Evaluatierapport Risicobeheersing en bestuurlijke communicatie biogasveiligheid Neem het zekere, voor het onzekere

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Evaluatierapport Risicobeheersing en bestuurlijke communicatie biogasveiligheid 2005-2014. Neem het zekere, voor het onzekere"

Transcriptie

1 Evaluatierapport Risicobeheersing en bestuurlijke communicatie biogasveiligheid Neem het zekere, voor het onzekere versie: 17 maart 2015

2 Overzicht vier slibgistingsinstallaties Vechtstromen Emmen Enschede Hengelo Goor Opsteller: Opdrachtgevers: drs. J.W. ten Klooster (controller) dr. S.M.M. Kuks en drs. O. Dijkstra

3 Inhoudsopgave 1. Samenvatting en leeswijzer Onderzoeksopdracht Aanleiding voor het onderzoek Onderzoeksvragen Onderzoeksmethodiek Ontstaansgeschiedenis, onderhoudsregimes en keuzes bij vervangingsinvesteringen Ontstaansgeschiedenis vier rwzi s met slibvergisting Afweging temporiseringen investeringen Onderhoudsregimes Wet- en regelgeving rondom biogasveiligheid Arbo-beleid Stelsel van audits en kwaliteitscriteria Waterschap Velt en Vecht t/m Waterschap Regge en Dinkel t/m Waterschap Vechtstromen Korte beschouwing over arbozorgsystemen versus externe audits Conclusies en aanbevelingen Doorvertaling landelijke leerpunten explosie rwzi Raalte Explosie rwzi Raalte en landelijke leerpunten Doorvertaling leerpunten waterschap Velt en Vecht t//m Doorvertaling leerpunten waterschap Regge en Dinkel t//m Landelijke bijeenkomsten biogasveiligheid Doorvertaling leerpunten waterschap Vechtstromen Conclusies en aanbevelingen Rolverdeling opdrachtgever- en opdrachtnemerschap Rolverdeling waterschap Velt en Vecht Rolverdeling waterschap Regge en Dinkel Rolverdeling waterschap Vechtstromen vanaf 2014/ Cultuur Conclusies en aanbevelingen... 75

4 7. Bestuurlijke communicatie Bestuurlijke communicatie 2005 t/m 2012 Velt en Vecht Bestuurlijke communicatie 2005 t/m 2012 Regge en Dinkel Bestuurlijke communicatie vanaf 21 oktober 2012 t/m Bestuurlijke communicatie 2014 Vechtstromen Conclusies en aanbevelingen Maatregelen toekomstige veiligheid Veiligheidscultuur Bestuurlijke randvoorwaarden Organisatorische randvoorwaarden Technische randvoorwaarden Arbozorgsysteem / Veiligheidsbeheerssysteem / Inspecties Permanente kennisontwikkeling Bijlage 1: Lijst met geïnterviewden Bijlage 2: Veiligheidsbeheerssysteem biogasveiligheid Bijlage 3: Feitenoverzicht evaluatie biogasveiligheid

5 Overzicht afkortingen Afkorting Omschrijving Arbo Arbeidsomstandigheden As built De uiteindelijke overzichtstekening van leidingwerk en instrumenten in een procesinstallatie (zoals daadwerkelijk is gerealiseerd) ATEX ATmosphères EXplosibles ATEX-richtlijn Europese veiligheidsrichtlijn op het gebied van explosiegevaar BBZ Afdeling: Beleid en Beheer Zuiveren (WRD t/m 2013) BHV BedrijfsHulpVerlening BVR Bestuurlijk VoortgangsRapport BWK Eenheid Beheer WaterKeten (WVS: 2014) CE-markering CE staat voor: Conformité Européenne (= in overeenstemming met Europese normen) DVO DienstVerleningsOvereenkomst EVD ExplosieVeiligheidsDocument GMB Groep Midden Betuwe (slibverwerking t.b.v. waterschap V&V) HAZOP HAZard OPerability studie: Dit betreft een risico-analyse bij het ontwerp IiP Investors in People INK Instituut Nederlandse Kwaliteit ISO Internationale Organisatie voor Standaardisatie KAM Kwaliteit, Arbo, Milieu KIWA onafhankelijke organisatie die hooggekwalificeerde certificering verzorgt KMD KwartierMakersDirectie (directieoverleg 2012/2013 in aanloop naar fusie) LEL Lowest Explosion Level (laagste explosiegrens) MgCl Magnesium Chloride MJA3 MeerJarenAfspraak energie-efficiency verbetering MT Management Team N Stikstof NAM Nederlandse Aardolie Maatschappij NEN Nederlands Normalisatie-instituut: Het nationale orgaan dat de ISO-standaarden en Nederlandse uitgaven daarvan in beheer heeft NPR Nederlandse Praktijk Richtlijn OHSAS Occupational Health and Safety Assessment Series P Fosfor P&ID Piping & instrumentation diagram: De theoretische overzichtstekening van leidingwerk en instrumenten in een procesinstallatie (bij ontwerp) PPOB Eenheid Primair Proces Ondersteunende Beheerdiensten (WVS: 2014) PTO Afdeling: Projecten, Technologie & Onderhoud (WRD t/m 2013) RI&E Risico-Inventarisatie en -Evaluatie RWZI RioolWaterZuiveringsInstallatie SGT SlibGistingsTank SIL Safety Integrity Level: ter borging van veiligheidskritische systemen SNB NV Slibverwerking Noord Brabant TDH Thermische Druk Hydrolyse (nieuwe techniek die wordt toegepast bij energiefabriek Hengelo) TRA Taak-Risico-Analyse UEL Upper Explosion Level (bovenste explosiegrens) VBS Veiligheidsbeheerssysteem VCA VCA = Veiligheid Gezondheid en Milieu (VGM) Checklist Aannemers V&V Waterschap Velt en Vecht VvZB Vereniging van Zuiveringsbeheerders (afdelingshoofden zuiveren) WKK's Warmte Kracht Koppelingen: (Gasmotoren die biogas omzetten in warmte en elektriciteit) WRD Waterschap Regge en Dinkel WVS Waterschap Vechtstromen W&W Eenheid Waterzuivering en Waterbeheersing (V&V t/m 2013)

6

7 1. Samenvatting en leeswijzer 1.1 Samenvatting In dit hoofdstuk wordt een samenvatting gegeven van de belangrijkste conclusies en aanbevelingen uit dit evaluatierapport Risicobeheersing en bestuurlijke communicatie biogasveiligheid Deze evaluatie heeft als ondertitel meegekregen Neem het zekere voor het onzekere. Want voor een veilige werkomgeving voor medewerkers op de rioolwaterzuiveringen met een slibgistingsinstallatie is het belangrijk dat bestuur, management en medewerkers op basis van dit uitgangspunt handelen. Wat zijn slibgistingsinstallaties? Na de zuivering van het rioolwater blijft slib als restproduct over. Slibgistingsinstallaties reduceren deze hoeveelheden slib via een proces van vergisting. Dit scheelt transport- en slibverwerkingskosten. Bij de vergisting van slib komt biogas vrij dat wordt gebruikt om energie op te wekken. Biogas is explosief en brandbaar en dat maakt dat ten behoeve van een veilige werkomgeving, aandacht voor veiligheidsaspecten belangrijk is. Aanleiding voor dit evaluatie-onderzoek In het tweede kwartaal van 2014 zijn verbeteringen gereedgekomen aan de drie slibgistingsinstallaties op onze rioolwaterzuiveringen in Enschede, Hengelo en Goor. In de commissie Waterketen is in juni 2014 door het dagelijks bestuur aangegeven dat daarmee voor deze drie installaties de belangrijkste maatregelen waren getroffen en dat in Emmen de situatie in 2013 reeds op orde was. Eerder was al toegezegd om eind 2014 een totale systeemaudit uit te voeren voor alle vier slibgistingsinstallaties van waterschap Vechtstromen. Dit is gebeurd via het interne onderzoek Inventarisatie biogasveiligheid (met inschakeling van een externe deskundige). Bij dit onderzoek bleek in augustus 2014 dat op de rioolwaterzuivering in Emmen de technische staat van de slibgistingsinstallatie en de bijbehorende administratie niet volledig aan de wettelijke vereisten voldeden. Volgend hierop is door het dagelijks bestuur opdracht gegeven maatregelen te treffen teneinde veiligheidsrisico s uit te sluiten en is de biogasproductie op de rioolwaterzuivering in Emmen afgebouwd en tijdelijk stilgelegd. Daarnaast is gebleken dat ook voor de andere drie installaties (Enschede, Hengelo en Goor) er een noodzaak was tot aanvullende veiligheidsmaatregelen. Voor alle vier locaties geldt daarmee dat er in juni 2014 (gedeeltelijk) onjuiste constateringen zijn gedaan over het op orde zijn van deze installaties. Mede op initiatief van de fractie Bedrijven (en ondersteund door de andere fracties) is in september 2014 besloten tot een evaluatie van de organisatorische aspecten van risicobeheersing en bestuurlijke communicatie rondom biogasveiligheid bij waterschap Vechtstromen en haar rechtsvoorgangers. Het doel van deze evaluatie is om intern leerpunten te genereren voor zowel de bedrijfsvoering als in de bestuurlijke communicatie. Het uiteindelijke effect hiervan is een veilige werksituatie voor medewerkers op de zuiveringen met slibgistingsinstallaties te borgen. Voor de onafhankelijkheid van het onderzoek is gekozen om de voorzitter en de secretaris-directeur opdrachtgevers te laten zijn. Hoofdconclusies De hoofdconclusies vanuit dit evaluatie-onderzoek voor de vier slibgistingsinstallaties zijn dat: 1. aan de onjuiste constatering voor Emmen verschillende redenen ten grondslag liggen, namelijk: een focus bij bestuur en management op de oplossing van technische problemen met de installatie (mede ingegeven door sterke bestuurlijke druk op efficiency), in combinatie met een onvoldoende geactualiseerd inzicht in de risico s, een in 2013 uitgevoerd onderzoek naar de technische integriteit van de slibgistingsinstallatie Emmen dat meer diepgang had moeten hebben, onvoldoende borging van technische verbetermaatregelen uit het verleden, alsmede nieuwe veiligheidsinzichten vanuit het in het derde kwartaal 2014 uitgevoerde interne onderzoek Inventarisatie biogasveiligheid ; 2. de (gedeeltelijk) onjuiste constateringen voor Enschede, Hengelo en Goor worden veroorzaakt door: de temporisering eind 2013 van eerder geïnventariseerde veiligheidsmaatregelen, in combinatie met onduidelijkheden over de taakverdeling tussen beheer en onderhoud (met als gevolg dat aanbevelingen uit eerdere inspectierapporten niet volledig zijn ingevuld) en nieuwe veiligheidsinzichten vanuit het in het derde kwartaal 2014 uitgevoerde interne onderzoek Inventarisatie biogasveiligheid. 7

8 Wat valt uit het verleden te leren en wat is al geborgd qua biogasveiligheid bij Vechtstromen? a. Borging veiligheidseisen in de organisatie (sturing) De risicobeheersing biogasveiligheid behoort in vier stappen op papier georganiseerd te zijn via: 1. een HAZOP (= HAZard OPerability studie): Dit betreft een risico-analyse bij het ontwerp van de installatie, zodat dan al rekening kan worden gehouden met explosiegevaar; 2. een SIL-classificatie (= Safety Integrity Level): ter borging van de veiligheidskritische systemen; 3. daaruit volgt dan een verdiepende RI&E (= Risico Inventarisatie & Evaluatie); 4. en als sluitstuk daarop volgt dan het EVD (= het ExplosieVeiligheidsDocument). Al onze vier slibgistingsinstallatie voldoen niet aan de administratieve veiligheidsrichtlijnen dat hiervoor een HAZard Operability studie en Safety Integrity Level is opgesteld. In het eerder uitgevoerde onderzoek Inventarisatie biogasveiligheid is nagegaan in hoeverre dit daadwerkelijk noodzakelijk is, met als conclusies: voor Enschede en Goor geven de ontwerpgegevens hiervoor geen aanleiding; voor Hengelo volgt dit bij het ontwerp voor de nieuwe energiefabriek; voor Emmen worden deze in het vierde kwartaal 2014/eerste kwartaal 2015 alsnog opgesteld, aangezien hiervoor in het vierde kwartaal 2014 een nieuw ontwerp is opgesteld. Verder wordt de noodzakelijke actualisatie van de vier verdiepende RI&E s opgepakt via de maatregelen die voortkomen uit het onderzoek Inventarisatie biogasveiligheid. Eind 2014 zijn de explosieveiligheidsdocumenten voor alle vier de locaties geheel geactualiseerd. Tot slot is in het eerste kwartaal 2014 een geharmoniseerde checklist ontwikkeld voor het biogassysteem van de vier slibgistingsinstallaties (dit ten behoeve van periodieke interne inspecties). b. Planmatig onderhoud van de installaties Gebleken is dat het planmatig onderhoud voor alle vier slibgistingsinstallaties onvoldoende in beeld was. Vanuit het onderzoek Inventarisatie biogasveiligheid is daarom invulling gegeven aan het op orde brengen van een onderhoudsbeheerssysteem voor waterschap Vechtstromen. Hierin zijn eind 2014 alle componenten ingevoerd die relevant zijn voor het planmatig onderhoud van de drie slibgistingsinstallaties Enschede, Hengelo en Goor, terwijl dit voor Emmen in het 2 e kwartaal 2015 wordt afgerond. c. Investeringen biogasveiligheid Op basis van de technische en administratieve bevindingen (vanuit het onderzoek Inventarisatie biogasveiligheid ) zijn en worden maatregelen getroffen. Hiervoor is in november 2014 een krediet beschikbaar gesteld van in totaal M 7,0. Dit bedrag kent de volgende opbouw: (i) M 4,9 voor Emmen: dit betreft zowel de maatregelen uit het nieuwe ontwerp als de maatregelen ter verbetering van de biogasveiligheid; (ii) M 2,1 voor Enschede, Hengelo en Goor: dit heeft alleen betrekking op maatregelen ter verbetering van de biogasveiligheid. De uitvoering van de kredietaanvraag van M 7 voor de biogaslijn rwzi s Vechtstromen is direct ter hand genomen. In januari 2015 zijn voor alle vier slibgistingsinstallaties zogeheten plannen van aanpak (projectplannen) opgesteld. Het streven is om de uitvoering van de veiligheidsmaatregelen slibgisting Emmen in juli 2015 gereed te hebben. Parallel hieraan verloopt de uitvoering van de veiligheidsmaatregelen voor de andere drie slibgistingsinstallaties, zodat voor alle vier installaties geldt dat dit eind 2015 technisch op orde is. 8

9 Wat is aanvullend nog nodig qua borging biogasveiligheid bij Vechtstromen? Essentieel voor het veilig functioneren van de slibvergistingsinstallaties is het (vooraf) in beeld hebben van de risico s rondom biogas en het gericht sturen daarop. Uiteindelijk laten de aanbevelingen vanuit deze evaluatie zich samenvatten rond zes thema s. 1. Veiligheidscultuur De (biogas)veiligheid is niet alleen een zaak van techniek en organisatie, maar is ook een kwestie van cultuur. Het is belangrijk dat medewerkers zich bewust zijn van hun eigen handelen en veiligheidsrisico s bespreekbaar maken: zowel met elkaar als met de leidinggevenden. Verder dienen deze signalen door leidinggevenden serieus te worden opgepakt. 2. Bestuurlijke randvoorwaarden Aanbeveling is om de verantwoordelijkheid van het dagelijks bestuur nader uit te werken zodat het dagelijks bestuur zich ervan kan vergewissen dat directie en management adequaat sturen op de (biogas)veiligheidsrisico s. Scherp daarnaast het beleid rondom de (biogas)veiligheid nader aan in de formulering van de beleidsteksten Meerjarenverkenning / Programmabegroting. 3. Organisatorische randvoorwaarden Definieer wat eigenaarsschap van de slibgistingsinstallaties inhoudt en beleg deze (opdrachtgevende) rol bij de eenheidsmanager Watersysteem en zuiveren. Stel in het MT het Arbo-beleid vast voor waterschap Vechtstromen en formuleer hierin ook een duidelijke paragraaf rondom biogasveiligheid waarin zowel de verantwoordelijkheden van het MT (als werkgever) als de eigen verantwoordelijkheden van de medewerkers worden vastgelegd. Herformuleer voor waterschap Vechtstromen welke principes van risicogericht onderhoudsmanagement van toepassing zijn en stem hiermee het onderhoud helder en eenduidig af op de bedrijfsdoelstellingen van de primaire processen. 4. Technische randvoorwaarden Draag zorg voor een goed ingericht onderhoudsbeheerssysteem. Zorg er daarnaast voor dat risicoafwegingen helder naar voren komen in (bestuurs)voorstellen voor kredieten en bij keuzes bij herprogrammeringen van investeringsbudgetten. 5. Arbozorgsysteem / Veiligheidsbeheerssysteem / Inspecties Weeg af welke voordelen het heeft om een arbozorgsysteem in te voeren versus een externe audit met een toets van de technische processen zelf. Overweeg de invoering van een veiligheidsbeheerssysteem voor (bio)gasveiligheid met als onderdelen: (a) administratief te regelen zaken, (b) technische uitvoering onderhoud en (c) de vastlegging van de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Herintroduceer het instrument van interne periodieke inspecties door de teamleider en eenheidsmanager. Laat het slibgistingsteam Emmen periodiek een interne audit verrichten op de slibgistingsinstallaties Enschede, Hengelo en Goor (en vice versa) en participeer als waterschap Vechtstromen actief in het auditteam biogasveiligheid Waterkracht. 6. Permanente kennisontwikkeling Benut de handvaten voor opleidingen vanuit het rapport projectteam biogasveiligheid Waterkracht. Harmoniseer het beleid rondom toolboxen biogasveiligheid. Laat de senior-medewerker zuiveren van de slibgistingsinstallaties Enschede, Hengelo en Goor een workshop verzorgen voor de medewerkers van de slibgistingsinstallatie Emmen (en vice versa). Bezoek als team van beheer-, onderhouds-, project- en Arbo-medewerkers andere organisaties die van doen hebben met (bio)gasveiligheid (bijvoorbeeld: Shell, de NAM of een ander waterschap). Bezie of eigen medewerkers (zowel kwalitatief als kwantitatief) voldoende meegroeien met nieuwe toegepaste technologieën op het gebied van winning van energie uit rioolslib. 9

10 1.2 Leeswijzer De snelle lezer kan zich voor het vervolg beperken tot de conclusies en aanbevelingen die aan het eind van elk hoofdstuk/paragraaf zijn opgenomen. Hierin wordt een onderscheid gemaakt naar bestuurlijke aandachtspunten en aanbevelingen voor de bedrijfsvoering. De zeven bestuurlijke aandachtspunten volgen met name uit: (afweging temporiseringen investeringen) en 7.5 (bestuurlijke communicatie). Vanuit de overige paragrafen resulteren in totaal 33 aanbevelingen voor de bedrijfsvoering. Voorafgaande aan het onderzoek zijn twee centrale onderzoeksvragen geformuleerd, te weten: 1. Hoe is in de bedrijfsvoering de risicobeheersing biogasveiligheid voor de vier rwzi s met slibvergisting van waterschap Vechtstromen georganiseerd, hoe functioneert dit in de praktijk en welke leerpunten kunnen hieruit worden getrokken? 2. Hoe kunnen de gesignaleerde knelpunten biogasveiligheid Emmen (d.d. augustus 2014) worden verklaard in de context van de bestuurlijke communicatie over de biogasveiligheid voor het gehele gebied van waterschap Vechtstromen (vanaf oktober 2012) en welke leerpunten kunnen hieruit worden getrokken? Deze twee centrale onderzoeksvragen zijn doorvertaald in zes deelvragen. De conclusies en aanbevelingen per deelvraag zijn als volgt terug te vinden: 1. Ontstaansgeschiedenis, onderhoudsregimes en keuzes bij vervangingsinvesteringen ( 3) Ontstaansgeschiedenis vier rwzi s met slibvergisting ( 3.1.3) pagina 25, 26 Afwegingen temporiseringen investeringen ( 3.2.4) pagina 31, 32 Onderhoudsregimes ( 3.3.4) pagina 37, 38 Wet- en regelgeving biogasveiligheid ( 3.4.6) pagina 43, 44 Arbo-beleid ( 3.5.4) pagina 47, Stelsel van audits en kwaliteitscriteria ( 4.5) pagina 55, Doorvertaling landelijke leerpunten explosie rwzi Raalte ( 5.7) pagina 65, Rolverdeling opdrachtgever- en opdrachtnemerschap ( 6.4) pagina 75, Bestuurlijke communicatie ( 7.5) pagina 87, Maatregelen toekomstige veiligheid ( 8) pagina 89, 90 10

11 2. Onderzoeksopdracht 2.1 Aanleiding voor het onderzoek In de commissie waterketen van 11 juni 2014 heeft de fractie Bedrijven een vraag gesteld ten aanzien van de biogasveiligheid naar aanleiding van de explosie rwzi Raalte. Namens het dagelijks bestuur is geantwoord: Dat in Hengelo en Goor de meest urgente maatregelen zijn getroffen. In Enschede zijn per juli 2014 de meest urgente zaken afgerond. De situatie in Emmen was in 2013 al op orde. Het is een continu proces en ook in 2014 moet weer gekeken worden welke punten nog verbetering behoeven, met als doel dat eind 2014 een totale systeemaudit wordt uitgevoerd. In de vergadering van het algemeen bestuur van 2 juli 2014 is gemeld dat de WarmteKrachtKoppelingen (WKK s) behorend bij de slibgistingsinstallaties Enschede en Hengelo op 27 juni 2014 zijn stopgezet. Dit is gebeurd vanwege technische problemen met de WKK s. Hierdoor kon de veiligheid en de continuïteit van de bedrijfsvoering niet worden gegarandeerd. In het Bestuurlijk voortgangsrapport 2014 (BVR 2014) is in dit verband gemeld dat hiermee k 430 aan extra exploitatielasten is gemoeid (met name: extra energiekosten). Begin oktober 2014 zijn beide WKK s weer in bedrijf genomen. De zogeheten Lessons Learned hieruit worden nog afzonderlijk geëvalueerd. In de commissie waterketen van 3 september 2014 is door het dagelijks bestuur een memo uitgereikt waarin de actuele stand van zaken is weergegeven rondom de biogasveiligheid. Hierin is aangegeven dat: In lijn met het onderzoek naar de biogasveiligheid van de rwzi s Enschede, Hengelo en Goor eveneens eenzelfde onderzoek is gestart bij de rwzi Emmen. Bij het vorderen van het onderzoek in Emmen werd duidelijk dat het geconstateerde achterstallige onderhoud tot een mogelijke onveilige situatie zou kunnen leiden. Daarom is op 20 augustus 2014 besloten, op zeer korte termijn, maatregelen te nemen om de veiligheid van deze rwzi met slibvergisting op een voldoende niveau te brengen (waaronder het stil leggen van de slibgisting op de rwzi in Emmen). Er zijn met spoed verschillende technische onderzoeken uitgevoerd, waaronder een gasdetectie. Dit onderzoek wees uit dat er op meerdere locaties op de rwzi Emmen sprake is van gaslekkage. De genomen maatregelen hebben er toe geleid dat de situatie op de rwzi in Emmen op 1 september 2014 beheersbaar veilig is. Het stilleggen van de slibgisting in Emmen kost maandelijks k 150 (extra energielasten en slibverwerkingskosten). In de BVR 2014 is in dit verband gemeld dat hiermee een bedrag van k 600 aan extra exploitatielasten is gemoeid (voor de periode september t/m december 2014). Door het dagelijks bestuur is toegezegd dat er een evaluatie wordt uitgevoerd naar de knelpunten biogasveiligheid Emmen. In de db-vergadering van 23 september jl. is afgesproken dat deze evaluatie intern wordt uitgevoerd door een van de controllers van de organisatie. De opdrachtgevers voor deze evaluatie zijn de voorzitter van het dagelijks bestuur en de secretaris-directeur. Het doel van deze evaluatie is om intern leerpunten te genereren voor zowel de bedrijfsvoering als in de bestuurlijke communicatie. Samenvattend zijn er in de commissie waterketen van 3 september 2014 de volgende vragen gesteld: a. het verrassingselement van de geconstateerde knelpunten en zijn de maatregelen toereikend? b. is er sprake van achterstallig onderhoud en hoe dit heeft kunnen gebeuren? c. is de situatie te wijten aan de keuze van de leverancier, de wijze van aanbesteden en de expertise rondom beheer en onderhoud? d. wat er is gedaan met de leerpunten explosie rwzi Raalte? e. hoe wordt er door medewerkers en organisatie omgegaan met arboveiligheid? f. worden er ook audits door externe partijen gedaan (incl. certificering) rondom de biogasinstallaties? g. hoe wordt met de interne verantwoordelijkheden omgegaan? N.B. In de rest van het onderzoek wordt verder niet de term biogasinstallatie gebruikt, maar bewust de term rwzi met slibvergisting. De reden hiervoor is dat de term biogasinstallatie verwarring kan geven. De primaire functie van een slibgistingstank is namelijk reductie van het slib (inclusief verhoging droge stof percentage). De secundaire functie van een slibgistingstank is dat er biogas wordt geproduceerd (zie hierover nader: 3.1.2). 11

12 2.2 Onderzoeksvragen Twee centrale onderzoeksvragen: De vragen vanuit de commissie waterketen zijn doorvertaald in twee centrale onderzoeksvragen: 1. Hoe is in de bedrijfsvoering de risicobeheersing biogasveiligheid voor de vier rwzi s met slibvergisting van waterschap Vechtstromen georganiseerd, hoe functioneert dit in de praktijk en welke leerpunten kunnen hieruit worden getrokken? 2. Hoe kunnen de gesignaleerde knelpunten biogasveiligheid Emmen (d.d. augustus 2014) worden verklaard in de context van de bestuurlijke communicatie over de biogasveiligheid voor het gehele gebied van waterschap Vechtstromen (vanaf oktober 2012) en welke leerpunten kunnen hieruit worden getrokken? Het onderzoek beperkt zich dus niet tot een evaluatie van alleen de gesignaleerde knelpunten biogasveiligheid Emmen, maar strekt zich uit over alle vier rwzi s met slibvergisting van waterschap Vechtstromen. Deze verbreding is aangebracht om de knelpunten Emmen te kunnen spiegelen aan het beleid dat is ingezet voor de andere drie rwzi s met slibvergisting te Enschede, Hengelo en Goor. Bovendien sluit dit goed aan op de in november 2014 afgeronde Inventarisatie Biogasveiligheid. Aangezien de grootste knelpunten zich hebben voorgedaan bij de slibgistingsinstallatie rwzi Emmen, ligt de focus van deze evaluatie hierop het meest en is dit in de context geplaatst van de andere drie slibgistingsinstallaties van waterschap Vechtstromen. Onderzoek Inventarisatie Biogasveiligheid Het onderzoek Inventarisatie Biogasveiligheid (d.d. 19 november 2014) betrof onder meer een technische audit naar de biogasveiligheid op de vier rwzi s van Hengelo, Enschede, Goor en Emmen. Naar aanleiding van de gebeurtenissen met de slibgisting op de rwzi Raalte was reeds in 2013 bij de voormalige waterschappen Velt en Vecht en Regge en Dinkel onderzoek gedaan naar de biogasveiligheid. Door beide waterschappen is dit echter op eigen wijze ingevuld. Deze verschillende wijze van aanpak was aanleiding om na de fusie de uitgevoerde onderzoeken te vergelijken en hier een vervolg aan te geven. Ook bestuurlijk is toegezegd om eind 2014 een totale systeemaudit uit te voeren. Op 1 juli 2014 is de projectopdracht verstrekt voor het onderzoek Inventarisatie biogasveiligheid. In dit project is ervoor gekozen om een externe adviseur aan te trekken. De externe adviseur betreft een project-/proces- en crisismanager en heeft een achtergrond in de (proces) techniek. In het onderzoek is gekeken naar: (i) techniek (technische staat installaties), (ii) administratie (procedures, wet- en regelgeving) en (iii) organisatie (rollen en verantwoordelijkheden). De aanbevelingen uit de Inventarisatie Biogasveiligheid zijn betrokken in deze voorliggende evaluatie. Uit de technische en administratieve bevindingen Inventarisatie Biogasveiligheid zijn maatregelen gedestilleerd. Hiervoor is een kostenraming opgesteld van M 7,0. Deze raming kent de volgende opbouw: M 4,9 voor Emmen: dit betreft zowel de maatregelen uit het nieuwe ontwerp als de maatregelen biogasveiligheid; M 2,1 voor Enschede, Hengelo en Goor: dit heeft alleen betrekking op de maatregelen biogasveiligheid. Op basis hiervan is een kredietaanvraag opgesteld die is vastgesteld in de vergadering van het algemeen bestuur van 26 november Rapport Biogasveiligheid op rioolwaterzuiveringsinstallaties Eind 2014 is eveneens verschenen het rapport Biogasveiligheid op rioolwaterzuiveringsinstallaties (d.d. 13 november 2014). Dit is een rapport van het projectteam biogasveiligheid hetgeen is uitgegeven onder het thema zuiveren vanuit de shared services organisatie Waterkracht. Een projectteam van de Waterkracht organisaties heeft de opdracht opgepakt om een bijdrage te leveren aan verbetering van de biogasveiligheid op RWZI s. In het rapport zijn onder meer de volgende zaken geïnventariseerd: 1. landelijke ontwikkelingen rondom de Arbo-catalogus Explosieveiligheid ; 2. ontwikkelingen op het gebied van opleidingen m.b.t. gasveiligheid op rwzi s; 3. keuringen en inspecties gasinstallaties en NEN-richtlijnen voor biogasleidingen c.q. installaties; 4. inventarisatie administratieve zaken bij de vijf waterschappen Waterkracht; 5. inventarisatie onderhoudsacties biogasinstallaties bij de vijf waterschappen Waterkracht; 6. afspraken voor opdrachtverlening en controle bij uitbesteden aan derden; 7. overzicht ontwerpfilosofie / uitgangspunten voor biogasinstallaties. Dit rapport van het projectteam biogasveiligheid Waterkracht is betrokken in deze evaluatie. 12

13 Reikwijdte van deze evaluatie Deze evaluatie betreft niet zo zeer een technisch onderzoek, maar een onderzoek naar het risicobeleid rondom de biogasveiligheid. In de beide commissievergaderingen waterketen en besturen en organiseren van 12 november 2014 is door het dagelijks bestuur aangegeven dat het onderzoek inzicht moet geven in: 1. wat het beleid is van Vechtstromen inzake biogasveiligheid; 2. hoe Vechtstromen uitvoering en naleving van dat beleid vorm geeft; 3. hoe Vechtstromen het lerend vermogen op dit thema vorm geeft. Biogasveiligheid wordt in dit licht dus gedefinieerd als: het (vooraf) in beeld hebben van de risico s rondom biogas en daar gericht op sturen. De voorliggende evaluatie strekt zich uit over de periode 2005 t/m Voor deze periode is gekozen, aangezien vanaf 2005 opnieuw is geïnvesteerd in de rwzi Emmen. Onder meer is geanalyseerd hoe de destijds gemaakte (bestuurlijke) keuzes hun doorwerking hebben gehad op de situatie In het RIVM-rapport Veilig bouwen en beheren van (co)vergistingsinstallaties voor de productie van biogas Bestaande kennis, regelgeving en praktijksituaties (d.d. januari 2012) is het volgende aangegeven over biogasveiligheid: Biogas heeft brandbare en toxische eigenschappen en brengt daardoor een veiligheidsrisico met zich mee. Deze risico s zijn er voornamelijk voor mensen in en nabij de installatie (arbeidsrisico s). Voor omwonenden lijken deze risico s (externe veiligheid) beperkt. Biogas is een mengsel van veel verschillende stoffen. Vooralsnog lijken de stoffen zwavelwaterstof (H 2S) en methaan (CH 4) de risicobepalende stoffen te zijn voor de arbeidsveiligheid en de externe veiligheid. Veiligheidsaspecten die in het RIVM-rapport worden onderscheiden zijn: - het ontwerp en de bouw van een installatie; - het beheer en onderhoud van de installatie; - de kennis en kunde van de operator. Deze veiligheidsaspecten zijn ook vervat in de voor dit evaluatie-onderzoek geldende zes deelvragen. Zes deelvragen: De beantwoording van de twee centrale onderzoeksvragen gebeurt aan de hand van de volgende zes deelvragen: 1. Wat is de ontstaansgeschiedenis van de vier rwzi s van Vechtstromen met slibvergisting en welke onderhoudsregimes (inclusief risicoprofielen) zijn hiervoor afgesproken en in hoeverre zijn deze nageleefd, alsmede hoe heeft in de afgelopen jaren de afweging plaatsgevonden tussen een (eventuele) temporisering van (vervangings)investeringen groot onderhoud en de risico s die daarvan het gevolg kunnen zijn? 2. Is er voor de vier rwzi s van Vechtstromen met slibvergisting een stelsel van audits en kwaliteitscriteria en hoe werkt dit in de praktijk? 3. Hoe zijn de landelijke leerpunten gasexplosie rwzi Raalte doorvertaald naar de bedrijfsvoering voor de vier rwzi s van Vechtstromen met slibvergisting? 4. Hoe is de rolverdeling in termen van checks & balances georganiseerd qua opdrachtgever- en opdrachtnemerschap voor de vier rwzi s van Vechtstromen met slibvergisting en hoe is aan deze verantwoordelijkheden invulling gegeven? 5. Hoe is er in de afgelopen twee jaar bestuurlijk gecommuniceerd over de veiligheid van de vier rwzi s van Vechtstromen met slibvergisting, alsmede over de implementatie van de landelijke leerpunten gasexplosie rwzi Raalte? 6. Wat is naar de toekomst nodig om de vier rwzi s van Vechtstromen met slibvergisting veilig te laten functioneren (incl. een beoordeling van de reeds in de afgelopen maanden getroffen maatregelen)? Deze onderzoeksvragen zijn geformuleerd in nauwe afstemming met de opdrachtgevers voor het onderzoek (d.d. 14 oktober 2014), alsmede met het dagelijks bestuur (d.d. 21 oktober 2014) en met de beide commissies waterketen en besturen en organiseren (d.d. 12 november 2014). Met inachtneming van de suggesties vanuit de beide commissies heeft het dagelijks bestuur op 18 november 2014 de definitieve onderzoeksopdracht vastgesteld voor de Evaluatie knelpunten biogasveiligheid Emmen. Het aangepaste onderzoeksvoorstel is vervolgens op 20 november 2014 toegezonden aan alle leden van het algemeen bestuur. 13

14 2.3 Onderzoeksmethodiek Voor het onderzoek is de volgende onderzoeksmethodiek gehanteerd: a. Opstellen chronologisch feitendossier over biogasveiligheid. Als bronnen hebben hiervoor onder meer gediend: (i) verslagen van bestuurlijke overleggen, (ii) begrotingen, bestuurlijke voortgangsrapportages en jaarverslagen, (iii) bestuurlijke kredietvoorstellen, (iv) ambtelijke projectplannen en projectevaluaties, (v) ambtelijke jaarplannen en rapportages, (vi) interne en externe audits, (vii) onderzoeksrapporten en (viii) wet- en regelgeving. Het feitenoverzicht is zo veel mogelijk gebaseerd op alles hetgeen schriftelijk is vastgelegd. In de praktijk zijn er echter bij het ene waterschap meer feitelijke gegevens qua verslaglegging voorhanden dan bij het andere waterschap 1. Vanwege dit verschil is er voor deze evaluatie minder feitelijk materiaal beschikbaar vanuit waterschap Velt en Vecht. Deze leemte is opgevuld door hierop via interviews navraag te doen. b. Interviews met 30 interne en externe betrokkenen. Deze interviews zijn in drie fases afgenomen: 1. in fase 1 is voor de eerste beeldvorming gesproken met acht betrokkenen. Dit betroffen de beide projectleiders die eerder onderzoek hebben verricht naar de biogasveiligheid, alsmede met de verantwoordelijken t/m 2013 op tactisch (eenheidsmanagers) en operationeel niveau (teamleiders) en met twee externe deskundigen (oud-afdelingshoofd zuiveren waterschap Groot Salland en de externe adviseur bij de inventarisatie biogasveiligheid waterschap Vechtstromen); 2. in fase 2 is deze eerste beeldvorming getoetst bij veertien huidige verantwoordelijken vanaf 2014 op operationeel niveau (teamleiders, inhoudelijk deskundigen en arbo-medewerkers); 3. in fase 3 is de eerste en tweede beeldvorming getoetst bij acht (huidige) verantwoordelijken op tactisch (programmaleider en eenheidsmanagers) en strategisch niveau (directie en db-leden). Een totaaloverzicht met de geïnterviewden is weergegeven in bijlage 1. c. Naar aanleiding van de interviews is het chronologische feitendossier nader aangevuld en verder gecomplementeerd. Uiteindelijk heeft dit geleid tot een feitendossier met 295 feiten en gebeurtenissen (zie bijlage 3). d. Vervolgens is een interpretatie en analyse uitgevoerd op het feitendossier en uitkomsten interviews. e. Tot slot is het eindrapport opgesteld inclusief hoor- en wederhoor over de concept-uitkomsten met een deel van de geïnterviewden. Aanbeveling 0.1: Werk naar de toekomst toe voor bestuurlijke overleggen minimaal met een beknopte actielijst per overleg. Aanbeveling 0.2: Werk naar de toekomst toe voor ambtelijke werkgroepen met minimaal: (i) een opdrachtformulering, (ii) een beknopte actielijst per overleg en (iii) een evaluatie van de uitwerking van de opdracht op proces en inhoud. 1 Bij het voormalige waterschap Regge en Dinkel werden voor alle bestuurlijke overleggen verslagen vastgelegd (dus van alle db-portefeuille-overleggen, vergaderingen dagelijks bestuur, ab-commissies en algemeen bestuur). Bij het voormalige waterschap Velt en Vecht werden niet voor alle bestuurlijke overleggen verslagen vastgelegd (van de portefeuille-overleggen is alleen een agenda beschikbaar, van de vergaderingen dagelijks bestuur is er een schriftelijke verslaglegging en van het algemeen bestuur is een agenda beschikbaar en een geluidsband: de overweging hierbij is dat op deze wijze alle gesproken woorden door de leden van het algemeen bestuur vastliggen op internet, alsmede dat op deze wijze de intonatie van deze gesproken woorden behouden blijft). Bij het voormalige waterschap Regge en Dinkel werd meer gewerkt met schriftelijk vastgelegde actiepuntenlijsten vanuit ambtelijke overleggen dan bij waterschap Velt en Vecht. 14

15 3. Ontstaansgeschiedenis, onderhoudsregimes en keuzes bij vervangingsinvesteringen In dit hoofdstuk wordt deelvraag 1 beantwoord: Wat is de ontstaansgeschiedenis van de vier rwzi s van Vechtstromen met slibvergisting en welke onderhoudsregimes (inclusief risicoprofielen) zijn hiervoor afgesproken en in hoeverre zijn deze nageleefd, alsmede hoe heeft in de afgelopen jaren de afweging plaatsgevonden tussen een (eventuele) temporisering van (vervangings)investeringen groot onderhoud en de risico s die daarvan het gevolg kunnen zijn? In 3.1 wordt ingegaan op de ontstaansgeschiedenis van de vier rwzi s met slibvergisting. In 3.2 wordt ingegaan op afwegingen bij temporiseringen van investeringen.in 3.3 worden de onderhoudsregimes toegelicht. Vervolgens wordt in 3.4 ingegaan op de wet- en regelgeving rondom biogasveiligheid en tot slot wordt in 3.5 het arbo-beleid toegelicht. Elke subparagraaf wordt afgesloten met de samenvattende conclusies en aanbevelingen (zie 3.1.3, 3.2.4, 3.3.4, en 3.5.4). 3.1 Ontstaansgeschiedenis vier rwzi s met slibvergisting Twintig standaard-rwzi s en vier met slibgistingsinstallatie Waterschap Vechtstromen telt momenteel in totaal 24 rwzi s. Hiervan zijn er 20 te karakteriseren als een zogeheten standaard-rwzi, terwijl 4 rwzi s als aanvullende voorziening een slibgistingsinstallatie hebben. In een standaard -rwzi werkt het zuiveringsproces als volgt: 1. Roosterharkgebouw: Hier begint de zuivering van het afvalwater (influent) met de verwijdering van de grove bestanddelen. 2. Vijzelgemaal: De vijzels pompen het afvalwater omhoog, zodat het in vrij verval een aantal procesonderdelen kan doorlopen. 3. Zandvang: In de zandvanginstallatie bezinkt het meegevoerde zand. 4. Voorbezinktanks: Hier bezinken de bezinkbare stoffen naar de bodem. Dit zogeheten (primair) versslib wordt verder behandeld in de rwzi s met een slibgistingsinstallatie. 5. Actief slibinstallatie: Hier vindt de (biologische) zuivering van het afvalwater plaats. 6. Nabezinktanks: Hierin komt het overstortende actief slib/watermengsel. Een gedeelte van dit slib gaat opnieuw zijn reinigende werk doen (retourslib). De rest (secundair slib) wordt verwerkt in de slibgistingsinstallatie (surplusslib). Het gezuiverde water (effluent) komt via een overstortgoot in één van de waterlopen van Vechtstromen terecht. In een rwzi met actieve slibvergisting werkt het slibvergistingsproces als volgt: 1. Slibgistingstank(s) [SGT]: Hier wordt zowel het primair als secundair slib ingebracht. Dit wordt op een constante termperatuur van ongeveer 33 graden Celcius gehouden voor een optimale slibgisting. De primaire functie hiervan is dat dit leidt tot reductie van de uiteindelijk af te voeren hoeveelheden slib. Dit wordt gemeten in een percentage droge stof. De secundaire functie is dat er in een periode van 25 á 30 dagen biogas (methaangas) wordt geproduceerd. 2. Gashouder: Via gasleidingen wordt het biogas verzameld in een zogeheten gashouder. Dit is een betonnen of metalen behuizing met daarin een gaszak. Op de gaszak liggen gewichten om het biogas een kleine overdruk te geven. 3. Fakkelinstallatie: Indien de gashouder voor ongeveer 90% gevuld is, wordt het surplus automatisch doorgeleid naar de fakkelinstallatie. Daar wordt het teveel aan gas afgefakkeld. 4. WarmteKrachtKoppelingsinstallatie (WKK): Hierin wordt het biogas omgezet in elektriciteit en warmte. Enerzijds dient het biogas als brandstof voor een gasmotor die met een generator een belangrijk deel van de elektrische energie voor de rwzi levert. Anderzijds verwarmt het koelwater van de gasmotor het slib in de slibgistingstank. 5. CV-ketel: Aanvullend op de WKK s is er een zelfstandige energiebron om het slib in de slibgistingstank op temperatuur te houden (danwel voor verwarming van het bedrijfsgebouw). 6. Gascompressor(en)/Mechanische menger: Deze zorgen voor de menging van de gistingstanks. 7. Slibna-indikkers: Het uitgegiste slib wordt door bezinking verder ingedikt. 8. Slibontwateringsgebouw: Tenslotte wordt het slib met behulp van een slibcentrifuge ontwaterd. De slibkoek wordt in een silo opgeslagen en daarna afgevoerd naar een slibverbrandingsinstallatie. 15

16 Overzicht componenten slibgistingsinstallaties Slibgistingstank Gashouder Fakkelinstallatie WKK CV-ketel Gascompressoren De vier rwzi s met actieve slibvergisting betreffen momenteel: Emmen, Enschede, Hengelo en Goor. Een actuele ontwikkeling is dat in de db-besluiten van 15 januari 2013 is vastgelegd om de verwerking van het zuiveringsslib (hoofdzakelijk) te centraliseren op de rwzi in Hengelo. Daarmee wordt de slibgisting Enschede in 2018 beëindigd en fungeert de slibgisting Goor als back-up-voorziening. De slibgisting Emmen blijft (gezien de lengte van de transportafstanden naar Hengelo) eveneens voortbestaan. 16

17 Van belang is nog dat in het verleden ook de rwzi s Oldenzaal en Vriezenveen een gistingsinstallatie kenden (datering: 1975). Deze zijn bij ab-besluit in 2008 opgeheven 2. Tot slot geldt voor de rwzi Tubbergen dat ook hier een slibgistingstank aanwezig is. Deze is echter alleen in bedrijf voor de zogeheten koude gisting (= tijdelijke slibopslag), maar hierbij komt wel (op beperkte schaal) biogas vrij. In de interviews is aangegeven dat het daarom zinvol is om voor Tubbergen te onderzoeken welke eventuele veiligheidsrisico s hier kunnen spelen. De ontstaansgeschiedenis van de vier rwzi s met slibgistingsinstallaties (inclusief gepleegde investeringen voor zowel de waterlijn als sliblijn) is als volgt. Tabel 1: Ontstaansgeschiedenis vier rwzi s met slibvergisting [incl. investeringen *)] Periode Emmen Enschede Hengelo Goor : plaatsing 2 SGT s : aanleg eerste zuiveringsstraat 1974: bouw SGT-1) : aanleg tweede zuiveringsstraat (incl. slibbedrijf en bouw SGT-2 met 2 WKK s) : renovatie deel slibbedrijf (o.a. SGT-1) : Fase 1: Renovatie tweede zuiveringsstraat en ander deel slibbedrijf (excl. SGT-2): M 19, : Fase 2: M 1,2: waarvan in 2010: M 0,4: vervangen leidingwerk biogaslijn en plaatsing debietmeters in : M 0,2: informatie op orde 1974: plaatsing 3 e SGT 1970: plaatsing 3 SGT s 1970: plaatsing 2 SGT s 1980: Renovatie 3 SGT s : renovatie M 37, [ incl. ATEX **) ] : vervangen gashouder: M 0, : optimalisatie slibgistingsinstallatie: M 0, : renovatie M 32, : renovatie [ incl. ATEX **) ] : renovatie SGT, WKK (incl. ATEX **) o.a. SGT, gashouder, gasleidingen: M 4, : doseerinstallatie: M 0, : vervangen WKK s: M 1, : vervangen WKK: M 1, : vervangen WKK: M 1, : aanvullende veiligheidsmaatr:m 0, : Optimalisatie slibgisting: M 0, /2015: renovatie rwzi Emmen en biogasveiligheid: M 4, : urgente maatr biogas: M 0,1 2015: maatregelen biogasveiligheid: M 0,75 Bron: Projectevaluaties V&V en WRD en kredietvoorstellen : urgente maatr. biogas: M 0,1 2015: maatregelen biogasveiligheid: M 1, : bouw energiefabriek Hengelo (incl. TDH-reactor): M : urgente maatr biogas: M 0,1 2015: maatregelen biogasveiligheid: M 0,4 *) Voor de investeringen 1943 t/m 1999 was niet overal meer te achterhalen hoeveel deze hebben bedragen. Daarnaast zijn verder niet vermeld de zogeheten verzamelinvesteringen: bij voormalig waterschap Velt en Vecht gold hiervoor een jaarlijks optimalisatie-investeringsbudget van M 0,6; bij voormalig waterschap Regge en Dinkel betrof dit een jaarlijks vervangingsinvesteringsbudget van M 1,2. **) ATEX = ATmosphères EXplosibles: Europese richtlijn op het gebied van explosiegevaar. Zie In de toelichting bij het ab-besluit is aangegeven dat: Een algehele renovatie van de gistingsinstallaties Oldenzaal en Vriezenveen te ingrijpend en kostbaar was. Bovendien diende de gistingsinstallatie te voldoen aan strenge wettelijke explosieveiligheidseisen. Uit een waterschapsbrede slibstrategiestudie bleek dat er op de locaties Hengelo, Enschede en Goor voldoende verwerkingscapaciteit is. 17

18 Vanuit de bovenstaande tabel en met de inzichten uit de hiervoor onderliggende kredietvoorstellen en projectevaluaties vallen de volgende zaken op: 1. De slibgistingsinstallatie Enschede is de oudste en dateert uit 1943 (waarbij in 1974 een derde slibgistingstank (SGT) is geplaatst). De andere drie slibgistingsinstallaties dateren allemaal uit de beginjaren zeventig (waarbij in Emmen in 1989 een tweede SGT is geplaatst; tevens is destijds na vijftien jaar onder meer de in 1974 gebouwde eerste SGT gerenoveerd). 2. Toen per 30 juni 2003 de ATEX-veiligheidseisen van kracht werden, is hierop als volgt geanticipeerd: (i) bij de lopende renovatie Enschede en Hengelo is dit direct betrokken door de benodigde maatregelen als aanvullende investeringen 2003 uit te voeren. Voor Enschede geldt dat dit was exclusief renovatie slibgistingstanks en leidingwerk (aangezien dit in 1980 nog was gebeurd), terwijl voor Hengelo geldt dat dit was inclusief renovatie slibgistingstanks en leidingwerk; (ii) voor Goor is dit betrokken in de geplande renovatie ; (iii) voor Emmen geldt dat de volgende renovatie is uitgevoerd in In de projectevaluatie (d.d ) wordt geconcludeerd: dat het over het algemeen een succesvol project is dat op een goede manier is verlopen. In de interviews is echter vanuit verschillende kanten aangegeven dat het project veel strubbelingen heeft gekend met de leverancier. Uiteindelijk is het opgeleverde werk door de ambtelijke organisatie geaccepteerd. Bij de renovatie Emmen (fase 1). is nergens terug te vinden dat er aandacht is geschonken aan de ATEX-veiligheidsrichtlijnen. In het Programma van Eisen (d.d ) is qua veiligheids- en gezondheidsaspecten alleen opgenomen dat: Bij het opstellen van het ontwerp rekening moet worden gehouden met de verplichtingen die voortvloeien uit de Arbo-wet. De rwzi dient tijdens de bedrijfsvoering veilig te zijn en geen gevaren op te leveren voor de gezondheid. Verder is in het ontwerp aangegeven dat het van belang is dat in het kader van de Arbo-wet wordt opgesteld: een RI&E-rapport voor de gehele installatie (dit is uiteindelijk in 2009 gebeurd, zie 3.4.1); een explosieveiligheidsdocument (dit is uiteindelijk in 2006 gebeurd, zie 3.3); (iv) tot slot geldt voor Emmen dat er een bewuste bestuurlijke keuze is gemaakt om de renovatie Emmen in twee fasen uit te voeren. De reden hiervoor is dat van een aantal aanpassingen uit fase 1 niet van tevoren helder is hoe die zouden uitwerken op het geheel. Als projectdoelstellingen zijn voor fase 1 in het Programma van Eisen opgenomen: introductie van biologische fosfaatverwijdering; het oplossen van een aantal knelpunten in de waterlijn en sliblijn; het zodanig aanpassen van de slibverwerking, dat al het slib uit het beheersgebied van waterschap Velt en Vecht kan worden vergist en ontwaterd; het realiseren van het bovenstaande op kosteneffectieve en duurzame wijze, waarbij zoveel mogelijk gebruik gemaakt wordt van de bestaande onderdelen. 3. In de jaren 2010 t/m 2014 zijn vervolgens nog de volgende investeringen gedaan: (i) voor Enschede en Goor geldt dat hier diverse optimalisaties aan de slibgistingsinstallaties zijn gedaan (inclusief aanvullende veiligheidsmaatregelen). Ook is de gashouder Enschede in vervangen, vanwege een technisch mankement; (ii) bij Enschede en Hengelo zijn in de WKK s vervangen, terwijl dit in is uitgevoerd in Emmen. Zowel de investering WKK s Enschede/Hengelo als Emmen waren oorspronkelijk niet voorzien in de meerjarenramingen; (iii) voor Emmen geldt dat uiteindelijk in fase 2 een bedrag van M 1,2 is besteed om de overgebleven knelpunten in de rwzi op te lossen en het slibbedrijf te renoveren. Dit is gebeurd via zeven deelprojecten 3. Met name de nog steeds veelvuldig voorkomende storingen op en uitval van het besturingssysteem rwzi Emmen zijn aanleiding om een onafhankelijk onderzoek te laten 3 1. Informatie op orde (M 0,2), 2. Leidingwerk en debietmeters biogaslijn (M 0,4), 3. Onderzoek naar alternatieve wijzen van vergisten (M 0,05), 4. Uitwerken primair slibbuffer en oplossen terugkerende verstopping van de voorindikker (M 0,25); 5. Realiseren van een korte termijn oplossing om te voldoen aan lozingseisen (M 0,0); 6. Oplossen van bedrijfsvoerende knelpunten (M 0,15) en 7. extra ontwateringcapaciteit en lange termijn oplossing voldoen lozingseisen (M 0,1). 18

19 instellen naar de oorzaken. Dit wordt in 2011/2012 uitgevoerd. In de projectopdracht is specifiek voor de slibontwateringsinstallatie aangegeven dat: Er een tekort is aan ontwateringscapaciteit en het gistingsproces verloopt niet optimaal. In dit verband is één van deze deelprojecten het bovengronds plaatsen van een gasleiding en plaatsing gasdebietmeters. Dit dient met hoge spoed te worden uitgevoerd om hoge reparatiekosten terug te dringen en beter rendement van de gisting en de huidige WKK s te verkrijgen. In bepaalde situaties ontstaat een ontoelaatbare druk in de SGT s waardoor de beveiligingen worden aangesproken en er gas ontsnapt. In de interviews is aangegeven dat de geplaatste gasdebietmeters bij aanvang reeds problemen kenden en feitelijk nooit goed hebben gefunctioneerd. Uiteindelijk is het opgeleverde werk door de ambtelijke organisatie geaccepteerd. Tot slot is in de projectevaluatie (d.d. 5 augustus 2013) van deze zeven deelprojecten aangegeven dat: Het project veel wisselingen heeft gekend van projectleiders en opdrachtgevers. Dat is niet bevorderlijk geweest voor de voortgang en focus. In de interviews is aangegeven dat er in de periode 2005 t/m 2013 sprake was van vier verschillende projectleiders, alsmede dat er in dezelfde periode sprake is geweest van vier verschillende bedrijfsleiders voor de rwzi Emmen. (iv) voor Enschede, Hengelo en Goor geldt dat nog aanvullende uitgaven zijn gedaan (van M 0,3) als uitvloeisel van de urgente maatregelen biogasveiligheid die volgen uit de inventarisatie knelpunten ATEX-gerelateerde installatieonderdelen bij de rwzi s Enschede, Hengelo en Goor (d.d. 18 oktober 2013). Zie hierover nader Voor spelen de maatregelen biogasveiligheid voor de vier slibgistingsinstallaties vanuit het kredietvoorstel biogaslijn rwzi s Vechtstromen (van M 7) en de bouw van de energiefabriek Hengelo (M 24). De bouw van de energiefabriek betreft het optimaliseren van het slibgistingsproces op de rwzi Hengelo. In het kredietvoorstel (d.d. 15 januari 2013) is aangegeven dat: Dit is gericht op een hogere biogasproductie en daarmee de productie van groene stroom. Daarnaast zal door het nieuwe proces ook méér slib kunnen worden vergist op de rwzi Hengelo. Optimalisatie van het gistingsproces wordt gerealiseerd door de toepassing van een Thermische Druk Hydrolysereactor (TDH). Dit is een industrieel vormgegeven proces waarin het slib kapot wordt gekookt waardoor het in de slibgistingstanks vergaand afgebroken kan worden. Het project vergt een hoge investering en is complex en risicovol. De uitwerking van de plannen wordt daarom in deelprojecten aangepakt en is medio 2013 in gang gezet. De investering van M 7 ten behoeve van de biogaslijn rwzi s Vechtstromen kent de volgende opbouw. Verderop in dit evaluatierapport zal per component worden aangegeven in hoeverre deze investeringen voortvloeien uit bijvoorbeeld: een temporisering vanuit het verleden in de investeringen ( 3.2), achterstallig onderhoud ( 3.3), niet uitgevoerde maatregelen uit de EVD s ( 3.4 en 5.2.2) en niet (volledig) uitgevoerde verbeterpunten uit inspecties ( 4.2 / 4.3). Tabel 2: Specificatie investeringen: M 7 biogaslijn rwzi s Vechtstromen Component Emmen Toelichting Emmen Enschede Hengelo Goor Toelichting E de/h lo/goor Totaal Technisch M 2,4 4.3 / M 0,1 M 0, M 2,6 Slibgistingstanks M 1, M 0,05 M 0,45 M 0, M 2,4 Gashouder/vlamdovers M 0,2 4.3 M 0,15 M 0, M 0,4 Gashok M 0,1 4.3 M 0,1 Fakkel M 0,1 4.3 M 0,15 M 0, M 0,4 Protocollen/afspraken M 0, M 0,1 M 0,1 M 0, M 0,4 Documenten M 0, M 0,2 M 0,15 M 0, M 0,7 Totaal M 4,9 M 0,75 M 0,95 M 0,40 M 7,0 Bronnen: Nieuw ontwerp Emmen en maatregelen en kosten biogasveiligheid (d.d ) Maatregelen en kosten biogasveiligheid 2014: Enschede, Hengelo en Goor (d.d ) 19

20 3.1.2 Technische gegevens voor de vier rwzi s met slibgistingsinstallatie De vier huidige rwzi s met actieve slibvergisting kennen de volgende technische gegevens: Tabel 3: Specificatie componenten vier rwzi s met slibvergisting Component Emmen Enschede Hengelo Goor SGT 2: (gemiddeld: m3) 3: (gemiddeld: m3) 3 (gemiddeld: m3) 2: (gemiddeld: m3) gashouder 2: (gemiddeld: 325 m3) 1: (560 m3) 1: (650 m3) 1: (170 m3) gasfakkel 1: (250 m3 per uur) 1: (225 m3 per uur) 1: (400 m3 per uur) 1: (250 m3 per uur) WKK s 1: (gem. 400 kwh per uur 2 (gem.450 kwh per uur) 2 (gem.275 kwh per uur) 1 (165 kwh per uur) CV-ketel 1 (maximaal: 580 kwh) 2 (gemiddeld: 245 kwh) 3: (gemiddeld 325 kwh) 1: (300 kwh) Gascompressor 3 (gemiddeld 450 m3 per uur) 3 (720 m3 per uur) 2 (250 m3 per uur) Bron: V&V-Jaarverslag Zuiveringen en Slibbedrijf 2013 en WRD-Jaarverslag Zuiveringsbeheer 2013 De vier huidige rwzi s met actieve slibvergisting kennen de volgende productiegegevens voor het behaalde percentage droge stof slibkoek. Geen: in plaats hiervan: mechanische menger Tabel 4: Productiegegevens percentage droge stof slibkoek vier rwzi s met slibvergisting Jaar Emmen Enschede Hengelo Goor ,0% 21,1% 22,4% nvt *) ,1% 22,9% 22,3% nvt *) ,2% 22,7% 22,7% nvt *) ,5% 22,3% 22,5% nvt *) ,0% 22,5% 21,6% nvt *) gemiddeld 23,0% 22,3% 22,3% nvt *) Bron: V&V-Jaarverslag Zuiveringen en Slibbedrijf 2013 en WRD-Jaarverslag Zuiveringsbeheer 2013 *) Goor heeft weliswaar een gistingsinstallatie, maar geen slibontwatering, vanwaar slib wordt afgevoerd naar SNB. 25,0% 23,0% 21,0% 19,0% 17,0% 15,0% Emmen Enschede Hengelo Opvallend hierbij is dat in Emmen het percentage droge stof geleidelijk aan steeds hoger wordt, terwijl dit in Enschede en Hengelo nagenoeg constant blijft. In de interviews is als verklaring voor het gestegen percentage droge stof in Emmen gegeven het doorvoeren van verbeteringen in de bedrijfsvoering via de toepassing vanaf 2011 van de techniek van magnesiumchloride-dosering 4. In de praktijk leidt een stijging van het percentage droge stof met 1% bij voormalig Velt en Vecht tot een besparing op de exploitatielasten van circa (dit tegen de geldende vaste en variabele prijsafspraken met slibverwerker 4 Met behulp van magnesiumchloride-dosering wordt fosfaat als zogeheten struviet (magnesium-ammonium-fosfaat) in het slib vastgelegd. De struvietkristallen zorgen voor: (i) een lichte verhoging van de gloeirest van de slibdrogestof waardoor de ontwaterbaarheid verbetert en (ii) een slibkoek die beter waterdoorlatend wordt. 20

Kredietaanvraag biogaslijn rwzi s Vechtstromen Agendapunt 9 Kenmerk. Nee

Kredietaanvraag biogaslijn rwzi s Vechtstromen Agendapunt 9 Kenmerk. Nee Voorstel voor Algemeen bestuur Vergaderdatum 26 november 2014 Onderwerp Kredietaanvraag biogaslijn rwzi s Vechtstromen Agendapunt 9 Kenmerk B2014/u357 Portefeuillehouder R. van der Veen Opsteller/indiener

Nadere informatie

Vergaderdatum 6 januari 2016 Kredietaanvraag t.b.v. influentgemaal en -roosters Emmen Agendapunt 7. Opsteller/indiener J.R. Limbeek R.S.

Vergaderdatum 6 januari 2016 Kredietaanvraag t.b.v. influentgemaal en -roosters Emmen Agendapunt 7. Opsteller/indiener J.R. Limbeek R.S. Voorstel voor Commissie waterketen Vergaderdatum 6 januari 2016 Onderwerp Kredietaanvraag t.b.v. influentgemaal en -roosters Emmen Agendapunt 7 Kenmerk B2015/u1005 Portefeuillehouder R.K. van der Veen

Nadere informatie

Implementatie van aanbevelingen uit rapportage Biogasveiligheid

Implementatie van aanbevelingen uit rapportage Biogasveiligheid Implementatie van aanbevelingen uit rapportage iogasveiligheid Nr Aanbeveling ijdrage aan 0.1: O 0.2: O 1.1: M 1.2a: 1.2b: 1.3: Werk naar de toekomst toe voor bestuurlijke overleggen minimaal met een beknopte

Nadere informatie

Plan van Aanpak Biogasveiligheid

Plan van Aanpak Biogasveiligheid Plan van Aanpak Biogasveiligheid Definitief concept 13 mei 2015 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Projectopdracht... 4 Aanleiding... 4 Doelstelling en resultaat... 4 Afbakening... 4 Randvoorwaarden... 4 Hoe

Nadere informatie

algemeen bestuur (financiële producten) Beraadslagen en besluiten Nee

algemeen bestuur (financiële producten) Beraadslagen en besluiten Nee Voorstel voor algemeen bestuur Vergaderdatum 2 januari 2014 Onderwerp Programmabegroting 2014-2017 Agendapunt 20 Portefeuillehouder/Aandachtsveldhouder Opsteller/indiener Fusieopdracht 8 (financiële producten)

Nadere informatie

Parafering besluit PFO Olphen 10-03-2015 Conform Geparafeerd D&H 31-03-2015 Conform Geparafeerd door: Bos, J.L.

Parafering besluit PFO Olphen 10-03-2015 Conform Geparafeerd D&H 31-03-2015 Conform Geparafeerd door: Bos, J.L. agendapunt 3.b.4 1184113 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden ACTIEPLAN GASVEILIGHEID ZUIVERINGSINSTALLATIES DE GROOTE LUCHT, NIEUWE WATERWEG, HOUTRUST EN HARNASCHPOLDER Portefeuillehouder Olphen,

Nadere informatie

Vergadering d.d. : 6 juli 2011 Agendapunt: 13 Onderwerp

Vergadering d.d. : 6 juli 2011 Agendapunt: 13 Onderwerp A L G E M E E N B E S T U U R Vergadering d.d. : 6 juli 2011 Agendapunt: 13 Onderwerp : Kredietaanvraag project Voldoen en implementeren veiligheidsnormen bestaande rwzi Garmerwolde KORTE SAMENVATTING:

Nadere informatie

Commissie Watersysteem 3-2-2015. bijlage(n) Nettie Aarnink, Ria Broeze

Commissie Watersysteem 3-2-2015. bijlage(n) Nettie Aarnink, Ria Broeze MEMO Aan datum Commissie Watersysteem 3-2-2015 Van Nettie Aarnink, Ria Broeze bijlage(n) één onderwerp Beantwoording vragen projectevaluaties Inleiding In de commissievergadering van woensdag 21 januari

Nadere informatie

14-5-2014. Opdrachtgever: Erica Mosch

14-5-2014. Opdrachtgever: Erica Mosch Onderwerp: Biogasveiligheid rwzi's Scheemda, Veendam, Assen Nummer: Bestuursstukken\1604 Agendapunt: 7 DB: Ja 22-4-2014 BPP: Nee Workflow Opsteller: Bokke Postma, 0598-693208 Beleid, Projecten en Geo-informatie

Nadere informatie

Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel

Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel Page 1 of 5 Kansen voor duurzame opwekking van energie bij Waterschap De Dommel Auteur: Anne Bosma, Tony Flameling, Toine van Dartel, Ruud Holtzer Bedrijfsnaam: Tauw, Waterschap De Dommel Rioolwaterzuiveringen

Nadere informatie

Voorstel aan het AB. Van Dagelijks Bestuur Corsanr. vaasen/2015.10125. Onderwerp. Project revisie en actualisatie ATEX (P11162)

Voorstel aan het AB. Van Dagelijks Bestuur Corsanr. vaasen/2015.10125. Onderwerp. Project revisie en actualisatie ATEX (P11162) W A Ï E R S C H A P S B E D R L I M B U R G Voorstel aan het AB Van Dagelijks Bestuur Corsanr. vaasen/2015.10125 Onderwerp Project revisie en actualisatie ATEX (P11162) Agendapuntnr. 3.5 AB-vergadering

Nadere informatie

AGENDAPUNT 4a/b. Onderwerp: Bijstelling realisatie 1e fase Energiefabriek Nieuwegein Nummer: 626444. Voorstel. Het college stelt u voor om

AGENDAPUNT 4a/b. Onderwerp: Bijstelling realisatie 1e fase Energiefabriek Nieuwegein Nummer: 626444. Voorstel. Het college stelt u voor om VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 4a/b Onderwerp: Bijstelling realisatie 1e fase Energiefabriek Nieuwegein Nummer: 626444 In D&H: 02-04-2013 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ 23-04-2013

Nadere informatie

Vergaderdatum 6 juli 2016 Onderwerp Rapportage verbijzonderde interne controle 2015 Agendapunt

Vergaderdatum 6 juli 2016 Onderwerp Rapportage verbijzonderde interne controle 2015 Agendapunt Voorstel voor bestuur Vergaderdatum 6 juli 2016 Onderwerp Rapportage verbijzonderde interne controle 2015 Agendapunt 5 b Kenmerk B2016/u1320 Portefeuillehouder W. Stegeman Opsteller/indiener M.J. Donker

Nadere informatie

Besluit van Onderwerp Kenmerk. dagelijks bestuur rwzi Schoonoord B2014/u124 Portefeuillehouder/Aandachtsveldhouder R. v.d. Veen M.J.L.A.

Besluit van Onderwerp Kenmerk. dagelijks bestuur rwzi Schoonoord B2014/u124 Portefeuillehouder/Aandachtsveldhouder R. v.d. Veen M.J.L.A. Besluit van Onderwerp Kenmerk dagelijks bestuur rwzi Schoonoord B2014/u124 Portefeuillehouder/Aandachtsveldhouder R. v.d. Veen M.J.L.A. Langeslag- Opsteller/indiener M. Oosterhuis/ S. Fortkamp Contactgegevens

Nadere informatie

aan kopie aan datum Afdeling Programmeren

aan kopie aan datum Afdeling Programmeren MEMO aan kopie aan datum Bestuurscommissies 21 augustus 2014 Watersysteem, Waterketen en Besturen en Organiseren Van Dagelijks Bestuur Afdeling Programmeren bijlage(n) 2 onderwerp Programmering investeringen

Nadere informatie

Commissie waterketen. B2015/u704. R.K. van der Veen. Bespreekstuk. Nee. Ter kennisname.

Commissie waterketen. B2015/u704. R.K. van der Veen. Bespreekstuk. Nee. Ter kennisname. Ter kennisname voor Commissie waterketen Vergaderdatum 16 september 2015 Onderwerp Agendapunt Kenmerk Portefeuillehouder Bestuurlijke verantwoording van 6 projecten en 8 andere activiteiten uit programma

Nadere informatie

Energie uit afvalwater

Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater 15 november 2011 Giel Geraeds en Ad de Man Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas Onderwerpen Introductie

Nadere informatie

Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen

Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen Protocol Bouwen in het gesloten seizoen aan primaire waterkeringen Plan van Aanpak POV Auteur: Datum: Versie: POV Macrostabiliteit Pagina 1 van 7 Definitief 1 Inleiding Op 16 november hebben wij van u

Nadere informatie

Resultaat Atex 137 toezicht in 2007

Resultaat Atex 137 toezicht in 2007 Resultaat Atex 137 toezicht in 2007 Pagina 1 van 9 Samenvatting In 2007 zijn door de directie MHC bij 41 BRZO99 en Arie bedrijven Atex 137 inspecties uitgevoerd op een wijze als beschreven in het toezichtbeleid

Nadere informatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie 130508 Nummer OHSAS-K83614/01 Vervangt - Uitgegeven 2014-07-01 Eerste uitgave 2014-07-01 Geldig tot 2017-07-01 Arbomanagementsysteemcertificaat BS OHSAS 18001 Kiwa heeft vastgesteld dat het door Rutges

Nadere informatie

Omzet.Amersfoort. Van onderzoek naar realisatie. Henry van Veldhuizen 28 juni 2011

Omzet.Amersfoort. Van onderzoek naar realisatie. Henry van Veldhuizen 28 juni 2011 Omzet.Amersfoort Van onderzoek naar realisatie Henry van Veldhuizen 28 juni 2011 Doelen 1. Terugkoppeling onderzoek Omzet.Amersfoort 2. Voorbereiden voorstel AB 30 juni 2011 Historie van het project: plannen

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2012

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2012 Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2012 Voor akkoord, opsteller Naam R.W. Goudswaard Functie KAM-manager Datum 17-6-2013 Handtekening 1 Voortgang doelstellingen voor Scope 1 en 2 1.1 Reductiedoelstellingen

Nadere informatie

AGENDAPUNT 9 ONTWERP. Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495. Voorstel. Het college stelt u voor om

AGENDAPUNT 9 ONTWERP. Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495. Voorstel. Het college stelt u voor om VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 9 Onderwerp: Krediet renovatie rwzi De Meern Nummer: 568495 In D&H: 16-07-2013 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ 03-09-2013 Telefoonnummer: (030) 6345726

Nadere informatie

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras

Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras 15 Mei 2012 Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Heras Inhoud: 1. Inleiding 1.1 Ambitie 1.2 Aansluiting op de marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen en

Nadere informatie

Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705

Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705 Functieprofiel: Arbo- en Milieucoördinator Functiecode: 0705 Doel Initiëren, coördineren, stimuleren en bewaken van Arbo- en Milieuwerkzaamheden binnen een, binnen de bevoegdheid van de leidinggevende,

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

BPP: Nee FAZ: Nee VVSW: Ja 13-6-2012. Opdrachtgever: Erica Mosch

BPP: Nee FAZ: Nee VVSW: Ja 13-6-2012. Opdrachtgever: Erica Mosch Onderwerp: WKK van RWZI Veendam Nummer: Bestuursstukken\1081 Agendapunt: 12 DB: Ja 14-5-2012 Workflow Opsteller: Hans Postma, 0598-693206 Schoon Water BPP: Nee FAZ: Nee VVSW: Ja 13-6-2012 Opdrachtgever:

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

3 e Voortgangsrapportage dienst

3 e Voortgangsrapportage dienst 3 e Voortgangsrapportage dienst Inleiding De dienst OCW heeft een plan van aanpak verbetering kwaliteit jaarrekening opgesteld. Over de uitvoering van dit plan van aanpak is twee maal eerder via voortgangsrapportages

Nadere informatie

Onderwerp: Oplegnotitie bij de investeringsvoorstellen rwzi Utrecht Nummer: 609148

Onderwerp: Oplegnotitie bij de investeringsvoorstellen rwzi Utrecht Nummer: 609148 COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HOOGHEEMRADEN COMMISSIE BMZ ALGEMEEN BESTUUR Agendapunt 5 Onderwerp: Oplegnotitie bij de investeringsvoorstellen rwzi Utrecht Nummer: 609148 In D&H: 10-01-2013 Steller: ing. M.J.A.

Nadere informatie

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon

Naar een energieneutrale waterkringloop. Een stip op de horizon Naar een energieneutrale waterkringloop Een stip op de horizon Een stip op de horizon Energie in de kringloop waterschap Regge en Dinkel en waterschap Groot Salland werken aan initiatieven op het gebied

Nadere informatie

AGENDAPUNT 7 ONTWERP. Onderwerp: Bijstelling realisatie 1e fase Energiefabriek Nieuwegein Nummer: 626444. Voorstel. Het college stelt u voor om

AGENDAPUNT 7 ONTWERP. Onderwerp: Bijstelling realisatie 1e fase Energiefabriek Nieuwegein Nummer: 626444. Voorstel. Het college stelt u voor om VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 7 Onderwerp: Bijstelling realisatie 1e fase Energiefabriek Nieuwegein Nummer: 626444 In D&H: 02-04-2013 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ 23-04-2013 Telefoonnummer:

Nadere informatie

18-2-2015. Opdrachtgever: Erica Mosch. Voldoen aan de afnameverplichting.

18-2-2015. Opdrachtgever: Erica Mosch. Voldoen aan de afnameverplichting. Onderwerp: Evaluatie renovatie rioolgemalen 2010 tot en met 2014 en voorstel renovatie 2015 tot en met 2019 Nummer: Bestuursstukken\1783 Agendapunt: 5 DB: Ja 2-2-2015 BPP: Nee FAZ: Ja 18-2-2015 VVSW: Ja

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR datum vergadering 17 juni 2010 auteur Daniëlle Vollering telefoon 033-43 46 133 e-mail dvollering@wve.nl afdeling Staf behandelend bestuurder drs. J.M.P. Moons onderwerp agendapunt Uitkomst en benutting

Nadere informatie

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HOOGHEEMRADEN COMMISSIE BMZ ALGEMEEN BESTUUR Agendapunt 9A Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438 In D&H: 22-01-2013 Steller: Drs. J.L.P.A. Dankaart

Nadere informatie

Communicatieplan m.b.t. CO2

Communicatieplan m.b.t. CO2 Communicatieplan m.b.t. CO2 Opgesteld door : H. van Roode en Y. van der Vlies Datum : 20 februari 2014 Goedgekeurd door : H. van Roode Datum: 20 februari 2014 Blad 2 van 11 Inhoudsopgave Inleiding... 3

Nadere informatie

& voort. gang Plan van aanpak Evaluatie BOH 1 juli 2012 1 juli 2015

& voort. gang Plan van aanpak Evaluatie BOH 1 juli 2012 1 juli 2015 d a c ment & voort gang Plan van aanpak Evaluatie BOH 1 juli 2012 1 juli 2015 Opdrachtgevers: Colleges van burgemeester en wethouders van Ommen en Hardenberg, namens deze, de gemeentesecretarissen Leonie

Nadere informatie

Ons kenmerk C100/05.0016522. Aantal bijlagen 1

Ons kenmerk C100/05.0016522. Aantal bijlagen 1 Directie Bestuur & Organisatie Directie Algemeen Aan de Commissie AB Korte Nieuwstraat 6 65 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 9 Telefax (024) 329 22 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus 905 6500

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2-2012

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2-2012 Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2-2012 Voor akkoord, opsteller Voor vrijgave Naam R.W. Goudswaard G. J. van de Pol Functie KAM-manager Algemeen directeur Datum 04-12-2012 10-12-2012 Handtekening

Nadere informatie

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW.

Dit heeft in april 2011 geleid tot het ondertekenen door de genoemde koepelorganisaties en het Rijk van het BAW. Notitie over de bijdragen van Vechtstromen aan het Bestuursakkoord Water en de samenwerkingopgave in de regio s Wateropgave De komende jaren komen er grote wateropgaven op de samenleving af die vragen

Nadere informatie

Introductie. en implementeren in projecten. Waarom het onderwerp Europese richtlijnen:

Introductie. en implementeren in projecten. Waarom het onderwerp Europese richtlijnen: Europese Richtlijnen: toepassen en implementeren in projecten Geleen, 31-05-2012 Waarom het onderwerp Europese richtlijnen: Toepassing in projecten niet altijd vanzelfsprekend; Regelgeving is niet altijd

Nadere informatie

In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat biogas bestaat uit de volgende componenten met de volgende bijbehorende variatie in volumepercentages:

In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat biogas bestaat uit de volgende componenten met de volgende bijbehorende variatie in volumepercentages: Biogasinstallaties en explosiegevaar: toepassing van de ATEX 137 richtlijn Door de steeds verdere ontwikkeling van nieuwe technologieën wordt op steeds bredere schaal biogas gewonnen uit afvalstoffen.

Nadere informatie

energiemanagement & kwaliteitsmanagement

energiemanagement & kwaliteitsmanagement Energiemanagement Programma & managementsysteem Het beschrijven van het energiemanagement en kwaliteitsmanagementplan (zoals vermeld in de norm, voor ons managementsysteem). 1 Inleiding Maatschappelijk

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland

Energiemanagement actieplan. Baggerbedrijf West Friesland Baggerbedrijf West Friesland Gebruikte handelsnamen: Baggerbedrijf West Friesland Grond & Cultuurtechniek West Friesland Andijk, februari-mei 2014 Auteurs: M. Komen C. Kiewiet Geaccordeerd door: K. Kiewiet

Nadere informatie

ATEX. Wordt ATEX 137 de nieuwe standaard? Atmosphère. Explosible

ATEX. Wordt ATEX 137 de nieuwe standaard? Atmosphère. Explosible Wordt ATEX 137 de nieuwe standaard? ATEX Atmosphère Explosible Op grond van de Arbowet is iedere werkgever verantwoordelijk voor arbeidsplaatsen en -middelen waar mogelijk explosiegevaar kan voorkomen.

Nadere informatie

Arbo jaarverslag 2012 & Arbo jaarplanning 2013

Arbo jaarverslag 2012 & Arbo jaarplanning 2013 Arbo jaarverslag 2012 & Arbo jaarplanning 2013 Arbo jaarverslag 2012 & Arbo jaarplanning 2013 Ronald Govers Mei 2013 Vastgesteld directie d.d. 4 juni 2013 2 Arbo jaarverslag 2012 Index 1. Inleiding blz.

Nadere informatie

Voortgangsbericht projectopdrachten en voortgang Strategische Agenda Versterking Veiligheidsregio's

Voortgangsbericht projectopdrachten en voortgang Strategische Agenda Versterking Veiligheidsregio's Aan Veiligheidsberaad Van DB Veiligheidsberaad Datum 17 september Voortgangsbericht projectopdrachten en voortgang Strategische Agenda Versterking Veiligheidsregio's Context en aanleiding Tijdens het Veiligheidsberaad

Nadere informatie

Werkstuk Techniek. Rioolwaterzuiveringsinstallaties. Werkstuk gemaakt door: Klas: B2E Datum inleveren werkstuk: Dinsdag 30 mei Docent: JGT

Werkstuk Techniek. Rioolwaterzuiveringsinstallaties. Werkstuk gemaakt door: Klas: B2E Datum inleveren werkstuk: Dinsdag 30 mei Docent: JGT Werkstuk Techniek Rioolwaterzuiveringsinstallaties Bron foto: www.wve.nl Bron foto: www.wve.nl Werkstuk gemaakt door: Anoniem Samantha (op van eigen de verzoek) Maat Bert Bert van van Naamen Naamen Klas:

Nadere informatie

Communicatieplan. Energie- & CO 2 beleid. Van Gelder Groep

Communicatieplan. Energie- & CO 2 beleid. Van Gelder Groep Van Gelder Groep B.V. Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Van Gelder Groep 1 2015, Van Gelder Groep B.V. Alle rechten voorbehouden. Geen enkel deel van dit document mag worden gereproduceerd in welke

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

Energie Management Plan 2015

Energie Management Plan 2015 Energie Management Plan 2015 Bijlage bij het KAM jaarplan 2015 Voorlopig Versie 1.0 VBG 2015-09 22 Energie Management Plan 2015 Pagina 1 van 5 Inhoudsopgave Energie Management Plan 2015 1 Veiligheid 2

Nadere informatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2014 Revisie: 001 Opgesteld

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

Waterschap Vechtstromen

Waterschap Vechtstromen Waterschap Vechtstromen Waterschap Vechtstromen is onderverdeeld in vier verschillende eenheden: Organisatie, Ontwikkeling & Advies, Techniek & Diensten en Watersysteem & Zuiveren. Hieronder schetsen we

Nadere informatie

Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem

Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem Versie : 00-00-00 Vervangt versie : 00-00-00 Geldig m.i.v. : Opsteller : ------------------- Pag. 1 van 5 Goedkeuringen : Datum: Paraaf: teamleider OK/CSA : DSMH

Nadere informatie

Beleid BASIS-CALAMITEITENPLAN...

Beleid BASIS-CALAMITEITENPLAN... Beleid BASIS-CALAMITEITENPLAN... Tel : Route: - Ter advisering besproken in de OR dd : -- - Ter advisering besproken in de CCR dd : -- - Ter advisering besproken in het MT dd : -- - Vastgesteld door RvB

Nadere informatie

DIRECTIE MAJOR HAZARD CONTROL. Toelichting op het toezichtsbeleid MHC Atex 137

DIRECTIE MAJOR HAZARD CONTROL. Toelichting op het toezichtsbeleid MHC Atex 137 DIRECTIE MAJOR HAZARD CONTROL Toelichting op het toezichtsbeleid MHC Atex 137 DOEL: Richtlijnen voor het houden van toezicht op naleving van artikel 5 BRZO 1999 & artikel 2.5b lid 2 van het Arbobesluit

Nadere informatie

Communicatieplan Energie- & CO 2

Communicatieplan Energie- & CO 2 Communicatieplan Energie- & CO beleid Versie 9 - Januari 013 Akkoord Directie: Inhoud: 1. Inleiding 1.1 Ambitie 1. Aansluiting op de marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen en voorgenomen acties in 01 1.4

Nadere informatie

CO₂ Prestatieladder - Communicatieplan

CO₂ Prestatieladder - Communicatieplan 2015 CO₂ Prestatieladder - Communicatieplan Goedgekeurd door: H. van Wijk Auteurs: Y. van der Vlies & L. van Wijk Bedrijf: H. van Wijk transport- en Handtekening: aannemersbedrijf & H. van Wijk bestrating

Nadere informatie

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD MEMO AAN DE GEMEENTERAAD Aan T.a.v. Datum Betreft Van Ons kenmerk CC De gemeenteraad - 23 maart 2012 Interim-controle 2011 Deloitte Het college 112623 Paraaf Datum Controller RP 22-3-2012 Directie Geachte

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 1-2013

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 1-2013 Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 1-2013 Voor akkoord, opsteller Naam R.W. Goudswaard Functie KAM-manager Datum 24-09-2013 Handtekening 1 Voortgang doelstellingen voor Scope 1 en 2 1.1 Reductiedoelstellingen

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen Arnold Maassen Holding BV Verslag energieaudit Verslag over het jaar 2014 G.R.M. Maassen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Inventarisatie van energieverbruik en emissiebronnen... 3 3 Energieverbruik en CO 2 Footprint...

Nadere informatie

3.B.2 Energie Management Actieplan

3.B.2 Energie Management Actieplan Inleiding B.V. is in 2012 gecertificeerd voor niveau 3 van de CO 2 -prestatieladder. Op basis van de uitkomsten uit de interne audits van 2012 en de vragen vanuit de markt, is een vervolgtraject gestart

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Arbo Jaarverslag 2013 & Arbo Jaarplanning 2014

Arbo Jaarverslag 2013 & Arbo Jaarplanning 2014 Arbo Jaarverslag 2013 & Arbo Jaarplanning 2014 R. Govers Spaarnelanden nv Arbo jaarverslag 2013 & Arbo Jaarplanning 2014 Datum Mei 2014 Revisie Opdrachtgever Directie Spaarnelanden nv Samenstelling en

Nadere informatie

Introductie OHSAS 18001

Introductie OHSAS 18001 Introductie OHSAS 18001 OHSAS 18001 -in het kort OHSAS 18001 is een norm voor een managementsysteem die de veiligheid en gezondheid in en rondom de organisatie waarborgt. OHSAS staat voor Occupational

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 1-2014

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 1-2014 Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 1-2014 Revisie Auteur Datum Toelichting Voor akkoord, opsteller Naam R.B. van Dijk Functie KAM-manager Datum 13-2-2015 Handtekening 1 Voortgang doelstellingen

Nadere informatie

Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen

Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen Rekenkamercommissies Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Waterland Inleiding In de maanden mei tot en met oktober

Nadere informatie

Ketenanalyse RWZI s. Revisie Auteur Datum Toelichting 01. Reinoud Goudswaard

Ketenanalyse RWZI s. Revisie Auteur Datum Toelichting 01. Reinoud Goudswaard Ketenanalyse RWZI s Revisie Auteur Datum Toelichting 01. Reinoud Goudswaard 18-01-2013 Bij deze revisie is de CO 2 reductie door het toepassen van groene energie gekwantificeerd en is de techniek Nereda

Nadere informatie

Energiemanagementsysteem

Energiemanagementsysteem Energiemanagementsysteem BVR Groep B.V. Roosendaal, 20-06-2014. Auteur(s): H. Schrauwen, Energie & Technisch adviseur. Geaccordeerd door: M. Soenessardien,Manager KAM, Personeel & Organisatie Pagina 1

Nadere informatie

LIMBURG WATERSCHAPSBEDRI-JF. Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas

LIMBURG WATERSCHAPSBEDRI-JF. Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas WATERSCHAPSBEDRI-JF donderdag 1 maart12 Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas Onderwerpen Huidige situatie Ontwikkelingen

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV

Energiemanagement actieplan. Van Schoonhoven Infra BV BV Leusden, oktober 2013 Auteurs: G.J. van Schoonhoven D.J. van Boven Geaccordeerd door: D.J. van Boven Directeur eigenaar INLEIDING Ons bedrijf heeft een energiemanagement actieplan conform NEN-ISO 50001.

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Commissie Ruimte, Verkeer en Wonen, 2 februari 2015 Agenda Onderwerpen 1. Verbetertraject beheersing grondexploitaties

Nadere informatie

Kredietaanvraag landinrichting Rijssen Agendapunt 6 Kenmerk. B. Ordelmans. J.F.W. Clasie b.ordelmans@vechtstromen.nl 06-21882477 Aard voorstel.

Kredietaanvraag landinrichting Rijssen Agendapunt 6 Kenmerk. B. Ordelmans. J.F.W. Clasie b.ordelmans@vechtstromen.nl 06-21882477 Aard voorstel. Voorstel voor Commissie Watersysteem Vergaderdatum 25 maart 2015 Onderwerp Kredietaanvraag landinrichting Rijssen Agendapunt 6 Kenmerk B2015/u448 Portefeuillehouder R. Broeze Opsteller/indiener B. Ordelmans

Nadere informatie

Onderwerp Aanvullend krediet t.b.v. renovatie basisschool De Regenboog

Onderwerp Aanvullend krediet t.b.v. renovatie basisschool De Regenboog Raadsvoorstel Agendapunt: Onderwerp Aanvullend krediet t.b.v. renovatie basisschool De Regenboog Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 28 mei 2014 8 juli 2014 Activiteitenplan+ kostenraming

Nadere informatie

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit.

TRAINING AUDIT. Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. TRAINING Doelen van deze training is: Leden van de auditteams trainen in het uitvoeren van een audit. Voorbereiden van de audit. DAGAGENDA 09.00 09.15 uur: Inloop en koffie 09.15 09.30 uur: Kennismaking

Nadere informatie

Generieke systeemeisen

Generieke systeemeisen Bijlage Generieke Systeem in kader van LAT-RB, versie 27 maart 2012 Generieke systeem NTA 8620 BRZO (VBS elementen) Arbowet Bevb / NTA 8000 OHSAS 18001 ISO 14001 Compliance competence checklist 1. Algemene

Nadere informatie

: 3 informatiseringsprojecten Load-it, Z-info en Mcmain

: 3 informatiseringsprojecten Load-it, Z-info en Mcmain A L G E M E E N B E S T U U R Vergadering d.d. : 7 september 2011 Agendapunt: 13 Onderwerp : 3 informatiseringsprojecten Load-it, Z-info en Mcmain KORTE SAMENVATTING: Binnen het programma Gezuiverd water

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet MT VERGADERING D.D. : 17 december 2013 NUMMER : WM/MIW/HG/8034 OPSTELLER : J.M.U. Geerse, 0522-276864 FUNCTIE : Beleidsadviseur waterketen

Nadere informatie

Energiemanagementsysteem. Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV

Energiemanagementsysteem. Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV Van de Kreeke Beheer BV en Habets-van de Kreeke Holding BV Nuth,20augustus 2015 Auteur(s): Tom Kitzen Theo Beckers Geaccordeerd door: Serge Vreuls Financieel Directeur C O L O F O N Het format voor dit

Nadere informatie

Auditstatuut. Systeemtoezicht Wegvervoer

Auditstatuut. Systeemtoezicht Wegvervoer Auditstatuut Systeemtoezicht Wegvervoer Datum: 17 januari 2013 Status: vastgesteld versie 1.0 Pagina 1 van 9 Inhoud 1 Voorwoord 3 2 Audits 4 2.1 Systeemcriteria 4 3 Traject audit 5 3.1 Self-assessment

Nadere informatie

Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht

Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht Beschikking Omgevingsvergunning Aanvrager : Waterschap Groot Salland Aangevraagde activiteiten : Aanpassen van de installatie in het kader van de gasveiligheid Locatie

Nadere informatie

Versie: 4. CO2 Reductiedoelstellingen Van Vulpen & Energiemanagement actieplan. Datum: 1-7-2014. Van Vulpen B.V. Pagina 1 van 9

Versie: 4. CO2 Reductiedoelstellingen Van Vulpen & Energiemanagement actieplan. Datum: 1-7-2014. Van Vulpen B.V. Pagina 1 van 9 Van Vulpen B.V. Pagina 1 van 9 Verantwoording Titel : CO2 Reductiedoelstellingen Van Vulpen & Energiemanagement Versie : 4.0 Datum : 1-7-2014 Opgesteld door : Afdeling P&O en KAM Gecontroleerd en goedgekeurd

Nadere informatie

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE In kort bestek Rafael Lazaroms INHOUDSOPGAVE 1. Wat houdt het in? 2. Motieven, doelstellingen en ambities 3. Organisatiestructuur GELOOFWAARDIGE BOODSCHAP Waterschappen hebben

Nadere informatie

Het memo wordt afgesloten met een advies aan het Bestuurlijk Provinciaal handhavingsoverleg van 20 december 2012.

Het memo wordt afgesloten met een advies aan het Bestuurlijk Provinciaal handhavingsoverleg van 20 december 2012. B-PHO 20 december 12; agendapunt 5 MEMO Noties ter beoordeling van de voortzetting en positionering van de PHO werkgroepen Kwaliteit en Handhaving Bouwstoffen en Ketenbeheer in relatie tot de ontwikkeling

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : T.J. Boersma AB VERGADERING D.D. : 24 juni 2014 NUMMER : WM/MFI/NKu/8247 OPSTELLER : N. Kuper, 0522-276740 FUNCTIE : Afdelingshoofd Financiën VERGADERING MT

Nadere informatie

Atex. ATmosphères EXplosives

Atex. ATmosphères EXplosives Atex ATmosphères EXplosives EU Richtlijnen / NL wetgeving Inspectieproces toezichthouder Inspectie focus en inspectie onderwerpen Inspectieresultaten 2007 2008 /2009 Ontstekingsbronnen ATEX ATEX 95 ATEX

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan Rijssen, Juli 2013 Auteur: L.J. Hoff Geaccodeerd door: M. Nijkamp Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding Pagina 3 2. Beleid CO₂ reductie Pagina 4 3. Borging CO₂ prestatieladder

Nadere informatie

Vergunningen voor biogas en groen gas installaties

Vergunningen voor biogas en groen gas installaties Vergunningen voor biogas en groen gas installaties Ervaringen van BioGast Sustainable Energy Marcel Verhaart 12 februari 2014, NEN Wie is BioGast? Groen gas producent sinds 2005 Actief in Nederland, Frankrijk,

Nadere informatie

WITTENBERGZORG JAARPLAN 2014. Haaften, december 2013

WITTENBERGZORG JAARPLAN 2014. Haaften, december 2013 WITTENBERGZORG JAARPLAN 2014 Haaften, december 2013 1 Schematische Uitwerking doelen per onderdeel 1. Leiderschap Doel Activiteit Prestatie Indicator Verantwoordelijke Tijdsbestek/ Levering van Direct

Nadere informatie

RAADSGR'.FFIE DORDRECHT. Het COLLEGE van BURGEMEESTER en WETHOUDERS van de gemeente DORDRECHT; BESLUIT

RAADSGR'.FFIE DORDRECHT. Het COLLEGE van BURGEMEESTER en WETHOUDERS van de gemeente DORDRECHT; BESLUIT Gemeentebestuur Dordrecht RAADSGR'.FFIE DORDRECHT BESLUIT Nr. SBC/03/555 Het COLLEGE van BURGEMEESTER en WETHOUDERS van de gemeente DORDRECHT; gezien het voorstel d.d. 2 december 03; BESLUIT 1. het projectplan

Nadere informatie