Samenvatting en advieswaarde

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting en advieswaarde"

Transcriptie

1 Samenvatting en advieswaarde Vraagstelling Op verzoek van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen (GBBS, voorheen WGD) van de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden af voor stoffen in lucht op de werkplek waaraan mensen beroepsmatig kunnen worden blootgesteld. In dit advies worden het metaal platina en een aantal platinaverbindingen onder de loep genomen. Het advies is opgesteld in samenwerking met de Nordic Expert Group for Criteria Documentation of Health Risks from Chemicals (NEG), een adviescommissie van de Noord-Europese regeringen. Het gezamenlijke rapport over de gevolgen van beroepsmatige blootstelling aan platina en platinaverbindingen, gepubliceerd in Zweden in 1997 (Arbete och Hälsa 1997: 14), is in zijn geheel opgenomen in deel 2 van dit advies. Deel 1 bestaat uit een kort overzicht van de onderzoeken die in deel 2 aan de orde komen, een bespreking van de onderzoeksgegevens die sinds 1997 beschikbaar zijn gekomen, en de gezondheidskundige evaluatie van platina en zijn verbindingen. De conclusies in het advies zijn gebaseerd op wetenschappelijke publicaties die vóór september 2007 zijn verschenen. Ze komen geheel voor rekening van de commissie GBBS van de Gezondheidsraad. Samenvatting en advieswaarde 11

2 Fysische en chemische eigenschappen en gebruik In het rapport worden platina (CAS nummer ) en een aantal platinaverbindingen behandeld. Op platina gebaseerde geneesmiddelen tegen kanker (zoals bij voorbeeld cisplatina) worden niet besproken. Platina is een zilvergrijs edelmetaal. Het wordt verkregen door winning uit ertsen of door recycling van platinahoudende metalen, en gezuiverd door omzetting in hexachloroplatinazuur. Platina is van grote commerciële waarde, omdat het in hoge mate bestand is tegen corrosie. Ook is het waardevol als katalysator voor oxidatie- en reductieprocessen. Platina en zijn verbindingen worden hoofdzakelijk gebruikt in de automobielindustrie (als katalysator in de uitlaat van auto's). Daarnaast wordt het toegepast in sieraden en elektronica en in de (petro)chemische industrie en, in nog geringere mate, in de tandheelkunde (voor bruggen, kronen, en dergelijke). Ook wordt platina gebruikt in de farmaceutische industrie (in geneesmiddelen tegen bepaalde vormen van kanker). Monitoring Blootstelling aan platina en platinaverbindingen vindt voornamelijk plaats door inademing van stofdeeltjes. Om concentraties van platina en platinaverbindingen op de arbeidsplek te kunnen meten, zijn methoden ontwikkeld om de concentraties in de lucht te kunnen bepalen. Verschillende organisaties, zoals het Engelse Health and Safety Executive (HSE) en het Amerikaanse National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH) en de Occupational Safety and Health Administration (OSHA), hebben manieren beschreven om dat te doen. De lucht wordt dan aangezogen via filters, waarna de filters worden behandeld met een zure oplossing. Met behulp van speciale spectrometrische technieken wordt vervolgens de hoeveelheid platina bepaald. In het algemeen zijn langdurige monsternemingen nodig. De bepalingsmethoden kunnen geen onderscheid maken tussen metallisch platina en platinaverbindingen. NIOSH heeft ook methoden beschreven voor de bepaling van platina in biologische monsters (bloed, weefsel, urine). 12 Platinum and platinum compounds

3 Huidige grenswaarden In Nederland geldt een wettelijke grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling aan deeltjes metallisch platina van 1 mg platina per m 3 lucht. Deze waarde is in overeenstemming met Europese richtlijnen. Nederland heeft geen waarde(n) voor platinaverbindingen. Een aantal Europese landen (Denemarken, Engeland, Finland, Noorwegen, Zweden) en Amerikaanse organisaties (ACGIH, NIOSH, OSHA) hanteren grenswaarden voor platinazouten die oplosbaar zijn in water van 2 µg platina per m 3 lucht. Kinetiek Platinadeeltjes en platinazouten die het lichaam binnenkomen via de ademhalingsorganen en de mond worden niet gemakkelijk opgenomen, tenminste als ze niet in water oplosbaar zijn. De absorptie is in dat geval waarschijnlijk minder dan 1%. Platinazouten die wel oplossen in water worden echter beter geabsorbeerd. Platina dat in het lichaam wordt opgenomen wordt verdeeld over de zachte weefsels, met name de nieren, maar wordt soms ook teruggevonden in het botstelsel. De uitscheiding vindt voornamelijk met de urine plaats en lijkt zich in twee fasen te voltrekken. Bij mensen zijn twee biologische halfwaardetijden vastgesteld van respectievelijk ongeveer 50 uur en ongeveer 24 dagen. In de literatuur zijn geen gegevens te vinden over de omzetting in het lichaam van platina of platinaverbindingen. Effecten op mensen Platina en platinaverbindingen die niet oplosbaar zijn in water Er zijn geen gegevens beschikbaar uit onderzoek naar de mogelijke effecten bij mensen door blootstelling aan metallisch platina en niet-oplosbare platinaverbindingen. In water oplosbare platinaverbindingen Over de effecten van oplosbare platinaverbindingen zijn wel gegevens beschikbaar. Daaruit blijkt dat contact met deze verbindingen vooral leidt tot overgevoeligheid en allergische aandoeningen van de ademhalingsorganen en de huid. Met Samenvatting en advieswaarde 13

4 name geladen complexen bestaande uit platina en halogeengroepen leidden tot dit type klachten. Bij ongeladen platinacomplexen en complexen die andere groepen dan halogenen als ligand hebben kwamen deze klachten daarentegen niet voor. In een prospectieve cohortstudie, uitgevoerd door Merget et al., is een dosiseffectrelatie gevonden tussen de concentraties van in de lucht aanwezige oplosbare platinazouten, platinaconcentraties in het serum van blootgestelde werknemers en het optreden van nieuwe gevallen van overgevoeligheid in die werknemers. Het onderzoek werd uitgevoerd in de periode van 1989 tot 1995 en omvatte in totaal 275 werknemers van een Duitse katalysatorfabriek. In 1992 en 1993 werden oplosbare platinaten in de lucht gemeten, met monsterperioden van uur. In 1993 werden persoonsgebonden monsternemingen (met een duur van ongeveer 8 uur) uitgevoerd bij personen die blootgesteld waren aan hoge concentraties platinaten. In de groepen die werkten in ruimten waar geen of slechts in geringe mate blootstelling aan platinaten plaatsvond, traden gedurende de vijf jaar die de studie besloeg geen nieuwe gevallen van sensibilisatie op. De mediane concentraties in deze ruimten varieerden van 6,6 (1992) tot 0,4 (1993) ng platina per m 3. In de groep van 115 werkers die waren blootgesteld aan hoge concentraties platinaten, werden veertien nieuwe gevallen van sensibilisatie geconstateerd. De mediane concentraties varieerden van 14 tot 37 ng platina per m 3. Persoonsgebonden monsterneming resulteerde in een mediane blootstellingswaarde van 177 ng/m 3, met een hoogste waarde van 3700 ng/m 3 ; 3 van de 22 metingen overschreden de grenswaarde van 2000 ng/m 3. Het roken van sigaretten bevorderde het ontstaan van overgevoeligheidsreacties. In een retrospectief onderzoek van Linnett en Hughes werden geen overgevoeligheidsreacties gevonden bij een groep werkers die gedurende vele jaren was blootgesteld aan tetraammineplatinadichloride. De concentraties waren meestal lager dan 0,5 µg platina per m 3, al werden soms concentraties hoger dan 2 of 10 µg platina per m 3 gemeten. Effecten op proefdieren In het algemeen blijken de schadelijke effecten van platina(verbindingen) na eenmalige toediening aan proefdieren gering. De mate waarin effecten optreden is afhankelijk van de oplosbaarheid in water: de onoplosbare zouten (en het metaal) zijn minder schadelijk en irriterend dan de oplosbare zouten. 14 Platinum and platinum compounds

5 Platina en platinaverbindingen die niet oplosbaar zijn in water Er zijn geen gegevens beschikbaar uit dierexperimenteel onderzoek naar de oogirriterende of sensibiliserende eigenschappen van platina en niet-oplosbare platinaverbindingen. Platinadioxide en platinadichloride veroorzaakten geen irritatie van de huid. Er is geen onderzoek beschikbaar waarin proefdieren eenmalig of herhaaldelijk via de ademhalingswegen zijn blootgesteld aan platina of niet-oplosbare platinaverbindingen. In een studie waarin ratten dagelijks gedurende 4 weken 700 mg platina per kilogram lichaamsgewicht in het voer kregen toegediend, werden geen effecten gezien. Effecten op het erfelijk materiaal zijn alleen in enkele testen met platinadichloride onderzocht. De stof bleek niet mutageen in een cellijn van dierlijke oorsprong en veroorzaakte geen andersoortige schade aan het DNA van bacteriën of van cellen van menselijke oorsprong. Micronucleustesten in een humane cellijn lieten zowel positieve als negatieve resultaten zien. In de positieve test was sprake van zowel structurele als numerieke chromosoomafwijkingen. Onderzoek naar kanker ontbreekt. In onderzoek naar eventuele schade op de voortplanting werden geen effecten gezien op het nageslacht van ratten die dagelijks 0,1 tot 100 mg platina per kilogram voer als metallisch platina kregen toegediend vóór en tijdens de dracht. Dagelijkse toediening aan ratten van 0,1 tot 100 mg platina per kilogram voer als platinadichloride tijdens de zoogperiode had ook geen effect op de nakomelingen. In water oplosbare platinaverbindingen Dierexperimenteel onderzoek geeft aan dat oplosbare platinaverbindingen huidirritatie en ernstig oogletsel kunnen veroorzaken. Onderzoek met muizen bevestigde de sensibiliserende eigenschappen van chloroplatinacomplexen en de afwezigheid daarvan voor een andere verbinding: tetraammineplatinadichloride. Er is geen onderzoek beschikbaar waarin proefdieren eenmalig of herhaaldelijk via de ademhalingswegen zijn blootgesteld aan oplosbare platinaverbindingen. Bij eenmalige toediening van chloroplatinaverbindingen via de mond lagen de hoeveelheden die sterfte veroorzaken bij 50% van de blootgestelde groep (LD 50 ) tussen de 10 en 100 mg platina per kilo lichaamsgewicht. Bij hoeveelheden van 50 mg platina per kilogram lichaamgewicht, toegediend in de vorm van verschillende oplosbare platinazouten in het drinkwater, gedurende 4 Samenvatting en advieswaarde 15

6 weken, vertoonden ratten naast een afname van het lichaamsgewicht vooral effecten op de nieren. In sommige van deze onderzoeken veroorzaakten doseringen van 10 mg platina veranderingen in het bloedbeeld. Om na te gaan of blootstelling tot schade aan het erfelijk materiaal kan leiden, werden met verschillende zouten testen uitgevoerd die mutaties of andersoortige veranderingen in het DNA of in chromosomen kunnen aantonen. In deze tests werden zowel positieve als negatieve resultaten verkregen. Of in proefdieren schade aan het erfelijk materiaal kan ontstaan, is onderzocht door twee verschillende oplosbare platinacomplexen via de mond toe te dienen. Beide complexen waren na eenmalige orale toediening negatief in een micronucleustest in rode bloedcellen van muizen. Evenmin werden na herhaalde orale toediening veranderingen gezien in de chromosoomstructuur in beenmergcellen van hamsters. Onderzoek naar kanker ontbreekt. In onderzoek naar eventuele schade op de voortplanting werden geen effecten gezien op het nageslacht van ratten die dagelijks 0,1 tot 100 mg platina per kilogram voer als platinatetrachloride kregen toegediend vóór en tijdens de dracht of tijdens de zoogperiode. Evaluatie en advies Platina en platinaverbindingen die niet oplosbaar zijn in water Op basis van de beschikbare gegevens kan de commissie geen oordeel vellen over de schade die blootstelling aan platina en onoplosbare platinaverbindingen eventueel kan veroorzaken aan het erfelijk materiaal, het nageslacht of de voortplantingsorganen. Naar het oordeel van de commissie zijn de beschikbare toxicologische gegevens uit humaan en dierexperimenteel onderzoek evenmin toereikend voor het afleiden van een gezondheidskundige advieswaarde voor beroepsmatige blootstelling aan platina en niet-oplosbare platinaverbindingen. In water oplosbare platinaverbindingen Ook over de schade die blootstelling aan oplosbare platinaverbindingen eventueel kan veroorzaken aan het erfelijk materiaal, het nageslacht of de voortplantingsorganen, kan de commissie geen oordeel vellen, omdat de beschikbare gegevens niet toereikend zijn. 16 Platinum and platinum compounds

7 Wel is een oordeel mogelijk over de relatie met overgevoeligheid en allergische aandoeningen. De beschikbare toxicologische gegevens uit humaan en dierexperimenteel onderzoek wijzen erop dat een bepaald type verbinding, namelijk de oplosbare (geladen) chloroplatinaten, overgevoeligheid en allergische aandoeningen van de ademhalingsorganen en de huid kan veroorzaken. Dit in tegenstelling tot ongeladen platinacomplexen en complexen die andere groepen dan halogenen als ligand hebben. De commissie concludeert op grond van de studie van Merget dat er voor overgevoeligheidsreacties door blootstelling aan chloroplatinaten een drempelwaarde bestaat waaronder geen effecten te verwachten zijn. Zij acht het niet waarschijnlijk dat klachten zullen ontstaan als gevolg van blootstelling aan concentraties van 10 ng platina per m 3 en lager. Daarom heeft de commissie deze concentratie als uitgangspunt genomen voor de afleiding van een gezondheidskundige advieswaarde. Omdat de onderzochte groep werkers relatief klein is (n=115), past de commissie een extrapolatiefactor van 2 toe. Uitgaande van het niet-nadelig-effect -niveau van 10 ng platina per m 3 en een extrapolatiefactor van 2, stelt de commissie een gezondheidskundige limietwaarde voor van 5 ng platina per m 3, gemiddeld over een achturige werkdag. De limietwaarde geldt alleen voor oplosbare chloroplatinaten. Gezondheidskundige advieswaarde De commissie GBBS van de Gezondheidsraad beveelt voor één type, in water oplosbare platinaverbindingen, namelijk chloroplatinaten, een gezondheidskundige advieswaarde aan van 5 ng platina per m 3, gemiddeld over een achturige werkdag. Bij gebrek aan geschikte gegevens kan de commissie geen voorstel doen voor een gezondheidskundige advieswaarde voor platina en platinaverbindingen die niet oplosbaar zijn in water. Wel meent de commissie dat de resultaten van de studie van Linnett en Hughes aanleiding geven te veronderstellen dat van tetraammineplatinadichloride geen schadelijke gezondheidseffecten te verwachten zijn bij blootstellingsconcentraties van 0,5 µg platina per m 3. Samenvatting en advieswaarde 17

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie WGD van de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden af voor stoffen in lucht waaraan

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en beroepsmatige blootstelling aan stoffen (Commissie GBBS) van de Gezondheidsraad

Nadere informatie

Samenvatting en advieswaarden

Samenvatting en advieswaarden Samenvatting en advieswaarden Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Gezondheidsraadcommissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen (GBBS,

Nadere informatie

Samenvatting en advieswaarde

Samenvatting en advieswaarde Samenvatting en advieswaarde Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie WGD van de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden af voor stoffen

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie WGD van de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden af voor stoffen in lucht waaraan

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen (GBBS, voorheen WGD) van de Gezondheidsraad

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en beroepsmatige blootstelling aan stoffen (GBBS) van de Gezondheidsraad, gezondheidskundige

Nadere informatie

Samenvatting en advieswaarde

Samenvatting en advieswaarde Samenvatting en advieswaarde Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie WGD van de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden af voor stoffen

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en beroepsmatige blootstelling aan stoffen (GBBS) van de Gezondheidsraad gezondheidskundige

Nadere informatie

Samenvatting en advieswaarde

Samenvatting en advieswaarde Samenvatting en advieswaarde Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen (GBBS) van de Gezondheidsraad

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen (GBBS) van de Gezondheidsraad gezondheidskundige

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan stoffen (GBBS) van de Gezondheidsraad gezondheidskundige

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie WGD van de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden af voor stoffen in de lucht waaraan

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale zaken en Werkgelegenheid schat de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan Stoffen (GBBS) van de Gezondheidsraad het extra

Nadere informatie

Samenvatting en advieswaarde

Samenvatting en advieswaarde Samenvatting en advieswaarde 1 Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid beveelt de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden aan voor beroepsmatige blootstelling

Nadere informatie

Samenvatting en advieswaarde

Samenvatting en advieswaarde Samenvatting en advieswaarde Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en beroepsmatige blootstelling aan stoffen (GBBS) van de Gezondheidsraad

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Achtergrond en adviesaanvraag De normering van de beroepsmatige blootstelling aan gevaarlijke stoffen geldt op dit moment alleen voor blootstelling via de ademhaling.

Nadere informatie

Informatie ten behoeve van de haalbaarheidstoets nieuwe (wettelijke) grenswaarde

Informatie ten behoeve van de haalbaarheidstoets nieuwe (wettelijke) grenswaarde Subcommissie%IAC-waarden MAC/3063 243-16 Informatie ten behoeve van de haalbaarheidstoets nieuwe (wettelijke) grenswaarde Stofnaam: Halothaan 1. CAS nr.: 151-67-7 2. Synoniemen: broomchloortrifìuorethaan,

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en Beroepsmatige Blootstelling aan stoffen (GBBS) van de Gezondheidsraad gezondheidskundige

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie GBBS, een van de vaste commissies van deskundigen, van de Gezondheidsraad gezondheidskundige

Nadere informatie

Toxicologie enkele begrippen

Toxicologie enkele begrippen 009 1 Toxicologie enkele begrippen Regelmatig worden wij geconfronteerd met begrippen als zeer giftige stof, of de zeer gevaarlijke chemische stof-x. Vaak zijn deze begrippen niet nader omschreven en is

Nadere informatie

Samenvatting. Nederlands onderzoek aanleiding voor vragen aan Gezondheidsraad

Samenvatting. Nederlands onderzoek aanleiding voor vragen aan Gezondheidsraad Samenvatting Nederlands onderzoek aanleiding voor vragen aan Gezondheidsraad In Nederland wordt naar schatting een half miljoen werknemers met enige regelmaat blootgesteld aan organische oplosmiddelen.

Nadere informatie

Samenvatting. Beroepsgebonden luchtwegallergie is een belangrijk probleem

Samenvatting. Beroepsgebonden luchtwegallergie is een belangrijk probleem Samenvatting Beroepsgebonden luchtwegallergie is een belangrijk probleem Veel van de gemelde beroepsziekten van de luchtwegen worden veroorzaakt door blootstelling aan allergenen in de werkomgeving. Dat

Nadere informatie

Samenvatting en advieswaarde

Samenvatting en advieswaarde Samenvatting en advieswaarde Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie WGD van de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden af voor stoffen

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie WGD van de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden af voor stoffen in de lucht op

Nadere informatie

Risicoschatting emissie PFOA voor omwonenden

Risicoschatting emissie PFOA voor omwonenden Risicoschatting emissie PFOA voor omwonenden Inhoud 1. Aanleiding 2. Risicoschatting 3. Resultaten 4. Conclusie Gezondheidsrisico 5. Aanbevelingen PFOA emissies Dordrecht 5 april 2016 1. Aanleiding voor

Nadere informatie

RISICOZINNEN (R-ZINNEN)

RISICOZINNEN (R-ZINNEN) RISICOZINNEN (R-ZINNEN) R-code R-zin 1 In droge toestand ontplofbaar. 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. 3 Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur

Nadere informatie

Resultaat Initieel onderzoek Luchtkwaliteit KunstKring Ruurlo

Resultaat Initieel onderzoek Luchtkwaliteit KunstKring Ruurlo Resultaat Initieel onderzoek Luchtkwaliteit KunstKring Ruurlo Steenwijk, 8 maart 2016 Inleiding Aanleiding van het onderzoek Naar aanleiding van vragen en zorgen van een aantal deelnemers en vrijwilligers

Nadere informatie

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Prof. Dr. Benoit Nemery KU Leuven Prof. Dr. Christophe Stove UGent Acrylonitril: chemische eigenschappen

Nadere informatie

Tri- en tetrachlooretheen

Tri- en tetrachlooretheen 067 1 Tri- en tetrachlooretheen Inleiding Trichlooretheen (trichloorethyleen of tri) en tetrachlooretheen (tetrachloorethyleen of perchloorethyleen of per) zijn kleurloze, vluchtige, niet brandbare vloeistoffen

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2000 2001 Nr. 47c 27 076 Wijziging van de Bestrijdingsmiddelenwet 1962 (landbouwkundig onmisbare gewasbeschermingsmiddelen) NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET

Nadere informatie

GEZONDHEIDSKUNDIG ONDERBOUWDE GRENSWAARDEN

GEZONDHEIDSKUNDIG ONDERBOUWDE GRENSWAARDEN GEZONDHEIDSKUNDIG ONDERBOUWDE GRENSWAARDEN Waar ligt de grens? Is een grens te bepalen? Grenzen: België-Nederland GEZONDHEIDSKUNDIG ONDERBOUWDE GRENSWAARDEN Hoe deden/doen we het in de GBBS van de Gezondheidsraad?

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvraag over nieuwe testmethode

Samenvatting. Adviesvraag over nieuwe testmethode Samenvatting Adviesvraag over nieuwe testmethode Chemische stoffen die het erfelijk materiaal (DNA) in het lichaam kunnen veranderen hebben zogenoemde genotoxische eigenschappen. Wanneer wijzigingen in

Nadere informatie

G 491 EROL cid Laatst bewerkt op: Pagina: 1 van 6

G 491 EROL cid Laatst bewerkt op: Pagina: 1 van 6 Laatst bewerkt op: 28. 2. 2008 Pagina: 1 van 6 1 Identificatie van het preparaat en van de onderneming Handelsnaam: Gebruik van het preparaat: Waterverdunbaar zure speciaalreiniger voor microporeuze oppervlakken,

Nadere informatie

Registratie-richtlijnen F002 BEROEPSCONTACTDERMATOSEN

Registratie-richtlijnen F002 BEROEPSCONTACTDERMATOSEN BEROEPSCONTACTDERMATOSEN 1 (202: Dermatiden en dermatosen, veroorzaakt door wetenschappelijk erkende allergenen of irritatieve stoffen in het arbeidsmilieu, die niet onder andere posten zijn opgenomen)

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid berekent de Commissie WGD van de Gezondheidsraad de concentratieniveaus in de lucht (HBC-OCRV s * ) die samenhangen

Nadere informatie

Bedrijfsinterne richtlijn. Fenneke Linker. Arbeidshygiëne & Toxicologie

Bedrijfsinterne richtlijn. Fenneke Linker. Arbeidshygiëne & Toxicologie 0 Bedrijfsinterne richtlijn Risk Assessment Working with Nanomaterials Fenneke Linker Arbeidshygiëne & Toxicologie ARBOdienst DSM Kennis mbt veilig werken met nanomaterialen 1 Gezondheidsraad rapport (2006)

Nadere informatie

(Voor de EER relevante tekst)

(Voor de EER relevante tekst) L 144/27 VERORDENING (EU) 2016/863 VAN DE COMMISSIE van 31 mei 2016 tot wijziging van de bijlagen VII en VIII bij Verordening (EG) nr. 1907/2006 van het Europees Parlement en de Raad inzake de registratie

Nadere informatie

Doe-het-zelf monitoring van beroepsblootstelling Daan Huizer en Frans Jongeneelen IndusTox Consult, Nijmegen

Doe-het-zelf monitoring van beroepsblootstelling Daan Huizer en Frans Jongeneelen IndusTox Consult, Nijmegen Alcohol in ademlucht Doe-het-zelf monitoring van beroepsblootstelling Daan Huizer en Frans Jongeneelen IndusTox Consult, Nijmegen In het nieuws De Gelderlander 9 april 2008 2 Mogelijkheden voor de AH Klassieke

Nadere informatie

Risicobeoordeling voor mens

Risicobeoordeling voor mens 168 1 Risicobeoordeling voor mens en milieu door dr. H. Könemann, RIVM, Bilthoven, bewerkt door drs. C. Schlax 1. Inleiding 168 3 2. Blootstelling 168 4 2.1. Uitstoot 168 4 2.2. Lotgevallen 168 5 2.3.

Nadere informatie

Werkgerelateerde blootstelling aan enzymen; een introductie

Werkgerelateerde blootstelling aan enzymen; een introductie Werkgerelateerde blootstelling aan enzymen; een introductie Tim Meijster 1,2, Inge Wouters 1, Dick Heederik 1, Jelena Bogdanovic 1, Gert Doekes 1 1 Universiteit Utrecht, Institute for Risk Assessment Sciences

Nadere informatie

Deelrapportage. Zware metalen en chroom-6 in stof. Gezondheidskundige risicobeoordeling POMS-site Eygelshoven

Deelrapportage. Zware metalen en chroom-6 in stof. Gezondheidskundige risicobeoordeling POMS-site Eygelshoven Deelrapportage Zware metalen en chroom-6 in stof Gezondheidskundige risicobeoordeling POMS-site Eygelshoven Unit Medische Milieukunde, GGD Zuid Limburg, Geleen, september 2015 Seksuele Gezondheid, Infectieziekten

Nadere informatie

Synoniemen: methanal, methylaldehyde (of voor oplossingen: formaline, formol)

Synoniemen: methanal, methylaldehyde (of voor oplossingen: formaline, formol) Subcommissie MAC-waarden MAC/3156 59-53 Informatie ten behoeve van de haalbaarheidstoets nieuwe (wettelijke) grenswaarde Stofnaam: Formaldehyde 1. 2. 3. CAS nr.: 50-00-0 Synoniemen: methanal, methylaldehyde

Nadere informatie

Risk & Safety zinnen (Risico- en veiligheidsaanduidingen op etiketten)

Risk & Safety zinnen (Risico- en veiligheidsaanduidingen op etiketten) en S-zinnen isk & Safety zinnen (isico- en veiligheidsaanduidingen op etiketten) Voor etikettering van stoffen die op de werkplek woren gebruikt verwijst de Arbowet naar het 'Besluit verpakking en aanduiding

Nadere informatie

Kwikdamp in omgevingslucht van Paramaribo. Kwikdampnormen in de omgevingslucht. Kwikdamp concentraties in Paramaribo

Kwikdamp in omgevingslucht van Paramaribo. Kwikdampnormen in de omgevingslucht. Kwikdamp concentraties in Paramaribo Introductie wat is kwik, vindplaatsen, toxiciteit Bronnen mobilisatie, species en transportafstand Kwikdampnormen in de omgevingslucht milieu en gezondheidsnormen bij inademing kwikdamp Kwikdamp concentraties

Nadere informatie

Informatie ten behoeve van de haaibaarheidstoets nieuwe (wettelijke) grenswaarde

Informatie ten behoeve van de haaibaarheidstoets nieuwe (wettelijke) grenswaarde SubcommissieMAC-waarden MAC/3064 290-8 Informatie ten behoeve van de haaibaarheidstoets nieuwe (wettelijke) grenswaarde Stofnaam: Cyaanwaterstof, Natrium- en Kaliumcyanide 1. CAS nr.: Cyaanwaterstof: 74-90-8

Nadere informatie

SYNONIEMEN: 2-Propeennitril, Acrylnitril, Vinylcyanide EINECS nr:203-466-5 CAS nr: 107-13-1 EEG nr: 608-003-00-4

SYNONIEMEN: 2-Propeennitril, Acrylnitril, Vinylcyanide EINECS nr:203-466-5 CAS nr: 107-13-1 EEG nr: 608-003-00-4 BEHANDELINGSKAART CHEMISCHE PRODUKTEN NAAM: ACRYLONITRIL FORMULE: CH 2 =CHCN SYNONIEMEN: 2-Propeennitril, Acrylnitril, Vinylcyanide EINECS nr:203-466-5 CAS nr: 107-13-1 EEG nr: 608-003-00-4 ALGEMENE GEGEVENS:

Nadere informatie

DEEL 1: GEVARENAANDUIDINGEN ; H-zinnen

DEEL 1: GEVARENAANDUIDINGEN ; H-zinnen DEEL 1: GEVARENAANDUIDINGEN ; H-zinnen Materiële gevaren Klasse 2.1 Ontplofbare stoffen, instabiele ontplofbare stoffen H200 Instabiele ontplofbare stof. Subklasse 1.1 H201 Ontplofbare stof; gevaar voor

Nadere informatie

Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen

Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen Klasse 9: Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen Voorbeeldstoffen uit deze klasse zijn: asbest en asbestbevattende mengsels, PCB s, lithiumbatterijen, reddingsmiddelen en verwarmde stoffen. 1.1 Transport

Nadere informatie

Gebruik van biomonitoring door GAGS bij een chemisch incident

Gebruik van biomonitoring door GAGS bij een chemisch incident Gebruik van biomonitoring door GAGS bij een chemisch incident Samenstelling van factsheets met beknopte informatie over de toepassing van specifieke biomarkers voor stoffen, die bij chemische incidenten

Nadere informatie

Diethyleenglycol. Inleiding

Diethyleenglycol. Inleiding 031 1 Diethyleenglycol Inleiding In de zomer van 1985 werd het bekend dat Oostenrijkse en Westduitse wijnhandelaren getracht hadden goedkope witte wijnen voor duurdere soorten door te laten gaan door het

Nadere informatie

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding

Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Richtlijn Multidisciplinaire richtlijn Borstvoeding Onderbouwing Conclusies Vaak is het door keuze van het juiste geneesmiddel mogelijk om borstvoeding veilig te handhaven 11. Niveau 4 Toelichting Indien

Nadere informatie

licht ontvlambaar licht ontvlambaar

licht ontvlambaar licht ontvlambaar Tipkaart 22.5 1,2-dichloorethaan (C2H4Cl2) Algemene gegevens CAS nr: 107-06-2 EU-etikettering: R-zinnen: 45-11-22-36/37/38 S-zinnen: : 53-45 licht ontvlambaar zeer giftig CLP(EU-GHS): Signaalwoord: GEVAAR

Nadere informatie

HOUTSTOF EN UW GEZONDHEID ALGEMEEN

HOUTSTOF EN UW GEZONDHEID ALGEMEEN HOUTSTOF EN UW GEZONDHEID ALGEMEEN Bij de bewerking van hout komt bijna onvermijdelijk houtstof vrij. Blootstelling aan houtstof, met name inademing, brengt risico's voor de gezondheid met zich mee. Houtstof

Nadere informatie

1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND

1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND BIJSLUITER Suramox 1000 mg / g poeder voor gebruik in drinkwater voor kippen, eenden, kalkoenen 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK

Nadere informatie

Samenvatting. 1 Vraagstelling

Samenvatting. 1 Vraagstelling Samenvatting 1 Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid beveelt de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden aan voor beroepsmatige blootstelling aan toxische

Nadere informatie

giftig doelorgaan - toxisch acuut toxisch

giftig doelorgaan - toxisch acuut toxisch Algemene gegevens CAS nr: 50-00-0 EU-etikettering: R-zinnen: 23/24/25-34-40-43 S-zinnen: (1/2)-26-36/37/39-45-51 giftig CLP(EU-GHS): Signaalwoord: GEVAAR H: 351-331-311-301-314-335-317 acuut toxisch doelorgaan

Nadere informatie

Deelrapportage Zware metalen en chroom-6 in stof. Gezondheidskundige risicobeoordeling POMS-site Brunssum

Deelrapportage Zware metalen en chroom-6 in stof. Gezondheidskundige risicobeoordeling POMS-site Brunssum Deelrapportage Zware metalen en chroom-6 in stof Gezondheidskundige risicobeoordeling POMS-site Brunssum Unit Medische Milieukunde, GGD Zuid Limburg, Geleen, september 2015 Seksuele Gezondheid, Infectieziekten

Nadere informatie

Milieu en Gezondheid in Genk-Zuid. Dirk Wildemeersch Vlaamse Gezondheidsinspectie

Milieu en Gezondheid in Genk-Zuid. Dirk Wildemeersch Vlaamse Gezondheidsinspectie Milieu en Gezondheid in Genk-Zuid Dirk Wildemeersch Vlaamse Gezondheidsinspectie Inhoud Probleemstelling Giftigheid Algemeen Specifiek voor de verhoogd gemeten stoffen Richtwaarden en normen versus Genk

Nadere informatie

DIAMUR Veiligheidsinformatieblad Mortel

DIAMUR Veiligheidsinformatieblad Mortel 1 IDENTIFICATIE VAN HET PRODUCT EN DE ONDERNEMING 1.1 Identificatie van het preparaat Dit informatieblad is geldig voor alle mortelklassen en samenstellingen. 1.2 Identificatie van de onderneming DIAMUR

Nadere informatie

1. RISK & SAFETY ZINNEN

1. RISK & SAFETY ZINNEN 1. RISK & SAFETY ZINNEN Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen R-zinnen geven bijzondere gevaren (Risks) aan. S-zinnen geven veiligheidsaanbevelingen (Safety) aan. De zinnen zijn

Nadere informatie

Polycyclische aromatische koolwaterstoffen

Polycyclische aromatische koolwaterstoffen 051 1 Polycyclische aromatische koolwaterstoffen Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK s) vormen een groep van chemisch nauw verwante verbindingen. In de toxicologie heeft het begrip PAK s een

Nadere informatie

Irriterend voor de ademhalingswegen Zeer irriterend voor de ogen (gevaar voor oogletsel) Buikpijn, diarree, braken

Irriterend voor de ademhalingswegen Zeer irriterend voor de ogen (gevaar voor oogletsel) Buikpijn, diarree, braken Bladzijde : 1 Verantwoordelijke verdeler : Telefoon noodgevallen EURO TABS s.c.r.i.s. Route de la Barrière 24 a Antigif centrum België B 6970 TENNEVILLE Tel : 084 / 45.70.91 070 / 245.245 Fax : 084 / 45.70.89

Nadere informatie

Blootstelling van apotheekmedewerkers aan cytostatica. Tot 60% positieve veegtesten voor omgevingsbesmetting

Blootstelling van apotheekmedewerkers aan cytostatica. Tot 60% positieve veegtesten voor omgevingsbesmetting Interpretatie van risico s van omgevingsbesmetting met cyclofosfamide en cisplatina in de apotheek Lindsey te Brake (BSc) Lindsey te Brake (BSc) (onder begeleiding van Paul Scheepers, Afdeling Epidemiologie,

Nadere informatie

1. Identificatie van de stof of het preparaat en de onderneming. 2. Samenstelling en informatie over de bestanddelen.

1. Identificatie van de stof of het preparaat en de onderneming. 2. Samenstelling en informatie over de bestanddelen. Datum : 21/06/2005 Geldig vanaf : 21/06/2005 Bladzijde: 1/5 1. Identificatie van de stof of het preparaat en de onderneming. Gegevens betreffende het product : Metselspecie Commercïele naam : KNAUF METSELSPECIE

Nadere informatie

Veiligheidsinformatieblad

Veiligheidsinformatieblad Agialube BioCleaner 1. Identificatie van de stof of het mengsel en van de onderneming - Informatie over het product - Handelsnaam: Agialube BioCleaner - Artikelnummer: 074 - Toepassing van de stof / van

Nadere informatie

Tipkaart 22.2 H 6. Benzeen (C 6. Algemene gegevens CAS nr: 71-43-2 EU-etikettering: R-zinnen: 45-46-11-36/8-48/23/24/25-65 S-zinnen: 53-45

Tipkaart 22.2 H 6. Benzeen (C 6. Algemene gegevens CAS nr: 71-43-2 EU-etikettering: R-zinnen: 45-46-11-36/8-48/23/24/25-65 S-zinnen: 53-45 Benzeen (C 6 H 6 ) Algemene gegevens CAS nr: 71-43-2 EU-etikettering: R-zinnen: 45-46-11-36/8-48/23/24/25-65 S-zinnen: 53-45 Licht ontvlambaar Schadelijk CLP (EU-GHS): Signaalwoord: GEVAAR H: 225-350-340-372***-304-319-315

Nadere informatie

Risicoanalyse chemische agentia. Wettelijk kader

Risicoanalyse chemische agentia. Wettelijk kader Provikmo 10/10/2016 Risicoanalyse chemische agentia Wettelijk kader Prebes, 10/10/2016 Ing. Bart Muylle Zijn de risico s ten gevolge van blootstelling aan gevaarlijke chemische agentia op de arbeidsplaats

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Opmaakdatum 14-dec-2010 Herzieningsnummer 2 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING Productbenaming Synoniemen Aanbevolen gebruik DRBC (ISO) Pre-supplemented

Nadere informatie

Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel

Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel drs. Suzanne Spaan ir. Inge Wouters dr. ir. Dick Heederik Institute for Risk Assessment Sciences

Nadere informatie

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. 3 Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Nadere informatie

Blijven meten tegen beter weten?

Blijven meten tegen beter weten? Blijven meten tegen beter weten? Arboregels zonder ondergrens NVvA Symposium, maart 2012 Caesar Consult: Daan Huizer @ Caesar_Consult Introductie 1. Introduction Caesar Consult Over ons Caesar Consult

Nadere informatie

MATERIAL SAFETY DATA SHEET

MATERIAL SAFETY DATA SHEET 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING 1.1 Identificatie van de stof of het preparaat Product: Synoniemen: Aard: Met water mengbaar concentraat 1.2 Gebruik van de stof of het

Nadere informatie

TGG 8 uur mg/m 3 (ppm) Zuurstof*** 19 21%

TGG 8 uur mg/m 3 (ppm) Zuurstof*** 19 21% Tipkaart 7 Grenswaarden In deze tabel zijn de grenswaarden 1 opgenomen van gevaarlijke gassen die je in zeecontainers kunt aantreffen. Een deel van deze gassen heeft een wettelijke grenswaarde. Voor stoffen

Nadere informatie

Voorlichting & Training. Gevaarlijke Stoffen

Voorlichting & Training. Gevaarlijke Stoffen Voorlichting & Training Gevaarlijke Stoffen Inleiding Introductie Leerdoelen Definities Blootstellingstandaard Besmetting & gezondheidseffecten Identificaties en etiketten Persoonlijke beschermingsmiddelen

Nadere informatie

Gevarenaanduidingen (H)

Gevarenaanduidingen (H) Gevarenaanduidingen (H) H200 H201 H202 H203 H204 H205 H220 H221 H222 H223 H224 H225 H226 H228 H240 H241 H242 H250 H251 H252 Instabiele ontplofbare stof. Ontplofbare stof; gevaar voor massa-explosie. Ontplofbare

Nadere informatie

Samenvatting. Blootstelling

Samenvatting. Blootstelling Samenvatting Blootstelling aan ioniserende straling levert risico s voor de gezondheid op. Daar is al veel over bekend, met name over de effecten van kortdurende blootstelling aan hoge doses. Veel lastiger

Nadere informatie

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt.

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Gevaarlijke stoffen Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Giftig Een stof is giftig als deze

Nadere informatie

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD

VEILIGHEIDSINFORMATIEBLAD Opmaakdatum 14-dec-2010 Herzieningsnummer 2 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE ONDERNEMING Productbenaming Cat No. Synoniemen Aanbevolen gebruik CM1149 Laboratoriumchemikaliën Firma

Nadere informatie

ETIKET-BIJSLUITER. UNISOL 100 mg/ml oplossing voor oraal gebruik in drinkwater voor kippen en kalkoenen. Enrofloxacine

ETIKET-BIJSLUITER. UNISOL 100 mg/ml oplossing voor oraal gebruik in drinkwater voor kippen en kalkoenen. Enrofloxacine ETIKET-BIJSLUITER UNISOL 100 mg/ml oplossing voor oraal gebruik in drinkwater voor kippen en kalkoenen 250ml fles 1L fles 5L vat 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN

Nadere informatie

Glasvezel producten. Versie 1.0 Herzieningsdatum 21.10.2015 Printdatum 21.10.2015

Glasvezel producten. Versie 1.0 Herzieningsdatum 21.10.2015 Printdatum 21.10.2015 PARAGRAAF 0. ALGEMENE INFORMATIE Deze producten zijn items die vallen onder artikel 3.3 van verordening (EG) nr. 1907/2006 (REACH). Ze bevatten geen bestanddelen die vrijkomen onder normale of redelijkerwijs

Nadere informatie

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN :

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : Bijlage IX R 1 : In droge toestand ontplofbaar AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : R 2 : Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken

Nadere informatie

Wat betekent dit voor. van omwonenden?

Wat betekent dit voor. van omwonenden? Emissies van chemische stoffen door ThermPhos Wat betekent dit voor de gezondheid van omwonenden? dr Joost van Rooij - toxicoloog joost.vanrooij@caesar-consult.nl Informatiebijeenkomst omwonenden 1 December

Nadere informatie

Vastgestelde onderzoeksvragen RIVM-onderzoek Gezondheidsonderzoek gebruik gevaarlijke stoffen bij Defensie; POMS, chroom-6 en CARC

Vastgestelde onderzoeksvragen RIVM-onderzoek Gezondheidsonderzoek gebruik gevaarlijke stoffen bij Defensie; POMS, chroom-6 en CARC Vastgestelde onderzoeksvragen RIVM-onderzoek Gezondheidsonderzoek gebruik gevaarlijke stoffen bij Defensie; POMS, chroom-6 en CARC Introductie A. van Leeuwenhoeklaan 9 3721 MA Bilthoven Postbus 1 3720

Nadere informatie

TRIANUM-P Laatste herziening: 16/11/2015, versie 2.0 pagina 1 / 5

TRIANUM-P Laatste herziening: 16/11/2015, versie 2.0 pagina 1 / 5 Laatste herziening: 16/11/2015, versie 2.0 pagina 1 / 5 1 IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE VENNOOTSCHAP/ONDERNEMING Productnaam: Toepassing van de stof of het preparaat: Plantversterker

Nadere informatie

Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren.

Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren. Overzicht H-zinnen (Hazard) H-zin Gevarenaanduidingen voor materiële gevaren. H200 Instabiele ontplofbare stof. H201 Ontplofbare stof: gevaar voor massa-explosie. H202 Ontplofbare stof, ernstig gevaar

Nadere informatie

2. SAMENSTELLING EN INFORMATIE OVER DE BESTANDDELEN

2. SAMENSTELLING EN INFORMATIE OVER DE BESTANDDELEN Dit veiligheidsinformatieblad werd opgesteld volgens de bepalingen van EG Richtlijn 1999/45/EC en 2001/58/EC en bevat informatie betreffende het veilig behandelen van en werken met het product. 1. IDENTIFICATIE

Nadere informatie

Wettelijk verplichte gevaarsetikettering

Wettelijk verplichte gevaarsetikettering DATUM: 20.03.2009 Wettelijk verplichte gevaarsetikettering In bepaalde gevallen verplicht de wet fabrikanten om gevaarsinformatie te verstrekken (gevaarssymbolen en de bijbehorende risico- en veiligheidszinnen)

Nadere informatie

Heliobond. Ivoclar Vivadent AG, Bendererstrasse 2, FL - 9494 Schaan Fürstentum Liechtenstein

Heliobond. Ivoclar Vivadent AG, Bendererstrasse 2, FL - 9494 Schaan Fürstentum Liechtenstein Pagina 1 van 5 Firma Ivoclar Vivadent AG, Bendererstrasse 2, FL - 9494 Schaan Fürstentum Liechtenstein 1 1.1 Identificatie van de stof of het preparaat en van de vennootschap / onderneming Produktnaam

Nadere informatie

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen 1 van 8 Rzinnen & S zinnen Datum: 18032013 Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: Rzinnen R 1 R 2 R 3 R 4 R 5 R 6 R 7 R 8 R 9 R 10 R 11 R 12 R 14 R 15 R 16 R 17

Nadere informatie

Beoordeling onderzoek gezondheidseffecten gewolmaniseerd hout

Beoordeling onderzoek gezondheidseffecten gewolmaniseerd hout VUSSE MILIEUADVIES Beoordeling onderzoek gezondheidseffecten gewolmaniseerd hout Drs. M. D. A. Ticheler Drs. A. C. E. van de Vusse Inleiding In Lelystad, in de wijk Sidhadorp, staan woningen waarvan de

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis 1) Onderwerp Met milieuvriendelijke materialen en processen geproduceerde harde vloerbedekkingen. (naam van de openbare overheid) hecht belang aan de milieuzorg

Nadere informatie

Glasvezelfilamentgaren producten

Glasvezelfilamentgaren producten PARAGRAAF 0. ALGEMENE INFORMATIE Deze producten zijn items die vallen onder artikel 3.3 van verordening (EG) nr. 1907/2006 (REACH). Ze bevatten geen bestanddelen die vrijkomen onder normale of redelijkerwijs

Nadere informatie

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen en S-zinnen Inhoud Pag. -zinnen... 2 Gecombineerde -zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen (aanduiding bijzondere gevaren, isk-zinnen) -nummer Gevarenaanduiding 1 2 3 4 5

Nadere informatie

Veiligheidsinformatieblad

Veiligheidsinformatieblad Veiligheidsinformatieblad Volgens EU verordening 1907/2006 Afdrukdatum: 06-sep-2011 Herzieningsnummer: 1 1. IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN VAN DE VENNOOTSCHAP/ONDERNEMING Identificatie van

Nadere informatie

Material Safety Data Sheet Europh Brandstofbespaarder

Material Safety Data Sheet Europh Brandstofbespaarder Material Safety Data Sheet Europh Brandstofbespaarder 1. PRODUCT EN BEDRIJFS INFORMATIE Product naam: Formule Nummer: Europh Brandstofbespaarder JG302-DF Aanbevolen Mengverhouding: Ingeval van racing,

Nadere informatie

Samenvatting Advies normering piekblootstelling oplosmiddelen 1

Samenvatting Advies normering piekblootstelling oplosmiddelen 1 Commissie Arbeidsomstandigheden Samenvatting Advies normering piekblootstelling oplosmiddelen 1 Kern van het advies De Commissie Arbeidsomstandigheden van de Sociaal-Economische Raad (SER) heeft in een

Nadere informatie

1 IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN DE VENNOOTSCHAP / ONDERNEMING.

1 IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN DE VENNOOTSCHAP / ONDERNEMING. Productnaam: Mangaan Sulfaat Pagina 1 van 5 1 IDENTIFICATIE VAN DE STOF OF HET PREPARAAT EN DE VENNOOTSCHAP / ONDERNEMING. Handelsnaam : Mangaansulfaat 31% Mn Gebruik : Industrieel. Bedrijfsnaam : Houweling

Nadere informatie

W.H.B.: ARBO. 1. Identificatie. 2. Samenstelling. 3. Risico/identificatie. 4. Eerste-hulp-maatregelen. File: Magkal Pagina: 1 van 5

W.H.B.: ARBO. 1. Identificatie. 2. Samenstelling. 3. Risico/identificatie. 4. Eerste-hulp-maatregelen. File: Magkal Pagina: 1 van 5 Pagina: 1 van 5 1. Identificatie Handelsnaam: Magkal Leverancier: Vitasol B.V. Cruquiusdijk 68B 2142 ES Cruquius T 023-558 31 45 F 023-558 32 18 E info@vitasol.nl Informatie in noodgevallen : 023-558 31

Nadere informatie

EG-veiligheidsinformatieblad SDS 009.N-ed.E Datum van uitgifte: 01/09/12 Herziening van: 01/05/07

EG-veiligheidsinformatieblad SDS 009.N-ed.E Datum van uitgifte: 01/09/12 Herziening van: 01/05/07 Pagina 1/5 1. Identificatie van het product en van de vennootschap 1.1 Handelsnaam CEKA SOL CR 1.2 Vennootschap ALPHADENT NV, Textielstraat 24, 8790 Waregem, België, + 32 (0)56 629 100 1.3 Alarmnummer

Nadere informatie