G E M E E N T E E N S C H E D E HOE HAALBAAR IS HET KENNISHUIS?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "G E M E E N T E E N S C H E D E HOE HAALBAAR IS HET KENNISHUIS?"

Transcriptie

1 G E M E E N T E E N S C H E D E BUSINESSCASE KENNISHUIS HOE HAALBAAR IS HET KENNISHUIS? Versie 2.1: 25 maart 2012

2 Inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Aanleiding en context 4 Visie samenwerkingspartners op het Kennishuis 5 Visie Openbare Bibliotheek Enschede 5 Visie ROC van Twente 5 Visie Saxion 6 Visie kennispark Twente 6 Visie van Universiteit Twente 6 2. Het concept 8 Inleiding 8 Kennis 8 Belang Kennis voor de samenleving 8 Ontwikkelingen 10 Maatschappelijke ontwikkelingen 10 Bibliotheekontwikkelingen 11 Voorbeelduitwerkingen 14 Kenniskaart 14 Kennisknooppunten 14 Proces van nadere uitwerking De bewoners van het Kennishuis 17 Organisaties de Maere Kenmerken van het huis 19 Monument 19 De Maere 19 Noodzakelijke aanpassingen aan het gebouw Stedenbouwkundige aspecten 21 Relatie met binnenstad 25 Combinatiebezoek Huidige locatie bibliotheek Financieel kader 28 Uitgangspunten 28 Andere uitgangspunten m.b.t. de kosten: 28 Andere uitgangspunten m.b.t. de opbrengsten: 28 Waardebepaling de Maere 28 Eigendom 28 Exploitatiemodel 29 Inkomsten 29 Uitgaven 29 Exploitatiekosten 29 Meest realistische scenario 30 (Externe) Subsidiemogelijkheden Procedures 32 Huidige bestemming 32 Aandachtspunten rondom vergunningen 32 Aandachtspunten rondom de huidige locatie 32 9 Conclusies 33

3 SAMENVATTING Deze businesscase is een nadere uitwerking van de haalbaarheidsstudie naar het Kennishuis als onderdeel van de Stadsweide voor Kennis, Technologie en Zorg. Conform de conclusies van de haalbaarheidsstudie is deze businesscase gebaseerd op huisvesting van het Kennishuis in gebouw De Maere. Toch houden we vestiging van het Kennishuis op een andere locatie in de Stadsweide voor Kennis, Technologie en Zorg open. Deze businesscase is tot stand gekomen in nauwe samenwerking tussen de gemeente Enschede, de openbare bibliotheek Enschede, het ROC van Twente en Saxion. In deze businesscase werken we het concept van het Kennishuis nader uit en concretiseren het op basis van vestiging in De Maere. We verkennen het pand en de noodzakelijke aanpassingen daaraan, de bewoners en hun verdeling over het gebouw en de stedenbouwkundige inpassing. Daarnaast wordt de financiële haalbaarheid van het Kennishuis in De Maere uitgewerkt. Stimuleren van het delen van kennis: dat is het centrale concept. De economische waarde van kennis zal samengaan met de culturele en emancipatorische basis die de bibliotheek van oudsher heeft. Het Kennishuis biedt dan ook ruimte aan ZZP ers, innovatieve bedrijven en kenniswerkers. Daarmee draagt het Kennishuis bij aan de gewenste versnelling van innovatie in de regio. Het Kennishuis wil met name kennis laten delen. Daardoor zal het als fysieke en virtuele netwerkbouwer gaan functioneren. Het concept wordt gedragen door veel partijen in de regio. Het zal een invulling en uitbreiding van de stadscampus en de bibliotheek van de toekomst leveren. De Maere blijkt met relatief weinig aanpassingen geschikt gemaakt te kunnen worden om dit concept te realiseren. Conclusie: het Kennishuis is een financieel en inhoudelijk haalbaar concept.

4 1. AANLEIDING EN CONTEXT In het Kennishuis komen twee ontwikkelingen samen: 1. de noodzaak om de bibliotheek te vernieuwen; 2. de wens om in het kader van de kenniseconomie een laagdrempelige kennisvoorziening te hebben. Kennis is een zeer belangrijke economische factor. Dat inzicht betrekken we nadrukkelijk in de ontwikkeling van de bibliotheek. Voor de komende tien jaar ontstaat er een unieke dynamische omgeving waarin individuen, instellingen en bedrijven gestimuleerd worden om kennis te ontwikkelen en te delen. Deze ontwikkeling vindt plaats binnen de context van de gemeentelijke plannen met de Stadsweide voor Kennis, Technologie en Zorg: een grootschalige stedelijke vernieuwing in het binnenstadsgebied van Enschede. Zoals opgenomen in het coalitieakkoord is hier ruimte om te komen tot een innovatieve bibliotheek. De Stadsweide: voor Kennis, Technologie en Zorg Dit programma kent verschillende onderdelen die elk hun eigen accent en plaats hebben binnen de Stadsweide. De kenniscomponent is sterk aanwezig rondom de stadscampus van Saxion en bij de vestiging van het ROC van Twente in het gebouw De Maere. Deze stadscampus is de laatste jaren sterk gegroeid en breidt zich de komende jaren verder uit. Hij ontwikkelt zich steeds meer van een onderwijslocatie tot een centrum voor onderzoek, kennisuitwisseling, bedrijvigheid, nieuwe media, cultuur en debat. De moderne stadscampus in de binnenstad kan uitgroeien tot een centrale plek in de stad voor innovatie, creativiteit en ondernemerschap. Samen met andere initiatieven biedt dit de kans om meer hoogopgeleiden te verleiden hun toekomst in Enschede vorm te geven. De gemeente Enschede en Saxion voeren samen al enkele jaren een beleid dat erop is gericht om de stadscampus zowel functioneel als inhoudelijk te verbreden. De stadscampus moet een betere aansluiting gaan vinden bij de Enschedese binnenstad. De gemeente streeft ernaar dat, naast de huidige studenten en docenten, steeds vaker nieuwe groepen (creatieve) ondernemers, ZZP ers, professionals en UT-studenten gebruik gaan maken van de voorzieningen in de Stadsweide. Er ontstaat een semipublieke ruimte waar de grenzen tussen de instellingen en de openbare ruimte vervagen. Third spaces In hedendaags jargon voor stedelijke vernieuwing noemt men deze vermenging van publieke en semiprivate ruimte, van werk, cultuur en recreatie in hetzelfde gebied third spaces. Dat zijn belangrijke gebieden voor een stad omdat ze functioneren als broedplaats voor nieuwe bedrijvigheid, voor de kennisuitwisseling tussen onderwijs, onderzoek en bedrijven. Ze bieden ruimte aan studenten om eigen initiatieven te ontplooien en vormen een plezierige en functionele gebruiksruimte voor alle inwoners van de stad en de regio. Kennishuis De stadscampus van Saxion en ROC van Twente functioneert deels al als een third space. Saxion werkt voortdurend aan de versterking van deze functies. Daarbij is kennisvalorisatie (het tot maatschappelijke waarde brengen van wetenschappelijke en technologische kennis) een cruciaal thema. Saxion participeert mede daarom nu ook in het Kennispark. De omvang en betekenis van het kenniscluster in de Stadsweide kan nog aanzienlijk worden versterkt door de toevoeging van andere (kennis-)functies die helpen om onze economie te vernieuwen. Denk aan hedendaagse dienstverlening, educatieve activiteiten en versterking van het culturele klimaat. Niet alleen het sterk groeiende aantal ZZP ers en professionals maar ook het midden- en kleinbedrijf zal zeer gediend zijn met de beschikbaarheid van ruimtes voor bijeenkomsten, ontmoeting en kennisuitwisseling; ruimtes die laagdrempelig toegankelijk zijn, tegen lage kosten en met een open, zakelijke uitstraling. Het concept van het Kennishuis geeft hier invulling aan. Met daarbinnen als de verbindende factor, de stimulator en promotor: de bibliotheek van de toekomst. 4 Businesscase Kennishuis

5 Vervolg op haalbaarheidsstudie Om dit concept en de haalbaarheid daarvan meer vorm te geven is in mei 2011 een haalbaarheidsstudie opgesteld. Daarin staan een aantal opgaven die in deze businesscase nader worden uitgewerkt. Dragende partijen van het Kennishuis zijn gemeente Enschede; de openbare bibliotheek Enschede (Blijdensteinstichting); ROC van Twente; Saxion. Deze partijen hebben intensief deelgenomen aan de totstandkoming van deze businesscase. Andere inwoners van het Kennishuis die hun betrokkenheid hebben toegezegd of zeer serieuze interesse hebben zijn: LOES opvoedingsvoorlichting; Muziekbank Overijssel; Architectuurcentrum Twente; Weekblad De Roskam. Kennispark Twente en de Universiteit Twente ondersteunen het initiatief. VISIE OPENBARE BIBLIOTHEEK ENSCHEDE VISIE SAMENWERKINGSPARTNERS OP HET KENNISHUIS In onze samenleving wordt het van steeds groter belang om toegang tot kennis te hebben en de juiste kennis te vinden. Juist doordat informatie haast onbeperkt beschikbaar lijkt te zijn, wordt het steeds moeilijker om de juiste informatie te vinden. De Openbare Bibliotheek Enschede (OBE) nieuwe stijl kan hierin voor alle inwoners van Enschede een belangrijke rol spelen. De OBE streeft ernaar het huidige beeld van de bibliotheek als een uitleencentrum te veranderen in een centrum van media en kennis voor alle inwoners van Enschede. Dit betekent niet dat de huidige functies verdwijnen, maar wel dat ze een ander accent krijgen. In de Stadsweide voor Kennis, Technologie en Zorg kunnen we door een aantrekkelijke inrichting en samenwerking met tal van nieuwe partners (waaronder het ROC van Twente en Saxion) een enorme impuls geven aan de bibliotheek als kenniscentrum. Dit betekent veel goede werk- en studieplekken, veel goede aansluitingen op databanken, veel samenwerking met andere kennisleveranciers, lezingen en debatten, kenniskringen rondom bepaalde thema s, een media-atelier voor alle bezoekers en een city learning centre voor het onderwijs. Een verrassend activiteitenprogramma zorgt ervoor dat alle doelgroepen zich thuis voelen. De verblijfsfunctie wordt versterkt door een aantrekkelijke horecaformule. De bibliotheek is dé studieplek voor alle inwoners van Enschede. Kortom, een bibliotheek die het goede van het oude bewaart en het antwoord geeft op de vragen van onze tijd. VISIE ROC VAN TWENTE Het ROC van Twente ondersteunt de ontwikkeling van een Kennishuis in Enschede. De verwerving van kennis is een belangrijk onderdeel van onderwijs en de meerwaarde van een Kennishuis is evident. Als het Kennishuis in de directe omgeving van het onderwijs kan worden gepositioneerd heeft het een nog grotere meerwaarde. Naast de kennis is het ook van belang te noemen, dat studenten bijdragen kunnen leveren aan het Kennishuis door middel van diverse projecten. Op het gebied van multimediale vormgeving, maar ook van kunst en cultuur zijn er volop kansen, waarbij het ROC van Twente en het Kennishuis samen op kunnen trekken met ook andere (onderwijs-)partners. 5 Businesscase Kennishuis

6 Voor projecten en manifestaties kunnen diverse groepen studenten ingezet worden voor zowel stages als voor afstudeerprojecten. Daarnaast zijn er ook mogelijkheden van samenwerking om efficiënter vastgoed te benutten. Multifunctioneel inzetten van accommodaties is al gemeengoed in het onderwijs en ook met het Kennishuis kan men hierover prima afspraken maken. VISIE SAXION Saxion stadscampus in relatie tot Kennishuis De verplaatsing van de Openbare Bibliotheek naar de Stadsweide en de ontwikkeling tot een Kennishuis is volgens Saxion een goede en welkome ontwikkeling. Inhoudelijk De studenten krijgen een ruime bron van kennis dicht in de buurt: zowel voor de vakinhoudelijke als algemeen vormende literatuur. Ook voor startende studentondernemers is het een mogelijkheid om kennis te ontsluiten en netwerken op te bouwen. Zeker als ook andere starters en groeiers gebruik maken van de voorzieningen is de kans op ontmoeting groot. Dit soort kruisbestuiving wakkert nieuw initiatief en innovatie aan. Als ook de Universiteit Twente deelneemt, zijn de mogelijkheden voor ontsluiting van de universitaire literatuur voor de kenniswerkers van Saxion aanwezig. Maatschappelijk Saxion is graag bereid om mee te werken aan de ontwikkeling van het Kennishuis. Via onder andere de opleidingen van de Academie Creatieve Technologie kunnen mensen worden geholpen met het gebruiken van digitale mogelijkheden. Daarnaast kunnen nog niet bestaande technieken worden ontwikkeld voor het Kennishuis. Faciliteiten delen / flexibiliteit Het kennishuis is inhoudelijk en maatschappelijk relevant. Bovendien is er ook nog de mogelijkheid om faciliteiten te delen. Doordat Saxion en het Kennishuis zo dicht bij elkaar in de buurt zijn, is het mogelijk om noodzakelijke voorzieningen niet dubbel te hebben of voor incidentele behoeften uit te wijken naar de buren. De openingstijden van het Kennishuis zijn aantrekkelijk om ook in de avonden te studeren, waardoor Saxion haar grotere gebouwen eerder kan sluiten, wat ook duurzamer is. Saxion beschikt over grote collegezalen, een theater en vergaderfaciliteiten, waar het Kennishuis gebruik van kan maken. De villa Serphos wordt opgeknapt tot een ontmoetingsgebouw waar ook medegebruik mogelijk is. VISIE KENNISPARK TWENTE Kennispark Twente is de valorisatieschil van de Universiteit Twente en Saxion. Naast haar doelstelling om een optimaal klimaat voor innovatieve ondernemers te creëren ziet zij in het Kennishuis een prachtige mogelijkheid om haar valorisatie naar het grotere publiek te realiseren. Dit past uitstekend in de communicatieonderdelen van haar missie. Binnen het programma van de Stadsweide voor Kennis, Technologie en Zorg zal het Kennishuis een aanjagende en inspirerende laagdrempelige kennisvoorziening vormen. Concrete activiteiten die Kennispark Twente kan ondernemen in het Kennishuis liggen vooral op het gebied van de kennisportals, de wetenschapswinkel en kennisvraag.nl. Daarnaast kan het Kennishuis een aantrekkelijke locatie zijn om events, workshops, netwerkbijeenkomsten en op studenten gerichte activiteiten te ondernemen. Sterke punten van het Kennishuis zijn daarbij de locatie in de binnenstad in de nabijheid van onderwijsgebouwen, de laagdrempeligheid van de voorziening en de gerichtheid op het delen van kennis. Kennispark ondersteunt om al die redenen het initiatief van de gemeente Enschede, Saxion, ROC van Twente en de openbare bibliotheek Enschede om te komen tot het Kennishuis op de Stadsweide voor Kennis, Technologie en Zorg. VISIE VAN UNIVERSITEIT TWENTE Met Twente Academy en Twente Academy Young richt de UT zich op samenwerking met het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs. Activiteiten zijn gericht op talentontwikkeling en 6 Businesscase Kennishuis

7 inspirerende en uitdagende leersituaties voor kinderen en docenten. De ontwikkeling van een Kennishuis in de binnenstad van Enschede biedt hiervoor prachtige, laagdrempelige faciliteiten. Het Kennishuis biedt een uitdagende innovatieve omgeving voor de activiteiten die wij initiëren voor en door kinderen en leerkrachten De thematiek van wetenschap, technologie en samenleving is voor de Universiteit Twente uitermate belangrijk. Door activiteiten te ondernemen in het Kennishuis zullen we voor brede lagen uit de Twentse bevolking zichtbaar zijn en hen hierbij kunnen betrekken. Daarbij valt te denken aan een Science café voor kinderen, wetenschapsvoorlichting, excursies etc. De Universiteit Twente ondersteunt het initiatief om te komen tot een Kennishuis van harte. De Universiteit Twente levert graag een bijdrage aan de verdere ontwikkeling van het concept. 7 Businesscase Kennishuis

8 2. HET CONCEPT Vermenigvuldigen door delen INLEIDING De gemeente Enschede heeft het initiatief genomen om te komen tot een Kennishuis. Dit Kennishuis is het logische antwoord op een aantal maatschappelijke ontwikkelingen, passend binnen de stedelijke ontwikkelingen en rekening houdend met de ontwikkelingen in de bibliotheekwereld. Dit hoofdstuk van de businesscase beschrijft het concept van dit Kennishuis. Allereerst focust dit hoofdstuk op de rol van kennis voor de samenleving. Vervolgens schetsen we een aantal ontwikkelingen, zowel maatschappelijk als binnen de bibliotheekwereld, die invloed hebben op het Kennishuis. Dit leidt tot functies en opzet van het Kennishuis met een aantal voorbeelduitwerkingen. Ten slotte geven we aan hoe de ontwikkeling van het concept verder plaats zal vinden. KENNIS Knowledge has mattered, knowledge continues to matter and knowledge will matter even more in the future (CPB: The Netherlands of 2040) Kennis is het centrale concept in het Kennishuis. Daarbij gaat het zowel om kenniscreatie als om kennisoverdracht. Informatie wordt pas kennis als zij door een mens aan zijn bestaande mentale structuren wordt toegevoegd. Menselijke interactie is een stimulerende factor om informatie in kennis om te zetten. Hoewel leren per definitie een individueel proces is dat continu plaats vindt, wordt het in grote mate bevorderd door direct menselijk contact. Daarbij ligt de voorkeur op menselijk contact op dezelfde tijd en plaats, maar door gebruik te maken van moderne communicatiemiddelen kan dit ook los van tijd en plaats gebeuren. Voor kennisoverdracht, maar ook voor kenniscreatie, is de interactie tussen mensen essentieel. Kennis is de grondstof van een ontwikkelingsproces - een zeer bijzondere grondstof. In tegenstelling tot andere grondstoffen raakt zij niet op bij gebruik. Ook slijt zij niet, maar wordt juist meer waard doordat zij zich bij gebruik verdiept en verder ontwikkelt. Investeren in kennis blijkt ook uitstekend te renderen. Een jaar extra opleiding leidt gemiddeld tot een 7% hoger jaarinkomen. Een investering in het leren omgaan met dyslexie betaalt zich meer dan uit door het bereiken van een hoger opleidingsniveau. Maatschappelijke investering in opleiding is ook economisch interessant: een hoger opleidingsniveau leidt tot hogere belastinginkomsten. Anderzijds is er sprake van enorme kapitaalvernietiging doordat groepen jongeren zonder startkwalificatie uitstromen. Naast reparatiekosten in de vorm van scholing op latere leeftijd leidt dit ook tot een groter beroep op het sociale vangnet. Gezien de toenemende rol van de gemeentelijke overheid in de uitvoering van dit vangnet, is investeren in projecten die kennisverspreiding bevorderen daarom ook gemeentelijk vanuit economisch perspectief verantwoord. BELANG KENNIS VOOR DE SAMENLEVING Wie het belang van kennis voor de samenleving beschouwt, maakt een onderscheid tussen drie dimensies: de economische dimensie; de culturele dimensie; de emancipatorische dimensie. 8 Businesscase Kennishuis

9 Bij de economische dimensie gaat het om het belang van kennis in het arbeidsproces: werk, formele opleiding, innovatie. Bij de culturele dimensie gaat het om het belang van kennis bij activiteiten die mensen ondernemen zonder direct economisch nut: vrijetijdsbesteding, kunst en cultuur, vrijwilligerswerk, mantelzorg. Bij de emancipatorische dimensie gaat om het belang van kennis bij het deelnemen aan de maatschappij: gelijke rechten, de verantwoordelijke burger, historisch begrip, normen en waarden, politiek bewustzijn. Elk van deze dimensies kunnen we beschouwen op twee niveaus: Het individuele niveau; Het maatschappelijke niveau. Op het individuele economisch niveau betekent meer kennis meer kans op interessant werk. Op maatschappelijk niveau betekent een hoger kennisniveau een aantrekkelijker beroepsbevolking en daarmee een aantrekkelijker vestigingsplaats voor onder andere kennisintensieve en innovatieve bedrijven. Op het individuele culturele niveau betekent meer kennis meer kans op zelfontplooiing. Op maatschappelijk niveau leidt dit tot een brede culturele laag die in staat is om in een stad allerlei interessante zaken te ondernemen, onder andere in het vrijwilligerswerk en in het sociale domein. Op het individuele emancipatorische niveau betekent meer kennis een hogere zelfredzaamheid en een betere kans op welbevinden binnen de maatschappelijke context en ook tot een beter begrip van problemen die de mens in zijn leven tegenkomt. Op maatschappelijk niveau kan dit wellicht leiden tot minder opvoedingsproblemen, een kleinere kloof tussen burger en politiek en zicht op een verantwoordelijker samenleving. Figuur 1 Effect van kennis Openbare bibliotheken hebben van oudsher als doel om via kennis het cultureel besef en emancipatie van burgers te bevorderen. Het Kennishuis zal nadrukkelijk ook het economisch aspect van kennis meenemen. Daarnaast zal het maatschappelijke effect van ontwikkelingen richtsnoer zijn bij de keuzes die het Kennishuis maakt. Door gebruik te maken van de laagdrempeligheid en het grote bereik van de bibliotheek kan de gemeente de bibliotheek ook inzetten voor andere lokale beleidsdoelstellingen (VNG, Gemeente en bibliotheek van de toekomst, januari 2011). Innovaties van deze aard hebben de meeste kans van slagen als de individuele en maatschappelijke doelstelling zoveel mogelijk parallel lopen. Daarom moeten we zoeken naar inrichting, dienstverlening en activiteiten die passen binnen de maatschappelijke doelstellingen maar tegelijkertijd tegemoet komen aan de wensen van individuen. 9 Businesscase Kennishuis

10 ONTWIKKELINGEN Diverse ontwikkelingen, zowel maatschappelijk, stedelijk als in de bibliotheekwereld hebben invloed op het Kennishuis. Wij schetsen nu de relevante maatschappelijke en bibliotheekontwikkelingen en formuleren op welke wijze het Kennishuis daar op inspeelt. Dit alles past binnen de ontwikkeling van de Stadsweide voor Kennis, Technologie en Zorg, zoals beschreven in hoofdstuk 1 van deze businesscase. MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN De maatschappij verandert continu. Het tempo van ontwikkelingen lijkt steeds sneller te gaan. De afgelopen 15 jaar heeft de opkomst van internet hierin een wezenlijke bijdrage geleverd. Juist door de beschikbaarheid van informatie en de mogelijkheid tot communicatie los van tijd en plaats kunnen ontwikkelingen nog sneller gaan. Voor het Kennishuis is een aantal ontwikkelingen in het bijzonder van belang: de overgang van informatieschaarste naar informatieovervloed; de noodzaak tot levenslang leren; het toenemende belang van valorisatie; de opkomst van de zogenaamde creatieve klasse Informatieovervloed Van kennis is macht naar dat zoeken we even op. In een rap tempo is de maatschappij veranderd van een situatie waarin informatieschaarste heerste naar een situatie van informatieovervloed. In de schaarstesituatie speelde de bibliotheek, en dan vooral de studieafdeling daarvan, een belangrijke rol als vindplaats van informatie over alle mogelijke onderwerpen. De ontsluiting van allerlei bronnen, maar ook de creatie van nieuwe bronnen via wereldwijde samenwerking op het internet is een revolutie op het gebied van informatie en daarmee kennis. Zoals in alle situaties van overvloed neemt de waarde af. Het is minder belangrijk om informatie tot je beschikking te hebben, deze kan immers te allen tijde op virtueel elke plek op aarde opgeroepen worden. Het wordt steeds moeilijker voor mensen om de waarde van informatie te beoordelen. Is alles wat op internet te vinden is wel waar? Hoe betrouwbaar zijn bepaalde bronnen? Het Kennishuis is een betrouwbare partner op het gebied van informatie. Levenslang leren De mens is een adaptief wezen en past zich dan ook aan aan het steeds hoger wordende tempo van ontwikkeling. In het onderwijssysteem leidt dit er toe dat het al lang niet meer zo is dat de initiële beroepsopleiding voldoende is om het gehele arbeidsproductieve leven vooruit te kunnen. Het blijkt ook dat afgestudeerden, zeker in de loop van hun carrière, steeds minder terecht komen in banen waarvoor ze oorspronkelijk opgeleid zijn. Aan de ene kant noopt dit tot een zekere bescheidenheid over het belang van de startkwalificatie, aan de andere kant toont dit aan dat er behoefte is aan continue bij- en omscholing. Omdat de ontwikkelingen sneller gaan dan generaties, doet zich de situatie voor dat pas afgestudeerden deels beter toegerust zijn voor de dan geldende beroepspraktijk dan ervaren mensen. Om bij te blijven moeten mensen zichzelf blijven scholen. Het Kennishuis is een plaats waar mensen hun leven lang kunnen leren. Valorisatie Het hoger onderwijs heeft drie taken: onderwijs, onderzoek en valorisatie. Zijn maatschappelijke functie en daarmee zijn bestaansrecht dankt het aan deze drie taken. In de praktijk wordt bij valorisatie veel nadruk gelegd op het opzetten en/of ondersteunen van spin-off bedrijven. 10 Businesscase Kennishuis

11 Valorisatie voor het grote publiek is in veel gevallen nog beperkt. Juist het hoger onderwijs is de motor van de kenniscreatie in Nederland. In de universitaire wereld wordt deze kenniscreatiefunctie uitgevoerd binnen vakgroepen of onderzoeksscholen. Bij het hoger beroepsonderwijs zijn de lectoraten met hun kenniskringen de plaatsen waar nieuwe kennis ontwikkeld wordt. Uit onderzoek van bijvoorbeeld het ISO (Interstedelijk Studentenoverleg) blijkt dat zelfs studenten van de Hbo-instellingen de weg naar de lectoraten maar moeilijk weten te vinden. Het is evident dat voor anderen de weg naar lectoraten en onderzoeksscholen dan nog moeilijker is. Vanzelfsprekend is niet elk onderzoek geschikt voor valorisatie naar het grote publiek; voor dat onderzoek waarbij dat wel mogelijk is, biedt het Kennishuis een laagdrempelige voorziening. Het Kennishuis biedt plaats aan laagdrempelige verspreiding van nieuwe kennis. Creatieve klasse Volgens recente sociologische inzichten (o.a. Richard Florida, Gerard Marlet) heeft een stad (groei)potentie als ze de creatieve klasse binnen haar stadsgrenzen weet te krijgen en houden. De creatieve klasse (creative class) is de bevolkingsgroep die zich bezighoudt met het ontwerpen en produceren van nieuwe dingen. De klasse omvat niet alleen de puur creatieven (ontwerpers, architecten etc.) maar ook mensen die beroepsmatig complexe problemen oplossen, nieuwe beleidslijnen uitzetten en vernieuwingstrajecten realiseren. In feite is de creatieve klasse de bevolkingsgroep die in optima forma gebruik maakt van het adaptieve vermogen van de mensheid: zij gebruikt haar intelligentie en creativiteit om antwoorden te formuleren op complexe vraagstukken. De creatieve klasse wordt verantwoordelijk gehouden voor een belangrijk deel van de economische vooruitgang. Voor steden is het daarom aantrekkelijk om deze creatieve klasse aan zich te binden. Om dat te doen zou een stad de beschikking moeten hebben over de 3 T s: talent, tolerantie en technologie. Zij heeft behoefte aan individualiteit, diversiteit en co-creatie. De creatieve klasse zijn geen toeschouwers, maar co-creators. Met het Kennishuis ontwikkelt Enschede een third space die aantrekkelijk is voor de creatieve klasse. Vanzelfsprekend zal de klasse intensief betrokken worden bij de ontwikkeling van het concept als co-creators. Het Kennishuis wil aantrekkelijk zijn voor de creatieve klasse en haar betrekken bij de ontwikkeling. BIBLIOTHEEKONTWIKKELINGEN In het Kennishuis wordt het accent gelegd op de kennisvalorisatie. De bibliotheek nieuwe stijl kan hierin een belangrijke rol spelen. In het huidige beeld van de bibliotheek domineert de uitleenfunctie. De openbare bibliotheek Enschede heeft een visie ontwikkeld op de bibliotheek in Het bibliotheekbeleid wordt op basis van 4 pijlers uitgevoerd: 1. De uitleenbibliotheek: een actief serviceconcept en presentatie van de collecties conform de ervaringen en kennis uit de retail leidt tot meer uitleningen; 2. Lees- en taalbevordering: actieve ondersteuning van (taal)onderwijs. De OBE centraal in een netwerk van ondersteunende instellingen; 3. Media- en kenniscentrum: Naast veel mogelijkheden om ter plekke te studeren wordt doelgroepgerichte ondersteuning gegeven; 4. Beleven en ontmoeten: een verrassend activiteitenprogramma ondersteund door een aantrekkelijke horecaformule. De uitleenfunctie van de bibliotheek staat onder de druk. De groep volwassenen die nog leent in de bibliotheek is kleiner aan het worden. De uitleenfunctie van (non)-fictie gaat waarschijnlijk afnemen: er wordt minder gelezen; er wordt meer gelezen uit eigen of onderling geleend bezit; 11 Businesscase Kennishuis

12 er wordt meer gelezen via elektronische media (ipad, e-books et cetera). In de provincie Overijssel werken bibliotheken nauw samen. Meer en meer treden de bibliotheken daarin op als een netwerk van bibliotheken, zonder dat dit voor de individuele bezoeker zichtbaar is. Door samenwerking en afstemming realiseert men kostenbesparing terwijl aan de andere kant het product wordt verbeterd. Een van de zaken die de Overijsselse bibliotheken gezamenlijk ontwikkeld hebben, is het zogenaamde retailconcept. Hierbij leert de bibliotheek van de kennis die opgedaan is in de retailwereld. Naar verwachting kan men hiermee de uitleenfunctie tegen dezelfde of lagere kosten uitvoeren. Belangrijke kenmerken van het retailconcept voor de bibliotheken zijn: meer thematische ordening; meer frontale presentatie; aantrekkelijke inrichting en signing. Ervaringen in Overijssel (Zwolle, Delden, Almelo) tonen aan dat het effect van toepassing van het retailconcept kan leiden tot een stijging in uitleningen van circa 20%. Het lijkt er op dat hiermee op korte termijn een antwoord wordt gegeven op de te verwachten daling van uitleningen. Ervaringen met de Muziekbank Overijssel tonen aan dat een stijging van meer dan 200% in uitleningen realiseerbaar is indien men intensief gaat samenwerken met de Overijsselse bibliotheken. In het Kennishuis kunnen alle 4 de pijlers van het bibliotheekbeleid met extra energie worden uitgevoerd: De uitleenfunctie: de opstelling en presentatie van de collecties zal op basis van het retailconcept worden uitgevoerd. Fysiek zal de collectie vooral in het shed-dakdeel worden ondergebracht; Lees- en taalbevordering: een van de kennisknooppunten zal zich richten op taal en lezen. Door samenwerking met Saxion, UT, Expertis, BOK e.a. kan dit tot extra aanbod en verdieping leiden. Media- en kenniscentrum: de bibliotheek is dé studieplek van Enschede met vele goede zitplekken en prima faciliteiten. Deskundige begeleiding en advies worden gericht op de diverse doelgroepen. De aanwezigheid van een city learning centre, game zone en mediaateliers versterken de positie van de OBE als aantrekkelijke studieplek voor alle Enschedeërs; Ervaringen van de Idea Stores in de Londense deelgemeente Tower Hamlet tonen dat een stijging in het gebruik mogelijk is door de studiefunctie te benadrukken; Beleef- en ontmoetingscentrum: In de OBE is elke dag wat te beleven, van voorlezen tot debatteren. De OBE faciliteert partijen uit Enschede om zich in het Kennishuis te presenteren aan een breed publiek. De samenwerking met de horeca moet zorgen voor een breed palet aan laagdrempelige activiteiten. De horizon van het Kennishuis reikt verder dan De beschreven functies zijn een prima uitgangspunt voor de ontwikkeling van de bibliotheek binnen het Kennishuis de komende jaren. Veel van de inrichting en processen die nodig zijn om aan bovenstaande vier functies te werken, zijn ook geschikt voor de uitgebreidere en wellicht meer vernieuwende functies van het Kennishuis. In die zin kunnen de vier beleidslijnen van de OBE en het groeiconcept van het Kennishuis elkaar versterken. In het Kennishuis zal voor de Openbare Bibliotheek Enschede ruimte zijn om deze vier functies naar eigen inzicht en afhankelijk van de behoeften van de inwoners verder uit te bouwen. Functies Kennishuis In het Kennishuis kunnen naast een moderne uitleenbibliotheek, die voortbouwt op het huidige succesvolle product van de Openbare Bibliotheek Enschede met een vertaling naar het retailconcept, de volgende functies worden ondergebracht: In het economische domein: 12 Businesscase Kennishuis

13 studieplekken, met via eduroam toegang tot opleidingsspecifieke bronnen; werkplekken voor ZZP ers en professionals; instituten voor huiswerkbegeleiding; instituten voor leerproblemen (dyslexie, hoogbegaafdheid); beroepsvoorlichting. In het culturele domein: archieven; oefenruimtes voor muzikanten; luisterruimtes. In het emancipatorische domein: opvoedingsvoorlichting; inburgeringcursussen; debatten. Deze lijst is niet volledig, noch uitputtend. Ondersteunend aan deze functies voorziet het Kennishuis in een eigentijdse horecaformule waardoor het een aantrekkelijke verblijfplaats wordt voor iedereen. Veel van de faciliteiten van het Kennishuis zullen we voor meerdere functies kunnen gebruiken. Dit komt de economische haalbaarheid ten goede maar dit leidt ook tot meer samenwerking tussen de gebruikers van het Kennishuis. Uitgangspunt is dat instellingen en bedrijven die zich bezighouden met kenniscreatie of kennisverspreiding een plek kunnen vinden in het Kennishuis. Voorwaarde daarbij is dat er bereidheid is kennis te delen en dat zij laagdrempelig van aard zijn. Het Kennishuis beschouwt zich daarbij op geen enkele wijze als concurrent van andere instellingen op dit terrein, maar juist als aanvulling op bestaande activiteiten in de stad. Opzet Kennishuis De traditionele bibliotheek houdt zich bezig met de verzameling, ordening en ontsluiting van bronnen. In het Kennishuis komt, voortbouwend op deze ontsluiting, ook het veredelen en toepassen van de kennis opgeslagen in deze bronnen. Deze veredeling en toepassing kunnen plaats vinden binnen de fysieke muren van het Kennishuis, maar zal zich ook uitbreiden in het virtuele domein. Het Kennishuis is daarmee niet alleen het gebouw dat openingstijden en bezoekers kent, maar ook een online gemeenschap van mensen die kennis met elkaar delen en op die manier vermeerderen. Van passief naar actief De basiswaarden van traditionele bibliotheken zijn: toegankelijkheid; zoekgemak; vindbaarheid; beschikbaarheid. Dit zijn zeer waardevolle, maar passieve waarden. De huidige tijd vraagt om een meer actieve benadering: (co-)creatie van kennis; interpretatie; inspiratie; participatie. Het Kennishuis biedt daar alle gelegenheid toe. Consequentie van deze omslag is dat bij de dienstverlening in het Kennishuis een grotere domeinkennis vereist is dan in een traditionele bibliotheek. Die kan alleen maar gerealiseerd worden door als Kennishuis nauw samen te werken met instellingen die deze domeinkennis in huis hebben. Daarbij valt te denken aan 13 Businesscase Kennishuis

14 onderwijsinstellingen, innovatieve bedrijven en professionals die binnen andere organisaties werkzaam zijn. VOORBEELDUITWERKINGEN Onderstaande uitwerkingen zijn voorbeelden van mogelijke functionaliteit van het Kennishuis. Deze zijn bestemd voor ideevorming en geven geen blauwdruk van het Kennishuis. KENNISKAART Iedereen die binnenkomt in het Kennishuis meldt zich aan met zijn Kennishuis-pas. Het profiel van de gebruiker bevat een beschrijving van de kennis die hij heeft en wil delen, zijn interessegebieden en voorkeuren op het gebied van contact met andere gebruikers. Bij binnenkomst in het Kennishuis wordt op een van de muren geprojecteerd welke kennisaanbieders er op dat moment in het gebouw aanwezig zijn. Hierdoor kan een bezoeker van het Kennishuis in contact komen met de kennisaanbieders. Dezelfde functionaliteit is ook beschikbaar als app voor smartphones en tablets. Vanuit huis is ook buiten openingstijden de kenniskaart van het Kennishuis te raadplegen. Dan laat het een overzicht zien van alle kennis die beschikbaar is. KENNISKNOOPPUNTEN In een kennisknooppunt werken alle instellingen die werkzaam zijn in een bepaald domein samen. Het kennisknooppunt is een fysieke plek in het Kennishuis. Elk kennisknooppunt kent een commissie die over inhoud, aankleding en dienstverlening beslist. Een kennisknooppunt kent een professional die als regisseur optreedt en de eindverantwoordelijkheid draagt. Sommige kennisknooppunten worden gefinancierd door samenwerkende partijen uit de regio, andere worden uit de Kennishuis-begroting bekostigd. Het betreffende deel van de studieboekencollectie van de Openbare Bibliotheek wordt in het kennisknooppunt geplaatst. Het aanschafbudget voor deze collectie komt onder verantwoordelijkheid van de kennisknooppuntbeheerders. Kennisknooppunt textiel In het kennisknooppunt textiel vinden de volgende activiteiten plaats: de uitleencollectie van de studieafdeling van de OBE op dit gebied wordt hier op aantrekkelijke wijze getoond; ook de naslag- en tijdschriftencollectie op gebied van textiel en mode vindt hier zijn plek. de collecties worden uitgebreid met naslagwerken en tijdschriften die bij het ROC van Twente aanwezig zijn. TwentseWelle richt een drietal vitrines in met een kort overzicht van het textielverleden van Enschede. Met een flyer die daar verspreid wordt, krijgt de bezoeker korting op de toegang tot TwentseWelle. Het ROC van Twente geeft voorlichting over zijn opleidingen op dit gebied, gebruikt het kennisknooppunt als demonstratieruimte, organiseert er modeshows en presentaties. De aankleding van het kennisknooppunt gebeurt door studenten van het ROC van Twente; deze verandert jaarlijks als resultaat van een competitie onder studenten. De Universiteit Twente toont er speciale textielvormen die door nanotechnologie worden ontwikkeld. Zij heeft daarbij lesbrieven voor het primair onderwijs met allerlei praktische opdrachten die ter plekke kunnen worden uitgevoerd in een atelier. Een start-up op het gebied van nieuwe vezels huurt er drie werkplekken. Klanten ontvangen zij in de algemene conferentiezaal van het Kennishuis. Het Fablab heeft er apparatuur geplaatst waarmee textiel getest kan worden. Ten Cate sponsort het kennisknooppunt en toont er zijn nieuwste producten uit het open innovatiecentrum Advanced Materials Elke woensdagochtend is er een bijeenkomst van de wildbreiclub. 14 Businesscase Kennishuis

15 Kennisknooppunt Technologie en Zorg In het kennisknooppunt Technologie Zorg vinden de volgende activiteiten plaats: De collecties van OBE vormen het middelpunt, aangevuld met boeken en tijdschriften van MST, Saxion en ROC van Twente. Roessingh Research & Development richt een demonstratieplek in met hun laatste ontwikkelingen. Er zijn kantoren voor start ups op het gebied van technologie en zorg. De laatste van vijf master-afstudeerders van technische geneeskunde presenteren hun afstudeerwerk. FC Twentes Scoren met gezondheid geeft er voorlichting. De Thuiszorgwinkel geeft voorlichting over het gebruik van hulpmiddelen. Een informatiepunt over de nieuwbouw van het ziekenhuis geeft iedereen inzicht in de voortgang. MST presenteert de laatste ontwikkelingen in de zorg. In een cursusruimte vinden zelfhulpcursussen, trainingen voor mantelzorgers en BHVtrainingen plaats. Saxion en ROC van Twente geven er beroepsvoorlichting. Kennisknooppunt Lezen In het kennisknooppunt Lezen vinden de volgende activiteiten plaats: Het makkelijk lezen-plein van de OBE vormt het middelpunt. In een cursusruimte vinden inloopcursussen Nederlands als Tweede Taal plaats, voor inburgeraars, maar ook voor studenten van over de grens. Het samenwerkingsverband Weer Samen naar School geeft er maandelijks een presentatie over het succes van het Leesverbeterplan. De schoolbesturen plannen bijscholingsbijeenkomst in het leeslokaal. De afdeling PABO van Saxion geeft er beroepsvoorlichting. Voor on- en laaggeletterden vinden er cursussen plaats o.a. door mensen die zelf kort daarvoor deze cursus gedaan hebben. Er is een grote collectie grootletterboeken. Een opticien verkoopt er leeshulpmiddelen en voert elke donderdagavond oogmetingen uit. De nieuwste tablet-computers en e-books kunnen er uitgeprobeerd worden. De kennisknooppunten worden niet vooraf gedefinieerd, maar zijn afhankelijk van initiatieven uit de stad. Te denken valt nog aan een kennisknooppunt Bouwen (Saxion Academie voor Bouw, bouwbedrijven, voorlichting over stedelijke ontwikkelingen, aandacht voor duurzaam bouwen, presentaties van de lectoraten, werkgroep ontwikkelingstechnieken van de UT, ROC van Twente, Architectuurcentrum et cetera), een kennisknooppunt Muziek (collectie Muziekbank, bladmuziekcollectie, presentaties NRO, Nederlands Symfonie Orkest, workshops muziekschool, oefenruimtes om bladmuziek te kunnen uitproberen, activiteiten voor kinderen), een kennisknooppunt Techniek (UT, Twente Academy, Technica 10, techniekcoaches, Fablab, Planetart, Tkkrlab), een kennisknooppunt Twente (de Twentecollectie, digitaal archief, genealogie, fotocollecties, de Twentse taal), een kennisknooppunt opvoeding (LOES, consultatiebureau, voedingsvoorlichting, puberteit, alcoholvoorlichting) et cetera. Het Kennishuis biedt de faciliteiten; bij voldoende ideeën en financiële haalbaarheid kan een Kennisknooppunt worden ingericht. PROCES VAN NADERE UITWERKING De uitwerking van het concept van het Kennishuis zal plaats vinden in co-creatie met vele betrokkenen. De volgende activiteiten zijn daarvoor al opgestart: uitwerking van het concept van de bibliotheek van de toekomst in de Media-battle tussen studenten uit Enschede en Utrecht. 15 Businesscase Kennishuis

16 creatieve sessies met de Academie voor Creatieve Technologie van Saxion. inbreng van de casus Kennishuis op de alumnidag Toegepaste Onderwijskunde afstudeeropdrachten. Daarnaast zullen als open innovatie via sociale media zoals Facebook en LinkedIn brede lagen uit de Enschedese bevolking betrokken worden bij de ontwikkeling van het Kennishuis. In de aanloopfase naar de realisatie van het fysieke Kennishuis zal de organisatie het Kennishuis en zijn activiteiten al opstarten. In deze fase zal men experimenteren met die activiteiten die niet aan het fysieke Kennishuis gebonden zijn. Doelstellingen in deze fase zijn: verdere ontwikkeling van het concept; bekendheid geven aan het Kennishuis; ervaring opdoen met activiteiten passend binnen het concept; uitbouwen van samenwerking met bestaande en nieuwe samenwerkingspartners in de stad. 16 Businesscase Kennishuis

17 3. DE BEWONERS VAN HET KENNISHUIS In dit hoofdstuk maken we duidelijk welke partijen er in het Kennishuis kunnen en willen deelnemen. We geven ook aan van welke partij deelname al min of meer zeker is. Dit functionele programma van eisen bevat in ieder geval: globaal en op hoofdlijnen inzicht in het programma; verdeling van oppervlaktes, gebruik, dubbelgebruik; basisgedachte werking van het concept in het gebouw. Deze beschrijving van de bewoners dient vervolgens als input voor het financiële kader. De bibliotheek zal als belangrijkste drager hoofdgebruiker worden van het Kennishuis. Daarnaast zullen ROC van Twente en Saxion ook een aanzienlijke rol spelen als dragers van het concept en gebruikers van ruimtes. ORGANISATIES De functies die we in het vorige hoofdstuk noemden, kunnen door verschillende organisaties uitgevoerd worden. Daarnaast zijn er ook functies die voor meerdere partijen interessant zijn. De betreffende ruimtes staan alle onder beheer van de Openbare Bibliotheek Enschede, als grootste gebruiker van het gebouw. Kosten voor het gebruik van deze ruimtes zullen worden omgeslagen op basis van het daadwerkelijke gebruik. Het gaat daarbij om: studieplekken; projectruimtes; presentatieruimtes; media-atelier; vergaderkamers. In een later stadium zullen we onderzoeken welke functies eventueel ook te vervullen zijn in de ontwikkeling van Saxion op het terrein van het voormalige Natuurmuseum. Eerste kandidaat daarvoor zijn de presentatieruimtes en vergaderfaciliteiten, vooral in de witte villa (Serphos). Voorbeeldinvulling Het Kennishuis zal gevestigd worden in de Stadsweide voor Kennis, Technologie en Zorg, waarbij de voorkeurslocatie de oude textielhogeschool De Maere is. In het onderstaande overzicht geven we, uitgaande van vestiging in dat gebouw, per functie aan welke organisaties er zijn om deze functie te vervullen en hoeveel vloeroppervlak deze in het Kennishuis ongeveer zullen innemen 1. Ook schatten we in wat de locatie in het gebouw zou kunnen zijn. Functie Organisatie m2 Voorlopige plek Algemene functies Horeca Met diverse exploitanten zijn gesprekken gevoerd; dit betreft zowel landelijke, nieuwe als lokale ondernemers. Keuze voor horeca-exploitant zal gemaakt worden in de loop van Hoofdgebouw aan Ariënsplein, linkerzijde Copyshop Reprodienst Saxion 100 Hoofdgebouw Van Galenstraat Lokalen ROC van Twente 660 Nog te bepalen Economisch domein Flexwerkplekken/ OBE 250 Nog te bepalen 1 Alle oppervlaktes zijn weergegeven in nuttig vloeroppervlak. Het totaal nuttig vloeroppervlak van De Maere is ca m2. 17 Businesscase Kennishuis

18 Seats2meet Architectuurcentrum Architectuurcentrum Twente 70 TNO gebouw, BG Cultureel domein Uitleenbibliotheek - publieksruimte OBE 1700 Sheddak deel De Maere Hoofdgebouw 1 e verdieping - kantoren OBE en Muziekbank 270 Nog te bepalen - ondersteunende OBE en Muziekbank 400 Nog te bepalen diensten Muziekbank - publieksruimte Muziekbank 400 Sheddak deel De Maere - oefenruimte Muziekbank 30 Kelder Emancipatorisch domein Opvoedingsvoorlichting LOES 50 Nog te bepalen Journalistiek Nog te bepalen 100 Nog te bepalen Gemeenschappelijke ruimtes Studieplekken, Gemeenschappelijk gebruik, projectruimtes beheer OBE Media-atelier Gemeenschappelijk gebruik, beheer OBE Vergaderkamers Gemeenschappelijk gebruik, beheer OBE totaal 4950 Tabel 1 Schetsmatige oppervlakteverdeling 550 Nog te bepalen 90 Nog te bepalen 80 Nog te bepalen Naast deze inwonende partijen staan de faciliteiten open voor alle andere partijen die activiteiten ondernemen die aansluiten bij het concept van het Kennishuis. Te denken valt daarbij aan de Volksuniversiteit Enschede, SIVE, DUO, Open Universiteit, het stadsarchief et cetera. 18 Businesscase Kennishuis

19 4. DE MAERE KENMERKEN VAN HET HUIS Het Kennishuis zal gevestigd worden op de Stadsweide voor Kennis, Technologie en Zorg. De voorkeurslocatie is De Maere, aan het Dr. Ariënsplein, tussen de Ripperdastraat en De Ruyterlaan. Dit is een parel van Enschede. Gebouwd in de tijd dat textiel de motor van de Enschedese economie was, kan deze zelfde plek in de functie van Kennishuis opnieuw een centrale rol gaan spelen nu kennis de motor van de economie is. In dit hoofdstuk beschrijven we wat de belangrijkste kenmerken van De Maere zijn. Ook komen de noodzakelijke aanpassingen aan de orde die het gebouw zal moeten ondergaan om tot een optimale werking van het concept te komen. MONUMENT De Maere is een rijksmonument. Dit heeft consequenties voor de mogelijkheden om aanpassingen aan het gebouw te doen. Het gebouw verkeert gelukkig in uitstekende staat met vele waardevolle elementen. De Maere is daardoor een gebouw met karakter. Het gebouw is van grote cultuurhistorische waarde. Om deze te bewaken is door het Oversticht in het kader van deze businesscase het rapport Cultuurhistorische waardestelling Hogere Textielschool De Maere opgesteld. In dit rapport geeft het Oversticht een algemene beschrijving van de historie van het gebouw en men gaat in op het tijdsgewricht waarin het gebouw is opgericht, de stedenbouwkundige context en welke relatie het daarmee heeft met andere gebouwen in de stad, zoals de Ambachtsschool aan de Boddenkampsingel en het Laarescomplex aan de Tulpstraat. Het rapport geeft gedetailleerd aan welke ruimte er in het gebouw voor transformatie beschikbaar is. DE MAERE De Hogere Textielschool De Maere is in 1922 gebouwd door de Dienst Gemeentewerken Enschede, naar ontwerp van architect W.K. de Wijs en is op 12 september van dat jaar in gebruik genomen. Jonkheer Charles de Maere, uit St. Nicolaas in Vlaanderen, speelde een belangrijke rol in de verbetering en scholing binnen de textielindustrie. Het volume van de school is geleed in Frans-classicistische stijl. De school is uitgevoerd in traditionalistische baksteenarchitectuur. De eerste uitbreiding van de school vond plaats in 1939, toen aan de oostzijde praktijklokalen werden uitgebreid. De school is in de jaren vijftig uitgebreid met een gebouw met ketelhuis langs de Van Galenstraat. Ook is in die periode de werkvloer vergroot: tegen de achtergevel van het praktijkgebouw is over vrijwel de hele breedte een reeks lokalen gezet, onder een plat dak. Hierbij zijn de oorspronkelijke buitendeuren gaan fungeren als binnendeuren. Rondom het gebouw is een baksteen erfafscheiding opgetrokken met smeedijzeren hekwerk tussen pijlers. De school bestaat uit een U-vormig lokalengebouw dat een overdekte werkvloer met praktijklokalen omsluit. De zuidpoot van de U is aanmerkelijk korter dan de noordpoot (langs de Van Galenstraat). Het lokalengebouw is in bruine baksteen opgetrokken over twee bouwlagen onder een samengestelde kap, gedekt met pannen. Het praktijkgebouw telt één bouwlaag en is afgedekt met sheddaken met een ijzeren spantenconstructie die rust op drie dragende muren: oostelijk de - voormalige - buitenmuur, westelijk waarschijnlijk de grensmuur tussen praktijkgedeelte en hoofdgebouw en centraal de muur die, vanaf de hoofdingang, de rechterwand van de middengang vormt. Een grote overspanning is daarmee bereikt, met bijna vrije plattegronden. De centrale hal, trappenhuis en de gangen hebben tegelvloeren en zijn voorzien van tegellambrisering en reliëfs met voorstellingen uit de (textiel)industrie. De trappenhal wordt verlicht door drie rondboogvensters op de verdieping voorzien van glas-in-lood en is overwelfd met drie draagkruisgewelven. De school is van algemeen cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig belang vanwege de directe relatie met de industrialisering van Enschede, de kwaliteit van het ontwerp, de 19 Businesscase Kennishuis

20 detaillering van het interieur, de beeldbepalende ligging aan het Dr. Ariënsplein in de Stadsmaten en de gaafheid van het exterieur en het interieur. NOODZAKELIJKE AANPASSINGEN AAN HET GEBOUW Het gebouw De Maere wordt momenteel gebruikt als schoolgebouw door het ROC van Twente. De functies die in het Kennishuis zullen komen, sluiten wat betreft het ruimtegebruik deels goed aan bij het huidige gebruik. Op de begane grond is het bijvoorbeeld goed mogelijk een bibliotheekfunctie te maken, en op de verdiepingen zijn ruimten die prima geschikt zijn als kantoren en/of lokalen. Dat betekent dat er relatief weinig grote ingrepen nodig zijn om het gebouw geschikt te maken voor de functie als Kennishuis. Dat laat onverlet dat enkele bouwkundige aanpassingen onvermijdelijk zijn. Een overzicht van de noodzakelijke wijzigingen is opgenomen in bijlage 1, Aanpassingen aan het gebouw. Er heeft gedurende het opstellen van de businesscase afstemming plaats gevonden met Het Oversticht. De voorgestelde wijzigingen passen in de zienswijze van het Oversticht binnen de cultuurhistorische waarde van De Maere. 20 Businesscase Kennishuis

21 5. STEDENBOUWKUNDIGE ASPECTEN Het Kennishuis wordt ondergebracht op de Stadsweide voor Kennis, Technologie en Zorg met als voorkeurslocatie de voormalige Hogere Textielschool De Maere met de hoofdingang aan het Dr. Ariënsplein. Het monumentale bakstenen gebouw uit 1922 is een rijksmonument. Iedereen kent dit gebouw, het staat gegrift in de mental map van de Enschedeër. Figuur 2 Stadsbeeld locatie De Maere rond 1914 en rond 1930 Het stadsbeeld rond 1914 laat zien dat de Bisschopstraat, met slinger, doorliep over de De Ruyterstraat richting binnenstad. De plattegrond van 1930 laat zien dat door de bouw van De Maere aan het Dr. Ariënsplein de continuïteit van de Bisschopstraat verloren is gegaan. Dit deel van de Bisschopstraat is later de Van Galenstraat gaan heten. Figuur 3 Stedelijk weefsel De Van Galenstraat vormt in het stedelijk weefsel nog steeds een duidelijke route richting binnenstad. 21 Businesscase Kennishuis

VII - B. Voorstel GEMEENTERAAD. Stedelijke ontwikkeling 1200048947. Wij stellen u voor te besluiten tot

VII - B. Voorstel GEMEENTERAAD. Stedelijke ontwikkeling 1200048947. Wij stellen u voor te besluiten tot Voorstel GEMEENTERAAD VII - B Stuknummer Programma In te vullen door raadsgriffie. Project Management Bureau Enschede Programma Corsanummer Stedelijke ontwikkeling 1200048947 Onderwerp Enschede Kennishuis

Nadere informatie

Haalbaarheidstudie Kennishuis Het kenniscluster binnen de Stadsweide voor Kennis,Technologie & Zorg, een nadere invulling 24-05-2011

Haalbaarheidstudie Kennishuis Het kenniscluster binnen de Stadsweide voor Kennis,Technologie & Zorg, een nadere invulling 24-05-2011 Haalbaarheidstudie Kennishuis Het kenniscluster binnen de Stadsweide voor Kennis,Technologie & Zorg, een nadere invulling 24-05-2011 STATION De Stadsweide voor kennis, technologie & zorg Binnen de Stadsweide

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Probleemomgeving Al geruime tijd daalt het aantal leden van de Nederlandse bibliotheken.

Nadere informatie

De participatiebibliotheek

De participatiebibliotheek Voor meer informatie: Marjolein Bakker adviseur Communicatie marjolein.bakker@bibliotheek-zoetermeer.nl Hoofdbibliotheek Stadhuisplein 2 2711 EC Zoetermeer T 079-34 38 200 www.bibliotheek-zoetermeer.nl

Nadere informatie

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Strategische visie van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Al deze veranderingen hebben ingrijpende gevolgen De bibliotheken in Drenthe krijgen te maken met bezuinigingen en veranderende politieke opvattingen.

Nadere informatie

Welcome. the future. Future Center Wageningen

Welcome. the future. Future Center Wageningen Welcome to the future Future Center Wageningen Welcome to the Future Op een historische plek in Nederland, het voormalig stadion De Wageningse Berg, wordt gewerkt aan een uniek concept. Een concept dat

Nadere informatie

Wij, de overheid - samenvatting

Wij, de overheid - samenvatting Wij, de overheid - samenvatting Inleiding: de complexe overheid Overal waar een grens wordt gelegd, ontstaat behoefte aan samenwerking en kennisuitwisseling over die grens heen, binnen organisaties, tussen

Nadere informatie

Onderwijs. Huisvesting die kennis in beweging brengt

Onderwijs. Huisvesting die kennis in beweging brengt Onderwijs Huisvesting die kennis in beweging brengt Onderwijs Huisvesting die kennis in beweging brengt Wat is de essentie van een onderwijsgebouw? En wat gebeurt daar precies? De core business van onderwijs

Nadere informatie

De spilfunctie van het Leercentrum binnen het nieuwe onderwijs bij Avans Hogeschool

De spilfunctie van het Leercentrum binnen het nieuwe onderwijs bij Avans Hogeschool De spilfunctie van het Leercentrum binnen het nieuwe onderwijs bij Avans Hogeschool Ellen Simons en Rien Brouwers Leer- en Innovatiecentrum Inhoud Context Onderwijsvisie van Avans Van mediatheek naar Leercentrum

Nadere informatie

Aan de slag met het Business Model Canvas

Aan de slag met het Business Model Canvas 1 Aan de slag met het Business Model Canvas De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink November 2014 2 Inhoud Deel 1: Het Business Model Canvas Het Business Model Canvas Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

De JB heeft binnen de UvA twee belangrijke partners: a. De Faculteit b. de UB

De JB heeft binnen de UvA twee belangrijke partners: a. De Faculteit b. de UB Meerjarenplan 2014-2016 Juridische Bibliotheek In 2016 zal de JB met de Faculteit naar het Roeterseiland verhuizen. Dit meerjarenplan beperkt en richt zich op de periode dat we ons enerzijds voorbereiden

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

Quickscan beoordeling verplaatsing bibliotheek Oss

Quickscan beoordeling verplaatsing bibliotheek Oss datum: 21-9-2015 projectnummer: 1638.0915 Quickscan beoordeling verplaatsing bibliotheek Oss AANLEIDING De wereld van de bibliotheken is in korte tijd sterk aan het veranderen. Technologische ontwikkelen

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Studio BliQ. Het future center van de gemeente Oss

Studio BliQ. Het future center van de gemeente Oss Studio BliQ Het future center van de gemeente Oss Studio BliQ is Studio BliQ is het future center van de gemeente Oss. Met studio BliQ wil de gemeente Oss een klimaat stimuleren waarin creativiteit, innovatie

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6 Index 1. Waar komen we vandaan? 1 2. Waar gaan we naartoe? 2 2.1 Missie 2 2.2 Visie 2 2.3 Doelstellingen 3 2.4 Strategie 4 2.4.1 Organisatie 4 2.4.2 Aanbod 4 2.4.3 Maatschappelijk rolmodel 4 2.4.4. Marketing

Nadere informatie

Alle bestuursleden zijn gezamenlijk bevoegd om besluiten te nemen namens stichting Meridiaan.

Alle bestuursleden zijn gezamenlijk bevoegd om besluiten te nemen namens stichting Meridiaan. Algemene gegevens Stichting Meridiaan Meridiaan 40 3813 AW Amersfoort www.stichtingmeridiaan.nl RSIN 816179281 KvK Inschrijvingsnummer 32116451 Doel Het doel van Stichting Meridiaan kan samengevat worden

Nadere informatie

November 2014 PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN

November 2014 PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN November 2014 PVDA PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN Een plan van De Partij van de Arbeid Voorne putten Werkgroep Economie & Werk Voorne Putten PvdA Nissewaard Gert-Jan Alberts Kim van de Kant PvdA Hellevoetsluis

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan Project Meer met Mediavoorzieningen een onderzoek naar rol en positionering Mediavoorzieningen: Essentieel en Effectief Samenvatting rapport over de meerwaarde van de diensten van Mediavoorzieningen voor

Nadere informatie

Nu een paar bibliotheekbepalingen in de Wet specifiek cultuurbeleid 1994, rudimenten uit de Welzijnswet 1987 en de Bibliotheekwet 1975.

Nu een paar bibliotheekbepalingen in de Wet specifiek cultuurbeleid 1994, rudimenten uit de Welzijnswet 1987 en de Bibliotheekwet 1975. Wetsvoorstel stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen Aad van Tongeren @AadvanTongeren VOB Bibliotheekwet als kans! 17 november 2014 Waarom een nieuwe bibliotheekwet? Nu een paar bibliotheekbepalingen

Nadere informatie

creatieve oplossing voor tijdelijke leegstand

creatieve oplossing voor tijdelijke leegstand creatieve oplossing voor tijdelijke leegstand Korte Voorhout 20 Postbus 216, 2501 ce Den Haag 070 785 4903 06 430 54 372 info@annavastgoedencultuur.nl Heeft u een leegstaand pand waarvoor u nog geen bestemming

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Stadsweide Kennis, Zorg en Technologie (zuidwestflank binnenstad)

Stadsweide Kennis, Zorg en Technologie (zuidwestflank binnenstad) Stadsweide Kennis, Zorg en Technologie (zuidwestflank binnenstad) Projectomschrijving Enschede werkt al jaren aan versterking van de binnenstad, integraal op alle beleidsterreinen. Dit versterkt de levendigheid

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit.

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit. SOPOH Jaarplan 2014-2018 Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit Personeel Onderwijs Organisatie Huisvesting Pr-Marketing Financiën 1 Voorwoord Stichting Openbaar Primair

Nadere informatie

>100 woningen. Provincie: Noord-Holland (Stads)regio Purmerend, Hoorn. Profiel gemeente Purmerend. Aanbod van leegstand. Vraag.

>100 woningen. Provincie: Noord-Holland (Stads)regio Purmerend, Hoorn. Profiel gemeente Purmerend. Aanbod van leegstand. Vraag. Provincie: Noord-Holland (Stads)regio Purmerend, Hoorn gemeenten: Profiel gemeente Purmerend Regio: 25 Aanbod van leegstand Leegstand per stad: Huidige leegstand: In de binnenstad van Purmerend zijn 41

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

Productencatalogus. www.ondernemrslabtwente.nl

Productencatalogus. www.ondernemrslabtwente.nl 1 Productencatalogus www.ondernemrslabtwente.nl 2 Voorwoord Ondernemerslab Het Ondernemerslab Twente is een samenwerking van het ROC van Twente en ROZ (Regionale Organisatie Zelfstandigen). Het Ondernemerslab

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

World Food Center uit de startblokken!

World Food Center uit de startblokken! World Food Center uit de startblokken! De plannen voor de realisatie van het World Food Center (WFC) zijn in een ver gevorderd stadium. Het WFC wordt een iconisch experience center waar de Nederlandse

Nadere informatie

!"#$"%!"&%'(! 550 m2. 450 m2. 1500 m2. 400 m2. 900 m2. 4200 m2. ontmoeting & idee. verbeelding & verbinding. experimenten & leren

!#$%!&%'(! 550 m2. 450 m2. 1500 m2. 400 m2. 900 m2. 4200 m2. ontmoeting & idee. verbeelding & verbinding. experimenten & leren !"#$%"#&' 400 m2 ontmoeting & idee 400 m2 550 m2 experimenten & leren verbeelding & verbinding ()*+#,-#'%)#* 900 m2 innovatie & ondernemerschap 1500 m2 maken & doen 450 m2 presenteren & ontspanning Herontwikkeling

Nadere informatie

Visiedocument. Educohof Podium voor duurzame leefomgeving. Presentatie versie

Visiedocument. Educohof Podium voor duurzame leefomgeving. Presentatie versie Visiedocument Educohof Podium voor duurzame leefomgeving Presentatie versie Courante communicatie, sponsoring, fondswerving Teylingerweg 35 2114 EG Vogelenzang T 020 716 5274 E nicole@courante.nl 13 augustus

Nadere informatie

Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening

Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening (ook als ontmoetingsplek) in de binnenstad. Cultuurparticipatie Kernfuncties leren, lezen en informeren bieden voor burgers mogelijkheden

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Nota van B&W. Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie. mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari 2011

Nota van B&W. Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie. mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari 2011 7 gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie Portefeuillehouder Steller Collegevergadering mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari

Nadere informatie

Profiel. Manager Bibliotheken. 20 maart 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam

Profiel. Manager Bibliotheken. 20 maart 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Profiel Manager Bibliotheken 20 maart 2015 Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Voor meer informatie over de functie Manon Min, adviseur Leeuwendaal Telefoon (070) 414 27 00 Voor sollicitatie

Nadere informatie

Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016

Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016 Samen werken aan een gezamenlijke toekomst Nederlands Muziek Instituut en Haags Gemeentearchief 2013-2016 [Verkorte versie] 1. Inleiding Bij de advisering door de commissie Hirsch Ballin is ten aanzien

Nadere informatie

leren & ontspannen leren en ontspannen_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:44

leren & ontspannen leren en ontspannen_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:44 leren & ontspannen leren en ontspannen_folder_a5_def.indd 1 11-04-11 12:44 leren en ontspannen_folder_a5_def.indd 2 11-04-11 12:45 leren & ontspannen Er valt veel te lenen in Bibliotheek Den Haag, maar

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen EGH/ZHL november 2013 Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich

Nadere informatie

GEZOCHT: CULTURELE ONDERNEMER VOOR EXPLOITATIE DAVO PUBLIEKSRUIMTEN

GEZOCHT: CULTURELE ONDERNEMER VOOR EXPLOITATIE DAVO PUBLIEKSRUIMTEN GEZOCHT: CULTURELE ONDERNEMER VOOR EXPLOITATIE DAVO PUBLIEKSRUIMTEN HAVENKWARTIER DEVENTER: ATTRACTIEF EN VEELZIJDIG Het Havenkwartier is een unieke plek. Een gebied met oude industriële panden, vergezichten

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

URBAN SHOPPER. De locatie. Plattegrond. De unit. Aantrekkelijke voorwaarden. Wij zoeken. Planning. Contact

URBAN SHOPPER. De locatie. Plattegrond. De unit. Aantrekkelijke voorwaarden. Wij zoeken. Planning. Contact versie 25 januari 2013 URBAN SHOPPER De locatie Plattegrond De unit Aantrekkelijke voorwaarden Wij zoeken Planning Contact 3 4 5 5 6 6 7 URBAN SHOPPER Strijp-S is het nieuwe creatieve en culturele hart

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

De bieb in De buurt 2

De bieb in De buurt 2 De bieb in de buurt 2 Inleiding De bibliotheek is een plek waar kennis, informatie, mooie verhalen en inspiratie voor het oprapen liggen. De bibliotheek dient als trefpunt in de buurt. Het is een plek

Nadere informatie

Jos Debeij Hoofd stafafdeling Bibliotheekstelsel Koninklijke Bibliotheek

Jos Debeij Hoofd stafafdeling Bibliotheekstelsel Koninklijke Bibliotheek Jos Debeij Hoofd stafafdeling Bibliotheekstelsel Koninklijke Bibliotheek Ontwikkelingen bij de Koninklijke Bibliotheek visie op de toekomst van het (openbaar) Bibliotheekstelsel. Jos Debeij OCLC Contactdag

Nadere informatie

Een nieuw hart in de stad

Een nieuw hart in de stad Een nieuw hart in de stad 1 Inhoudsopgave Rura Nova,... Nieuw perspectief voor Roermond 7 Kruispunt in de stad 9 Centraal in het dynamische Roermond 11 Waar je wereld samen komt 17 Het nieuwe werken en

Nadere informatie

Lezen, leren & lokaal verbonden

Lezen, leren & lokaal verbonden Lezen, leren & lokaal verbonden Meerjarenbeleidsplan 2016 tot en met 2019 Marly Driessens maart 2015 Inleiding In 2016 breekt voor bibliotheek De Lage Beemden een nieuwe beleidsperiode aan. Het fundament

Nadere informatie

Bouwstenen voor een levensvatbaar en toekomstgericht Vlaams audiovisueel vertonerveld

Bouwstenen voor een levensvatbaar en toekomstgericht Vlaams audiovisueel vertonerveld Bouwstenen voor een levensvatbaar en toekomstgericht Vlaams audiovisueel vertonerveld vertoners, distributeurs, reflectie en omkadering, educatie en archivering culturele vertoners stellen vast VOD, thuisconsumptie,

Nadere informatie

Veghel, het voorbeeld voor binnensteden van de toekomst?

Veghel, het voorbeeld voor binnensteden van de toekomst? Veghel, het voorbeeld voor binnensteden van de toekomst? Trots maakte wethouder Jan Goijaards van Veghel de resultaten bekend van de renovatie van het winkelgebied van Veghel: 22 nieuwe winkels erbij in

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Kunstschool Boxtel. Inleiding

Kunstschool Boxtel. Inleiding Kunstschool Boxtel Inleiding In dit beknopte scenario wordt een kleine duurzame organisatie voor cultuureducatie in de gemeente Boxtel omschreven; Kunstschool Boxtel. Kunst- en cultuureducatie stimuleert,

Nadere informatie

Opzet ondernemingsplan

Opzet ondernemingsplan De organisatie Type organisatie Rechtsvorm en aansprakelijkheid KvK nr / BTW nr Verzekeringen Eigenschappen (en vergunningen) Vestigingsplaats en wijk Sinds (startdatum) Organigram (bestuur, personeel,

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie

Mogelijkheden voor partnerschap

Mogelijkheden voor partnerschap Mogelijkheden voor partnerschap Wat doet Kennispoort Regio Zwolle Kennispoort helpt innovaties realiseren. Ondernemers in de Regio Zwolle krijgen concreet onafhankelijk advies om innovaties in de praktijk

Nadere informatie

Saxion Hogeschool Enschede

Saxion Hogeschool Enschede De nieuwbouw voor Saxion op de locatie van het gesloopte Natuurhistorisch Museum, vormt de laatste schakel in de stadscampus voor de Hogeschool Saxion. Deze locatie is een van de mooiste van, langs een

Nadere informatie

Culturele en Maatschappelijke Vorming. CMV voltijd de opleiding en het werkveld.... van mensen zonder werk ondernemers maakt

Culturele en Maatschappelijke Vorming. CMV voltijd de opleiding en het werkveld.... van mensen zonder werk ondernemers maakt Culturele en Maatschappelijke Vorming CMV voltijd de opleiding en het werkveld... van mensen zonder werk ondernemers maakt Culturele en Maatschappelijke Vorming (CMV) voltijd Samenleven in buurt en stad,

Nadere informatie

Beleidsplan Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart (NVR) Positionering en profilering 2016-2018

Beleidsplan Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart (NVR) Positionering en profilering 2016-2018 Beleidsplan Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart (NVR) Positionering en profilering 2016-2018 Juni 2013 Pagina 2 Inhoudsopgave 1 Introduction... 3 1.1 Veranderende marktsituatie... 3 1.2 Gevolgen voor

Nadere informatie

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews PLATO - Centre for Research and Development in Education and Lifelong Learning Leiden University Content Vraagstellingen voor case studies m.b.t.

Nadere informatie

PE,PEPP en Samen Werken

PE,PEPP en Samen Werken PE,PEPP en Samen Werken Permanente Educatie Platform voor Pedagogische Professionals Begeleiding, Ondersteuning, Tijd en Moeite 15-10-2015 Alex Cornellissen Kleine Ikke lid AGOOP 1 Permanente Educatie

Nadere informatie

1. De UnionCard februari 2014

1. De UnionCard februari 2014 1. De UnionCard februari 2014 Door de Student Union en de Eenheid Campus. De Campus van de Universiteit Twente is dé plek waar studenten en medewerkers kunnen wonen, leven, werken, studeren en ontspannen.

Nadere informatie

Visie op de openbare bibliotheek van Bergen

Visie op de openbare bibliotheek van Bergen Visie op de openbare bibliotheek van Bergen Gemeente Bergen, november 2011 Samenvatting De randvoorwaarden voor het bibliotheekbeleid in Bergen worden gekoppeld aan twee kerndoelen: toegang tot kennis

Nadere informatie

Samenvatting Verkenning Culturele huisvesting Ebbingekwartier

Samenvatting Verkenning Culturele huisvesting Ebbingekwartier Samenvatting Verkenning Culturele huisvesting Ebbingekwartier 1. Samenvatting Nieuwe ontwikkelingen zoals de Campus op de noordpunt van het UMCG met wonen, research-, wetenschaps-, cultuur- en sportvoorzieningen,

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Horen zien en zwijgen - CONFUCIUS -

Horen zien en zwijgen - CONFUCIUS - Horen zien en zwijgen - CONFUCIUS - Ontmoeting aan de Amstel In 2016 opent aan de promenade/boulevard in het hart van Uithoorn een nieuwe ontmoetingsplaats. Onder de naam Confucius wordt een plek gecreëerd

Nadere informatie

Jaarbeurs van de toekomst

Jaarbeurs van de toekomst Jaarbeurs van de toekomst Herontwikkeling Jaarbeursterrein De herontwikkeling van het Jaarbeursterrein is in 2015 gestart en zal doorlopen tot minimaal 2026. Belangrijk uitgangspunt is dat Jaarbeurs haar

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 kunstliefde ruimte voor &beeldende kunst Utrechtse kunst Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 Voorwoord; In de cultuurnota 2013-2016 geeft de commissie in haar advies aan

Nadere informatie

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Broekmolenweg 16 2289 BE Rijswijk www.kunstgebouw.nl B e l e i d s p l a n 2 0 1 3-2 0 1 6 Z I C H T B A AR M AK E N W AT E R I S, S T I M U L E R E N W AT

Nadere informatie

HAN. Community in progress

HAN. Community in progress HAN Community in progress Dit is HAN Hetgeen wat nu voor je ligt is het HAN-merkboek. HAN is de afkorting die wij gebruiken voor de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Dit boek geeft voor eenieder die met

Nadere informatie

Gemeenschapstuinen. RadarGroep. Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie.

Gemeenschapstuinen. RadarGroep. Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie. RadarGroep Gemeenschapstuinen Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie. Bureau voor sociale vraagstukken Wie zaait zal oogsten is een veelgehoord gezegde.

Nadere informatie

Toekomstvisie A-kwartier in Groningen

Toekomstvisie A-kwartier in Groningen Toekomstvisie A-kwartier in Groningen Presentatie bijeenkomst met Stichting Vrienden van de stad Groningen 13 oktober 2015 dia 1 foto Bert Kaufmann Presentatie Bijeenkomst met Vrienden van de stad Presentatie

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

Schouwburg de Kampanje Den Helder

Schouwburg de Kampanje Den Helder Schouwburg de Kampanje Den Helder van Dongen Koschuch Architects and Planners Inzending Arie Keppler Prijs 016 SCHOUWBURG DE KAMPANJE DEN HELDER INTRODUCTIE EEN MARITIEM ENSEMBLE Schouwburg De Kampanje

Nadere informatie

Beleidsregels subsidies Hof van Twente 2014

Beleidsregels subsidies Hof van Twente 2014 2. Beleidsterrein Cultuur Zo groot en breed mogelijk cultuurparticipatie Maatschappelijke effecten Doelstellingen Subdoelstellingen Vergroten zelfredzaamheid Talentontwikkeling en ontplooiing jeugdige

Nadere informatie

De Ondernemershuizengids

De Ondernemershuizengids De Ondernemershuizengids Het Ondernemershuis Inleiding De Plaspoelpolder is in beweging! Het aantal lunchrooms is in 2014 meer dan verdubbeld en lege gebouwen vinden nieuwe gebruikers! De opkomst van verschillende

Nadere informatie

ROC-lounge. de school als social hub

ROC-lounge. de school als social hub ROC-lounge de school als social hub ROC lounge Het vervlechten van onderwijs en bedrijfsleven biedt kansen om de passie en talenten van studenten en professionals bij elkaar te brengen. Wederzijds profijt

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 23 november 2015. Betreft: Voorbespreking integratie van diensten in centrale hal van het gemeentehuis

Wijk bij Duurstede, 23 november 2015. Betreft: Voorbespreking integratie van diensten in centrale hal van het gemeentehuis Wijk bij Duurstede, 23 november 2015 Betreft: Voorbespreking integratie van diensten in centrale hal van het gemeentehuis Memo Van: het college van B&W Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

JongZeeuw architecten - wie zijn we?

JongZeeuw architecten - wie zijn we? JongZeeuw architecten - wie zijn we? Grondslag bij de verbinding tussen verleden, heden en toekomst. Multidisciplinair bureau met deskundigheid op het vlak van architectuur, stedenbouw, interieur, energiezuinigheid,

Nadere informatie

Woord van de Teamleider. In deze nieuwsbrief. Agenda 2013

Woord van de Teamleider. In deze nieuwsbrief. Agenda 2013 In deze nieuwsbrief 1 Woord van de Teamleider 2 Masterclasses 3 Het front-office van TA 4 Lego Solar Race 5 Provincie Overijssel Woord van de Teamleider Beste lezer, Grote veranderingen doorvoeren in een

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Visie onderwijs en huisvesting SPOZ. Visie op onderwijs en huisvesting

Visie onderwijs en huisvesting SPOZ. Visie op onderwijs en huisvesting Visie op onderwijs en huisvesting Stichting Primair Onderwijs Zundert November 2015 0 Visie op onderwijs en huisvesting Aanleiding: Het onderwerp onderwijshuisvesting staat al geruime tijd op de Zundertse

Nadere informatie

Nieuw beleidskader sociaal-cultureel volwassenenwerk. Sectormoment Kaaitheater - 25/02/2016

Nieuw beleidskader sociaal-cultureel volwassenenwerk. Sectormoment Kaaitheater - 25/02/2016 Nieuw beleidskader sociaal-cultureel volwassenenwerk Sectormoment Kaaitheater - 25/02/2016 Welkom en inleiding Luc Delrue Secretaris-generaal Departement CJSM In gesprek met Sven Gatz Vlaams minister van

Nadere informatie

Code of Conduct. Omgangsregels van de Universiteit Utrecht

Code of Conduct. Omgangsregels van de Universiteit Utrecht Code of Conduct Omgangsregels van de Universiteit Utrecht Welke uitgangspunten geven richting aan ons gedrag? INLEIDING De Code of Conduct is het kader voor gedrag en reflectie voor medewerkers en studenten

Nadere informatie

Beleidsplan. Streekmuseum Oudheidkamer Reeuwijk 2013-2018

Beleidsplan. Streekmuseum Oudheidkamer Reeuwijk 2013-2018 Beleidsplan Streekmuseum Oudheidkamer Reeuwijk 2013-2018 1 1. Inleiding Pagina 3 2. Doelstellingen 3 3. Collectie 4 4. Tentoonstellingen 4 5. Organisatie 5 6. Samenvatting 6 2 1. INLEIDING Voor u ligt

Nadere informatie

Subsidieregels Hof van Twente 2016

Subsidieregels Hof van Twente 2016 2. Beleidsterrein Cultuur Zo groot en breed mogelijk cultuurparticipatie Maatschappelijke effecten Doelstellingen Subdoelstellingen Vergroten zelfredzaamheid Talentontwikkeling en ontplooiing jeugdige

Nadere informatie

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL RAADSVOORSTEL Registr.nr. 1423468 R.nr. 52.1 Datum besluit B&W 6juni 2016 Portefeuillehouder J. Versluijs Raadsvoorstel over de evaluatie van participatie Vlaardingen, 6juni 2016 Aan de gemeenteraad. Aanleiding

Nadere informatie

Senior-idays. Dagbesteding middels de ipad: vitaliseert & socialiseert ouderen

Senior-idays. Dagbesteding middels de ipad: vitaliseert & socialiseert ouderen Senior-idays Dagbesteding middels de ipad: vitaliseert & socialiseert ouderen Een initiatief van drs. Wendela Sanders (bedrijfseconome: marktonderzoeker in de zorg) en drs. Margriet Hijweege (ondernemer

Nadere informatie

kloppendhart voor een ambitieuze stad

kloppendhart voor een ambitieuze stad kloppendhart voor een ambitieuze stad Edwin (VUT, hobbykok en opa van Tom) zoekt tussen de kooken reisboeken inspiratie voor de kooklessen die hij binnenkort gaat geven. Verbinden is vinden... plek van

Nadere informatie