U I T D E FAMILIE-ENCYCLOPEDIE. 5 Documentatiecentrum Antwerpse Noorderpolders, 9 FotoMuseum (familiefoto s en -

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "U I T D E FAMILIE-ENCYCLOPEDIE. 5 Documentatiecentrum Antwerpse Noorderpolders, 9 FotoMuseum (familiefoto s en -"

Transcriptie

1

2 U I T D E FAILIE-ENCYCLOPEDIE Het familiearchief: een getuigenis Al eens nagegaan wat je allemaal bijhoudt dat iets te maken heeft met je familie? Als je dat alles samenbrengt, heb je een overzicht van je familiearchief. Wat kan er allemaal in zo n familiearchief terechtkomen? Het volgende verhaal is een voorbeeld van hoe je als privé-persoon een archief vormt, en hoe belangrijk dat archief voor mensen kan zijn. Wat hier en elders in privé-kring gebeurt, doet de overheid op diverse niveaus voor openbare archieven: gemeentelijk/stedelijk, provinciaal en nationaal. Ook die archiefvorming is dan ook uiterst belangrijk voor het welzijn van ons collectief en individueel geheugen. Ik herinner me dat mijn ouders een groene ijzeren koffer hadden. Die had de vorm van een dokterstas met aan de bovenzijde een klep. Binnenin hingen broederlijk naast elkaar mappen, voorzien van een ruitertje in verschillende kleuren. Op die ruitertjes stond geschreven: Brandpolis, Autoverzekering, Trouwboekje, Lening Allemaal papieren met een enigszins officieel karakter. Bij een mogelijke brand moest de ijzeren koffer voldoende weerstand bieden om deze belangrijke informatie te vrijwaren tegen de vlammenzee. inder officiële papieren kregen een andere behandeling Nieuwjaarsbrieven, brieven en kaartjes die we trouw van op kamp naar huis stuurden, brieven van familie of vrienden werden ergens apart opgeborgen, gewoonlijk onderaan, ver weggestopt in de ingemaakte kast in de ouderlijke slaapkamer. Geboortekaartjes, doodsbrieven en oude familiekiekjes (ook van overgrootouders) kregen dan weer een plaats op een schap in de boekenkast. Toen die uit haar voegen dreigde te barsten, werd dat alles overgebracht naar een grote kleerkast op de overloop. Een beperkte selectie werd chronologisch samengebracht in familiealbums. In weer een andere bibliotheekkast lag alles wat met de bouw van het huis te maken had. ijn vader was geboeid door filmcamera s en draaide honderden meter film, meestal over de kinderen en de vakantie. Deze films en de afspeelapparatuur stonden verdeeld over zolder en kelder. Door een toeval zijn ze nu opgeslagen in een huis in Zuid-Frankrijk. We bereiden naarstig het terugtransport van deze kostbare familiegetuigen voor. Ook schoolrapporten werden lang bijgehouden. Zo had je na zes jaar humaniora een mooi overzicht van de jaarlijks dalende resultaten. Daar blijft nu gelukkig niets meer van over. De enige belangrijke tastbare WENKEN VOOR FAILIEARCHIVARISSEN - Bezoek na je zoektocht thuis oudere familieleden. Bij hen bevinden zich ongetwijfeld ook oudere stukken. - Bij de geschreven stukken zijn, behalve andere officiële papieren, trouwboekjes altijd een rijke bron. Vergeet bij oude missalen niet dat er vaak oude bidprentjes in verscholen zitten. - Schrijf namen van mensen op de achterzijde van foto s. Anders worden de beelden mettertijd waardeloos. - Vergeet de mondelinge overlevering niet: familieverhalen zijn een dankbare bron van (des)informatie, een interview verduidelijkt veel over de leefomstandigheden van mensen vroeger. Voor je archivering moet je dit alles ook opnemen: op audio of audio én video. Dankzij beelden bewaar je meteen ook interieurs van woningen. - Vergeet de tastbare museum stukken niet in je (ruim begrepen) archief: medailles, de pijp van grootvader, het doopkleed van grootmoeder, de paternoster van tante nonneke enz. - aak één dossier per persoon. (Jan Vanderhaeghe, directeur Nationaal Centrum voor Familiegeschiedenis) getuigenissen van onze schooltijd die de tand des tijds overleefden, zijn de getuigschriften en einddiploma s. Op zolder stonden kartonnen dozen vol met cursussen en schoolboeken, netjes gestapeld, één doos per jaar en per kind. De meeste daarvan belandden uiteindelijk bij het oud papier. Alleen de fanatiekelingen onder ons hebben de cursussen van de universiteit meegenomen om er hun eigen archief mee te stofferen. Na het overlijden van mijn grootmoeder werd een stuk van haar familiearchief verdeeld en teruggegeven. Handgeschreven receptenboeken, brieven, familiefoto s ijn eigen brieven, postkaarten, nieuwjaarsbrieven e.a. die ik ooit naar mijn grootmoeder stuurde, kreeg ik terug. Ze verdwenen in mijn archief. Want ondertussen heb ik natuurlijk mijn eigen (schandelijk uitgebreid) archief aangelegd. Bijna elk van de vermelde documenten vind je ook bij mij terug. Facturen en aankoopbewijzen, garantiekaarten worden geklasseerd, lidkaarten, zwem- en andere sportbrevetten en medailles goed bijgehouden. Stortingsbewijzen en uittreksels van de bank worden chronologisch gerangschikt. Bij een zware investering wordt een dossier aangelegd: vergelijkende documentatie, referenties e.d. Na de aankoop verdwijnt dit materiaal in dozen op zolder, in een archief. Om de zoveel jaar rapen we de moed bijeen om te snoeien in deze dossiers. Tekeningen en knutselwerkjes van de kinderen, schoolschriften en rapporten worden per schooljaar in een gepaste doos samengebracht. Als ze later het huis verlaten, kunnen ze de dozen meenemen voor hun familiearchief, samen met hun geboortearchief met uittreksels uit het geboorteregister, het boekje van Kind & Gezin, een krant van hun geboortedag Zo herhaalt zich elke generatie weer de (archief)geschiedenis (Iris Kockelbergh, Publieksbeleid usea stad Antwerpen) 5 Documentatiecentrum Antwerpse Noorderpolders, 9 Fotouseum (familiefoto s en - albums), 10 Het Uitzicht, 14 Kring voor Heemkunde en Volksopleiding Gitschotelbuurschap, 15 Kring voor Heemkunde Wilrica, 20 useum Plantin-oretus (een familie- en bedrijfsarchief dat werelderfgoed werd), 32 Sint-Benediktuskerk, 41 Vlaamse Vereniging voor Familiekunde Een verzameling familiepapieren: nieuwjaarsbrieven, huwelijksaankondigingen, jubilea, paspoorten, het bijeenzoeken ervan is de basis van een genealogisch onderzoek. VVF 24

3 VOORSTELLING: BEELDEN VAN FAILIEGEBEURTENISSEN Film/video- en diavoorstelling met gebeurtenissen uit de oude doos : festiviteiten waarbij de families als dusdanig betrokken werden, zoals vieringen in de gemeente, plechtige communies e.d.; optochten waarin evenementen uit het familiale leven werden voorgesteld en waarvoor families zich engageerden om ze uit te beelden; de gemeenschappelijk belevenis van feestelijkheden, waaronder de jaarmarkt en de kermis. De koekjesdoos met herinneringen van aria Van Wallendael. Gitschotelbuurschap Borgerhout. H 15. KRING VOOR HEEKUNDE WILRICA VZW KASTEEL STEYTELINCK SINT-BAVOSTRAAT 20, 2610 ANTWERPEN - WILRIJK (SECRETARIS) BUS 18, 21, 27 EN 33 (HALTE DENNENLAAN) 16. INERALOGISCH USEU F. DE L ARBRELAAN 12, 2170 ERKSE TRA 3, BUS 28, 33, 38, 41.2, 60, 60.0, 60.1, 61, 64.0, 64.2, 64.3, 65.0, 67.0, 72.0 (HALTE BURGEEESTER NOLFPLEIN) H 14. KRING VOOR HEEKUNDE EN VOLKSOPLEIDING GITSCHOTELBUURSCHAP - BORGERHOUT TRA 10 EN 24, BUS 6, 18, 34, 41.0, 41.1, 41.2, 41.5, 41.6, 41.7, 242, 420, 422 EN 423 De heemkundige kring werd in 1936 gesticht. De Gitschotelbuurschap strekt zich uit over gedeelten van de districten Borgerhout, Deurne en Berchem. Het driemaandelijks tijdschrift van de kring heet Heemkundig Handboekje voor de Antwerpse Regio. TENTOONSTELLING: DE KOEKJES- DOOS ET FAILIEPAPIEREN i.s.m. District Borgerhout Vroeger bewaarden mensen hun familiepapieren vaak in een oude houten schooltas. In de vorige eeuw gebruikte men andere opbergmiddelen: koekjesdozen, schoendozen, allerlei soorten kaftjes of zelfgemaakte huisvlijtproducten. Wat bewaarde men? Trouwboekjes, eigendomsbewijzen, diploma s, brieven, trouwbrieven, menu s, geboorteberichten, doodsbrieven en -prentjes, huiszegens, dagbladknipsels en vele andere documenten. LOCATIE: REUZENHUIS TURNHOUTSEBAAN 110, 2140 BORGERHOUT OPENDEUR: TOON ONS ERK- WAARDIGE FAILIEPAPIEREN IN UW BEZIT De Borgerhoutenaars worden uitgenodigd om interessante familiedocumenten te tonen aan de mensen van de heemkundige kring en erover hun verhaal te doen. Er kunnen contacten voor verdere samenwerking worden gelegd. LOCATIE: REUZENHUIS TURNHOUTSEBAAN 110, 2140 BORGERHOUT Wilrica wil de getuigenissen en folklore van het rijke Wilrijkse verleden opsporen, verzamelen en bewaren. Een driemaandelijks tijdschrift zorgt voor de bekendmaking. Heemmuseum en archief in kasteel Stetelinck. TENTOONSTELLING: OUDE WILRIJKSE FAILIES - FAILIEWAPENS - STABOEN Aan de hand van foto s, oude voorwerpen en documenten is een tentoonstelling opgebouwd rond: oude Wilrijkse families en familiegebeurtenissen (huwelijken, jubilea) en getuigenissen van de feestelijkheden (o.a. menu s van feestmaaltijden); familiewapens van adellijke families met de bijbehorende verklaringen en stambomen; familiebedrijven; muziekverenigingen met groepen musicerende familieden; spellen uit de oude doos. Thematische voorstelling van gesteenten en mineralen, collectie mineralen volgens het chemisch ssteem van H. Strunz gerangschikt, fluorescerende en fosforescerende mineralen, edel- en sierstenen, snthesen, fossielen als geschiedenis van het leven TENTOONSTELLING: INERALEN IN ALLE VOREN In elke familie is er een schat aan mineralen in alle vormen: mineralen als zodanig maar ook voorwerpen gemaakt in mineraalsoorten als albast, onxmarmer Die zijn hier aanwezig. Niet alleen hedendaagse voorwerpen maar ook objecten uit de art deco worden tentoongesteld. Verder sieraden als gezette boheemse granaten, halssnoeren, spelden en ringen in sierstenen Ze vormen een kostbaar patrimonium dat in families wordt gekoesterd en van generatie op generatie wordt doorgegeven. LOOPT NOG TOT 30 APRIL 2004 De familie Hendrickx-Peeters poseert Kring voor Heemkunde Wilrica 17. uhka - USEU VAN HEDENDAAGSE KUNST ANTWERPEN LEUVENSTRAAT 32, 2000 ANTWERPEN BUS 6, 23, 34 EN 290 (HALTE VLAASE KAAI), TRA 8 (USEU) Het uhka toont een internationale collectie hedendaagse kunst (vanaf 1970). Op de benedenverdieping vindt elk seizoen een grote tijdelijke tentoonstelling plaats van hedendaagse kunstenaars uit binnen- en buitenland. USTUSEUSTART USEUSTOP Vanuit UST - UseumSTart UseumSTop - kunnen (groot)- ouders en kinderen samen spelenderwijs op ontdekkingstocht door het museum. Twee gidsen steken een handje toe. Ben Vautier, Kunst is: onbetaalbaar, 1987, collectie UHKA (schenking van de kunstenaar). Foto Christine Clinckx OPENDEUR Collectie, interventies en tentoonstellingen zijn de hele dag gratis toegankelijk. De uhkacafetaria serveert lekkers voor de hele familie. BOEKENVERKOOP Verkoop van uhka- en ICC-catalogi tegen sterk verminderde prijzen. Voor de liefhebbers. De familie Rubbens - Saelens poseert. Kring voor Heemkunde Wilrica 25

4 UIT DE FAILIE-ENCYCLOPEDIE ensjes zonder familie Vondelingen - pasgeboren kinderen die door hun ouders ergens worden achtergelaten in de hoop dat iemand er zich om zal bekommeren - zijn wellicht van alle tijden. Denk aan de verhalen over de bijbelse ozes die als bab werd achtergelaten in een rieten mandje op de Nijl. oeders op het schavot In Antwerpen richtten in 1531 de Aalmoezeniers, de beheerders van de Kamer van de Huisarmen, het Vondelingenhuis op in de Rochusstraat. Dat verving het oude huis op de Paddegracht en had hoofdzakelijk een doorgangsfunctie: wezen, verlaten kinderen én vondelingen vonden er onderdak, in afwachting van hun definitieve plaatsing bij boeren op het platteland of in één van de stedelijke weeshuizen. Tot aan de Franse tijd (eind 18 de eeuw) was het te vinden leggen van kinderen verboden. Wie er zich aan bezondigde, werd volgens een verordening uit 1725 publiekelijk op het schavot gesteld en daarna voor 12 jaar verbannen uit de stad. Wie de ouders van vondelingen aangaf, kreeg een premie van 100 gulden. Om iedereen de kans te geven op zo n premie werden de vondelingen op de arm van een dienaar van de armenkamer, vergezeld van stadstrompetters, rondgedragen en getoond. Als de moeder eenmaal was gevonden, was ze verplicht haar kind terug te nemen. aagden en knechtjes Rond het midden van de 16 de eeuw kreeg Antwerpen echte weeshuizen: in 1553 het aagdenhuis of meisjesweeshuis in de Lange Gasthuisstraat, en in 1558 het Knechtjeshuis of jongensweeshuis aan de Paardenmarkt. De kinderen droegen uniformen en er heerste een strenge tucht. en onderwees er moedertaal, Frans en rekenen. De meisjes leerden naaien en kantklossen, en de jongens leerden een ambacht in de instelling of bij een baas in de stad. De twee instellingen bleven in werking tot in Toen verhuisden de kwekelingen tot in de jaren 1960 de officiële term voor kinderen onder voogdij naar modernere instellingen. Niet alle wezen verbleven overigens in de huizen. Velen werden buitenbesteed : de meisjes bij burgers in de stad, de jongens veelal bij boeren op het platteland. De schuif In het Vondelingenhuis richtte de Franse overheid in 1812 de schuif in, waardoor het te vinden leggen van kinderen werd gelegaliseerd. De schuif was een hokje in de voorgevel waarin men de vondeling kon deponeren en waar de bab s in de tijd vóór het vinden beter werden beschermd. Ze werden er ook sneller gevonden. In ons land bestonden er acht dergelijke hokjes. In het Antwerpse Vondelingenhuis bleef de schuif bestaan tot 31 juli Het laatste schuifkind kreeg de naam Joseph Finis (Latijn voor einde ) Van iedere vondeling werd een proces-verbaal opgemaakt met daarin onder meer de beschrijving van de kleren, het geslacht van de vondeling en de kentekens. Dat waren meestal onregelmatig uitgeknipte speelkaarten of heiligenprentjes. Eén deel werd bij de vondeling gelegd en het andere bleef bij de moeder. Werd het kind later teruggehaald, dan leverden de samengelegde stukjes het bewijs van de hereniging. Voor het eerst kwam er op deze manier een reële hoop op hereniging van moeder en kind. (Daniël Christiaens, useum aagdenhuis) 19 useum aagdenhuis Een vondelingenbriefje met richtlijnen, door de moeder bij haar kind achtergelaten: Sult op dit kint wel acht nemen het zal Ul (U lieden) wel betaelt worden binnen 3 a 4 iaeren sal daer imant comen naer sien en die sullen Ul (U lieden) de costen daer van betalen. Dit kint is ghedoept en het heeft ale haeren naem Elisabeth Laurens A 13 meert 1698 VVF Anoniem. Antwerpse weesjongen (19 de eeuw). Collectie OCW- Antwerpen, useum aagdenhuis. Foto Ludo Boeij 26

5 20. USEU PLANTIN- ORETUS EN STEDELIJK PRENTENKABINET VRIJDAGARKT 22, 2000 ANTWERPEN USEU.ANTWERPEN.BE/PLANTIN_ORETUS BUS 18, 25 EN 26 (HALTE AUGUSTIJNENSTRAAT). TRA 2, 3, 4, 8 EN 15 (HALTE GROENPLAATS-POST) Het useum Plantin-oretus is wereldwijd de enige bewaarde drukkerij-uitgeverij uit de 16de eeuw. In deze woning van C. Plantin vind je unieke werkplaatsen en archieven, naast privé-bibliotheken en stijlkamers. Uit het familiearchief: eerste brief van Catharina Plantin aan zus artina. Foto useum Plantin-oretus / Stedelijk Prentenkabinet Detail uit het Slangen en ladders -Familiespel van de usea stad Antwerpen. Nicole Schellekens 18. USEA STAD ANTWERPEN HESSENHUIS FALCONRUI 53, 2000 ANTWERPEN BUS 6/34, 9 (HALTE HESSENBRUG) usea stad Antwerpen omvat: AVC-Letterenhuis, Etnografisch useum, useum aer van den Bergh, useum Plantin-oretus, useum Vleeshuis, Openluchtmuseum voor beeldhouwkunst iddelheim, Rubenshuis, Nationaal scheepvaartmuseum, Volkskundemuseum OPENDEUR: VUL JE FAILIEBIBLI- OTHEEK AAN is je nog net die ene catalogus? Of zoek je een boek met veel prentjes om de schaar in te zetten? Wil je je ouders een leuk cadeau doen of je broer of zus verrassen met een mooi boekwerk? Op 18 april krijg je de kans om je familiebibliotheek aan te vullen met catalogi, boeken en andere leuke dingen uit de stedelijke musea, voor een zacht en familievriendelijk prijsje. FAILIESPEL O EE TE NEEN Ook dit jaar verwennen we je, nu met een gratis familiespel. Het spel doorloopt de belangrijkste stappen van de levensloop, van de geboorte tot het hiernamaals, en wordt geïllustreerd met werken uit de deelnemende musea, het useum aer van den Bergh en het Rubenshuis. Het spel is op de Erfgoeddag gratis verkrijgbaar in het AVC-Letterenhuis, Etnografisch useum, useum Plantin- oretus, het useum Vleeshuis, Nationaal scheepvaartmuseum, het Openluchtmuseum voor beeldhouwkunst iddelheim. 19. USEU AAGDENHUIS LANGE GASTHUISSTRAAT 33, 2000 ANTWERPEN TRA 8, 7 BUS 9 (HALTE LANGE GASTHUISSTRAAT AYER VAN DEN BERGH) Het museum is ondergebracht in het voormalige meisjesweeshuis van Antwerpen ( ). TENTOONSTELLING: VAN EYSKENS EN KNECHTJES i.s.m. OCW Antwerpen We tonen hoe de opvang van Antwerpse vondelingen en wezen door de eeuwen heen verliep, met behulp van voorwerpen (vondelingentekens, kledij en uniformen, archiefdocumenten enz.) die in het useum aagdenhuis bewaard worden. Het kader waarin de tentoonstelling plaatsvindt, is authentiek: het oude meisjesweeshuis van de stad. OPENDEUR: DE OFFICINA PLANTINIANA HET ANTWERPSE FAILIEBEDRIJF BIJ UITSTEK Bezoek het museum en ontdek de plaats bij uitstek om je te verdiepen in familiegeschiedenis. Elke stap in dit huis brengt je dichter bij de leefwereld van het geslacht Plantin-oretus. Niet minder dan 54 familieportretten, verspreid over het hele museum, geven de vele familieleden van C. Plantin een gezicht. Het familiebedrijf zelf kan je verkennen in de originele werkplaatsen. Geniet tijdens je bezoek ook van de rijke Antwerpse wooncultuur van de 16de tot 19de eeuw. TENTOONSTELLING: SCHATTEN UIT HET ARCHIEF EN HET STEDELIJK PRENTENKABINET Speciaal voor de Erfgoeddag 2004 wordt in de expozaal een selectie rond het thema Familie getoond uit de rijke collectie van het Stedelijk Prentenkabinet en het unieke archief van het museum. De familie oretus bewaarde, behalve de boeken van het bedrijf, ook allerhande documenten over de eigen familiegeschiedenis: dagboeken, notaboekjes met de geboorten van hun kinderen, stambomen, testamenten en brieven vertellen het verhaal van deze boeiende adellijke Antwerpse familie. VOORSTELLING: HET HUWELIJK VAN ARTINA PLANTIN EN JAN ORETUS Om echt de sfeer van de 16de eeuw te proeven brengt het gezelschap Ware Grootte het theaterstuk Het Huwelijk van artina Plantin met Jan oretus. Stamvader Plantin huwelijkte zijn dochter artina uit aan zijn trouwste medewerker, Jan oretus. Hun huwelijk vormde de basis voor het succesverhaal van dit familiebedrijf. Drie eeuwen lang domineerde het geslacht Plantin-oretus de Antwerpse drukkerswereld. De familie behoorde tot de rijkste van de Zuidelijke Nederlanden. O 13, 14, 15 EN 16 UUR TENTOONSTELLING: EEN HART VOOR BOEKEN. RUBENS EN ZIJN BIBLIOTHEEK In het museum loopt de schitterende tentoonstelling Een hart voor boeken. Rubens en zijn bibliotheek, in het kader van Rubens Peter Paul Rubens bezat een belangrijke bibliotheek, die ons nu de kans geeft een blik te werpen op zijn veelzijdige persoonlijkheid. Hij las vooral kunstenaarsbibliografieën, atlassen en boeken over taal en archeologie. Zijn diplomatieke missies bereidde hij grondig voor met politieke en geschiedkundige literatuur, maar ook met hofroddels. FAILIESPEL O EE TE NEEN Zie usea stad Antwerpen Jacob de Backer (ca ca. 1590), Laat de kinderen tot mij komen (detail). Collectie O.C..W.-Antwerpen, useum aagdenhuis. Foto Ludo Boeij 27

6 UIT DE FAILIE-ENCYCLOPEDIE Van vader op (schoon)zoon: ambachten en gilden, professionele families Het invloedrijke middeleeuwse ssteem van gilden en ambachten bevoordeelde de opvolging binnen de familie. Het ssteem van de ambachten en gilden ontstond in de iddeleeuwen uit een protectionistische reflex: hoe minder mensen in een stad een bepaald beroep uitoefenden, over hoe minder gegadigden de pot van potentiële inkomsten verdeeld moest worden. Vaak reserveerde men het privilege om een ambacht te mogen uitoefenen zoveel mogelijk voor zonen van meesters. Om meester te worden waren de toelatingsvoorwaarden voor een meesterszoon dan ook minder streng dan voor een kandidaat van buiten het ambacht of het gilde, laat staan van buiten de stad. Gevolg: er werd ook veel binnen het ambacht of de gilde gehuwd. Leerjongens trouwden met de dochter van hun meester, meesterzonen met de dochter van een andere meester uit hetzelfde ambacht. Opvallend veel weduwen huwden met een leerjongen of gezel (een oudere medewerker die geen leerling kon worden) van hun overleden echtgenoot: zo garandeerden ze de voortzetting van het atelier na de dood van de meester. 22 useum Vleeshuis (het gildehuis van de beenhouwers), 23 Nationaal useum en Archief van Douane en Accijnzen (douaniersfamilies, korpsgeest), 24 Nationaal scheepvaartmuseum (schippersfamilies), 29 Rijn- en Binnenvaartmuseum (families van binnenschippers), 38 Stedelijk informatiecentrum archeologie en monumentenzorg (het geslacht De Waghemakere) In een register van de Sint-Sebastiaangilde van Heist-op-den-Berg uit de 17de eeuw werden een aantal gildebroeders ook geportretteerd. Rijksarchief Antwerpen Leerjongens woonden gewoonlijk in bij de meester. De ouders betaalden het leergeld. Dat dekte de belangrijkste kosten en gewoonlijk ook op voorhand vastgelegde geschenken, zoals handschoenen, lange tijd een statussmbool. De meester zorgde voor kost en inwoning. Hij trad dus op als surrogaat-familiehoofd voor de leerjongens. Die zaten gewoonlijk niet mee aan tafel. Wat ze kregen, hing af van de welstand van de meester. Ze aten de restjes van de meester en zijn gezin, brood en eenmaal per dag groentesoep. Vis en vlees waren zeldzaam. Een keer per jaar werden leerlingen en gezellen op Verloren aandag vergast op een feestmaaltijd met worstenbrood. (Iris Kockelbergh, Publieksbeleid usea stad Antwerpen) HET GILDE VAN DE VLEESHOUWERS EN HUN VLEESHUIS Het Vleeshuis viert dit jaar een ronde verjaardag: 500 jaar. De Op de eerste verdieping hadden de gildenmeesters een raadszaal. Bij vleeshouwers, die hier tot in de 19de eeuw hun plek hadden, de inrichting van het museum in 1913 werd die gereconstrueerd, een zijn het oudste ambachtsgilde van Antwerpen. En ook hier interieur dat sindsdien niet ingrijpend is gewijzigd. De gildenlieden kunnen we spreken van een grote familie. hielden hun feesten in het Vleeshuis, huwden er en hadden zelfs een kapel op de gelijkvloerse verdieping. In 1796, tijdens de Franse bezetting, werden de gilden afgeschaft en Het verhaal van het Vleeshuis begint eigenlijk in ca Toen stond werd het Vleeshuis openbaar verkocht. De vleeshouwers kochten het op bijna dezelfde plaats als het huidige gebouw een kleiner vleeshuis, zelf terug om hun activiteit voort te zetten, maar door het wegvallen waar 52 slagers hun waar verkochten. Eind 15 de eeuw was dat te klein van de oude reglementeringen waren er nog maar weinig collega s geworden en in 1501 besliste het gilde om een nieuw en groter chierlijck ende eerlijck hus te bouwen, met plaats voor 62 vleeshouwers. geneigd om opnieuw in het vleeshuis te komen werken. Het pand werd grotendeels verhuurd, verkocht aan een wijnhandelaar en later In 1504 werd het nieuwe Vleeshuis in gebruik genomen. weer door de stad gekocht. In het Antwerpse Vleeshuis was het recht om een bank of verkoopsstand te hebben erfelijk, waardoor ook dit gilde een zeer gesloten De tentoonstelling 500 jaar Vleeshuis (1 april tot 24 oktober) belicht aspecten van de 500-jarige geschiedenis, waaronder het slagersambacht. groep was. Al in 1354 erkende hertog Jan het vleeshouwersgilde en hun ssteem van erfelijke vleesbanken. Dat maakt het vleeshouwersgilde tot het oudste van Antwerpen. Behalve het beroepsleven werd ook een groot deel van het sociale leven door het gilde geregeld. (Karel oens, conservator useum Vleeshuis) 28

7 21. USEU POORTERSWONING POORTERSWONING PELGRO PELGRISSTRAAT 15-17, 2000 ANTWERPEN TRA 4, 7 EN 8. BUS 18, 25 EN 26 (HALTE GROENPLAATS POST) Poorterswoning uit 1533, volledig ingericht met meubelen, kookgerei, gereedschappen en levende dieren. Twee families worden belicht: L Hermite (de bouwers) en Van Vraesem (de bewoners). Dit huis kan ook na de Erfgoeddag bezocht worden. TENTOONSTELLING EN RONDLEI- DING DOORLOPEND TUSSEN 10 EN 18 UUR Interieur van de voormalige poorterswoning De Pelgrom, detail. useum De Pelgrom A 23. NATIONAAL USEU EN ARCHIEF VAN DOUANE EN ACCIJNZEN VZW DOUANE EN ACCIJNZENCENTRU KATTENDIJKDOK-OOSTKAAI 22, 2000 ANTWERPEN BUS 1, 35 EN 37 (HALTE LONDENSTRAAT) Het museum belicht de geschiedenis van douane en accijnzen door de tijd, zowel van de administratie als van haar ambtenaren. Die zetten zich in in veelal moeilijke en ondankbare omstandigheden. TENTOONSTELLING Heeft uw overgrootvader als douanier gediend? Werkte uw oudoom als accijnsambtenaar? ogelijk vindt u hen terug in onze expositie of tussen de 5000 oude dienststaten in ons archief. De bewaard gebleven exemplaren kunnen een ware schatkamer zijn voor genealogen. Er zijn ons trouwens families bekend waarin twee of meer generaties een loopbaan hebben uitgebouwd bij de administratie der Douane en Accijnzen. Ook een andere familieband wordt in de kijker gezet: de korpsgeest. 24. NATIONAAL SCHEEPVAART- USEU HET STEEN STEENPLEIN 1, 2000 ANTWERPEN VAARTUSEU BUS 6/34 (HALTE SUIKERRUI-STEENPLEIN) Het museum is gehuisvest in het Steen, de oude burcht aan de Schelde. Het illustreert de scheepvaartgeschiedenis van onze gewesten, o.m. in een maritiem park. Familiefoto van brigadier der douane Withockx te Berendrecht, Foto Nationaal useum en Archief van Douane en Accijnzen VOORSTELLING: ONDELINGE GESCHIEDENIS - BINNENSCHIP- PERS EN HUN FAILIE Het Nationaal scheepvaartmuseum startte eind 2003 met een project mondelinge geschiedenis rond binnenschippers en hun familie. Vroeger werd de familie ingeschakeld in het schippersbedrijf, de kinderen gingen naar de schippersschool, de vracht verkreeg men via de schippersbeurs Vandaag is de schipper een echte ondernemer geworden en de schippersbeurs is al jaren afgeschaft. Het is dan ook hoog tijd om de tradities en kennis van de binnenschippers vast te leggen. Geluidsfragmenten en video. LOOPT NOG TOT 30 JUNI 2004 FAILIESPEL O EE TE NEEN Zie usea stad Antwerpen. 22. USEU VLEESHUIS VLEESHOUWERSSTRAAT 38, 2000 ANTWERPEN TRA 4 EN 7 (HALTE KLAPDORP OF LANGE KOEPOORTSTRAAT), 10 EN 11 (HALTE ELKARKT), BUS 6 EN 34 Het museum herbergt ca voorwerpen uit een grote verscheidenheid aan deelverzamelingen, waaronder een rijke verzameling oude muziekinstrumenten. Het is ondergebracht in het oude gildenhuis van de Antwerpse slagers. TENTOONSTELLING EN RONDLEIDING Naar aanleiding van de verjaardag van het useum loopt de tentoonstelling 500 jaar Vleeshuis Gebouw/collectie/buurt. DOORLOPEND TUSSEN 10 EN 18 UUR LOOPT NOG TOT 24 OKTOBER 2004 FAILIESPEL O EE TE NEEN Zie usea stad Antwerpen. Afficheontwerp voor de tentoonstelling 500 jaar Vleeshuis. useum Vleeshuis Schippersfamilie aan boord van de Gentse motorspits Vita Nova, ca Rijn- en Binnenvaartmuseum 29

8 UIT DE FAILIE-ENCYCLOPEDIE Het Heilige Kerngezin De populariteit van het thema de Heilige Familie in de kunst beantwoordt aan het toenemende belang van het kerngezin vanaf de barok Eind 16 de eeuw, bij de overgang van renaissance naar barok, veranderde de westerse samenleving ingrijpend. De cultuur verburgerlijkte. Terwijl voordien de brede familie alomtegenwoordig was, wint in het begin van de moderne tijd het kerngezin - vader, moeder en kinderen - aan belang. Dat zie je ook aan de voorstelling van Christus familiale banden. Terwijl in de iddeleeuwen de aagschap van de Heilige Anna (zie blz.????) zo populair was, zien we vanaf de barokperiode vooral afbeeldingen van de Heilige Familie: aria, Jozef en het kind Jezus. Dat Heilige Kerngezin was vooral een weerspiegeling van het burgerlijke ideaal: het gezin als stabiliserende factor van economie en maatschappij. De Kerk stelde het daarom voor als hét te volgen model. Voorstellingen van aria en Jozef met het kind Jezus zijn in Antwerpse kerken en musea ontelbaar in en op schilderijen, beeldengroepen, glasramen en kerkmeubilair. We zien verschillende episodes: - Erg veel bijval had de ontmoeting van de kleine Jezus met zijn neefje Johannes de Doper, twee mollige bab s op de knieën van hun moeders aria en Elisabeth. Een paneel van Barend van Orle (ca. 1530) in de Sint-Jacobskerk beeldt dit treffend uit. Veel speelser is dat van een onbekende 17de-eeuwse schilder in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, waar de twee kleintjes met een vogeltje spelen. - Ook meermaals afgebeeld zijn de vlucht van aria en Jozef naar Egpte met de bab Jezus, en hun terugkeer, met Jezus stappend tussen aria en Jozef in. P.P. Rubens schilderde zo n tafereel (1620) voor het altaar van de Heilige Jozef in de Sint-Carolus Borromeuskerk. Nu is dat vervangen door een doek met hetzelfde thema door Antonius Garibaldi. En zijn vriend Hendrik van Balen schilderde een prachtig drieluik met De rust op de vlucht naar Egpte (1622) voor een grafmonument in de kathedraal. Dat is trouwens pas weer herenigd, nadat de zijluiken bijna twee eeuwen in het Koninklijk useum voor Schone Kunsten vertoefden. - Het dagelijks leven van de Heilige Familie in Nazareth wordt kleurrijk uitgebeeld door de eester van de agdalenalegende in het Koninklijk useum voor Schone Kunsten: aria is aan het naaien, Jozef komt de kamer binnen en neemt zijn bril om het spelende kind te kunnen bewonderen. Dichter bij het leven van gewone mensen kan haast niet! De Heilige Familie (aria, Jezus en Jozef) met Johannes van.j. Van Brée. Sint-Fredeganduskerk (Claire Baisier, kunsthistorica) 11 KBC Rockoxhuis (families in de kunst), 12 KSKA, 31 Sint-Andrieskerk, 33 Sint-Fredeganduskerk, 33 Sint-Jacobskerk, 26 Onze-Lieve-Vrouwekathedraal, 35 Sint-Pauluskerk, 40 Vereniging voor Kruis en Beeld (over adonnabeelden en beeldengroepen van de H. Familie) Triptiek De Heilige Familie van Hendrik van Balen O.L.V. Kathedraal 30

9 O 25. OCW RUST- EN VERZORGINGSTEHUIZEN ANTWERPEN De OCW rusthuizen en RVT-instellingen zijn geïntegreerd in het globale aanbod van ouderenvoorzieningen. De instellingen liggen vaak in woonwijken. Het is dan ook belangrijk dat ze deelnemen aan en zich openstellen voor het wijkgebeuren. GASTRONOIE: AAN TAFEL! FAILIERECEPTEN i.s.m. OCW, cel Culturele en aatschappelijke Ontplooiing Een aantal RVT s heeft aan zijn bewoners tpische familierecepten gevraagd. Hun restaurants maakten hieruit een selectie. Deze recepten worden s middags klaargemaakt en geserveerd: voor de bewoners zelf, hun familie en andere smulpapen. Zo participeren de RVT-bewoners actief aan het erfgoedgebeuren en kunnen ze leuke herinneringen ophalen aan feesten, bijzondere gelegenheden en hun lievelingsrecepten. RESERVATIE: BIJ DE RVT S ZELF RVT ONNIKENHOF: ONNIKENHOFSTRAAT 109, 2040 ANTWERPEN BUS 72, 77, 78 (HALTE ONNIKENHOFSTR) RVT EUROPASQUARE: RUGGEVELDLAAN 26, 2100 DEURNE TRA 24 (HALTE HERENTALSEBAAN) BUS 19 (HALTE EUROPASQUARE) RVT HUIZE BLOEENVELD: KLAPROOSSTRAAT 50, 2610 WILRIJK BUS 27, 18 (HALTE HULSSTRAAT) EN BUS 17, 25, 26 (HALTE BIST, DE KERN) SOCIAAL RESTAURANT DE 7 SCHAKEN VAN SCHOONHOVENSTRAAT 82, 2060 ANTWERPEN TRA 2, 3, 15 (ATRIDPLEIN), 12 (VAN SCHOONHOVENSTRAAT), BUS 72, 77, 78 (HALTE ONNIKENHOFSTR) R 26. ONZE-LIEVE- VROUWEKATHEDRAAL HANDSCHOENARKT, 2000 ANTWERPEN BUS 6/34 (HALTE SUIKERRUI-STEENPLEIN), 18, 25 EN 26 (HALTE GROENPLAATS-POST). TRA 10 EN 11 (HALTE ELKARKT), 4 EN 8 (HALTE GROENPLAATS-POST) Tussen 1350 en 1520 verrees hier de grootste gotische kerk van de Nederlanden. Bij de oprichting van het bisdom Antwerpen in 1559 werd de Onze-Lieve-Vrouwekerk tot kathedraal of bisschopskerk verheven. Ze kwam diverse rampen altijd te boven. RONDLEIDING Rondleidingen i.v.m. de taferelen van de Heilige Familie in de kathedraal, met nadruk op het schilderij van Hendrik van Balen. Familiekunde aan de hand van grafzerken. O 13, 14 EN 15 UUR (DUUR: HALFUUR) OPENDEUR VAN 13 TOT 16 UUR 27. OPENLUCHTUSEU VOOR BEELDHOUWKUNST IDDELHEI IDDELHEILAAN 61, 2020 ANTWERPEN WERPEN.BE BUS 18, 21 EN 27 (HALTE IDDELHEI ZIE- KENHUIS OF LINDENDREEF) Het Openluchtmuseum voor beeldhouwkunst iddelheim bezit een schitterende collectie die een overzicht biedt van de moderne en hedendaagse westerse beeldhouwkunst. OPENDEUR OPEN TUSSEN 10 EN 19 UUR FAILIESPEL O EE TE NEEN Zie usea stad Antwerpen. OPEN TUSSEN 10 EN 19 UUR Triptiek De Heilige Familie van Hendrik van Balen O.L.V. Kathedraal Aan tafel! Familiefeest. Volkskundemuseum enukaart van aria Kockerols bij haar Eerst Communie in Volkskundemuseum FAILIERECEPTEN VAN OA EN OPA Wie kent het niet? Het recept dat van moeder op dochter - voor de volledigheid vermelden we graag ook vader en zoon - wordt doorgegeven? Gerechten voor in de week of voor familiale feesttafels van allerlei slag en soort? Finesses die niemand anders kent? Drie Rust- en Verzorgingstehuizen en één sociaal restaurant van het Antwerpse OCW 25 spreken ter gelegenheid van de Erfgoeddag hun verborgen gastronomisch kapitaal aan. Bewoners van de RVT s diepten familierecepten op uit hun privé-kookboek of uit hun geheugen. En die staan op zondag 18 april 2004 op het menu. De koks van de RVT s toveren ze om tot smakelijke gerechten. En het toppunt is dat iedereen op de Erfgoeddag mee mag aanschuiven: de bewoners, hun familieleden en alle anderen. Proef de smaak van vroeger en laat de herinneringen aan familietaferelen op je afkomen! Voor iedereen toegankelijk. Reserveren is wel noodzakelijk. Bejaard koppel op een bank. Openluchtmuseum voor Beeldhouwkunst iddelheim 31

10 UIT DE FAILIE-ENCYCLOPEDIE Familiehereniging De Antwerpse Julia, zwanger, reist in, 1922 met de stoomboot haar Amerikaanse geliefde achterna. Dat dreigt slecht af te lopen...een verhaal van familiehereniging Tussen pakweg 1850 en 1930 vertrokken er zo n uit de haven van Antwerpen naar de Nieuwe Wereld. Vijftigduizend Belgen, op zoek naar een beter bestaan, weg uit de miserie. Die landverhuizing rukte honderden families uit elkaar. aar niet alle Vlaamse landverhuizers trokken van pure ellende naar Amerika. Soms was Cupido de drijfveer. Zoals bij de Antwerpse Julia Schwalbe, dochter van een Zeeuwse moeder en een Letse vader. Zij vond na W.O. I een baantje bij een Amerikaanse bank. Daar kwam op een mooie dag de knappe Amerikaanse soldaat Henr Cla Bennett voorbij. De twee begonnen een relatie. aar ergens eind 1921, begin 1922 werd de legereenheid waartoe Henr Cla Bennett behoorde, naar Amerika teruggeroepen. Julia beloofde dat ze hem snel achterna zou reizen. Dat gebeurde vroeger dan gedacht, want ze bleek zwanger. Omdat wie in derde klasse reisde als emigrant werd beschouwd en bij aankomst in New York grondig werd gecontroleerd, reisde Julia tweede klasse. Zo zou ze haar bij aankomst niet aan een medisch onderzoek worden onderworpen, waardoor men ook niet zou ontdekken dat ze zwanger was. Zwangere vrouwen (en zeker ongehuwde!) mochten de V.S. niet in! Ze vertrok op 7 maart 1922 met de SS Finland van de Red Star Line. Tijdens de overtocht werd Julia echter zo ziek dat ze werd overgebracht naar de ziekenboeg. Bij de ontscheping in New York geraakte ze daar niet tijdig weg, verzeilde tussen de passagiers uit derde klasse en werd voor controle naar het emigratiecentrum op Ellis Island gebracht. Daar ontdekte men dat ze zwanger was. Julia Schwalbe werd de toegang tot de V.S. ontzegd. In afwachting van haar deportatie werd ze ondergebracht in het hospitaaltje van Ellis Island. Intussen was Henr Cla Bennett gealarmeerd. Pas na een week en met de hulp van enkele hoge Amerikaanse legeromes kon hij zijn Julia vrij krijgen. Kort daarna trouwden ze. Julia beviel van een wolk van een dochter. De familie Bennett ging in New Jerse wonen en kreeg vier kinderen. Julia Schwalbe overleed in 1989 op 88-jarige leeftijd. (Dirk usschoot, journalist-auteur) Veel familieherenigingen liepen faliekant af. Enkele van die verhalen (én het volledige verhaal van Julia Schwalbe!) kunt u lezen in Wij gaan naar Amerika - Landverhuizers naar de Nieuwe Wereld van Dirk usschoot (Lannoo). Wachtzaal in het ontsmettingslokaal van de Red Star Line te Antwerpen met emigranten en hun bagage Nationaal Scheepvaartmuseum RED STAR LINE EORIAL: genealogisch toerisme Het geplande Antwerpse migratiemuseum, voorzien in de gebouwen van de Red Star Line aan de Rijnkaai en de ontevideostraat, zal het verhaal van Julia en de miljoenen andere Europese emigranten vertellen. Net zoals de interesse voor genealogie in het algemeen neemt bij veel mensen ook de belangstelling toe voor de plaatsen waar hun voorouders vandaan komen, hun leven doorbrachten, stierven. Dat leidt tot het zogeheten genealogisch toerisme. Het vroegere emigratiecentrum in New York dat nu omgevormd is tot het Ellis Island useum of Immigration is een van de grootste toeristische trekpleisters in Amerika. Tussen 1850 en 1930 passeerden vele duizenden Duitsers, Hongaren, Oostenrijkers, Polen en Russen langs de gebouwen van de Red Star Line. Hun vele afstammelingen zullen, op zoek naar hun voorouders, opnieuw langs de Rijnkaai moeten passeren. Red Star agazijn aan de Rijnkaai en ontevideostraat, het toekomstige memorial. Erfgoedcel Wij gaan naar Amerika - Landverhuizers naar de Nieuwe Wereld van Dirk usschoot (Lannoo). 32

11 A 28. RIJKSARCHIEF ANTWERPEN DOOR VERSTRAETEPLEIN 5, 2018 ANTWERPEN BUS 6/34, 9 EN 20 (HALTE DRAAKPLAATS) TRA 11 (HALTE DRAAKPLAATS) Deze wetenschappelijke instelling staat in voor het archivalisch erfgoed van overheden, personen en instellingen gevestigd in de provincie Antwerpen. Haar belangrijkste taken zijn toezicht, verwerving, bewaring, ontsluiting, dienstverlening en onderzoek. TENTOONSTELLING EN RONDLEI- DING: EEN SPEURTOCHT NAAR VERRE FAILIE IN HET VERLE- DEN Bezoekers krijgen een kleine rondleiding in de diverse leeszalen als eerste kennismaking met het onderzoek in en op basis van het archivalisch erfgoed. De nadruk valt op het onderzoek naar voorouders: welk archivalisch erfgoed staat ter beschikking om verre familie op te sporen? Hoe gaat dat in het Rijksarchief in zijn werk? In de marge worden enkele leuke en interessante archiefstukken tentoongesteld. VAN 10 TOT 12 UUR EN VAN 13 TOT 18 UUR CADEAU: WAT ZIT ER IN IJN FAILIE? Een handige wegwijzer voor familieonderzoek: voor de speurneuzen. GRATIS, ZIE IN DEZE BROCHURE Sleepschip Stad Lookeren, Aloïs Durick met vrouw en dochter Stephanie. Rijnvaartarchief Albert Verdoren 29. RIJN- EN BINNENVAARTUSEU ANTWERPEN BONAPARTEDOK NIEUWPOORTKADE, 2000 ANTWERPEN BUS 6, 9, 34 EN 36, TRA 4 EN 7 (HALTE SINT-PIETERSVLIET) Het Rijn- en Binnenvaartmuseum is eigenaar van drie oude binnenschepen, waarvan de on désir en de Lionar zijn ingericht als museum en het derde, de Angelo, als café. RONDLEIDING Doorlopend gidsbeurten in het museum. R 30. SAINT BONIFACE ANGLICAN CHURCH GRÉTRYSTRAAT 39, 2018 ANTWERPEN BUS 16 (HALTE ARIALEI) Sleepschip Alice heeft een kustvaarder die verwaaid was op de kop gekregen. Rijnvaartarchief A. Verdoren Familiefoto s St Boniface wordt vaak gefotografeerd bij familiegelegenheden (doopsel, huwelijk). De kerk is ook het bezoeken waard vanwege haar prachtige architectuur in Engelse neogotische stijl en met imposante glasramen. RONDLEIDING Wie de liturgie van de Engelse kerk wil meemaken, is van harte welkom tijdens de gezongen eucharistieviering om uur, waarna voor geïnteresseerden een Albert en Joris Verdoren in de Brabantse Boot. Rijnvaartarchief A. Verdoren Familiefoto s rondleiding wordt georganiseerd. Ook in de namiddag zijn er rondleidingen. O 13, 14, 15, 16 EN 17 UUR Het huwelijkscontract van Kapitein Charles Frachon en Zoë Laussat, dochter van de Antwerpse prefect, dat op 30 september 1811 ondertekend werd door een wel zeer beroemde getuige, keizer Napoleon. Rijksarchief Antwerpen Geruggensteund door de eigen familie en de familie van gelovigen van St Boniface beloven twee jonge mensen elkaar trouw Saint Boniface Church 33

12 UIT DE FAILIE-ENCYCLOPEDIE De maagschap van de Heilige Anna Een ongemeen populair moederthema in de kunst, dat beantwoordde aan middeleeuwse waarden. What s in a word? Het bizar ogende begrip maagschap is eigenlijk gewoon een oud woord voor familie. aag staat nog altijd in Van Dale met de betekenis bloedverwant. De populairste maagschap in de kunst was in de iddeleeuwen ongetwijfeld die van de Heilige Anna, de moeder van aria en grootmoeder van Jezus. Zo werd er verteld dat Anna drie keer trouwde, eerst met Joachim, dan met Cleophas en ten slotte met Salomas. Telkens kreeg ze een dochter die aria genoemd werd. aria trouwde met Jozef, aria Cleophas met Alfeüs en aria Salome met Zebedeüs. En hun zoontjes waren respectievelijk Jezus, de apostelen Jacobus de indere, Simon en Thaddeüs, en Jacobus de eerdere en Johannes de Evangelist. Een zus van Anna was de moeder van Elisabeth, die Johannes de Doper het leven zou schenken. Tegen het eind van de 16 de eeuw verdween het thema plotseling uit de kunst: het Concilie van Trente verbood toen deze uitbeelding van de ooms, tantes en neven van Jezus. Ze was namelijk gebaseerd op verhalen die je niet in de vier evangelies vond, wel in het apocriefe protoevangelie van Jacobus en in de Legenda Aurea, een 13 de -eeuwse verzameling heiligenlevens. In bijna elke Antwerpse kerk vond je wel een voorstelling van deze maagschap. Sommige schilderijen zijn in musea beland, andere hangen vandaag nog in de kerken en kapellen: een doek van aarten Pepijn op het altaar van de Heilige Anna in de Sint-Andrieskerk, een paneel van Frans Floris de Vriendt in de Sint-Annakapel van de Sint-Jacobskerk en een ander in de Sint-Pauluskerk dat wordt toegeschreven aan Frans I of Ambrosius Francken. Anna s populaire maagschap was een perfecte weergave van de familiale idealen van toen. De heilige werd vereerd als de waardige echtgenote, moeder en grootmoeder, die de hele familie in de brede zin samenhoudt. Vandaar dat ze op de schilderijen de centrale plaats toebedeeld krijgt, op dezelfde hoogte als haar dochter aria en haar kleinzoon Jezus, maar enigszins in hun schaduw. De andere dochters staan een trapje lager. En om het een beetje overzichtelijk te houden staan de echtgenoten meestal onmiddellijk achter hun vrouwen, en zitten de kinderen op de schoot van hun moeder. Op andere doeken leert Anna aria lezen of kijkt ze toe bij de opvoeding van haar kleinzoon Jezus. Anna als voorbeeldmoeder die dicht bij het leven van de gewone mensen staat, vind je ook in de beeldhouwkunst: beeldjes van Sint-Anna ten Drieën beelden haar uit in het gezelschap van aria en Jezus. Een ware moedercultus. (Claire Baisier, kunsthistorica) 12 KSKA, 31 Sint-Andrieskerk, 34 Sint-Jacobskerk, 35 Sint-Pauluskerk De Heilig Anna omringd door haar kinderen (waaronder aria) en haar kleinkinderen (waaronder Jezus). (rechts) Heilig aagschap, toegeschreven aan Frans I Francken of Ambrosius Francken, , Sint Pauluskerk. KIK-IRPA, Brussel (links) St.-Jacobskerk, Frans Floris de Vriendt, aagschap van de H. Anna. KIK-IRPA, Brussel 34

Familiekunde. Vlaanderen

Familiekunde. Vlaanderen Familiekunde Vlaanderen Documentatie- en studiecentrum voor familiegeschiedenis Van Heybeeckstraat 3, 2170 Merksem, België +32 (0)3 646 99 88 administratie@familiekunde-vlaanderen.be www.centrumfamiliegeschiedenis.be

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 64 punten

Nadere informatie

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Vastgesteld door het bestuur van de heemkundekring op 9 maart 2015. Wat is het Museum Zwaluws Erfgoed? Het museum Zwaluws Erfgoed is een etnografisch

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Genealogie voor Beginners. Ik wil mijn familiegeschiedenis onderzoeken. Hoe doe ik dat?

Genealogie voor Beginners. Ik wil mijn familiegeschiedenis onderzoeken. Hoe doe ik dat? O C G L Genealogie voor Beginners O C G Ik wil mijn familiegeschiedenis onderzoeken. Hoe doe ik dat? Even voorstellen: Jo Schiffelers, voorzitter Heemkundevereniging Landgraaf L Systemen en termen Genealogie/Stamboom

Nadere informatie

Regionale infosessie Erfgoeddag 2016 Rituelen

Regionale infosessie Erfgoeddag 2016 Rituelen Regionale infosessie Erfgoeddag 2016 Rituelen Erfgoeddag? Erfgoeddag 2016 Rituelen Van idee naar activiteit Hoe inschrijven? Promotiemateriaal Belangrijke data welkomsritueel Rhoussoul, Foto: Cigdem Yuksel,

Nadere informatie

Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST

Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST INTRO Bijna zeven miljoen boeken, miljarden pagina s, honderden miljarden woorden, beelden en ideeën. Eeuwen van onderzoek en werk om ze te begrijpen,

Nadere informatie

Het leven van Petronella Kortenhof (l8 1 1-1885), een Haarlemse vondelinge en inwoonster van Heemstede.

Het leven van Petronella Kortenhof (l8 1 1-1885), een Haarlemse vondelinge en inwoonster van Heemstede. Het leven van Petronella Kortenhof (l8 1 1-1885), een Haarlemse vondelinge en inwoonster van Heemstede. Inleiding Bij het invoeren van een Heemsteedse huwelijksakte van het echtpaar Hooreman-Kortenhof

Nadere informatie

Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31

Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 1 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 3 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 5 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 7 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 8 25-03-10 14:31 Peeters (V2).indd 9 25-03-10

Nadere informatie

MYSTERIES VAN HET VENERABEL

MYSTERIES VAN HET VENERABEL MYSTERIES VAN HET VENERABEL Elke tweede donderdag na Pinksteren viert de Katholieke Kerk Sacramentsdag. Men herdenkt de instelling van de eucharistie, waarbij Jezus Christus zichzelf onder de gedaanten

Nadere informatie

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- )

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Oprichting In 1768 werd het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen officieel opgericht. De aanleiding vormde een initiatief uit Vlissingen tot

Nadere informatie

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS VTO-cultuurvragen Onderstaand zijn de vraagformuleringen zoals gehanteerd in VTO2012 afgedrukt. De respondenten kregen een brief toegestuurd waarin ze uitgenodigd werden om de VTOenquête via het internet

Nadere informatie

Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST

Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST Koninklijke Bibliotheek van België EDUCATIEVE DIENST INTRO No furniture so charming as books, verkondigde de Engelse schrijver Sydney Smith twee eeuwen geleden. Boeken hebben we in de Koninklijke Bibliotheek

Nadere informatie

Maria, de moeder van Jezus

Maria, de moeder van Jezus Maria, de moeder van Jezus Kerstoverdenking Rotary 2014 1. Maria in de kerkgeschiedenis 2. Maria in de Bijbel 3. Boodschap 1. Wees gegroet Wees gegroet Maria, vol van genade. De Heer is met u. Gij zijt

Nadere informatie

Het levensverhaal d.m.v. Stil Leven

Het levensverhaal d.m.v. Stil Leven Het levensverhaal d.m.v. Stil Leven Gegevens team: team: PZE setting: Ziekenhuis adres: OLV Ziekenhuis Campus Asse, Bloklaan 5, 1730 Asse tel.: 02 300 61 11 Projectomschrijving: Titel project: Het levensverhaal

Nadere informatie

DOOR NELE VANHEX EN ADRIANE LEILICH

DOOR NELE VANHEX EN ADRIANE LEILICH VOOR RG 2.3 en 2.4 DOOR NELE VANHEX EN ADRIANE LEILICH INHOUD Woordje van het Huis van het Nederlands en het Red Star Line Museum Doelgroep Doelstelling Lespakket DEEL 1 DEEL 2 INTRODUCTIE: DE GROTE MEERPAAL

Nadere informatie

Het Frans Walkate Archief, de nalatenschap van Henk van Ulsen en een verrassende ontdekking

Het Frans Walkate Archief, de nalatenschap van Henk van Ulsen en een verrassende ontdekking in de etalage Het Frans Walkate Archief, de nalatenschap van Henk van Ulsen en een verrassende ontdekking Op 28 augustus 2009 overleed geheel onverwacht op een logeeradres in Bussum de in 1927 in Kampen

Nadere informatie

Beginnen. met. Genealogie

Beginnen. met. Genealogie Beginnen met Genealogie Wim van t Einde Beginnen met genealogie Veel mensen zijn geïnteresseerd in hun voorouders. Het is voor veel van hen echter lastig om te beginnen. Doordat ze niet weten waar ze

Nadere informatie

Rubens, Van Dyck & Jordaens Vlaamse schilders uit de Hermitage. Dit werkboekje is van:

Rubens, Van Dyck & Jordaens Vlaamse schilders uit de Hermitage. Dit werkboekje is van: Rubens, Van Dyck & Jordaens Vlaamse schilders uit de Hermitage Dit werkboekje is van: Hallo! Je gaat binnenkort op bezoek in het museum Hermitage Amsterdam. Het woord Hermitage spreek je uit als hermitaasje.

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh?

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Soms weten bezoekers ons tijdens rondleidingen te vermelden dat Vincent van Gogh ooit een kamertje bewoonde in hotel Schafrath aan het Park in Nuenen.

Nadere informatie

In het voetspoor van...

In het voetspoor van... In het voetspoor van... Bijbelse figuren en hun levensgeheim voor jongeren van 2 en 3 jaar drs. M. van Campen Zevende druk Zoetermeer Inhoud. Timotheüs - op school bij God 7 2. Adam - een gevallen mens

Nadere informatie

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer WIE ERGENS NAAR TOE WIL, MOET WETEN (ONTDEKKEN) WAAR HIJ VANDAAN KOMT Erfgoededucatie is omgevingsonderwijs: het leren in, van omgeving tot

Nadere informatie

Van Buggenhout-Opstal to the States

Van Buggenhout-Opstal to the States Van Buggenhout-Opstal to the States Ons verhaal begint ergens in de jaren 1800 in de Broekstraat bij de familie Annaert. Het bevolkingsregister uit de Franse tijd (1818) vermeldt hen in het huis nr. 33.

Nadere informatie

Mijn leven geschreven

Mijn leven geschreven Mijn leven geschreven Biedt ondersteuning bij het op papier zetten van uw eigen levensverhaal. Zo blijven uw eigen verhalen bewaard voor uw naasten. woord vooraf 1 Woord vooraf In ieder mens schuilt een

Nadere informatie

Spiekkaart Kunst. Pagina 1 van 5. 1. Over kunst en kunstenaars. U t o p i a r t 2 7 S p i e k k a a r t K u n s t. www.utopiart27.

Spiekkaart Kunst. Pagina 1 van 5. 1. Over kunst en kunstenaars. U t o p i a r t 2 7 S p i e k k a a r t K u n s t. www.utopiart27. Pagina 1 van 5 Spiekkaart Kunst 1. Over kunst en kunstenaars 1.1. Wat is kunst? Wat zijn kunstwerken? Wat is een kunstenaar? Als mensen creatief aan de slag gaan maken ze kunstwerken. Mensen die kunst

Nadere informatie

GENEALOGIE Vroeger de status van de elite, nu de hobby van het volk

GENEALOGIE Vroeger de status van de elite, nu de hobby van het volk GENEALOGIE Vroeger de status van de elite, nu de hobby van het volk Hans Nagtegaal Erfenissen zijn in de loop der eeuwen oorzaak geweest van vele ruzies en zelfs van oorlogen. Wie is familie van wie en

Nadere informatie

Gezinsaanbod. speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg!

Gezinsaanbod. speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg! gezinsactiviteiten Gezinsaanbod speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg! 29 UNIVERSITEITS- BIBLIOTHEEK Mgr. Ladeuzeplein 21 3000 Leuven Universiteitsbibliotheek bib.kuleuven.be

Nadere informatie

Noot 14 Het maken van een levenslijn of familiestamboom, en het verzamelen van materialen.

Noot 14 Het maken van een levenslijn of familiestamboom, en het verzamelen van materialen. Noot 14 Het maken van een levenslijn of familiestamboom, en het verzamelen van materialen. Een levenslijn Tijdens het kennismakingsgesprek of in het eerste themagesprek kunt u met iets bijzonders beginnen:

Nadere informatie

De laatste wens van Maarten Ouwehand

De laatste wens van Maarten Ouwehand De laatste wens van Maarten Ouwehand Een verhalend ontwerp voor CKV waarin leerlingen op school een museum ontwerpen, inrichten en openen. Gemaakt voor en door: Andreas College Katwijk en Bureau voor Educatief

Nadere informatie

Lente Uitstap. Zondag 14 juni Eindhoven. Vrienden van het Stedelijk Museum & Archief Diest. 14 mei 2015

Lente Uitstap. Zondag 14 juni Eindhoven. Vrienden van het Stedelijk Museum & Archief Diest. 14 mei 2015 14 mei 2015 Lente Uitstap Vrienden van het Stedelijk Museum & Archief Diest Zondag 14 juni Eindhoven Wie nu rondkijkt in Eindhoven, kan zich bijna niet voorstellen dat het één van de oudste steden van

Nadere informatie

TANTE BETSIE. Charles & Herman Horsthuis. (Elisabeth Helena Henriëtte Issels) (Arnhem 11 oktober 1885 Haarlem 29 oktober 1943)

TANTE BETSIE. Charles & Herman Horsthuis. (Elisabeth Helena Henriëtte Issels) (Arnhem 11 oktober 1885 Haarlem 29 oktober 1943) Charles & Herman Horsthuis TANTE BETSIE (Elisabeth Helena Henriëtte Issels) (Arnhem 11 oktober 1885 Haarlem 29 oktober 1943) De kunstzinnige familie Issels, waaruit wij mede voortgekomen zijn, telde één

Nadere informatie

Kerken. 1. Sint-Laureins. Sint-Laurentiuskerk

Kerken. 1. Sint-Laureins. Sint-Laurentiuskerk Kerken Het cultureel erfgoed van de gemeente Sint-Laureins wordt weerspiegeld in de vele kerken die onze gemeente rijk is. In elke kerk is er een folder te bekomen met heel wat kunsthistorische informatie.

Nadere informatie

Stadswandeling. Kruispoort

Stadswandeling. Kruispoort Brugge Brugge is de hoofdstad van de provincie West-Vlaanderen. De gemeente telt bijna 117.000 inwoners. Ongeveer 20.000 daarvan wonen in het historisch centrum. In 2002 was Brugge Culturele hoofdstad

Nadere informatie

Najaar uitstap LEUVEN, stad aan de Dijle zaterdag 10 oktober 2015

Najaar uitstap LEUVEN, stad aan de Dijle zaterdag 10 oktober 2015 Najaar uitstap LEUVEN, stad aan de Dijle zaterdag 10 oktober 2015 Op zaterdag 10 oktober 2015 organiseert de Vriendenkring een rondleiding in de universiteitsstad Leuven. Je hoeft niet steeds ver te reizen

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Ouders eindigen na bezoek in de museumwinkel. Tot slot krijgen de ouders op vertoon van hun entreekaartje een hapje en drankje.

Ouders eindigen na bezoek in de museumwinkel. Tot slot krijgen de ouders op vertoon van hun entreekaartje een hapje en drankje. Nieuwsbrief Nummer 11 jaargang 6 ALGEMEEN Agenda Activiteiten Wat hebben we komende tijd voor de kinderen in petto: 25 april - Duinendag/Koningsspelen voor de groepen 3 t/m 8 - Sport voor kleuters 13-23

Nadere informatie

Warder in Gevelstenen. De oude huizen van Warder met hun gevelstenen

Warder in Gevelstenen. De oude huizen van Warder met hun gevelstenen Warder in Gevelstenen De oude huizen van Warder met hun gevelstenen Warder in Gevelstenen Een aantal oude huizen en boerderijen van Warder zijn voorzien van een gevelsteen. Hierop staat aangegeven wanneer

Nadere informatie

Preek 8 mei 2016 met Hemelvaart afbeeldingen

Preek 8 mei 2016 met Hemelvaart afbeeldingen Lieve gemeente, Afgelopen donderdag was het Hemelvaartsdag. Een feest waar we ons als vrijzinnigen niet zo heel veel bij voor kunnen stellen. Wat moeten we van dit verhaal nog geloven en wat heeft het

Nadere informatie

doekaart: HET MUSEUM (afspraken)

doekaart: HET MUSEUM (afspraken) doekaart: HET MUSEUM (afspraken) doekaart: HET MUSEUM (afspraken) Een museum is een plek waar kunst bewaard wordt en getoond. Aan de muur hangen schilderijen, in vitrines liggen voorwerpen en op sokkels

Nadere informatie

Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken

Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken Plaats: Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Datum: 21 maart 2013 Om de twee maanden organiseert het Fonds Vrijetijdsparticipatie een themanamiddag

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Inleiding op het lespakket. Blz. 3. Het verhaal van Musa Blz. 4. Even voorstellen, Inleiding op Musa in de klas. Blz. 5

Inleiding op het lespakket. Blz. 3. Het verhaal van Musa Blz. 4. Even voorstellen, Inleiding op Musa in de klas. Blz. 5 Musa Inhoud Inleiding op het lespakket. Blz. 3 Het verhaal van Musa Blz. 4 Even voorstellen, Inleiding op Musa in de klas. Blz. 5 Het koffertje ontdekken. Blz. 6 en 7 Inhoud koffertje. Blz. 8 en 9 2 Inleiding

Nadere informatie

Voorbereidende les bij:

Voorbereidende les bij: Voorbereidende les bij: 1 U heeft een bezoek aan de tentoonstelling 24 uur met Willem in het Nationaal Archief gepland. Wij verheugen ons op uw komst, u bent van harte welkom! Om uw bezoek aan het Nationaal

Nadere informatie

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI VERHALEN RONDLEIDINGEN FORT DE SCHANS WORKSHOPS 2015 ARCHEOLOGIE ONDER WATER KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI Kaap Skil, de Vuurtoren, de Oudheidkamer en Ecomare zijn onderdeel van Stichting Texels

Nadere informatie

Cultuurplan basisschool De Regenboog

Cultuurplan basisschool De Regenboog Cultuurplan basisschool De Regenboog (2015-2016) Dukdalf 28 3961 LA Wijk bij Duurstede 1 Dit beleidsplan omvat de volgende punten: Wat is onze visie op cultuur? Wat willen we dit jaar veranderen? Hoe pakken

Nadere informatie

150 jaar Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas (K.O.K.W.)

150 jaar Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas (K.O.K.W.) 150 jaar Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas (K.O.K.W.) 1861-2011 1 2 3 4 WERKING VAN DE K.O.K.W. 1861: oprichting K.O.K.W. is op één na oudste geschiedkundige vereniging van Vlaanderen

Nadere informatie

Vroeger en Nu. Reeks met getuigenissen over het verleden van het Waasland

Vroeger en Nu. Reeks met getuigenissen over het verleden van het Waasland Vroeger en Nu Reeks met getuigenissen over het verleden van het Waasland De Erfgoedcel Waasland maakt deel uit van het Intergemeentelijk Samenwerkingsverband van het Land van Waas (I.C.W.) en wordt ondersteund

Nadere informatie

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje.

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje. Onderwijs Schooltje Lhee in het Openluchtmuseum Het schoolgebouwtje dat in het Openluchtmuseum staat, is een dorpsschooltje uit Lhee (Drenthe). De inwoners van Lhee hadden die speciaal gebouwd in de 18e

Nadere informatie

Parochiearchieven? Het bewaren waard!

Parochiearchieven? Het bewaren waard! Parochiearchieven? Het bewaren waard! Parochiearchieven? Het bewaren waard! 1. Waarom moet ik het archief van mijn parochie bewaren? Parochiearchieven verdienen om meer dan één reden onze zorg. Allereerst

Nadere informatie

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl Lieve kinderen? In heel veel schilderijen en beelden van het Bonnefantenmuseum staan kinderen afgebeeld: kleine, grote, mooie, witte, eenzame en gezellige kinderen. Sterker nog, de naam van het museum

Nadere informatie

De Kunst van het Ondernemen. Boekhandel Voorhoeve, Amin Usman & Kunstenaar Elganan Jelsma 2014 BLOG door ELGANAN

De Kunst van het Ondernemen. Boekhandel Voorhoeve, Amin Usman & Kunstenaar Elganan Jelsma 2014 BLOG door ELGANAN De Kunst van het Ondernemen Boekhandel Voorhoeve, Amin Usman & Kunstenaar Elganan Jelsma 2014 BLOG door ELGANAN Voorjaar 2014: Start van een nieuw Kunstproject Woensdag 5 maart 2014 Na een paar mails te

Nadere informatie

Rembrandt van Rijn. Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren.

Rembrandt van Rijn. Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren. Rembrandt van Rijn Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren. Rembrandt is op 15 juli 1606 in Leiden geboren. Rembrandt zijn vader was eigenaar van een molen. Die molen was niet bewoonbaar. Hun huis stond

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B Leydse Weelde Marie de Brimeu - B Welkom in Museum Boerhaave. Je gaat de tentoonstelling Leydse Weelde Groene ontdekkingen in de Gouden Eeuw bekijken. Met groene ontdekkingen worden natuurlijk planten

Nadere informatie

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1 2? 66 Introductie Dit hoofdstuk gaat over de vroege middeleeuwen. De middeleeuwen zijn namelijk op te delen in drie delen: de vroege, hoge en late middeleeuwen. De vroege middeleeuwen beginnen rond het

Nadere informatie

LESMAP CONTACT LOCATIE. Lees verder meer:

LESMAP CONTACT LOCATIE. Lees verder meer: LESMAP Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 1ste en 2de leerjaar. p de archeologische site Hoge Wal ligt een grote berg aarde. Deze berg zou zoveel kunnen zijn:

Nadere informatie

aan de slag met archief en documentatie lessenreeks over archief- en documentatiebeheer voor de lokale erfgoedhouder

aan de slag met archief en documentatie lessenreeks over archief- en documentatiebeheer voor de lokale erfgoedhouder aan de slag met archief en documentatie lessenreeks over archief- en documentatiebeheer voor de lokale erfgoedhouder Steeds meer mensen in Vlaanderen zijn geboeid door geschiedenis en erfgoed. Er wordt

Nadere informatie

Project Gouvernementsarts in Nederlands- Indie (werktitel)

Project Gouvernementsarts in Nederlands- Indie (werktitel) Project Gouvernementsarts in Nederlands- Indie (werktitel) Getekend en gefotografeerd dagboek van Annie Wijers-van Puffelen, kinderarts in Indonesië van 1930-1952. Een uniek ego-document van een onafhankelijke,werkende

Nadere informatie

Gezelligheid op Vriezenhuis

Gezelligheid op Vriezenhuis Gezelligheid op Vriezenhuis In het natuurrijke Winterswijk Woold wonen Ineke Esselink-Prakke (70) en haar man Jan Esselink (84) op Landgoed Vriezenhuis. De voorname villa is ingericht voor logies en in

Nadere informatie

Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande

Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande Drie schilderijen in de consistorie te Oudelande Sinds jaar en dag hangen er in de consistorie van de kerk te Oudelande drie schilderijen, twee panelen en een doek. De panelen stellen een gezicht op Oudelande

Nadere informatie

Koningsstraat 20. Brussel

Koningsstraat 20. Brussel Koningsstraat 20 Brussel De Koningsstraat nr. 20 is gelegen in de nabijheid van het Koninklijk Paleis en het Parlement in Brussel. Hier zijn de Directie en enkele afdelingen van de bank gevestigd en op

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Bijbelse symboolpanelen

Bijbelse symboolpanelen Bijbelse symboolpanelen Bijbelverhalen lees je niet op dezelfde manier als een krantenartikel, een geschiedenisboek, een liefdesbrief of een gedicht. Toen men deze verhalen opschreef, maakten de schrijvers

Nadere informatie

Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Persconferentie Museum aan de Stroom (MAS)

Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Persconferentie Museum aan de Stroom (MAS) Woensdag 4 mei 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Persconferentie Museum aan de Stroom (MAS) (enkel het gesproken woord telt) Dames en heren, Bij het

Nadere informatie

U zult genieten van uw bezoek aan de bezoekersmijn Fell! Bezoekersmijn Fell

U zult genieten van uw bezoek aan de bezoekersmijn Fell! Bezoekersmijn Fell Bezoekersmijn Fell een plaats waar geschiedenis tot leven komt een plaats vol liefde voor de natuur een plaats vol plezier een plaats waar jong en oud elkaar ontmoeten U zult genieten van uw bezoek aan

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2015/2016

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. basisonderwijs 2015/2016 Ontdek ons zoute DNA Zonder de scheepvaart geen Nederland basisonderwijs 2015/2016 Welkom in het scheepvaartmuseum amsterdam Ontdek Het leven aan boord van verschillende schepen, doe mee aan het havenspel

Nadere informatie

Gouden Tijden, Zwarte Bladzijden

Gouden Tijden, Zwarte Bladzijden Gouden Tijden, Zwarte Bladzijden Boekenweek Quiz 16 t/m 24 maart 2013 In het kader van de Boekenweek hebben wij deze quiz voor u samengesteld. Leer meer over de Gouden Eeuw van Alkmaar aan de hand van

Nadere informatie

Kom tot ons, de wereld wacht. Kalender voor Advent en Kerst 2013

Kom tot ons, de wereld wacht. Kalender voor Advent en Kerst 2013 Kalender voor Advent en Kerst 2013 Kom tot ons, de wereld wacht Deze adventskalender heeft de vorm van een wereldbol. Want Jezus is de Redder voor de hele wereld. De meeste voorouders van Jezus kwamen

Nadere informatie

Theodoor van Thulden ('s-hertogenbosch 1606 - 's-hertogenbosch 1669)

Theodoor van Thulden ('s-hertogenbosch 1606 - 's-hertogenbosch 1669) De barok (1600 1720) In de noordelijke Nederlanden vormde de rijke stedelijke burgerij de belangrijkste groep opdrachtgevers. Zij schilderden vooral onderwerpen uit het dagelijks leven en de natuur: landschappen,

Nadere informatie

Auke en Wiesje Bult-Vreugde

Auke en Wiesje Bult-Vreugde Archiefnummer 0732 Inventaris van het archief van Auke en Wiesje Bult-Vreugde 1953-1984, met hiaten Karlijn de Jong Den Haag 2010 INHOUD 1 Inleiding 1.1 Schenking en verantwoording van de inventarisatie

Nadere informatie

Utrecht, Met recht een kinderstad!

Utrecht, Met recht een kinderstad! Werkboek Utrecht, Met recht een kinderstad! Stadsdag op 2 juni Doe mee! Op 2 juni vieren we de Stadsdag van Utrecht. Dit is de datum waarop Utrecht in 1122 Stadsrechten kreeg, dus eigenlijk de verjaardag

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

Rembrandt en de Bijbel

Rembrandt en de Bijbel Rembrandt en de Bijbel POSE CHRISTENDOM HAV0/VWO 4 - CSG CALVIJN GODSDIENST De profetie van Simeon aan Maria olieverf op paneel (55 44 cm) 1628 Kunsthalle, Hamburg - Duitsland 1 Wat gaan jullie doen? Als

Nadere informatie

Voorstelling project Het geheugen van de sport door Bregt Brosens, Sportimonium

Voorstelling project Het geheugen van de sport door Bregt Brosens, Sportimonium Voorstelling project Het geheugen van de sport door Bregt Brosens, Sportimonium Op 16 oktober 2015 ging dit project officieel van start met een symposium. Dit is de volledige tekst bij de presentatie van

Nadere informatie

Musea en erfgoed in Kortrijk. Aanbod voor scholen 2009-2010. secundair onderwijs

Musea en erfgoed in Kortrijk. Aanbod voor scholen 2009-2010. secundair onderwijs Musea en erfgoed in Kortrijk Aanbod voor scholen 2009-2010 secundair onderwijs Aanbod voor het secundair onderwijs Het museum als ideale leerplek Kortrijk heeft drie stedelijke musea die zeker ook jongeren

Nadere informatie

NIEUWS. Nieuwsbrief december 2015 44. Beste lezer, Erfgoeddag 2016: Rituelen

NIEUWS. Nieuwsbrief december 2015 44. Beste lezer, Erfgoeddag 2016: Rituelen Erfgoedcel Mijn-Erfgoed E.Coppéelaan 87 3600 Genk Nieuwsbrief december 2015 44 NIEUWS Beste lezer, Hierbij vinden jullie de laatste nieuwsbrief van 2015. We hebben weer heel wat interessante nieuwtjes

Nadere informatie

Hoogstraten in de middeleeuwen en de nieuwe tijd

Hoogstraten in de middeleeuwen en de nieuwe tijd Hoogstraten in de middeleeuwen en de nieuwe tijd Sla dit document eerst in je persoonlijke map op en begin er dan in te werken! NAAM: KLAS: 1. Chronologisch bakenen we twee perioden af. De middeleeuwen

Nadere informatie

binnenkijken BINNEN KIJKEN BIJ DE UNIEKE SCHATJES-VILLA IN BREDA Interieurtrends doen ons niets, wij hebben liever onze eigen stijl in huis

binnenkijken BINNEN KIJKEN BIJ DE UNIEKE SCHATJES-VILLA IN BREDA Interieurtrends doen ons niets, wij hebben liever onze eigen stijl in huis binnenkijken BINNEN KIJKEN BIJ DE UNIEKE SCHATJES-VILLA IN BREDA Interieurtrends doen ons niets, wij hebben liever onze eigen stijl in huis 12 De schitterende witte villa aan de Dr. Batenburglaan in Breda

Nadere informatie

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Staden voor de oorlog STA_07 De Speyhoek in Staden, voor de oorlog. Iedereen komt naar buiten voor de fotograaf. Moeders met lange rokken en grote schorten, vaders

Nadere informatie

Het sacrament van. De ziekenzalving. Sacramenten

Het sacrament van. De ziekenzalving. Sacramenten Het sacrament van De ziekenzalving Sacramenten Sacramenten In de Bijbel Deze geloofsboekjes gaan over de zeven sacramenten. Sacramenten zijn tekens, in woord en gebaar, die we in Jezus Naam in de gemeenschap

Nadere informatie

DE FAMILIE VAN LOON 130 _

DE FAMILIE VAN LOON 130 _ DE FAMILIE VAN LOON Mooi idee: je familie en huis jarenlang laten portretteren door schilders en fotografen. De roemrijke familie Van Loon uit Amsterdam deed dat. De indrukwekkende stapel familieportretten

Nadere informatie

FAMILIES EN KINDEREN 2012 2013 G R O E N E R U I T E R O P B L A U W P A A R D AMSTERDAM STEDELIJK MUSEUM WAT IS BEWEGING?

FAMILIES EN KINDEREN 2012 2013 G R O E N E R U I T E R O P B L A U W P A A R D AMSTERDAM STEDELIJK MUSEUM WAT IS BEWEGING? STEDELIJK MUSEUM FAMILIES EN KINDEREN 2012 2013 G R O E N E R U I T E R O P B L A U W P A A R D WAT IS BEWEGING? AMSTERDAM WELKOM! Het Stedelijk, Nederlands grootste museum voor moderne en hedendaagse

Nadere informatie

Persbericht. Rubens: schetsen en zilverwerk! 25 september 2014

Persbericht. Rubens: schetsen en zilverwerk! 25 september 2014 Persbericht 25 september 2014 Rubens: schetsen en zilverwerk! De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België verwelkomen twee uitzonderlijke zilverstukken geïnspireerd door Rubens. Deze bruikleen

Nadere informatie

1. Voorwoord. 2. Terugblik

1. Voorwoord. 2. Terugblik v 2012 Inhoudsopgave 1. Voorwoord 2. Terugblik 3. Bijdrage aan het museum 4. Financiële verslaglegging 5. Doelstelling vrienden van museum Jan van der Togt Voorwoord 1. Voorwoord Het afgelopen jaar trok

Nadere informatie

Guido & Cordelia. persdossier. Originele Gezellehandschriften uit de schenking van het Guido Gezellegenootschap

Guido & Cordelia. persdossier. Originele Gezellehandschriften uit de schenking van het Guido Gezellegenootschap persdossier Guido & Cordelia Originele Gezellehandschriften uit de schenking van het Guido Gezellegenootschap tentoonstelling 14/09/2013 > 19/01/2014 Gezellemuseum, Rolweg 64, 8000 Brugge info: www.museabrugge.be

Nadere informatie

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN

Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Geschied- en Heemkundige Kring vzw PEPIJN@LANDEN Secretariaat/Documentatiecentrum: Bezoekerscentrum Rufferdinge Molenberg 4 3400 Landen Tel. 011 88 34 68 Fax 011 83 27 62 info@ghklanden.be www.ghklanden.be

Nadere informatie

SALUUT! LESMAP. Droomedaris-Rex Mellaertsstraat 16 2140 Borgerhout

SALUUT! LESMAP. Droomedaris-Rex Mellaertsstraat 16 2140 Borgerhout SALUUT! LESMAP Droomedaris-Rex Mellaertsstraat 16 2140 Borgerhout 1 SALUUT! is een voorstelling met Sophie Derijcke, Saskia Thijs en Trijn Janssens tekst: regie: spel: poppen: muziek: kostuums: decorontwerp:

Nadere informatie

Rondrit naar Groede 94.99 km

Rondrit naar Groede 94.99 km Rondrit naar Groede 94.99 0 2.04 0 Lissewege Het zeer landelijke Lissewege hoort sinds de gemeentefusies bij Brugge. De naam van het dorp duikt op in de 11de eeuw en zou afkomstig kunnen zijn van 'liswega',

Nadere informatie

Eerst gingen wij naar het stadhuis. Daar gaf de gids ons een lange uitleg over alles wat er mee temaken had.

Eerst gingen wij naar het stadhuis. Daar gaf de gids ons een lange uitleg over alles wat er mee temaken had. Eerst gingen wij naar het stadhuis. Daar gaf de gids ons een lange uitleg over alles wat er mee temaken had. Het stadhuis heeft 236 grote beelden. Die beelden gaan over de bijbel en staan op een sokkel,

Nadere informatie

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje Een processie is een godsdienstige plechtigheid in de vorm van een optocht van geestelijken en gelovigen. Een processie zorgt voor een gevoel van samen horen omdat ze mensen verenigt. 1 4 Rond Sint-Macharius

Nadere informatie

1. Inleiding 3 2. Waarom heb ik voor deze verzameling gekozen? 3 3. Foto s verzameling 4

1. Inleiding 3 2. Waarom heb ik voor deze verzameling gekozen? 3 3. Foto s verzameling 4 Inhoudsopgave Pagina: 1. Inleiding 3 2. Waarom heb ik voor deze verzameling gekozen? 3 3. Foto s verzameling 4 3.1. 9 september: Huisduinen, Donkere Duinen 4 3.2. 20 september: Donkere Duinen 5 3.3. 27

Nadere informatie

Oefenen in gehoorzaamheid

Oefenen in gehoorzaamheid LES Oefenen in gehoorzaamheid Sabbat Doe Lees om te beginnen Efeziers 6. Stel je eens voor dat je geen keus had over wanneer je opstond 's morgens, geen keus over wat je at of waar je naar toe ging of

Nadere informatie

Gerecht van je keuze. Kaarten op tafel. Hartstochten en verlangens. Uit je eigen keuken. Om aan te proeven. je eigen onderwerp

Gerecht van je keuze. Kaarten op tafel. Hartstochten en verlangens. Uit je eigen keuken. Om aan te proeven. je eigen onderwerp Uit je eigen keuken Gerecht van je keuze je eigen onderwerp We gaan rond de tafel met elkaar in gesprek over dat onderwerp dat jij graag aan wil kaarten in gezelschap van een groep vrienden en bekenden

Nadere informatie

DE KASTANJEKRANT. De allereerste Kastanjekrant! INHOUD NOVEMBER 2012. Activiteitenkalender 2-3. Achter de schermen 4. Welkom nieuwe Elise & Agnes!

DE KASTANJEKRANT. De allereerste Kastanjekrant! INHOUD NOVEMBER 2012. Activiteitenkalender 2-3. Achter de schermen 4. Welkom nieuwe Elise & Agnes! DE KASTANJEKRANT NOVEMBER 2012 De allereerste Kastanjekrant! Er is lang over nagedacht en hard aan gewerkt maar met veel trots stellen we u de allereerste editie van onze Kastanjekrant voor! Bij het begin

Nadere informatie

DE OUDSTE GENERATIES VAN HET KAMPER REGENTENGESLACHT VAN INGEN

DE OUDSTE GENERATIES VAN HET KAMPER REGENTENGESLACHT VAN INGEN DE OUDSTE GENERATIES VAN HET KAMPER REGENTENGESLACHT VAN INGEN door K. Schilder en H.J. van Ingen Van het begin van de 15e eeuw tot ongeveer het midden van de 1ge eeuw hebben regelmatig leden van het geslacht

Nadere informatie

Soirée Lamot - Relieken. Echt of vals? 2

Soirée Lamot - Relieken. Echt of vals? 2 Soirée Lamot - Relieken. Echt of vals? 2 Relieken. Echt of vals? Mark Van Strydonck Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium Samenvatting Heiligen en heiligenlevens hebben een diepe stempel gedrukt

Nadere informatie