Omgaan met Biologische Agentia in de buitendienst. Toolboxmateriaal voor leidinggevenden en arbocoördinatoren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Omgaan met Biologische Agentia in de buitendienst. Toolboxmateriaal voor leidinggevenden en arbocoördinatoren"

Transcriptie

1 Omgaan met Biologische Agentia in de buitendienst Toolboxmateriaal voor leidinggevenden en arbocoördinatoren Juli 2011

2 Inhoud Inleiding 3 Het gebruik van deze toolbox 4 1 Doelgroep 5 2 Wetgeving 5 3 Wat zijn biologische agentia? 5 4 Blootstelling aan biologische agentia 6 5 Effecten blootstelling aan biologische agentia 6 6 Soorten infecties 6 7 Infecties Dierlijke oorsprong Als gevolg van verwonding bij agressie 7 8 Barrières 7 9 Besmettingswegen Huid Ademhalingswegen Slijmvliezen Maag-darmkanaal Combinatie van effecten 8 10 Preventie Bestrijding bij de bron Organisatorische maatregelen Technische maatregelen Persoonlijke verzorging Persoonlijke beschermingsmiddelen Vaccinatie Kwetsbare groepen Arbeidsrisico s ten gevolge van biologische agentia Bij (vermoede) besmetting Prik-, snij- en bijtaccidenten Geraadpleegde bronnen 12 Bijlagen PowerPointpresentatie Biologische agentia Protocol Prik-, snij- en bijtaccidenten Risicoanalyseformulier Biologische agentia 13 2

3 Inleiding Aanleiding In 2007 en 2008 heeft de Arbeidsinspectie (AI) de buitendiensten van de lagere overheden (gemeenten, waterschappen en provincies) onderzocht. De AI heeft 750 locaties bezocht, de meeste van gemeenten. Tijdens de bezoeken heeft overleg plaatsgevonden met het management, de OR en de preventiemedewerker. De AI constateerde 1 tekortkomingen op het gebied van onder andere biologische agentia en werken in besloten ruimten. Met de AI is afgesproken dat in kaart zou worden gebracht wat de mogelijkheden zijn om op sectorniveau materiaal te ontwikkelen, over de aanpak van biologische agentia en werken in besloten ruimten. Dit heeft uiteindelijk geleid tot het opstellen van dit toolboxmateriaal voor biologische agentia. Werkwijze De informatie is opgesteld door een gecertificeerde veiligheidskundige. De informatie is besproken in de klankbordgroep en de begeleidingscommissie. De aangepaste versie is getest bij vijf gemeenten. Naar aanleiding van deze toolboxbijeenkomsten is het materiaal wederom aangepast. Documenten Het materiaal 2 dat bestemd is voor het houden van een toolboxbijeenkomst bestaat uit: - PowerPointpresentatie Biologische agentia (bijlage 1): deze presentatie kan de leidinggevende en/of arbocoördinator voor de toolboxbijeenkomst gebruiken - Protocol Prik,- snij- en bijtaccidenten (bijlage 2) - Risicoanalyseformulier Biologische agentia (bijlage 3) - Dit document: Omgaan met Biologische Agentia in de buitendienst. Toolboxmateriaal voor leidinggevenden en arbocoördinatoren 1 Verslag inspecties project Buitendienst Overheden. Veilig en gezond werken, ook in de buitendienst. Projectnummer A803. Den Haag: Arbeidsinspectie, Al het materiaal staat op 3

4 Het gebruik van deze toolbox Dit document bevat materiaal voor de toolbox biologische agentia aan de hand waarvan leidinggevenden of preventiemedewerkers voorlichting kunnen geven aan medewerkers die bij het uitvoeren van hun werkzaamheden blootgesteld kunnen worden aan biologische agentia. Hiervoor is een PowerPointpresentatie beschikbaar (bijlage 1). De presentatie is zodanig ontwikkeld dat het mogelijk is deze zelf aan te passen door bijvoorbeeld fotomateriaal of tekst in te voegen. Bij elke dia is een toelichting op de notitiepagina gegeven die naar deze publicatie verwijst. De toolbox is ontwikkeld voor gebruik door alle Nederlandse gemeenten. De inhoud en omvang van werkzaamheden met risico s voor biologische agentia is bij gemeenten zeer divers. Om de efficiency van een toolboxbijeenkomst te verhogen en gedragsverandering te bewerkstelligen, is het erg gewenst het materiaal vooraf op maat te maken voor de eigen gemeente. Onderstaande tips kunnen u hierbij van dienst zijn. Tips: - Voer vooraf de risicoanalyse uit met behulp van het bijgevoegde formulier (bijlage 3). - Maak hiervan een overzicht op volgorde van risicoscore. - Zorg voor voldoende herkenbaarheid door vooraf foto s of filmpjes van eigen werksituaties te maken. - Ga na welke maatregelen er al genomen zijn en of deze voldoende effectief zijn. - Presenteer het overzicht van de risicoanalyse en foto s/film in de toolboxbijeenkomst na de dia Hoe is het bij ons?. - Geef gelegenheid tot discussie. - Indien uw gemeente al werkinstructies of procedures heeft met betrekking tot biologische agentia, verwerk deze dan in de presentatie. Dit voorkomt verwarring. - Stel een plan van aanpak op om de situatie te verbeteren indien nodig. 4

5 1 Doelgroep De informatie uit deze publicatie heeft betrekking op medewerkers die werkzaam zijn in gemeentelijke diensten en die bij hun werk blootgesteld kunnen worden aan biologische agentia. Biologische agentia komen overal in de natuur voor. Het gaat in deze toolbox niet om besmetting door gebruikelijk maatschappelijk contact, bijvoorbeeld door griep, maar om biologische agentia die specifiek bij bepaalde werkzaamheden in de buitendienst kunnen voorkomen. De doelgroep wordt omschreven als medewerkers die belast zijn met uitvoerende- en inspectiewerkzaamheden plus hun leidinggevenden, met de preventiemedewerker als ondersteuning. Hoewel dit toolboxmateriaal primair gericht is op medewerkers die werkzaam zijn in de gebieden groen en grijs, is deze bruikbaar voor alle medewerkers die belast zijn met werkzaamheden buiten gemeentelijke gebouwen. Dus onder andere ook voor medewerkers belast met handhaving en leerplichtambtenaren. 2 Wetgeving De Arbowet verplicht de werkgever zodanige maatregelen te nemen dat de werknemer veilig en gezond kan werken. Een werkgever heeft een zogeheten zorgplicht. Een van de wettelijk voorgeschreven activiteiten is het opstellen van een risico-inventarisatie en -evaluatie (RIE). Hierin wordt vastgelegd welke risico s werknemers lopen bij welk soort werkzaamheden. Tevens worden maatregelen beschreven om de risico s op te lossen of binnen beheersbare grenzen te houden. Hierbij dient de zogeheten arbeidshygiënische strategie toegepast te worden. Voor infectieziekten geldt echter een andere benadering. Vanwege de bijzondere positie van infectieziekten is er een speciaal bio-arbeidshygiënisch principe gelanceerd. Dit is verder beschreven in hoofdstuk 10, Preventie. 3 Wat zijn biologische agentia? Biologische agentia zijn micro-organismen die zich in de omgeving van elke werkplek bevinden. Biologische agentia zijn niet zichtbaar met het blote oog. De benamingen micro-organismen en biologische agentia worden in deze publicatie door elkaar gebruikt. 5

6 4 Blootstelling aan biologische agentia Blootstelling is in veel gevallen niet te vermijden. Gesteld kan worden dat iedereen (werkzaam in de buitendienst) blootgesteld wordt aan biologische agentia. Het overgrote deel van de micro-organismen is onschadelijk voor de mens. Echter, voor micro-organismen die wel schadelijk (kunnen) zijn, is bescherming noodzakelijk. 5 Effecten blootstelling aan biologische agentia De effecten van blootstelling aan biologische agentia kunnen variëren van geen waarneembare klachten, tijdelijke hinder, chronische klachten tot een dodelijke afloop. Het tijdstip waarop een bepaald effect optreedt, is van diverse factoren afhankelijk. Het menselijk lichaam heeft gelukkig afweersystemen om negatieve gezondheidseffecten als gevolg van blootstelling aan biologische agentia te verhinderen. 6 Soorten infecties Micro-organismen zitten overal in onze omgeving. Gesteld kan worden dat nagenoeg alles besmet is. Deze micro-organismen kunnen zich bij de mens vestigen, zonder dat deze ziek wordt. We noemen dat kolonisatie. Infectie treedt op wanneer micro-organismen bij een mens zich vermenigvuldigen met ziekmakende effecten tot gevolg. Hierbij zijn drie soorten te onderscheiden: - gewone infectieziekten (zoals griep, hepatitis, HIV, legionella); - infectieziekten bij personen met een verminderde weerstand; - infectieziekten van dierlijke oorsprong (overdraagbaar van dier op mens: zoönosen). Deze laatste zijn met name van belang voor medewerkers in de buitendienst. In paragraaf 7.1 gaan we daar verder op in. 7 Infecties 7.1 Dierlijke oorsprong Besmetting kan plaatsvinden door: - contact met (dode) dieren; - contact met dierlijk materiaal (haren, feces, urine); - contact met besmette grond; - het eten van besmet voedsel; - het inademen van aerosolen of fijn stof; - het in aanraking komen met parasieten (vlooien, teken, muggen, wespen). 6

7 7.2 Als gevolg van verwonding bij agressie Hieronder verstaan wij contact met micro-organismen dat met opzet door een agressor wordt veroorzaakt. Dit komt gelukkig bij de buitendienst zelden voor. Zoals uit bovenstaande blijkt is het in de praktijk erg moeilijk om specifieke maatregelen te treffen tegen micro-organismen. Deze zijn overal aanwezig en besmetting overkomt je gewoon. In een normale situatie zijn deze niet schadelijk en heeft de mens weinig te vrezen. Een van de oorzaken hiervan ligt in de vele barrières die micro-organismen moeten nemen alvorens gezondheidsschadelijke effecten te veroorzaken. 8 Barrières Voordat micro-organismen een infectie kunnen veroorzaken, zijn er veel barrières te overwinnen. Hiervoor moet de zogeheten infectieketen doorlopen worden. Het komt erop neer dat zij aan de bepaalde voorwaarden moeten voldoen. Micro-organismen moeten: - in voldoende mate aanwezig zijn; - een bepaalde weg afleggen; - tijdens het afleggen van deze weg in leven blijven; - een ingang vinden in het lichaam (huid, maag-darmkanaal, slijmvliezen of ademhalingswegen); - het daar aanwezige afweersysteem overwinnen. Kennis van deze infectieketen is essentieel voor de beheersing van infectieziekten. Elk van deze schakels moet namelijk aanwezig zijn voor een daadwerkelijke infectie, en het breken van een van deze schakels zal een infectie tegengaan. 9 Besmettingswegen Micro-organismen kunnen het lichaam dus binnendringen via huid, ademhalingswegen, slijmvliezen en maag-darmkanaal. 9.1 Huid Een gezonde huid vormt een nagenoeg ondoordringbare barrière. Maar wanneer deze huid beschadigd is (door snij-, prik-, brand- of schaafwonden, prikkende of bijtende dieren), wordt deze barrière doorbroken en is er een grote kans op infectie(s). In dit geval spreekt men van bloedoverdraagbare aandoeningen. Zo kunnen medewerkers bijvoorbeeld hepatitis, HIV of ziekte van Lyme oplopen. 9.2 Ademhalingswegen Irritatie, allergie of infectie kan ontstaan doordat micro-organismen zich hechten aan stofpartikels of aerosolen die in de ademhalingswegen en longen 7

8 terechtkomen. Dit ondanks dat de longen een actief afweersysteem hebben. Grote deeltjes worden in de neus gefilterd en bereiken de longen niet. Voorbeelden van ziekten als gevolg van besmetting van ademhalingswegen zijn: legionella en Q- koorts. 9.3 Slijmvliezen Gezonde slijmlagen in keel- en neusholtes en ogen hebben een goed verdedigingsmiddel (lysosym). Toch kunnen spatten van besmet bloed, urine of feces een besmetting veroorzaken. 9.4 Maag-darmkanaal Besmetting via het maag-darmkanaal vindt plaats door het inslikken. Het zure milieu in de maag en enzymen in darmen vormen een goed afweermechanisme. Onhygiënisch werken is veelal oorzaak van besmetting. Salmonellabesmetting kan onder andere het gevolg hiervan zijn. 9.5 Combinatie van effecten Sommige micro-organismen kunnen via meerdere besmettingswegen het lichaam binnendringen. Dit is het geval met bijvoorbeeld de blauwalg die de huid kan irriteren en via het maag-darmkanaal voor vergiftiging zorgt. 10 Preventie Hoewel eerder is aangegeven dat onder normale omstandigheden een werknemer weinig te vrezen heeft (mede door het menselijk afweersysteem), is er een groot aantal preventiemaatregelen op basis van het bio-arbeidshygiënisch principe te treffen die in veel arbeidssituaties toepasbaar zijn Bestrijding bij de bron - Bestrijd de bron (bijvoorbeeld nesten van processierupsen). - Vermijd zo veel mogelijk contact met kadavers, fecaliën of urine van dieren. - Vermijd het eten van planten of (laaghangende) vruchten uit de natuur Organisatorische maatregelen - Pas indien mogelijk het werk aan, aan het seizoen (bijvoorbeeld geen bermonderhoud plannen onder eikenbomen in de periode dat eikenprocessierups aanwezig is). - Beperk of vermijd de aanwezigheid van kwetsbare groepen (zie hoofdstuk 11) in de gevarenzone. - Geef voorlichting: o een werkgever is (wettelijk) verplicht adequate voorlichting te geven over mogelijke risico s; 8

9 o een werknemer is verplicht deel te nemen aan deze voorlichting. - Houd voertuigen, kantine, was- en kleedruimtes enzovoort goed schoon. - Houd toezicht op hygiëne, orde en netheid. - Meld potentiële blootstelling of optredend ziektegeval zo spoedig mogelijk. - Zorg voor snelle diagnose: als werknemers het klachtenpatroon kennen, kunnen ze de behandelend arts snel op het goede spoor zetten Technische maatregelen - Vermijd plaatsnemen in voertuigstoel met vieze werkkleding. Het is raadzaam om een wegwerpstoelhoes te gebruiken en deze tijdig te vervangen. - Bestuur voertuigen zonder het gebruik van (vervuilde) handschoenen. - Zorg voor een speciale afsluitbare kist waarin vervuilde kleding en/of persoonlijke beschermingsmiddelen kunnen worden opgeborgen. - Vermijd elk contact tussen schone en vervuilde werkkleding zo veel mogelijk. - Vervoer kadavers in een (schone) kadaverton. - Gebruik geen vervuilde voorwerpen in voertuigcabines. - Maak voertuigen en gebruikt gereedschap na de werkzaamheden hygiënisch schoon Persoonlijke verzorging - Behandel wondjes direct met een ontsmettingsmiddel en dek deze af met een waterafstotend, afsluitend verband of pleister. - Was direct na het werk handen en zo nodig het gelaat met schoon water en desinfecterende zeep. - Eet, drink of rook nooit op de werkplek. - Was voor het eten (ook bij een appeltje tussendoor) altijd de handen. - Trek vervuilde werkkleding uit na het beëindigen van werkzaamheden. - Ga niet in werkkleding naar huis. - Laat werkkleding op het werk achter en was deze niet thuis. - Zorg voor dagelijks vers water (zeker bij warme dagen) om handen te wassen Persoonlijke beschermingsmiddelen - Draag beschermende werkkleding. - Draag veiligheidsschoenen of veiligheidslaarzen. - Gebruik stevige waterdichte handschoenen. - Draag een spatbril en adembescherming bij werkzaamheden met risico voor besmetting van slijmvliezen. 9

10 - De leidinggevende is verplicht persoonlijke beschermingsmiddelen te verstrekken, voorlichting te geven over, en toe te zien op het gebruik ervan. - De werknemer is verplicht de voorgeschreven persoonlijke beschermingsmiddelen te gebruiken Vaccinatie Vaccinatie is de meest efficiënte vorm om infectieziekten te voorkomen. Tegen een aantal infectieziekten is een effectieve inenting mogelijk: - hepatitis A en hepatitis B - tetanus - rabiës De afweging om wel of niet preventief in te enten hangt af van de risicoinventarisatie en -evaluatie (RIE). Een werkgever is echter niet verplicht werknemers, werkzaam in de buitendienst, de gelegenheid te bieden zich preventief te laten vaccineren tegen hepatitis B (Beleidsregel 4.91). 11 Kwetsbare groepen Onder kwetsbare groepen wordt verstaan: - jeugdigen - ouderen - zwangere vrouwen - personen zonder miltfunctie - personen met aangeboren immuunafwijkingen - gebruikers van: o geneesmiddelen o drugs o alcohol - zieken - personen met ongezonde leefwijze Voor deze groepen dienen specifieke maatregelen getroffen te worden ter voorkoming van besmetting. De werkgever dient in dit geval op de hoogte te zijn of een bepaalde werknemer tot (een van) deze groepen behoort. Belangrijk is de medewerkers hierover te informeren. Dit kan bijvoorbeeld door informatie op te nemen in het bedrijfsreglement, informatie te verstrekken aan nieuwe medewerkers of door bepaalde eisen te stellen aan tijdelijk personeel. 10

11 12 Arbeidsrisico s ten gevolge van biologische agentia Om medewerkers te beschermen tegen nadelige invloeden als gevolg van biologische agentia (zoals de wetgeving eist) moet bekend zijn aan welke microorganismen de medewerkers blootstaan en in welke mate. Om hier inzicht in te krijgen, dient een zogeheten risicoanalyse opgesteld te worden. Dit kan op een vrij eenvoudige wijze met behulp van de tabel uit bijlage 3, Risicoanalyseformulier Biologische agentia. Hierbij kan ook een waardeoordeel worden gegeven over de verschillende risico s, door een berekening uit te voeren. Daarbij wordt gebruikgemaakt van een risicoclassificatiemethodiek, waarbij de grootte van het risico in een getal wordt uitgedrukt. Parameters hierbij zijn: - waarschijnlijkheid - duur van blootstelling - ernst van het letsel Dit getal heeft geen absolute maar een relatieve betekenis. Het biedt de mogelijkheid om risico s onderling te vergelijken en vormt een hulpmiddel bij het realiseren van het plan van aanpak. 13 Bij (vermoede) besmetting Deze notitie gaat niet verder in op ziektesymptomen die mogelijk verband houden met besmetting met micro-organismen. Dit behoort tot het vakgebied van artsen. Het is echter van groot belang dat wanneer een medewerker (mogelijk/ vermoedelijk) besmet is, hij dit zo spoedig mogelijk bij zijn leidinggevende en arts (huisarts en/of bedrijfsarts) meldt. Er kan een plan worden opgesteld voor als er iets mis gaat (dit kan bijvoorbeeld een onderdeel vormen van het bhv-plan). Omdat er soms haast geboden is, is het wel belangrijk dat dit plan toegankelijk is en dat het werkt (24 uur per dag, 7 dagen per week). Zo moet bij een HIV-besmetting binnen twee uur na besmetting begonnen worden met medicatie. 14 Prik-, snij- en bijtaccidenten Een bijzondere vorm van besmetting vormen de zogeheten prik, snij- en bijtaccidenten. Deze komen onder andere voor bij het ruimen van afval waarbij medewerkers geprikt worden door een gebruikte spuit, verwondingen ontstaan door een scherp voorwerp of bij een agressieaanval. Besmetting kan ook worden opgelopen wanneer bloed of bloedbevattend materiaal op een eigen wond, eczeem en/of slijmvliezen terechtkomt. 11

12 De verzamelnaam voor dergelijke incidenten is prik-, snij- en bijtaccidenten. De gebruikelijke maatregelen, zoals het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen, goede persoonlijke hygiëne en een agressieprotocol, zijn goede hulpmiddelen om een mogelijke besmetting te voorkomen, maar zijn in geval van prikken, snijden of bijten niet altijd afdoende. Prik- en snijaccidenten komen relatief veel voor en er blijkt in de praktijk weinig aandacht aan geschonken te worden. De gevolgen kunnen ernstige gezondheidsschade veroorzaken. Om bovenstaande redenen is in bijlage 2 een zogeheten prikprotocol opgenomen. 15 Geraadpleegde bronnen - Alphen, W. van en R. Houba, AI-9 Biologische agentia. 5 e dr. Den Haag: Sdu, Amelsfoort, L. van en D. Heederik, Micro-organismen, plantaardige en dierlijke stoffen op het werk. Praktijkgidsen Arbeidshygiëne. Amsterdam: NIA, Arbeidsinspectie Verslag inspecties buitendienst overheden (A803) - Arbocatalogus sector Waterschappen Biologische agentia - Biologische agentia Kinderboerderij - Biologische belasting huisvuilbeladers - Groenservice Zuid-Holland en Arbodienst Schermer Trommel & de Jong, Handboek gevaarlijke stoffen. Schiedam: Groenservice Zuid- Holland, Memo Gemeente Enschede: Bloed-bloedcontact, snij- en prikincidenten - RI&E van biologische agentia NvvA-nieuws maart Risicoanalyse rattenvanger stad Izegem - Veiligheidsinstructie Risico van besmettingsgevaar bij ruimen van graven Internet - Arboportaal, - Dossier Biologische agentia, > dossiers > Gevaarlijke stoffen - GGD-kennisnet, - KIZA, Kennissysteem Infectieziekten en Arbeid, - LymeNet Nederland, 12

13 Bijlagen 1. PowerPointpresentatie Biologische agentia 2. Protocol Prik-, snij- en bijtaccidenten 3. Risicoanalyseformulier Biologische agentia 13

14 Opdrachtgever Stichting A+O fonds Gemeenten Postbus GK Den Haag Eindredactie E. Loozen en R. Davits (A+O fonds Gemeenten) Auteur Paul Compen, Compen advies ArboAdvies (PCAA) Met dank aan Gemeente Bussum, gemeente Helmond, gemeente Bergeijk, gemeente Cromstrijen en gemeente Enschede. Leden van de begeleidingscommissie De leden van de begeleidingscommissie Gezond Werk A+O fonds Gemeenten: J. Schot (CNV Publieke Zaak), M. Rotgers (ABVAKABO FNV), E. Clason (CMHF), N. Piekaar, E. Vat (CvA VNG), T. Hoonhout (gemeente Leiderdorp), F. van Hengst (Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond), P. le Bruin (gemeenten Drechtsteden), M. Veldhoven (gemeente Westland), E. de Ruiter (gemeente Almere), M. ten Lande (gemeente Enschede) en H. Maat (gemeente Zwolle). Uitgave Stichting Arbeidsmarkt- en opleidingsfonds Gemeenten Den Haag juli 2011 Stichting A+O fonds Gemeenten bevordert en ondersteunt vernieuwende activiteiten op het gebied van arbeidsmarkt en HRM-beleid. Actuele informatie over de verschillende projecten treft u aan op Rechten Hoewel aan deze uitgave de grootst mogelijke zorg is besteed, kunnen de samenstellers niet aansprakelijk gesteld worden voor eventuele onjuistheden, noch kunnen aan de inhoud rechten worden ontleend. 14

15 A+O fonds Gemeenten Postbus GK Den Haag

Basisinspectiemodule

Basisinspectiemodule Basisinspectiemodule Blootstelling aan biologische agentia Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de wetenschap en is geschreven voor intern gebruik door de Inspectie

Nadere informatie

4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU

4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU 4.1.1 CHECKLIST EVALUATIE BELEID AGRESSIE EN GEWELD OP ORGANISATIENIVEAU Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinatoren agressie en geweld, management,

Nadere informatie

arboregelgeving Informatiebron Arbo-aspecten bij het gebruiken van biomassa voor energie-opwekking arbowet

arboregelgeving Informatiebron Arbo-aspecten bij het gebruiken van biomassa voor energie-opwekking arbowet Informatiebron Arbo-aspecten bij het gebruiken van biomassa voor energie-opwekking arbo-regelgeving Arbowet De regelgeving op het gebied van arbeidsomstandigheden is vastgelegd in de Arbeidsomstandighedenwet,

Nadere informatie

Omgaan met biologische agentia

Omgaan met biologische agentia Omgaan met biologische agentia Hoe omgaan met BA Werknemer Werkgever Instructie Procedure Besmettingswijze Besmettingsincident Informatie (RA) Communicatie Hygiëne-voorzieningen PBM BA Gezondheidstoezicht

Nadere informatie

Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval

Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval in de St. Anna Zorggroep Voorlichtingsbrochure betreffende bloedoverdraagbare aandoeningen op en door het werk. Algemeen

Nadere informatie

13. Gevaarlijke stoffen: biologische factoren

13. Gevaarlijke stoffen: biologische factoren Het arbothemablad Gevaarlijke stoffen: biologische factoren is onderdeel van de Arbocatalogus Tuincentra. Het is bedoeld voor werkgevers en medewerkers om te voldoen aan de verplichtingen uit de Arbo-wet.

Nadere informatie

Wat te doen na een prik of snij-ongeval

Wat te doen na een prik of snij-ongeval Wat te doen na een prik of snij-ongeval Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval in de St. Anna Zorggroep Voorlichtingsfolder betreffende bloedoverdraagbare aandoeningen op en door het werk. Algemeen Deze

Nadere informatie

Het voorkomen van verspreiding van micro-organismen. donderdag 12 november 2015

Het voorkomen van verspreiding van micro-organismen. donderdag 12 november 2015 Het voorkomen van verspreiding van micro-organismen Leervragen Hoe vindt besmetting plaats en wat zijn de risico s? Hoe kan een besmettingscyclus doorbroken worden? Persoonlijke hygiëne Handhygiëne Persoonlijke

Nadere informatie

PROTOCOL TER PREVENTIE VAN BLOEDOVERDRAAGBARE AANDOENINGEN. Met instemming PGMR mei 2013 MET INSTEMMING

PROTOCOL TER PREVENTIE VAN BLOEDOVERDRAAGBARE AANDOENINGEN. Met instemming PGMR mei 2013 MET INSTEMMING PROTOCOL TER PREVENTIE VAN BLOEDOVERDRAAGBARE AANDOENINGEN Met instemming PGMR mei 2013 MET INSTEMMING INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1 1 INLEIDING... 2 2 VOORKOMEN VAN BLOEDBLOEDCONTACT... 2 2.1 Specifieke

Nadere informatie

Wat zijn infectieziekten

Wat zijn infectieziekten Wat zijn infectieziekten Infectieziekten zijn ziekten die veroorzaakt worden door micro-organismen. Dit zijn hele kleine, levende deeltjes zoals virussen en bacteriën. Ze worden meestal van de ene mens

Nadere informatie

Hepatitis B vaccinatie voor medewerkers in niet zorgberoepen

Hepatitis B vaccinatie voor medewerkers in niet zorgberoepen Hepatitis B vaccinatie voor medewerkers in niet zorgberoepen Inleiding Hoe belangrijk is een gezonde lever? De lever speelt een centrale rol bij de energiehuishouding, de stofwisseling en de zuivering

Nadere informatie

Toolbox-meeting Gevaarlijke stoffen

Toolbox-meeting Gevaarlijke stoffen Toolbox-meeting Gevaarlijke stoffen Unica installatietechniek B.V. Schrevenweg 2 8024 HA Zwolle Tel. 038 4560456 Fax 038 4560404 Inleiding In het dagelijks leven kunnen we niet meer zonder chemische stoffen.

Nadere informatie

Protocol voor het handelen bij ongevallen

Protocol voor het handelen bij ongevallen Protocol voor het handelen bij ongevallen Maart 2016 Op grond van de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbowet, is de werkgever verplicht om ongevallen op te nemen in een ongevallenregister en ernstige

Nadere informatie

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON

7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON 7.5 HANDELINGSINSTRUCTIES AGRESSIE AAN DE TELEFOON Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinator agressie en geweld, leidinggevenden en medewerkers

Nadere informatie

Grootmoeder zorgt veilig voor roodkapje. Een presentatie van Gastouderbureau Roodkapje en Frans van Tilborg (HVK) Hartelijk dank voor uw komst!

Grootmoeder zorgt veilig voor roodkapje. Een presentatie van Gastouderbureau Roodkapje en Frans van Tilborg (HVK) Hartelijk dank voor uw komst! Grootmoeder zorgt veilig voor roodkapje Een presentatie van Gastouderbureau Roodkapje en Frans van Tilborg (HVK) Hartelijk dank voor uw komst! Veilig verzorgen van kleinkinderen Dominotheorie Ongevallen

Nadere informatie

Protocol prikaccidenten. voor schoonmaakwerkzaamheden

Protocol prikaccidenten. voor schoonmaakwerkzaamheden Protocol prikaccidenten voor schoonmaakwerkzaamheden RAS Arboconvenant Schoonmaak -en Glazenwassersbranche Juni 2006 Inhoud Protocol prikaccidenten 1 Inleiding 3 2 Blootstelling aan bloed of andere lichaamsvloeistoffen

Nadere informatie

Verpleeghuis- woon- en thuiszorg. Accidenteel bloedcontact

Verpleeghuis- woon- en thuiszorg. Accidenteel bloedcontact Verpleeghuis- woon- en thuiszorg Accidenteel bloedcontact Werkgroep Infectie Preventie Vastgesteld: januari 2004 Gewijzigd: maart 2004 Gewijzigd: februari 2009 Revisie: januari 2009 Dit document mag vrijelijk

Nadere informatie

Notitie Arbeidsgezondheidskundig Onderzoek (AGO) in de context van werk en biologische agentia

Notitie Arbeidsgezondheidskundig Onderzoek (AGO) in de context van werk en biologische agentia Notitie Arbeidsgezondheidskundig Onderzoek (AGO) in de context van werk en biologische agentia Invulling in de praktijk van artikel 4.91 Arbobesluit Inleiding In artikel 4.91 van het Arbobesluit (Onderzoek

Nadere informatie

PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN

PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN Als het kind geneesmiddelen nodig heeft gedurende het verblijf op de basisschool kunnen de ouders hun zeggenschap over de toediening van de medicamenten

Nadere informatie

Toolbox. Gevaarlijke stoffen

Toolbox. Gevaarlijke stoffen Toolbox Gevaarlijke stoffen Stichting Arbouw 2009. Alle rechten voorbehouden Hoe herken je een gevaarlijke stof? Gevaarlijke stoffen herken je aan het etiket: gevaarsymbolen; R-zinnen; S-zinnen. 2 Gevaarsymbolen

Nadere informatie

KIEPAUTO S. Maatregelen

KIEPAUTO S. Maatregelen KIEPAUTO S Wettelijke grondslag De maatregelen beschrijven op welke wijze werkgevers en werknemers invulling kan geven aan de wettelijke bepalingen uit de Arbowet. Valgevaar Arbobesluit Artikel 3.16 lid

Nadere informatie

Infectieziekten onder controle

Infectieziekten onder controle Infectieziekten onder controle Veilig en Gezond Werken Welzijn en Maatschappelijke Dienstverlening Ziek? Liever niet! Een woonbegeleider maatschappelijke opvang verbindt de hand van een dakloze die een

Nadere informatie

Wat hebben wij nodig??

Wat hebben wij nodig?? Wat hebben wij nodig?? A. Kennis over infectieziekten in relatie tot het werk in de breedste zin: Kiza mindmap B. Samenwerking met alle betrokkenen in het veld Gezamenlijke onderwerpen 1 A. Kennissysteem

Nadere informatie

6.1 SERVICECODE, GEDRAGSREGELS, HUISREGELS

6.1 SERVICECODE, GEDRAGSREGELS, HUISREGELS 6.1 SERVICECODE, GEDRAGSREGELS, HUISREGELS Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinator agressie en geweld, leidinggevenden Voorbeeld van een servicecode

Nadere informatie

Beleid preventief vaccineren en besmettingsaccidenten

Beleid preventief vaccineren en besmettingsaccidenten Beleid preventief vaccineren en besmettingsaccidenten Nummer: 09.0002488 Versie: 1.0 Vastgesteld door het DB d.d. 5 juli 2010 Instemming COR d.d. 20 mei 2010 Dit beleid treedt in werking op 1 september

Nadere informatie

Werken in Besloten Ruimten bij de buitendienst. Toolboxmateriaal voor leidinggevenden en arbocoördinatoren

Werken in Besloten Ruimten bij de buitendienst. Toolboxmateriaal voor leidinggevenden en arbocoördinatoren Werken in Besloten Ruimten bij de buitendienst Toolboxmateriaal voor leidinggevenden en arbocoördinatoren Juli 2011 Inhoud Inhoud 2 Inleiding 3 Het gebruik van deze toolbox 4 1 Doelgroep 6 2 Wat zijn besloten

Nadere informatie

GEZONDHEIDSINFORMATIE

GEZONDHEIDSINFORMATIE GEZONDHEIDSINFORMATIE voor risicovolle beroepsgroepen vaccinatie DTP en Hepatitis A/B www.vggm.nl GEZONDHEIDSINFORMATIE VOOR RISICOVOLLE BEROEPSGROEPEN Als medewerker kunt u via uw werk risico lopen op

Nadere informatie

Gezond & veilig werken in kleinschalige zorgvoorzieningen dát maakt zorg beter

Gezond & veilig werken in kleinschalige zorgvoorzieningen dát maakt zorg beter Gezond & veilig werken in kleinschalige zorgvoorzieningen dát maakt zorg beter De Inspectie SZW 1 inspecteerde van maart 2011 tot en met februari 2012 zorgboerderijen en andere kleinschalige zorgvoorzieningen.

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 11

Samenvatting. Samenvatting 11 Samenvatting Een werkgever is verantwoordelijk voor gezonde en veilige arbeidsomstandigheden voor zijn werknemer. Hij dient zijn werknemers onder meer te beschermen tegen de mogelijke gevolgen van blootstelling

Nadere informatie

Hepatitis B vaccinatie

Hepatitis B vaccinatie Hepatitis B vaccinatie De lever speelt een centrale rol bij de stofwisseling van eiwitten, vetten en suikers en de zuivering van het bloed. Soms raakt de lever ontstoken. In zo n geval is er sprake van

Nadere informatie

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: R-zinnen 1 van 8 Rzinnen & S zinnen Datum: 18032013 Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten: Rzinnen R 1 R 2 R 3 R 4 R 5 R 6 R 7 R 8 R 9 R 10 R 11 R 12 R 14 R 15 R 16 R 17

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 27 925 Terroristische aanslagen in de Verenigde Staten Nr. 14 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Hepatitis B vaccinatie

Hepatitis B vaccinatie Hepatitis B vaccinatie De lever speelt een centrale rol bij de stofwisseling van eiwitten, vetten en suikers en de zuivering van het bloed. Soms raakt de lever ontstoken. In zo n geval is er sprake van

Nadere informatie

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten (R-zinnen)

Aard der bijzondere gevaren toegeschreven aan gevaarlijke stoffen en preparaten (R-zinnen) Document Milieu-, Natuur- en Energiebeleid Koning Albert II-laan 20 bus 8 1000 Brussel Tel 02 553 03 55 - Fax 02 553 80 06 beleid@lne.vlaanderen.be Onderwerp Status versie datum auteur R-zinnen en S-zinnen

Nadere informatie

Arbocatalogus Tuincentra

Arbocatalogus Tuincentra Arbocatalogus Tuincentra Arbocatalogus Tuincentra Voorwoord Voor u ligt de Arbocatalogus Tuincentra, het oplossingenboek voor arborisico s in tuincentra. In de tuincentra denken we bij veiligheid automatisch

Nadere informatie

Protocol 3: Geneesmiddelen en Medisch Handelen 1 (GMMH) KDV t Sprookjesland

Protocol 3: Geneesmiddelen en Medisch Handelen 1 (GMMH) KDV t Sprookjesland Protocol 3: Geneesmiddelen en Medisch Handelen 1 (GMMH) KDV t Sprookjesland 1 Laatste versie: 27 januari 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3. Geneesmiddelen verstrekking op verzoek 3.1. Huid- en wondverzorging

Nadere informatie

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN :

Bijlage IX AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : Bijlage IX R 1 : In droge toestand ontplofbaar AARD DER BIJZONDERE GEVAREN TOEGESCHREVEN AAN GEVAARLIJKE STOFFEN EN PREPARATEN : R 2 : Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken

Nadere informatie

Voorlichting & Training. Gevaarlijke Stoffen

Voorlichting & Training. Gevaarlijke Stoffen Voorlichting & Training Gevaarlijke Stoffen Inleiding Introductie Leerdoelen Definities Blootstellingstandaard Besmetting & gezondheidseffecten Identificaties en etiketten Persoonlijke beschermingsmiddelen

Nadere informatie

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Hygiene en infectiepreventie 9

Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Hygiene en infectiepreventie 9 Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Hygiene en infectiepreventie 9 Beschermende kleding Er wordt ingegaan op het gebruik van handschoenen; overschorten; mondneusmaskers; beschermende

Nadere informatie

Handleiding. Prikaccidenten. Zo werk je prettiger!

Handleiding. Prikaccidenten. Zo werk je prettiger! Handleiding Prikaccidenten Zo werk je prettiger! Vooraf Prikaccidenten - wat zijn dat precies? Een gebruikte naald. Een bebloede zakdoek. Een scheermesje of stuk glas met bloed eraan. Een ongeluk waarbij

Nadere informatie

Protocol voor het handelen bij ongevallen

Protocol voor het handelen bij ongevallen Protocol voor het handelen bij ongevallen maart 2008 Op grond van de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbowet, is de werkgever verplicht om ongevallen op te nemen in een ongevallenregister en ernstige

Nadere informatie

Eerste Hulp en infectieziekten

Eerste Hulp en infectieziekten Eerste Hulp en infectieziekten Richtlijnen en adviezen voor de eerstehulpverlener, opgesteld door de Stichting Koninklijke Nationale Organisatie voor Reddingwezen en Eerste Hulp bij Ongelukken Het Oranje

Nadere informatie

1. Arbowet: plichten van de werkgever

1. Arbowet: plichten van de werkgever Handboek Ondernemingsraad en Personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave 1. Arbowet: plichten van de werkgever... 1 1.1 Pak risico s aan bij de bron... 2 1.2 Wat is psychosociale arbeidsbelasting (PSA)?...

Nadere informatie

Bijzonder Resistente Micro-Organismen. Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO

Bijzonder Resistente Micro-Organismen. Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO Bijzonder Resistente Micro-Organismen Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO In deze folder vindt u meer informatie over Bijzonder Resistente Micro Organismen (BRMO) en Extended Spectrum Beta-Lactamase

Nadere informatie

MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt

MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt MRSA informatie voor de (poli)klinische patiënt Volgens landelijk beleid controleert Gelre ziekenhuizen patiënten die mogelijk de MRSA bacterie bij zich dragen. Het gaat om patiënten die horen bij de volgende

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS Besmetting met HIV Inleiding Door een ongeluk, waarbij u mogelijk in contact bent gekomen met het bloed van iemand met HIV of AIDS, loopt u kans om met HIV besmet te raken. Juist bij een ongeluk gaat alles

Nadere informatie

Toelichting Arbochecklist Algemeen

Toelichting Arbochecklist Algemeen 1 2 Gegevens in te vullen door inlenende partij Let hierbij op, dat voor iedere functie en aparte checklist wordt ingevuld! Als het vak je Ja is aangekruist Voeg de kopie toe aan het dossier en zorg voor

Nadere informatie

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen en S-zinnen Inhoud Pag. -zinnen... 2 Gecombineerde -zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen (aanduiding bijzondere gevaren, isk-zinnen) -nummer Gevarenaanduiding 1 2 3 4 5

Nadere informatie

Preventie infecties voor en door medewerkers. informatie voor medewerkers

Preventie infecties voor en door medewerkers. informatie voor medewerkers Preventie infecties voor en door medewerkers informatie voor medewerkers Preventie infecties voor en door medewerkers Werken in een ziekenhuis is als werken in een kleine samenleving op zich. Een samenleving

Nadere informatie

HSE guidelines januari 2012 BENZEEN HSE LIFE THE INTERNATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS

HSE guidelines januari 2012 BENZEEN HSE LIFE THE INTERNATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS H HSE guidelines januari 2012 BENZEEN HSE LIFE THE INTERNATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan installaties en systemen zijn strikte procedures

Nadere informatie

Helger Siegert. Agenda

Helger Siegert. Agenda Stand van Zaken Arbeidsomstandigheden www.molens.nl en www.molen.pagina.nl Helger Siegert 1 Agenda Introductie Uitgangspunten Veranderingen in de wet Discussie 2 1 Arbeidsomstandigheden Wat is aandacht

Nadere informatie

Arbeidsrisico s in de verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT)

Arbeidsrisico s in de verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT) Arbeidsrisico s in de verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT) Verpleeg- en verzorgingshuiszorg, thuiszorg, jeugdgezondheidszorg en kraamzorg Gerichte inspecties in uw branche Deze brochure is een uitgave

Nadere informatie

Arbeidsrisico s in de verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT)

Arbeidsrisico s in de verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT) Inspectie SZW Arbeidsrisico s in de verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT) Verpleeg- en verzorgingshuiszorg, thuiszorg, jeugdgezondheidszorg en kraamzorg Gerichte inspecties in uw branche 2 Arbeidsrisico

Nadere informatie

Maatregelen bij mogelijke dragers

Maatregelen bij mogelijke dragers Maatregelen bij mogelijke dragers van MRSA Omdat u mogelijk drager bent van een bijzondere bacterie (MRSA-bacterie), gelden voor u isolatiemaatregelen. In deze brochure kunt u meer lezen over deze bacterie

Nadere informatie

Vakjargon uit Arbowet en arbocatalogus. FNV Woordenlijst

Vakjargon uit Arbowet en arbocatalogus. FNV Woordenlijst Vakjargon uit Arbowet en arbocatalogus FNV Woordenlijst Woordenboekje: jargon rond Arbowet en arbocatalogus arbeidshygiënische strategie arbeidsinspectie arbeidsrisico arbo arbobeleid arbobeleidsregels

Nadere informatie

1. RISK & SAFETY ZINNEN

1. RISK & SAFETY ZINNEN 1. RISK & SAFETY ZINNEN Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen R-zinnen geven bijzondere gevaren (Risks) aan. S-zinnen geven veiligheidsaanbevelingen (Safety) aan. De zinnen zijn

Nadere informatie

WAT ZIJN DE VERSCHIJNSELEN VAN HEPATITIS B?

WAT ZIJN DE VERSCHIJNSELEN VAN HEPATITIS B? WAT IS HEPATITIS Hepatitis is een ontsteking van de lever. Er zijn verschillende soorten leverontsteking. Ooit wereldwijd waargenomen zijn hepatitis A t/m H, waarvan hepatitis A, B en C de meest bekenden

Nadere informatie

Isolatiemaatregelen. Infectiepreventie

Isolatiemaatregelen. Infectiepreventie Isolatiemaatregelen Infectiepreventie Inleiding Ieder mens draagt miljarden bacteriën met zich mee. Bacteriën worden ook wel micro-organismen genoemd omdat zij niet met het blote oog te zien zijn maar

Nadere informatie

Deel 6. Persoonlijke hygiëne

Deel 6. Persoonlijke hygiëne Goedgekeurd door: Pagina 1 van 8 Deel 6 Persoonlijke hygiëne Goedgekeurd door: Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave deel 6 Persoonlijke hygiëne Pagina 1. DEFINITIE... 3 2. DOEL... 3 3. RICHTLIJNEN... 3 3.1 Algemeen...

Nadere informatie

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. Enkelvoudige R-zinnen 1 In droge toestand ontplofbaar 2 Ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken. 3 Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsoorzaken.

Nadere informatie

Deze informatie is bestemd voor patiënten met een mogelijke of aangetoonde MRSA besmetting.

Deze informatie is bestemd voor patiënten met een mogelijke of aangetoonde MRSA besmetting. Deze informatie is bestemd voor patiënten met een mogelijke of aangetoonde MRSA besmetting. Wat is MRSA? Staphylococcus aureus, is een bacterie die bij 20-60% van gezonde personen voorkomt op de huid.

Nadere informatie

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt.

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Gevaarlijke stoffen Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor je gezondheid. Op je werk, maar ook thuis zijn veel meer gevaarlijke stoffen dan je denkt. Giftig Een stof is giftig als deze

Nadere informatie

Arbeidsomstandigheden. Congres Transport van Afval 5 februari 2015 Marjolein Gobes

Arbeidsomstandigheden. Congres Transport van Afval 5 februari 2015 Marjolein Gobes Arbeidsomstandigheden Congres Transport van Afval 5 februari 2015 Marjolein Gobes De afvalbranche Wijzigingen per 1 juli 2015 > 60 miljoen ton afval per jaar +/- 15.000 werknemers Relatief hoog aantal

Nadere informatie

Hoe groot is het probleem? Om welke stoffen gaat het? Wat zegt de wet er over?

Hoe groot is het probleem? Om welke stoffen gaat het? Wat zegt de wet er over? Samenvatting Dossier Biologische agentia Wat zijn biologische agentia? Definitie Het begrip biologische agentia omvat: kleine levende organismen (bijvoorbeeld bacteriën of schimmels) materiaal van biologische

Nadere informatie

Vrijwilligers en Arbeidsomstandigheden

Vrijwilligers en Arbeidsomstandigheden Vrijwilligers en Arbeidsomstandigheden Frank Rijshouwer Hogere Veiligheidskundige 20 juni 2006 1 Arbowetgeving Arbeidsomstandighedenwet Arbeidsomstandighedenbesluit Arbeidsomstandighedenregeling Arbo-

Nadere informatie

Arbeidsrisico s in de geestelijke gezondheidszorg en verslavingzorg

Arbeidsrisico s in de geestelijke gezondheidszorg en verslavingzorg Inspectie SZW Arbeidsrisico s in de geestelijke gezondheidszorg en verslavingzorg Gerichte inspecties in uw branche 2 Arbeidsrisico s in de geestelijke gezondheids- en verslavingszorg Ministerie van Sociale

Nadere informatie

7.8 WERKEN MET ORDE- VERANTWOORDELIJKE AMBTENAREN

7.8 WERKEN MET ORDE- VERANTWOORDELIJKE AMBTENAREN 7.8 WERKEN MET ORDE- VERANTWOORDELIJKE AMBTENAREN Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Coördinatoren agressie en geweld, P&O, management Toelichting

Nadere informatie

Glasvezel producten. Versie 1.0 Herzieningsdatum 21.10.2015 Printdatum 21.10.2015

Glasvezel producten. Versie 1.0 Herzieningsdatum 21.10.2015 Printdatum 21.10.2015 PARAGRAAF 0. ALGEMENE INFORMATIE Deze producten zijn items die vallen onder artikel 3.3 van verordening (EG) nr. 1907/2006 (REACH). Ze bevatten geen bestanddelen die vrijkomen onder normale of redelijkerwijs

Nadere informatie

Ziekenhuishygiëne en infectiepreventie MRSA

Ziekenhuishygiëne en infectiepreventie MRSA Ziekenhuishygiëne en infectiepreventie MRSA Via deze folder geven wij u antwoorden op de enkele van de meest gestelde vragen over MRSA. Wat is MRSA? Staphylococcus aureus, is een bacterie die in veel gevallen

Nadere informatie

Arbeidsrisico s in de gehandicaptenzorg

Arbeidsrisico s in de gehandicaptenzorg Inspectie SZW Arbeidsrisico s in de gehandicaptenzorg Gerichte inspecties in uw branche De belangrijkste arbeidsrisico s in de gehandicaptenzorg Deze brochure vertelt u meer over de belangrijkste arbeidsrisico

Nadere informatie

Welkom bij de Arbocatalogus Provincies. Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen

Welkom bij de Arbocatalogus Provincies. Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen Welkom bij de Arbocatalogus Provincies Jannet Bergman, Projectleider A&O Provincies Henny van den Born, Arbo-beleidsadviseur Provincie Groningen Programma Achtergrond/totstandkoming Werkwijze Implementatie

Nadere informatie

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP

NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP NVOG Voorlichtingsbrochure GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP GROEP B STREPTOKOKKEN EN ZWANGERSCHAP 1. Inleiding 2. Wat zijn groep B streptokokken (GBS)? 3. Hoe vaak komen GBS voor bij zwangeren? 4.

Nadere informatie

Hoe (on)veilig leiding geven? In CSA

Hoe (on)veilig leiding geven? In CSA Hoe (on)veilig leiding geven? In CSA Preventie November 2012 Wat is een AO? > een ongeval plotse gebeurtenis minstens één uitwendige oorzaak > bestaan van letsel minstens medische kosten of prothese >

Nadere informatie

Instructie gevaarlijke stoffen algemeen:

Instructie gevaarlijke stoffen algemeen: Instructie gevaarlijke stoffen algemeen: Doel Het doel van deze instructie is om gevaarlijke stoffen in het algemeen te bespreken om de werknemers bewust te maken van de alom aanwezige gevaren en hoe hiermee

Nadere informatie

Basisinspectiemodule

Basisinspectiemodule Basisinspectiemodule Werken met biologische agentia in laboratoria Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de wetenschap en is geschreven voor intern gebruik door de Inspectie

Nadere informatie

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL Antibiotica HOE GEBRUIKT U ANTIBIOTICA COMBINATIE MET ANDERE MIDDELEN BIJWERKINGEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN GEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING RESISTENTIE TEGEN ANTIBIOTICA VRAAG OVER

Nadere informatie

Arbeidsrisico s in de verpleging en verzorging

Arbeidsrisico s in de verpleging en verzorging De Arbeidsinspectie maakt deel uit van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Postbus 90801 2509 LV Den Haag www.arbeidsinspectie.nl Bestelnummer 613 versie januari 2008 Gerichte inspecties

Nadere informatie

Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet of maatwerk?

Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet of maatwerk? Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet of maatwerk? December 2010 Arbozorg, intern organiseren of uitbesteden? Vangnet, of maatwerk? Tot voor kort was elke werkgever verplicht aangesloten

Nadere informatie

13. RI&E EN HET PLAN VAN AANPAK

13. RI&E EN HET PLAN VAN AANPAK 13. RI&E EN HET PLAN VAN AANPAK Om een goed arbobeleid te voeren, moet je inzicht hebben in de risico s binnen de organisatie. Pas als dat beeld compleet is, kunnen de maatregelen en oplossingen worden

Nadere informatie

PRAKTISCH Hondsdolheid (rabiës)

PRAKTISCH Hondsdolheid (rabiës) PRAKTISCH Hondsdolheid (rabiës) l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n over houden van huisdieren Rabiës oftewel hondsdolheid is één van de bekendste zoönosen

Nadere informatie

Deel 3. Persoonlijke hygiëne

Deel 3. Persoonlijke hygiëne Goedgekeurd door: PVE Pagina 1 van 7 Deel 3 Persoonlijke hygiëne Goedgekeurd door: PVE Pagina 2 van 7 Inhoudsopgave deel 3 Persoonlijke hygiëne Pagina 1. DEFINITIE... 3 2. DOEL... 3 3. RICHTLIJNEN... 3

Nadere informatie

Prik-, snij-, bijten/of spataccidenten

Prik-, snij-, bijten/of spataccidenten Prik-, snij-, bijten/of spataccidenten vernieuwd stappenplan informatie voor medewerkers Prik-, snij-, bijten/of spataccidenten In 2011 is een nieuw stappenplan voor de afhandeling van prik-, snij-, bijt-

Nadere informatie

Koelboxmeeting. Als het koeler kan doe het dan

Koelboxmeeting. Als het koeler kan doe het dan Koelboxmeeting Als het koeler kan doe het dan 2012 Werken in de hitte (logo) bedrijf Datum, locatie Koelbox Uitvoering dakwerkzaamheden bij zeer warm weer. Werken in de buitenlucht is meestal prettig,

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Patiënteninformatie Groep B streptokokken en zwangerschap Informatie over een infectie met groep B streptokokken bij zwangerschap Inhoudsopgave Pagina Wat zijn groep B streptokokken (GBS)? 4 Hoe vaak

Nadere informatie

Het organiseren van werk zonder gevaren kan het volgende inhouden: -- aanpassingen in werkzaamheden/werkmethoden

Het organiseren van werk zonder gevaren kan het volgende inhouden: -- aanpassingen in werkzaamheden/werkmethoden Bijlage 4 - Zwangerschapsprotocol Zwangerschapsprotocol voor de openbare apotheek In elke organisatie werken vrouwen in de vruchtbare leeftijd die op enig moment een kinderwens krijgen. In de apotheekbranche

Nadere informatie

Prik-, snij-, bijten/of spataccidenten

Prik-, snij-, bijten/of spataccidenten Prik-, snij-, bijten/of spataccidenten Bel PrikPunt: 0800 77 454 63 informatie voor medewerkers Prik-, snij-, bijten/of spataccidenten In deze brochure leest u wat u moet doen bij een prik-, snij-, bijt-

Nadere informatie

Aandachtspunten Arbeidsomstandigheden Schoonmaak INTERIEUR GEBOUWEN (kantoren, scholen etc.)

Aandachtspunten Arbeidsomstandigheden Schoonmaak INTERIEUR GEBOUWEN (kantoren, scholen etc.) Bijlage 7: Aandachtspunten Arbeidsomstandigheden Schoonmaak (AAS-lijst) Bedrijfsnaam opdrachtgever: Adres: Telefoon: Email: Aandachtspunten Arbeidsomstandigheden Schoonmaak INTERIEUR GEBOUWEN (kantoren,

Nadere informatie

Soort ongeval Urgentiecode Oplossingen Plan van aanpak Verantwoordelijk uitvoer of implementatie ZIEKTE KIEMEN. Is opgenomen in het protocol

Soort ongeval Urgentiecode Oplossingen Plan van aanpak Verantwoordelijk uitvoer of implementatie ZIEKTE KIEMEN. Is opgenomen in het protocol RIE en ACTIEPLAN VEILIGHEID 2012 Datum inventarisatie:april 2012 Datum goedgekeurd: sept. Definitieve datum actieplan gereed: juni 2012 Codes: U= uitgesloten A: kans is groot dat het kan gebeuren B: kans

Nadere informatie

R isico I nventarisatie & E valuatie

R isico I nventarisatie & E valuatie R isico I nventarisatie & E valuatie Nationaal Hepatitis Centrum Stationsplein 8 3818 LE Amersfoort tel: 033 4220980 fax: 033 4220983 email: info@hepatitis.nl www.hepatitis.nl augustus 2005 1 Risico inventarisatie

Nadere informatie

11.1 DE OR EN PUBLIEKSAGRESSIE

11.1 DE OR EN PUBLIEKSAGRESSIE 11.1 DE OR EN PUBLIEKSAGRESSIE Onderdeel van de Arbocatalogus Agressie en Geweld 2.0, sector Gemeenten Doelgroep Inhoud Gerelateerde documenten Ondernemingsraad Tips over de rol van de OR bij de aanpak

Nadere informatie

HSE guidelines december 2012 KWIK HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS

HSE guidelines december 2012 KWIK HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS H HSE guidelines december 2012 KWIK HSE LIFE THE NATIONAL OIL&GAS INDUSTRY STANDARD FOR PROFESSIONALS Werk veilig of werk niet Bij werkzaamheden aan gesloten installaties en systemen zijn strikte procedures

Nadere informatie

l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH ZOÖNOSEN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e www.licg.nl over houden van huisdieren

l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH ZOÖNOSEN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e www.licg.nl over houden van huisdieren PRAKTISCH ZOÖNOSEN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n over houden van huisdieren Zoönosen: ziekten bij dieren die overgedragen kunnen worden op mensen

Nadere informatie

Voorwoord: status model RI&E SW

Voorwoord: status model RI&E SW Voorwoord: status model RI&E SW De Model RI&E voor de SW-branche kan gebruikt worden als basis voor een RI&E in uw SW-organisatie. De model RI&E is nadrukkelijk geen goedgekeurde branche RI&E en de inhoud

Nadere informatie

Jaargang 2013 / nieuwsbrief 16 / Juli en augustus 2013 INHOUD:

Jaargang 2013 / nieuwsbrief 16 / Juli en augustus 2013 INHOUD: Jaargang 2013 / nieuwsbrief 16 / Juli en augustus 2013 INHOUD: Zwangere vrouwen ervaren weinig tolerantie op het werk Werkgevers zouden een gezonde levensstijl moeten kunnen eisen Legionellose Werkgevers

Nadere informatie