERS SERV-voorzitter KAREL VAN EETVELT SERV-ondervoorzitter ANN VERMORGEN

Nadere informatie

Kwaliteitsvoorwaarden aanbod 'Arbeidsmatige activiteiten /arbeidszorg'

Kwaliteitsvoorwaarden aanbod 'Arbeidsmatige activiteiten /arbeidszorg' Kwaliteitsvoorwaarden aanbod 'Arbeidsmatige activiteiten /arbeidszorg' Voorstel vanuit de Ronde Tafel Arbeidszorg 1 Achtergrond Het decreet 'Werk- en zorgtrajecten' van 23 april 2014 wil een structureel

Nadere informatie

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking Brussel, 5 juli 2006 050706_Advies_kaderdecreet_Vlaamse_ontwikkelingssamenwerking Advies over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking 1. Inleiding Op 24 mei 2006 heeft Vlaams minister

Nadere informatie

ADVIES Beleidsnota s Cultuur, Leefmilieu en Natuur

ADVIES Beleidsnota s Cultuur, Leefmilieu en Natuur ADVIES Beleidsnota s Cultuur, Leefmilieu en Natuur Op 26 oktober 2009 diende minister Joke Schauvliege haar beleidsnota s Cultuur en Leefmilieu/Natuur in bij het Vlaams Parlement. In deze beleidsdocumenten

Nadere informatie

Versie 2008 9 Erkenning van je rechten en hoe kan je ze verdedigen?

Versie 2008 9 Erkenning van je rechten en hoe kan je ze verdedigen? Versie 2008 9 Erkenning van je rechten en hoe kan je ze verdedigen? Verantwoordelijke Uitgever: Daniël Samyn, Dienst Beroepsopleiding, departement Onderwijs en Vorming, Koning Albert-II laan 15, 1210 Brussel

Nadere informatie

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur Inleiding TRILL is een methodiek die de verantwoordelijkheden en de te leveren prestaties van betrokken partijen in kaart brengt. Zo moet de ambtenaar de beleidsdoelstellingen die door het gemeentebestuur

Nadere informatie

De innovatiebox: een extra stimulans om succesgericht te innoveren

De innovatiebox: een extra stimulans om succesgericht te innoveren De innovatiebox: een extra stimulans om succesgericht te innoveren De innovatiebox is een fiscale stimuleringsmaatregel. Enerzijds ter bevordering van de innovatiekracht van de Nederlandse economie en anderzijds

Nadere informatie

STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING (GROS) ZOTTEGEM

STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING (GROS) ZOTTEGEM STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR (GROS) ZOTTEGEM ARTIKEL 1. STATUS De Stedelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking Zottegem, afgekort GROS Zottegem, werd opgericht op 12 juni 2008 Hij is als adviesorgaan

Nadere informatie

Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede

Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede 4 november 2013 Henk Van Hootegem henk.vanhootegem@cntr.be 02/212.31.71 Identikit: Steunpunt tot bestrijding van armoede,

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

Europa in de Tweede Kamer

Europa in de Tweede Kamer Europa in de Tweede Kamer Europa krijgt steeds meer invloed op het dagelijks leven van haar burgers, ook in Nederland. Daardoor lijkt het soms alsof de nationale parlementen buiten spel staan. Dat is niet

Nadere informatie

ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN

ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN 1 ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN PROACTIEF HANDELEN In strikte zin Financiële onderbescherming (4,2%) In ruimere zin Onderbenutting recht op sociale hulpen dienstverlening van het OCMW In maximale

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Niet-gebruik van en niet-toegang tot rechten

Niet-gebruik van en niet-toegang tot rechten Niet-gebruik van en niet-toegang tot rechten Elektronische gegevensuitwisselingen 28 april 2015 Henk Van Hootegem henk.vanhootegem@cntr.be 02/2012.31.71 Plan 1.Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid

Nadere informatie

Personen met een handicap hebben gelijke rechten

Personen met een handicap hebben gelijke rechten Personen met een handicap hebben gelijke rechten De Europese strategie voor personen met een handicap 2010-2020 Europese Commissie Gelijke rechten, gelijke kansen Europese toegevoegde waarde Circa 80 miljoen

Nadere informatie

De staatshervorming in vogelvlucht: stand van zaken. (West4work 3/11/2015)

De staatshervorming in vogelvlucht: stand van zaken. (West4work 3/11/2015) De staatshervorming in vogelvlucht: stand van zaken (West4work 3/11/2015) Controle en sanctionering Visie activeringsbeleid en inkanteling controle Bemiddelen(*) = dé centrale opdracht voor VDAB (en partners)

Nadere informatie

VERKIEZING VAN VAKBONDSAFGEVAARDIGDEN: PRAKTISCHE INFORMATIE

VERKIEZING VAN VAKBONDSAFGEVAARDIGDEN: PRAKTISCHE INFORMATIE CHRISTELIJKE ONDERWIJSCENTRALE Trierstraat 31-33 1040 BRUSSEL Brussel, 10 december 2014 AAN DE VAKBONDSAFGEVAARDIGDEN VAN COC 1 VERKIEZING VAN VAKBONDSAFGEVAARDIGDEN: PRAKTISCHE INFORMATIE Bijlagen: 1.

Nadere informatie

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014 Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen OPROEP 2014 1 Mevrouw, Mijnheer, Het Fonds ter bestrijding van de verslavingen werd opgericht in 2006 met een jaarlijks budget van 5.000.000 (3.000.000

Nadere informatie

Ontwerp van samenwerkingsakkoord

Ontwerp van samenwerkingsakkoord Ontwerp van samenwerkingsakkoord Tussen: de Franse Gemeenschap Vertegenwoordigd door Mevrouw Fadila LAANAN, Minister van Cultuur, Audiovisuele Zaken, Gezondheid en Gelijkheid van Kansen En: de Vlaamse

Nadere informatie

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Geachte heer Commissaris Andor, Geachte mensen van De Link, mensen van de Europese partnerorganisaties,

Nadere informatie

Omzendbrief W/2014/01

Omzendbrief W/2014/01 Omzendbrief W/2014/01 Omzendbrief betreffende de opmaak van een lokaal toewijzingsreglement voor ouderen Vlaams minister van Energie, Wonen, Steden en Sociale Economie Martelaarsplein 7, 1000 Brussel Tel.

Nadere informatie

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten

Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten Federaal Fonds ter bestrijding van de verslavingen Subsidieaanvragen voor verlengingen en nieuwe projecten OPROEP 2012 Mevrouw, Mijnheer, Het Fonds ter bestrijding van de verslavingen werd opgericht in

Nadere informatie

De Wet op het accountantsberoep vervangt de WRA en WAA

De Wet op het accountantsberoep vervangt de WRA en WAA De Wet op het accountantsberoep vervangt de WRA en WAA De nieuwe Wet op het accountantsberoep regelt formeel de fusie tussen het Nederlands Instituut van Registeraccountants en de Nederlandse Orde van

Nadere informatie

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking ingediend op 439 (2014-2015) Nr. 1 16 juli 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Ingeborg De Meulemeester, Sabine de Bethune, Herman De Croo, Tine Soens en Wouter Vanbesien betreffende onderwijs

Nadere informatie

Officieus gecoördineerde versie: oorspronkelijke tekst met opname van alle wijzigingen

Officieus gecoördineerde versie: oorspronkelijke tekst met opname van alle wijzigingen Opschrift Datum Gewijzigd bij Decreet houdende de ondersteuning en stimulering van het lokaal jeugdbeleid en de bepaling van het provinciaal jeugdbeleid 6 juli 2012 Decreet van 19 december 2014 houdende

Nadere informatie

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES. Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België.

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES. Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België. RVV 373 RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES Over het voorontwerp actieplan Maatschappelijk verantwoord ondernemen in België. Brussel, 5 februari 2007 SAMENVATTING Via een brief van 10 juli 2006 heeft de Staatssecretaris

Nadere informatie

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie?

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? In deze fiche vind je instrumenten om de interculturele competenties van personeelsleden op te bouwen en te vergroten zodat het diversiteitsbeleid

Nadere informatie

ADVIES NR. 118 VAN 13 FEBRUARI 2009 VAN HET BUREAU VAN DE RAAD VAN DE GELIJKE KANSEN VOOR MANNEN EN VROUWEN MET BETREKKING TOT HET VOORSTEL TOT

ADVIES NR. 118 VAN 13 FEBRUARI 2009 VAN HET BUREAU VAN DE RAAD VAN DE GELIJKE KANSEN VOOR MANNEN EN VROUWEN MET BETREKKING TOT HET VOORSTEL TOT ADVIES NR. 118 VAN 13 FEBRUARI 2009 VAN HET BUREAU VAN DE RAAD VAN DE GELIJKE KANSEN VOOR MANNEN EN VROUWEN MET BETREKKING TOT HET VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN 86/613/EEG BETREFFENDE DE TOEPASSING

Nadere informatie

Vergrijzing aan de kust: lust of last? Prof.Dr. Dominique Verté

Vergrijzing aan de kust: lust of last? Prof.Dr. Dominique Verté Vergrijzing aan de kust: lust of last? Prof.Dr. Dominique Verté Ageing and care challenges Ageing society Workforce shortage Chronic conditions Financial unsustainability HLY vs LE Health inequalities

Nadere informatie

Oncologie Kempen 2013 5 oktober 2013 Cultureel Centrum t Schaliken- Herentals Guido Van Hal Centrum voor Kankeropsporing vzw Afdeling Antwerpen

Oncologie Kempen 2013 5 oktober 2013 Cultureel Centrum t Schaliken- Herentals Guido Van Hal Centrum voor Kankeropsporing vzw Afdeling Antwerpen Oncologie Kempen 2013 5 oktober 2013 Cultureel Centrum t Schaliken- Herentals Guido Van Hal Centrum voor Kankeropsporing vzw Afdeling Antwerpen Centrum voor Kankeropsporing Voorheen: hetconsortium van

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Agendanummer: Datum raadsvergadering: Onderwerp: Motie D66, Maatregelen 50 en 51, Verkeer- vervoersvisie. Gevraagde Beslissing:

Raadsvoorstel. Agendanummer: Datum raadsvergadering: Onderwerp: Motie D66, Maatregelen 50 en 51, Verkeer- vervoersvisie. Gevraagde Beslissing: Raadsvoorstel Agendanummer: Datum raadsvergadering: Onderwerp: Motie D66, Maatregelen 50 en 51, Verkeer- vervoersvisie Gevraagde Beslissing: Te besluiten om: 1. Voor de komende twee jaar bij wijze van

Nadere informatie

Participatiedecreet. Infofiche 1. WAT VOORAFGING

Participatiedecreet. Infofiche 1. WAT VOORAFGING Infofiche Participatiedecreet Het participatiedecreet legt de voorwaarden vast waaraan studentenparticipatie in het Vlaamse hoger onderwijs moet voldoen. VVS heeft nog enkele vragen om dit decreet aan

Nadere informatie

Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015

Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015 Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015 Collega s, Voorzitter, Armoede is moeilijk te bestrijden. Ook de collega s van de oppositie zullen dat moeten toegeven. Zo is mevrouw Lieten 5 jaar

Nadere informatie