door Bas Aarts HET KASTEEL El.l HAAR (BOUI.I-)ORDE voorar bepaard door de verbouwing van het hoofdgebouw in

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "door Bas Aarts HET KASTEEL El.l HAAR (BOUI.I-)ORDE voorar bepaard door de verbouwing van het hoofdgebouw in"

Transcriptie

1 HET KASTEEL El.l HAAR (BOUI.I-)ORDE door Bas Aarts Het tegenwoordige aanzien van het Kasteel van Gemert wordt voorar bepaard door de verbouwing van het hoofdgebouw in 174O. Het fantasietoze strakke 18de-eeuwse uiterlijk en de verdwenen tussengracht (Afb. t1 2a en 2b) maken het moeili.ik om onmiddeltijk de oude situatie voor ogen te haren. Toch zijn er voldoende afbeerdingen over om een redelijk betrouwbaar beetd te scheppen van dit unicum voo:. Brabant: het kasteel van de Duitse Orde te Gemert. via een voorhof of neerhof kwam men en komt men nog steeds op de ruime voorburcht. Deze werd op de oosthoek beschermd door een nagenoeg ronde toren, wa rrvan fundering en enig op_ gaand muurwerk gespaard bleven. -65-

2 tr',,!t,.r r,,.,tr,l,!.il,,l Plattegrond. oon het kosteel uan Getnert; uan het hootdgebouw is - i,n oerbond met d,e hoge ligging - de kelderoerdieping aongegeden. Afb. 2a. Moderne plattegrond Kasteel van Gemert.

3 (\ -.1; - L l) \/- 4 /,:,'/-,t- 'l Afb. 2b. Oudste kadasterkaart Gemert (1 1830). Tussen hoofd- en voorburcht nog sporen van oorspronkeli jke tussengracht.

4 Hft ': 3,' tlr' Er,*,J,t Afb. 3. Het hoekpaviljoen rldonjonrr). van de voorburcht (zogenaamd -68-

5 s i, ra q! i:a tr m:. EY=-- --: o P aoo 6 lr o -i EC\ L + ID P.d c d t) o tr o h O) o I (J r, o. Fi (l) {, Lo o (, F{ 0) q) {J a rd 14 $ p +i

6 Op tle westhoek prijkt, naast de poort, het fraaie hoekpavil-.joen, ooit genoemd het misschien wel mooiste voorbeeld van ttproiane gottrieke bouwkunst in Noord-Bnab-r1tt (1) (l,fb. 3). De datering van dit hoekpaviljoen loopt uiteen van 1463 (2) naar 1563 (3), waarbij het bewijsstuk, een wapensteen boven het kteine toegangspoortje. in werkelijkheid t763 te lezen schijnt te geven (4). We laten daarom de precieze datering van dit laat-gotische torengeheel nog maar even open (5). V66r de verbouwing van l74o vormde de hoofdburcht D cofllpact rechthoekig blok, waarbij alleen aan de voorburchtzijde een vierkant poortgebouw uitsprong (6). Vier hoogopgemetselde vleugels met trapgevels ormingden het binnenplein. op drie buitenhoeken waren veelhoekige hangtorent.jes aangebrachtt evenals op de hoeken van het poortgebouw. Langs aile vier de zijden liep. niet overal op dezelfde hoogte, een boogfries met kleine openingen daarboven. Zeer waarschiiriliik de aanduiding voor een overdelste weergang (Afb. 4). Varl dit alles bleven slechts de kelders over net zeer bijzondere gotische stergewelven (Afb..5a, b en c). De nuurdilste bliikt hier meer dan twee meter te bedragen. A1 met al aanwijzingen genoeg dat men bij de bouw uitging vern een modern concept, bedoeld al.q antwoord op het in kracht toenemend geschut. Een zwaar rechthoekig blok zonder overbodig uitspringende delen. Geen hoofdtoren of donjon naar het schijnt (?). De bewuste bouw volgde op de bewaard gebleven oorkonde van 1391, waarin hertogin Johanna de ridders van de Duitse Orde toestond te Gemert een voor Brabant ltopen huisll te 1r...tn tsen, timeren ende bouwen moghen, alsoe vele ende alsoe starck ais ons genueghen sall'.,rr (8). Hoe snel die bouw ging weten we niet. En is een mededeling gevonden dat landconmandeur Iwan van cortenbach (14og ) tttimnerdert rrte Ghemertrr (9). De zichtbare verwantschap tussen de nu verdwenen hangtorentjes van de hoofdburcht en die van het eerder genoemde hoekpaviljoen (zogenaand rrdonjonrt) van de voorburcht doet vermoeden dat die in ieder geval tot 66n bouwfase behoren. Het is ai met ai zeer waarschijnlijk dat pas &15de-eeuw het kasteet-in-eerste-aanleg zag ontstaan (Afb. 6) (1O). fiat moderne bouwplan van Gemert werpt de vraag op of dit kasteel een tynisch product van de Duitse orde te noemen is of alleen maar een vooruitstrevend kind van haar tiid, -7o,-

7 +) L (, E (, tr ct +{ F{ '{ q) o0, 'rr oo bod x -c 0to oq 9A oo, 60.a E crr qro q> ot +q) AE ll d at o, lax c ro I qi -77-

8 ! Afb. 5b. Bakstenen gotisch gewelf. Kelderverdieping Kasteel van Gemert. -72-

9 Afb. 5c. Bakstenen gotisch gewelf. Kelderverdieping Kasteel van Gemert. -73-

10 I I.t t F a il 't 'il l,l l,t ill :t r:' ac ;''.i I I io,#1 -.': ri Afb. 6. Het kasteel van Gemert in 173O (A. de Haen). Vanuit het noordnesten. Afb. 7. Het kasteel van Gemert in 1?3O (l' ae Haen)' Vanuit het zuidwesten. Hierop is tle rijk gedetailleerde voorzijde van de hoofdburcht goed zichtbaar' -74-

11 De nieuwsgierigheid wordt ook georikkeld door de rijke versiering in natuursteen en baksteen van het hoekpaviljoent waarbij soms dezelfde details aan te wijzen zijn op en naast het poortgebotrw van de hoofdburcht (Afb.?). Trapgevets zijn op zich geen bijzonderheid aan lliddeleeuwse kastelen. Zeker niet in oostelijk Nederland en het aangrenzende Ri.inland. Versiering van baksteengevels door diepterelief is geen unicum (vgi. westgevel van de Ridderzaal - Den Haag, 13de-eeuw). maar komt in onze streken toch minder vaak voor in de wereldlifte bouwkunst. Het kasteel van Gemert bezat aan het hoofdgebouw en bezit aan het hoekpaviljoen opvallende vertikaal werkende spaarnissen (Afb. 8). Het is de noeite waard om bij de Duitse Orde zelf eens te onderzoeken of daar al of niet een parallel voor te vinden is. De Duitse Orde was een van de drie geestelijke ridderorden uit de Middeleeuwen. Later dan de andere twee, Tempeliers en Hospitaatridders (Johanniters), ontstaan tijdens de Derde Ibuistocht ( ). Startend als 'een organisatie van Duitse ziekenbroeders kreeg men er spoedig een pastorale taak bdj. In een typisch Middeleeuwse vermenging van idealisme en realisme hoorde daar ook een adellijke beschermtaak bij waardoor de broederschap in 1198 officieel ridderorde werd. De ridder-afdeling was herkenbaar aan haar witte [&ntel en *tarl lu'uis. Geprotegeerd door opeenvolgende pausen en de Duitse keizer begon voor de Duitse Orde onmiddellilk een blopiperiode (11) ' Men kreeg ook bezit in het rrkoninkrijk Jeruzalemrr, dat Jeruzalem zelf in 118? weer was knijtgeraalst aan Saladin. In het tegenwoordtge Libanon werd de kruisvaardersburcht ltson herbouwd (1:2), Direkt ten noordoosten van AJrko (tsraiitl ten noorden van Haifa) werd een leengoed verloregen, waarin de burchten Melia (13), Judin (t+) en Montfort ingericht werden (15). Hiervan is Montfort'(starkenberg) het meest bekend en enigszins onderzochl (16). Montfort was een bestaande lsuisvaardersburch+, (7228 rrfl'aps- Chastiauff). die overgedragen werd aan de Orde en vanaf 1229 grondig verbouwd. De huidige burchtrulne, vlalcbij de rsrai!- lisch-libanese grens, toont een langwerpige aanleg (Afb. I ) op de uitloper van een smalle bergkam. Een 3O m. brede en -75-

12 t-l F.1. t' Afb 8. Het hoekpaviljoen van de voorburcht. Vanuit het westen. Iet op de verticaal_werkende spaarnissen in de trapgevel. -76-

13 & ----l.- Afb. 9. Ihcarsdoorsnede en plattegrond Montfort (Nd. Israiil), eerste de Duitse Orde. van de ruine van hoofdlnrartier v.ul 72 m. diepe kunstmatige kloof vormt een droge gracht ten opzichte van de meest bedreigde zi.jde. Hier stond v66r het woonblok, in de beste Europese en zeker in de Ihritse traditiel n forse donjon (rrbergfriedtt). Aan de aanvalszijde waarschijnlijk halfrond van vorm en gefundeerd op de kale rots om ondermijning te voorkomen. Opmerkelijk is dat deze donjon geheel losstond en bovengronds verbonden was met de kernburcht (Afb.1O ). Om de burcht heen liepen op de berghelling nog twee buitenringen, waarbinnen een voorburcht gesitueerd kan worden (77), Hoewel aan de sterkte van dit rfcastrum novum Montfortrf(7229) (18) niet getwijfeld mag worden, is er op gewezen dat deze burchten van de Duitse Orde zich in traditioneel (tot vandaag de dag) ctrristelijk woongebied in Noord-Galilea bevon- -77-

14 Afb. 10. Reconstructietekening Burcht Montfort/Starkenburg (omstreeks 1230). De losstaande donjon is hier als vierkant yeergegeven (vgf. Afb. 9.). -78,-

15 den en derhalve geen onmiddelliik gevaar te duchten hadden (19). Montfort/Starkenberg was daarom vooral een symbool voor het groeiend aanzien vail de Orde. In de donjon zetelde in het begin de grootmeester. Ook werd daar de schat bewaard (20). In 1926 gevonden ri.-ik versierde natuurstenen bouwfragmenten en gekleurd vensterglas onderstrepen dit alles (27). In 7271 werd Montfort ondanks alles ingenomen en verwoest door sultan Baibars. We zagen bij Montfort dat rle donjon het hoofdverdedigingselement vormde. Bij veel kruisvaardersburchten in het Nabije Oosten bli.ikt de klassieke' Europese donjon de kern van de versterking te vormen (22). Opvallend. omdat het Nabije Oosten een eigen Byzantiins-Arabische versterkingstraditie kende vanuit het Romeinse verleden. In versehillende gevallen werden aanwezige versterkingen echter genegeerd (23). Al1een in vlaktes en overzichtelijk terrein heeft men, reeds vanaf + 774O, burchten aangelegd volgens het Romeinse rrsasf,p1111rr; patroon: rechthoekig met vierkante torens op de hoeken. Soms fungeerde 66n hoelstoren als donjon (%L). Ook het principe van concentrische verdediging zonder donjon door middel van een tweede rechthoek knam voor, zoals de Joharuriter; burcht Belvoir langs de Jordaan bewijst (+ 77?O) (25). Het waren deze elementen ( rrcastrumrr - model, concentrische aanleg) waarmee de kruisvaardersburchten iets v66r lagen op de algemene Europese ontwilskeling en waaruit waarschijnlijk hun (vaah overschatte of te algemeen gestelde) invloed op die ontwikkeling zou gaan bestaan (26). Na Montfort viel ook Akko in 1291 en daarmee krr,am er een eind aan de christeliflc-militaire aanwezigheid in het rrlkilig Landr! De drie grote Orden hadden ondertussen in Europa reeds bezit verworven, waar ze nu op konden teruryallen. Zo eoncentreerde de Ihritse Orde zich ai enige tijd op Spanjet waar ze in 1219 te hulp geroepen werd bi.-i de heroveringscampagne op de Arabieren (reeconquistarr). Dat leverde in Centraal-Spanje enkele Orde-burchten op met een rrklassiekerr donjon, waaronder de kolossale ronde donjon van La Mota (tzzt-tzss) (27), De burcht Higar6s bi.-i To1edo daarentegen vertoont een rechthoekig grondplan met hoektorens. Daarbinnen een vrijstaande vierkante donjon met een Oosters aandoende afwisseling in -79-

16 1 het buitenmuurwerk van baksteen en veldkeien (28). De Duitse auteur Von Holst gaat er vanuit dat de oudere rechthoekige Moorse burchten rnodel gestaan hebben, zoals het Alc6zar van Toledo (van v66r 1085) (Zg). ttet zou dan dit Moorse voorbeeld geweest zijn (op zich weer afgeleid van het Romeinse militaire fort) en dus niet het eigen ervaringsgegeven van het Nabije Oosten-zelf, dat de Duitse Orde bouwkundig zou gaan inspireren bij haar burchtenbouw elders (JO). Elders wil met name zeggen Noordoost-E\rropa, waar de Duitse Orde vanaf 7?37 een militaire campagne startte om op pools verzoek de niet-christelijke Pruisen een halt toe te roepen. Crrootmeester Herman van Sa1za had deze opdracht na lang aarzelen aanvaard en stippelde vervolgens nauwkeurig richtliinen uit om het gewenste doel te bereiken. De Orde laeeg van Folen gebied aan de Weichsel ais uitvalsbasis en het rrrechtrr op al het land dat ze op de trheidensert Pruisen zou veroveren. Dit leidde in achtereenvolgende etappes tot de creatie van een eigen territorium dat zich uitstrekte van de nonding van de Weichsel tot aan de Finse Golf. De verovering geschiedde in samenwerking met de Oostzee- Hanzestad Liibeck en opende zo d.e weg naar de latere Duitse kolonisatie van dit gebied. Vanaf 13O9 werd de grootmeester als staatshoofd van dit rfpruisentr erkend. De nieuwe staat werd organisatorisch strak en centraal opgebouwd vanuit de kloosterdiscipline en was in Europa alleen te vergelijken met het Zuitl-Ita1ii! van FYederik II (31). In de militaire beheersing van het gebied werd voorzien door de bouw van een groot aantal kastelen. Na een rrbrugge-hoofdrr fase van constructies in hout en leem volgde vanaf TZIO de aanleg van goed doordachte bakstenen bouwwerken (32). De, naar men nu aanneemt, uit Spanje overgenomen rechthoekvorm werd hier vervolmaakt en overal toegelnst. Op de hoeken van de aanleg verrezen torens. Soms fors van opbouw en binnen de plattegrond van de rechthoek blijvend, soms slank en uitspringend om de zijmr:ren te kunnen dekken. E6n van de torensr soms wiistaand, vervulde vaak de rol van donjon(aa). Bij de grotere burchten werden aile vier de zijden volgebouwd omdat de Orde vanuit haar tweeledig karakter (monastiely'militair) nogal wat ruimte eiste. Elk kasteel kende haar ordening van kerk/kapelrslaapzaalrkapittelzaal, refter, -80-

17 oo oq) &d,d.d otr LF{ O) Lt+) ooo EOO d 6) dfl E lu+) = rio c=,oo!. vad C) OE+) EOO trcre ot HP oo o od +)E O.dc Sclo) A E'E E o'1, td=.d o) C+). doir >tio o+) -i.!ee oo. +.dl oo 10 ro> Nttro 9{ (l).6 O o.ll o l.dc.c o E.i d c< +) 60?r.C ^.d o(h o lrt oe dio o= =diev d E +{,,oro - 9=- C!'a ot c -81-

18 1 sanitaire voorzieningen. Een kruisgangachtige bogengarerij omringde vaalc de binnenplaats (g+). De verdediging uit de hoogte vond dan plaats door nidder van een gekanteelde w ergang juist daaronder. Burchten als Marienburg (trlatbork) en Marienweraer (t<rriazin) zij,n hier duidelijke voorbeelden van (Afb. 11 ). De kloosterbehoeften naalcten buiten de hoofdburcht een ruime voorburcht en vaak nog een nederhof noodzahelijk. Het reratief vlakke landschap langs de rivieren in pruisen begunstigde het gebruik van de rechthoekige kasteervorm(3s). Desalniettemin was de Duitse orde, na de Fbanse koning, een der eersten die deze vorm toepaste in de l3de-eeuw. Het gebruik van baksteen (so) was noodzalcelijk ondat het gebied arm wasi aan natuursteen. Bepaalde details (grote blinde bogen in de buitenmuur, ruitvormige versieringen met verglaasde baksteen) wijzen terug naar mohammedaans spanje en doen verrnoeden dat de orde spaanse bouwlieden meegebracht had (gz). Het hanteren van baksteen-op-zich is niet uitsluitend v rklaarbaar met de tlspaanse connectierr. Men is eerder geneigd te denken aan de invtoed van de Hanze. Eind 12de- euw werd, zoals bekend, in hd Noordzee-kustgebied de bahsteen herontdekt. Eerst toegepast bij de geesterijke bouwkunst, daarna ook in de wereldlijke bouwkunst. D,e Hanze, het koopliedenverbond dat stedenbelangen ging bundelen, zou het gebruik van balcsteen propageren langs de Oostzee. Liibeck, de tthoofdstadfr van hei Hanze-verbond, werd daarbij het grote voorbeeld met haar Maria-kerk en raadhuis (Og). Zo kreeg de typische Noord-Duitse baksteen-gotiek vorm, uiting van het groeiend stedelijk zelfbewustzijn, zonder direkt van een eigen ItHanze-architectuurrr te mogen spreken (eg). Baksteen dwingt bij versiering tot andere oplossingen dan natuursteen. Vanaf de eenvoudige Romaanse kerkjes van Noordoost-Nederland valt zo een lijn te ontdekken naar de Gotiek van het Oostzeegebied toe van trapgevels, versierd met kleine zuiltjes en kegeltjes, puntgevels, verdiepte blintle vensters of ruit- en roosvormige versieringen. De Gotiek zal aan deze expressievorm een sterk verticaal karalcter gaan geven, waarvan vele overblijfselen langs de Oostzee nog getuigen (Afb Het lijkt ne dat we hier de verklaring moeten zoeken voor de typische verticaal-uerkende elementen -82-

19 Afb. 12. Stadspoort in Fliertland - lrlecklenburg (oor), 1Sde-eeun. Voorbeeld van Noordduitee baleteengotiek. -83-

20 q -{: e! it a *.:{ 3.. :.1 r **, Afb de-eeuus keldergewelf in llarienburg (1799). aan de topgevels van Marienburg, Marienwerder en talloze andere Orde-burchten in huisen (lff. tl ) (4O). Baksteengebruik biedt ook de mogelijkheid tot het aanbrengen van stenen gewelven. Die van de Orde-burchten bezitten een opvallende verfijning (.lfb. 13,). Verfijning en luxe spreken ook uit het zogenaamde trpaleis van de grootmeesterrr, dat kort v66r 14OO werd toegevoegd aan het Middenslot van Marienburg (Afb..11). Onlangs werd voorgesteld hier een traditionele donjon in te zien, die, als eens Montfort, de Orde-schat herbergde en de grootmeester zijn noodzakelijke status gaf (+1). Hier treffen re voor het eerst ook hangtorentjes aan, steunend op natuurstenen uitkragingen. Het voorbeeld voor deze hangtorentjes zou het Rijnland geweest zijn, waaruit de architect van deze rrpaleistorenrt (ttdonsontt) afkomstig was (42). Met dit indrukr*ekkend geheel langs de Nogat had de Duitse Orde op architectuur-gebied haar absolute top bereikt. Tijd om terug te keren naar Gemert en de Nederlanden. -84-

21 rn de Nederlanden had de Duitse orde ar vroeg diverse bezittingen geschonken gekregen. Ze vielen onder de ildeutschmeisterrr (landmeester betreffen_ de het Duitse Rijk) en waren gegroepeerd in de balije.van Utrecht en de balije van Oudenbiezen (ltaen Biesen). oudenbiezen ontstond vanuit een schenking door de graaf van Loon in 72n, die de orde verprichtte een hospitial in te richten op de belangrijke handelsroute van vlaanderen naar Keulen. Het uiterlijk van het eerste kasteer te oudenbiezen is nog onduidelijk (43). Later, van 7s4z , r+erd er een zeer groot nieuw kasteel gebouwd (Afb. 14). Iiuiaelijk opgezet in de orde-traditie: strak vierkant, vier vreugers met in dit gevar ronde hoektorens, ruime voorburcht met voorhof. Gracht en schietgaten onder in de torens beklemtonen meer de status dan de werkelijke verdedigingsruaarde van dit rate kasteer. Details laten zien dat tijdens de bouw het accent aan het versehuiven was van Gotiek naar Renaissance (++). oudenbiezen was het centrum (randcoruranderij) van een groot aantal andere bezittingen in de regio (taa"i, mu. 15 )." Bijvoorbeeld de in r41? door landcommandeu" i*a' van cortenbach gestichte commanderij Gruitrode, waar de eigen munten van de landcommanderij werden geslagen. ook het kasteel van.ir, " t.,i lrl *. {t.r Jr' :ai,,r Afb 14. Oudenbiezen omstreeks 1ZOO (nomeyn tle Hooghe). Hoofdburcht met voorburcht en neerhof. -85-

22 I d.-' r'_---_-_ ''l \i *i,utoa,t rn EELGIE 0urTs- LAND P t liadcn a pfurdf., rzfugiolnka P-,,\ \\ J **" Afb. 15. De landconmanderij Oudenbiezen met haar aanhorigheden. KASTEEL I uoevr Ol KASTEEL : HOEVE : 't-l"eans.-----jae'tc.to..". 1-E';;:- 1.Bi;^.^pl.ir. 8.Garnde"i.j. 2- I"gr-a1. r S.h-.r 9.Vaed-elen torcn.!' Ol-. - ( \'..J*,,.n to.cn. lo- XloLkrto"c^. (- N."rJc'to.r". 5.Zu,Jcrloren. rr-er,keboo-. 6.GeenJctii. ' m -G,rrhtcn Afb. 16. Plattegrond Kasteel yan Cruitrode (Belg. Lirburg). Mooenteel sterk geuijzigd.

23 NOTEN: l. P,Dr.Ed. Lffeld c.s.sp. "cemert. De geerlyckhcld ende het Casteel tot chaert" caert z.j. p. 9. crruitrode kreeg (tweede helft 16de-eeuw) een ruim vierkant gr.ondplan met hoektorens (Afb.16 ) (as), Cremert viel ook onder Oudenbiezen. Reeds in 72tlg is er spralce van een zaakwaarnemer van de Iluitse Orde te Gemert. (46). Hier raalcte de Orde echter in een langdurig conflict verwikketd met de lokale heren van Gemertr die zich in hun nacht bedreigd voerden. Die heren, meest Diederik geheten, verloren uiteinderijk en in 1366 ging de gehele heertijkheid over in handen van de Duitse Orde (+Z). De Diederikken en hun kasteel rhet Hooghuisrf zouden daarna geleidelijk verdnijnen (+e). Gemert laeeg een reeks commandeurs die voortaan de ontwikkeling van deze Itrijksheerlijkheidft bepaalden (+g). Die commandeurs waren allen afkomstig uit adellijke geslachten uit het westerijk deel van het Duitse Rijk, xraar wij toen bij hoorden. Hun wapenstenen te Gemert getuigen daar nog van. zo was het onder die rnan van cortenbach, zoals reeds aangegevenr dat er te Gemert ttgetimerdtt werd. v66r hem zat hier Henric Reynart van Husen. onduidelijk brijft wie precies de hertogerijke toesteming van 1Bg1 aangreep om het ai aanwezige rrhuisrt van de Duitse orde (so) te vervangen of uit te breiden tot de ons bekende burcht (St). Die burcht, zo mogen re dan tot srot coneluderen, past m.i. uitstekend in de bouwtraditie van de Duitse orde zcals we die hier geschilderd hebben: rechthoekig van opzetrruim voorzien van functionele vertrekken, uitgebreide voorburcht met re rhof. ceen hoektorens zoars c.ruitrode en oudenbiezen nog meekregenl bescheidener van opzet met hangtorentjes, die een meer regionale Rijnland.se achtergrond kunnen hebben. Rijk versierd met onder andere verticaar-werkende spaarnissen, vaarvan we de voorbeelden elders hebben leren kennen. Het bescheiden karahter van crenert hoeft trouwens ook niet overdreven te worden. Het grondptan was miritair modern voor die tijd. Het veel geprezen hoekpavirjoen (ae zogenaamde rrdonjontt) vervult naast de poort een zelfde rol als het beroemde grootmeesterspaleis (rr6snlsnrr) te Marienburg. Die overeenkomst is volgens nij niet willekeurig tot stand gekomen. -8?-

24 2' A' v. orrschot nmlddeleeuwse kastclen RlJsrlJk van l9bl, Noord-Brabant, p. 2t2. crtalogus "t63t.len_ln Brabent. Van Den Burcht Bosch tot 1902, p. tardhuts, 58 (29) f. 't(unstr.lsboek voor Ncderlandi 4. Anstrrdar Lffetd, p. 1965, p Verschtllende van de hler aanuezige (b1jv. gotlschc aan detall.s de vensrers) lopen dooi vergelljk tit-ii-a. t6e_euw. het Huls Ter nlviere _ *ff_.i, [et zuld_llnburg, een Laat-gotlsche - vlogel 6. ult ae tie_eeuu. ir.g.n. Renaud "Kastelen in-noord_a.iu.ri"'f...brabants Jaarboek" 1950, p Renaud, p. GB. 8. Renaud, p. G?-68. Ioffeld, p. g. 9. A, Otten "Cortenbach "tlmerde. te chaert.... nerrs se m" ln?o ltg7gl 3, p. "ce_ 82_ IiangtorentJes op ate hoekeir van een troofageuoux Nederlanden zljn ln de bekend l3oo. Eln overdekte xeer_ 9an9 van kort na 1400 bezlt het Kasteel Hern n (p. RelJen,ttll.ddeleeuuse v. lgstelen tn Ueaerlanai p.88,93-94, Eaarleo 1979, to4-lo8) ll. J.ll. van wlnter,johannlterr, kaepen tapellers, 2.J., Dultse Orde" p. ts?lg..r. Buntlnx,,De Drltse Orde,, ln,splegel (19671 Hlstorlaeli 2 r, p t2. Niels von Horst "Der Deutsche Rltterorden Berlljn und serne Bauteni 198t, p. 37, 2ZZ, 2j V. trolsr, p v. Eotsr, p T.S.R. Boase icastles and Churches of the doo' Crusadtng Iondon Xing_ 196], p V. Bolst, p , 222, r. uilller-iuener "Burgen der tceuzrltter,!,tilnchen_berlljn z-7.' P uiu.ler-wlener. p. 76. V. FoLst, p V. Irolst, p H.P. Eydoux "Les Chlteaur du SoleltI parljs 1982, p Eydoux, p v. Holst, p.41, R.C. SDall,The Cruaadera tn Syrla and the Holy 1973, p. Lndr ?3. Smatl, p. to sdatl, p. 99. Dlt kan zowel een ExrotEse als een Byzantljnse grond gehad achter_ - hebben (Boase. p. 42=43) 25. Snai1, p. - t0o sdail, p. 9t, 94, V- Holst, p F M"ta Haarschljnlijk in navolglng van donjon de bekende van ronde het oudste Iouvre te pailjs. 28. v. Holst, p. 64/6s, 224. Nog 29. oi6urro.tt. v. rrolst, p , 225. "r.t 30. v. Holst, p rnteressant Is de olrerklng bij von Holsr (p. dat er 57/5g, Ln 2231, ltoord_afrika tn de tie_eeuw i"iigi."r. schaplren ontstonden breder_ van soldatem"nnlk";;-;i; verdedlgden burchten op de grenzen van de fslam_rer.fj. tnvroed of 1s gereest dlt van op het ontsta., u.; ;;-;;;tstelljke rldderorden ln de t2e-eeuy ls nog ntet onderzocht. -88-

25 31. v. Holst, P. 77-e?. v. wlnter 'Johannlters, Tupellers, Dult6e Order. p. tz_tg. J. Buntlu ide Drltse Orde" ln.splegel lllstorlael,, 2 (1967) r, P v. Holst, p , v. Holst, P H.J. l.tnsek "htrgen ln Europa" Leipzlg 1975, p l{. Andersen "Burgen Eurolf,s,, Stuttgart,,qgor p. 24?. 36. voor een galddelde Orde-burcht waren ongeveer nkloost-ermpp n" 3 mll.joen nod19 (32x15x9 m). Acht steenovens konden ln 6 Jaar daar ver zorgen (V. Bolst. p. 93). 37. v. HoIst, p Ph. Dolllnger "De Hanze', Utrecht 1967, p. 331, B, Fischer.rHanze-st6dtei, Xeul.en f98l, p ll. Anderson,'Burgen Europas'. Sturrgart f98o, p, 24G-24g. 41. F. Anzelewsky "Der Hoctmelsterpalast der Marlenburg" ln "Burgen und Schl6sser" 26 (1985) II p. 65-? Anzelevsky, p C.c. de DlJn nenkele eerste beschouxingen blj een verbouwlngsontyerp van t7l6 voor de lardcomanderlj Alden Blesen', (.ceschledkundlg en bouwhlstorlsch over_ zlcht van Alden Blesen, landcomanderlj van de Drltse qd. te StrDuweni/RlJkhoven") Brussel-HasselE l9?3, p de DlJn, p. 9, r0, tt. Auteur -- kan de opzet van Ordenblezen nlet goed verklaren. 45. de DlJn, p, ll. L. Gdntcot e.a. ihet Kastelenboek van Belgl r II Brussel 1977, p Lffeld, p. t. {7. Loffeld, p.6, Zte het artlkel van Jan Tleers in deze alleverlng van "Bet Brabants lgsteeln. En verderr A. van Olrschot "ttlddeleeuys t(astel,en ln Noord-Brab.nr" ntjsrljk l9gl, p. 213_ZtS. 49. Een eerste ovelzlcht geelt J. van lmerkwaardtge Lennep,/H,J. Eofdlrk Kasteelen ln Nederl.andi ti eosteraao tg54 p De oudste verleldtng il249)?reekt reeds van een Arnol_ dus als "orovircr dolus Teutonicom ln c oerthe. (de zaakwaarnaer van lreie-fuls varr de Dultse orde te c oert.) (roffeld, p. l). 51. De ultdrukklng,,dmus., veronderstelt nog geen kasteel, m.r toch yel wat. tn l27o en 1363 yas het het ll]dend btj een gewapend treffen net de Dt-ederlkken (Lffeld, p. 6; v. OlrsctEr, p. 213). Dit artikel is overgenomen uit rlhet Brabants Kasteerrr, Jrg.8, juni

k a s t e l e n i n n e d e r l a n d

k a s t e l e n i n n e d e r l a n d k a s t e e l Inhoudsopgave k a s t e l e n i n n e d e r l a n d Wat is een kasteel? Blz. 2-3 Ringwalburchten Blz. 4 Motteburchten Blz. 5 Ronde Waterburchten Blz. 6 Vierhoekige Waterburchten Blz. 7 Woon-

Nadere informatie

te vermeld.en, dat d'e and'ere helft later ook in handeri van de Orde 1s gekomen. Iat de verd'ere E; staat eehter nog een bewerlng in over het

te vermeld.en, dat d'e and'ere helft later ook in handeri van de Orde 1s gekomen. Iat de verd'ere E; staat eehter nog een bewerlng in over het aa]1 de Duitse ord.e toebehoorde, maar vergeet helaas te vermeld.en, dat d'e and'ere helft later ook in handeri van de Orde 1s gekomen. Iat de verd'ere geschledenls van Gemert maar summier behandeld riordt

Nadere informatie

Het kasteel begin 19e eeuw. Naar een gouache van J.A. Knip. RHCe, fotocollectie nr. 108658.

Het kasteel begin 19e eeuw. Naar een gouache van J.A. Knip. RHCe, fotocollectie nr. 108658. 2. Huidige kasteel Anders dan in het verleden vaak gedacht is, heeft het kasteel van Helmond een eeuwenlange bouwgeschiedenis gekend. Begonnen in het tweede kwart van de veertiende eeuw (ca. 1325) werd

Nadere informatie

ď ď ď Ľ ť ď ť á ď ŕ í ŕ ď ť ŕť ť Ú ŕ í ď Ú é í éé Ľ í ť éé ŕ ď í ď í ŕ Ú Ť ť ť ť Ť ť ď í í ď ť Ô Ô í í ť éé í í ď Ť Ľ ď ď ď ť ď í ť ď ď ď í ŕ ŕ ŕ í ť á ť ť Ĺ ď ŕ ď á ť ď ď í ŕ ť ď ď ŕ ť ŕ ťí ď č Ô Ľ ŕ

Nadere informatie

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal:

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Bouwstijlen Bouwstijlen van kerken in Nederland De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Oudste stenen gebouw Romaans Gotiek Neogotiek Renaissance Neorenaissance Classicisme

Nadere informatie

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde STIJL GEBOUW LOCATIE Romaans Oude Kerk (toren) Naaldwijk Gotisch Oude Kerk (kerkgebouw) Naaldwijk Renaissance Oude Raadhuis Naaldwijk Classicisme Nederhof

Nadere informatie

Grondplan Alden Biesen

Grondplan Alden Biesen Grondplan Alden Biesen Vind makkelijk je weg in Landcommanderij Alden Biesen en ontdek op de plattegrond van het domein wat er allemaal te zien is. Bezoek de schitterende historische gebouwen en prachtige

Nadere informatie

Het Wijnkasteel Genoels-Elderen in Genoelselderen, een deelgemeente van de Belgische gemeente Riemst, is het enige wijnkasteel in België.

Het Wijnkasteel Genoels-Elderen in Genoelselderen, een deelgemeente van de Belgische gemeente Riemst, is het enige wijnkasteel in België. Wijnkasteel Genoels-Elderen Het Wijnkasteel Genoels-Elderen in Genoelselderen, een deelgemeente van de Belgische gemeente Riemst, is het enige wijnkasteel in België. Het kasteel ligt aan de oude heerweg

Nadere informatie

hij qua positie onderdeel van

hij qua positie onderdeel van Bouwhistorische en Archeologische b e r i c h t e n i Archeologisch onderzoek in het Tolbrugkwartier(9) In de maanden januari en februari van dit jaar is het archeologisch onderzoek in het Tolbrugkwartier

Nadere informatie

Hoofdstuk 14: De romaanse en gotische kunst

Hoofdstuk 14: De romaanse en gotische kunst Hoofdstuk 14: De romaanse en gotische kunst Inleiding Inleidende oefening: bespreek met je buur de chronologische volgorde van deze zes gebouwen en noteer de corresponderende letters in die volgorde A

Nadere informatie

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s O p le i d i n g: M a s t e r P u b l i c M a n a g e m e n

Nadere informatie

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W +

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + D o e l m a t i g h e i d s t o e t s v o o r g e b i e d e n w a a r v o o r g e e n b o d e m b e h e e r p l a n i s v a s t g e s

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL

REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL REDENGEVENDE OMSCHRIJVING RIOOL ONDER HET GLOP EN DE BOTERHAL Inleiding Hoorn is een van de steden waar zich de uitzonderlijke situatie voordoet dat al vanaf de late Middeleeuwen riolen zijn aangelegd.

Nadere informatie

Over de kerk van Marum

Over de kerk van Marum Over de kerk van Marum De kerk van Marum is een van de oudste bakstenen kerken in Groningen. Het oudste gedeelte, het koor, dateert uit de 12 e eeuw. De toren is 13 e -eeuws. De preekstoel werd in 1826

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Kastelen De eerste kastelen De eerste kastelen werden tussen 800 en 1000 na Christus gebouwd. In die tijd maakten de Noormannen de kusten van Europa onveilig: ze plunderden dorpen en boerderijen. De mensen

Nadere informatie

PALLISADE PAUL DE KORT 12.17 UUR 8 NOV WINTERTIJD 21 JUNI 21 JUNI 7 MEI EN 6 AUGUSTUS 7 MEI EN 6 AUGUSTUS 12 UUR. 13 uur. 11 uur. 14 uur.

PALLISADE PAUL DE KORT 12.17 UUR 8 NOV WINTERTIJD 21 JUNI 21 JUNI 7 MEI EN 6 AUGUSTUS 7 MEI EN 6 AUGUSTUS 12 UUR. 13 uur. 11 uur. 14 uur. 8 uur 21 MAART EN 21 SEPTEMBER ZONSONDERGANG 21 JUNI 7 MEI EN 6 AUGUSTUS 21 MAART EN 21 SEPTEMBER 8 NOVEMBER EN 3 FEBRUARI 21 DECEMBER 9 uur 21 uur 20 uur 19 uur 18 uur 17 uur 10 uur 16 uur 8 nov 7 mei

Nadere informatie

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6 Naam: De Romeinen De Romeinse bouwkunst. De Romeinen behoren tot de beste bouwers uit de geschiedenis. Ze bouwden tempels, riolen, waterleidingen, wegen, kanalen, huizen, aquaducten, havens, bruggen en

Nadere informatie

Montfort II: Via Kasteel

Montfort II: Via Kasteel Montfort II: Via Kasteel De tweede NatuurGenotRoute rondom het plaatsje Montfort voert de wandelaar naar het landschap ten zuidwesten van het centrum en naar de directe omgeving van de beroemde ruïne Montfort.

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21974 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Hermans, Dagobert Bernardus Maria Title: Middeleeuwse woontorens in Nederland :

Nadere informatie

Donkerelaan 20. Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel :

Donkerelaan 20. Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel : Donkerelaan 20 Straat en huisnummer : Donkerelaan 20 Postcode en plaats : 2061 JM Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A9941 Complexonderdeel : Naam object : Oude Dorpshuis Bouwjaar : 1929 Architect : H.W.

Nadere informatie

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's

Vallis ❿ 61. Prachtige gebouwen en panorama's Route 6 60 Vallis 61 Prachtige gebouwen en panorama's In Vaals en Lemiers getuigen monumentale gebouwen van een bewogen verleden. De groene heuvels in de omgeving bieden allerlei fascinerende vergezichten.

Nadere informatie

TERUG BLIK. Op 26 januari 1983 sprak voor een zeer geïnteresseerd gehoor van "Albertus Perk" en de "Archeologische

TERUG BLIK. Op 26 januari 1983 sprak voor een zeer geïnteresseerd gehoor van Albertus Perk en de Archeologische TERUG BLIK Op 26 januari 1983 sprak voor een zeer geïnteresseerd gehoor van "Albertus Perk" en de "Archeologische Werkgemeenschap, Afd. 't Gooi" de stadsarcheoloog van 's-hertogenbosch, Dr. H.L. JANSEN.

Nadere informatie

De wapenschilden van Cuijk en Grave

De wapenschilden van Cuijk en Grave De wapenschilden van Cuijk en Grave Het wapenschild van de familie van Cuyck Aernt Van Buchel reproduceerde in zijn Monumenta drie verschillende wapenschilden van de van Cuycks 1 : In goud twee dwarsbalken

Nadere informatie

Kastelen, burchten, landhuizen

Kastelen, burchten, landhuizen Kastelen, burchten, landhuizen Kasteel Cappenberg in Selm Het architectonische juweeltje van het district staat in het noorden: het kasteel Cappenberg werd in 1122 door de graven Gottfried en Otto von

Nadere informatie

Jaar van het Kasteel. Stichting Bouwcultuurfonds Zuid Nederland

Jaar van het Kasteel. Stichting Bouwcultuurfonds Zuid Nederland 2005 Jaar van het Kasteel ST I C H T I N G Z N A F Stichting Bouwcultuurfonds Zuid Nederland VOORWOORD Ons cultureel erfgoed is goud waard. Niet alleen omdat oude gebouwen als kerken en kastelen mooi zijn

Nadere informatie

De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen

De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen De Middeleeuwen het leven in de middeleeuwen Na de val van het Romeinse rijk begonnen de Middeleeuwen. Ze noemde deze periode de Middeleeuwen, omdat het de periode was van 1000 jaren tussen het beschaafde

Nadere informatie

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6 Naam: KASTELEN Heb jij je wel eens afgevraagd hoe je jouw huis zou verdedigen als anderen het probeerden te veroveren? Nou, vroeger dachten de mensen daarr dus echt wel over na. Ze bouwden hun huis zelfs

Nadere informatie

Het huis had een houten skelet, daartussen fistelstek besmeerd met leem.

Het huis had een houten skelet, daartussen fistelstek besmeerd met leem. Alle huizen zonder steen. In de Middeleeuwen is het dorp Boxtel ontstaan. Het dorp was klein. Rond 1100 lag er een motteheuvel met daarnaast een paar voorraadschuren. Beiden werden door water omsloten.

Nadere informatie

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen Vuurstenen werktuigen steentijd [Stadsmuseum] L ang geleden zag de Achterhoek er heel anders uit dan tegenwoordig. Er waren uitgestrekte heidevelden, moerassen en veel bossen. Kortom, een ruig en onherbergzaam

Nadere informatie

Letland. Geschiedenis In 2012 is het zuidelijke deel gemoderniseerd over 26 kilometer.

Letland. Geschiedenis In 2012 is het zuidelijke deel gemoderniseerd over 26 kilometer. De autoceļš is een galvenā ceļš in Letland. De weg vormt een oost-westroute in noordoostelijke richting in het noordoosten van het land. De weg takt een kilometer of 35 buiten de hoofdstad Rīga af van

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1 maart 2012

Nieuwsbrief 1 maart 2012 Nieuwsbrief 1 maart 2012 De Heemshof Het gebied rond De Heemshof in Heemskerk wordt bedreigd door nieuwbouwplannen van de gemeente. Op verzoek van Lambert Koppers, eigenaar van De Heemshof en deelnemer

Nadere informatie

landelijk wonen aan de tillaartst in bergeijk

landelijk wonen aan de tillaartst in bergeijk landelijk wonen landelijk wonen aan de tillaartst in bergeijk raat landelijk bergeijk Bergeijk, het mooiste meisje van de klas Landelijk dorp gehuld in een warme deken van het mooiste groen. Waar Keersop

Nadere informatie

De ruïne van Brederode

De ruïne van Brederode De ruïne van Brederode J. Kamphuis en D. B. M. Hermans Inleiding De - vanuit de toren wordt het omliggende kasteelterrein beheerst Atb. Bouwgeschiedenis Ligging Afb. w...i paald dat het 'Huus' te Brederode

Nadere informatie

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4.

Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Drempt. Rapport Ned. 52. Gld. 4. Vraagstelling. Wat zijn de maten, versieringen en vorm van de van de kerk van Drempt (kaart afb. 1) gerapporteerde grafplaat uit de (ruim te nemen) 12 e eeuw? Wat is zijn

Nadere informatie

TU Delft Rmit Afstudeeropdracht 2010/2011 Kasteel Gemert, De nieuwe KMA. Titelblad

TU Delft Rmit Afstudeeropdracht 2010/2011 Kasteel Gemert, De nieuwe KMA. Titelblad Titelblad Vanaf april 2010 staat het kasteel van Gemert leeg. De laatste bewoners waren enkele paters die het grootste deel van hun leven in het buiteland hun geloof hadden onderwezen. Wegens hun leeftijd

Nadere informatie

6Plekjes met voelbare historie

6Plekjes met voelbare historie 6Plekjes met voelbare historie Waterwegen hebben in heel veel belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis een rol gespeeld. Voor aanval en verdediging tijdens oorlogen, voor het vervoer van goederen

Nadere informatie

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk In de kastelenbuurt van Heemskerk werd in november 2012 vanwege de sloop en nieuwbouwplannen een proefsleuvenonderzoek verricht. Dit werd uitgevoerd door het archeologische

Nadere informatie

Wens 1: Visie en werkwijze - Projectmatig werken voor projectmedewerkers

Wens 1: Visie en werkwijze - Projectmatig werken voor projectmedewerkers Wens 1: Visie en erkijze - Projectmati erken voor projectmedeerkers Visie De basisopleidin projectmati erken voor projectmedeerkers (PWP) is bestemd voor medeerkers die binnenkort starten in een project

Nadere informatie

Ammerzoden Kasteel Ammersoyen, Z.W. hoektoren

Ammerzoden Kasteel Ammersoyen, Z.W. hoektoren Stoo kplaats Hearth Schouw Fireplace UDC 697.2 Plaats Gebouw, onderdeel Omschrijving Datering Toelichting Ammerzoden Kasteel Ammersoyen, Z.W. hoektoren Gemetselde schouw in muur 13de eeuw In de muur van

Nadere informatie

GEMEENTE OLDEBROEK gemeentelijk monument; raadsbesluit 24 juni 2003

GEMEENTE OLDEBROEK gemeentelijk monument; raadsbesluit 24 juni 2003 straat + huisnummer : Zuiderzeestraatweg 230 postcode + plaats : 8096 CH OLDEBROEK naam object : kadastrale aanduiding : gemeente Oldebroek, sectie AF, nr. 275 bescherming : gemeentelijk monument registratienummer

Nadere informatie

KOKIMA corporate events

KOKIMA corporate events Trouwfeesten 1 KOKIMA corporate events Wie zijn wij? Ontwerp, uitvoering en/of coördinatie van bedrijfsevenementen zoals onder meer teambuilding activiteiten, meetcentives, family days, productvoorstellingen,...

Nadere informatie

Middenbeemster, Korenmolen De Nachtegaal

Middenbeemster, Korenmolen De Nachtegaal Inleiding In opdracht van Cultureel Erfgoed Noord-Holland heeft op 1 december 2010 een kort onderzoek plaatsgevonden naar de opbouw en datering van de lage voetmuur van de korenmolen De Nachtegaal, gelegen

Nadere informatie

project Zaantoren Dit is de kans om vandaag je woning van morgen te kopen.

project Zaantoren Dit is de kans om vandaag je woning van morgen te kopen. project Zaantoren it is de kans om vandaag je woning van morgen te kopen. Zaantoren wonen bkz zaantoren 03 Modern stadshart ls onderdeel van het nieuwe stadshart van Zaandam biedt Z hier ultramoderne,

Nadere informatie

Lammenschans. Bouwblok Lammenschansweg - Ananasweg

Lammenschans. Bouwblok Lammenschansweg - Ananasweg Lammenschans Bouwblok Lammenschansweg - Ananasweg Leiden - 7 januari 2015 Hoogbouwvisie Leiden Locatie Lammenschans 2 bestaand bestemmingsplan Luchtfoto Lammenschansweg Luchtfoto bron: Google-earth 3 T

Nadere informatie

Burgstraat, Prinsenhof. Gent 8

Burgstraat, Prinsenhof. Gent 8 Burgstraat, Prinsenhof. Gent 8 Leie stadsvesten Brugse Poort Brugsepoortstr Begijnhof(laan) Begijnengracht Prinsenhof Rabot De Lieve Burgstraat Kaart van 1780? De coupure zou aangelegd worden tussen 1750

Nadere informatie

speuren naar sporen Archeologisch Adviesbureau Archeologisch onderzoek naar verdwenen kastelen, kerken, kloosters en andere gebouwen

speuren naar sporen Archeologisch Adviesbureau Archeologisch onderzoek naar verdwenen kastelen, kerken, kloosters en andere gebouwen Archeologisch Adviesbureau Archeologisch onderzoek naar verdwenen kastelen, kerken, kloosters en andere gebouwen Elke gemeente heeft wel zo n plek, waarvan verteld wordt dat er ooit een kasteel of ander

Nadere informatie

(bandeliersluiting) (verschillende zalfpotjes)

(bandeliersluiting) (verschillende zalfpotjes) In de stortgrond afkomstig uit deze put langs de Kanaalschans werden veel metalen voorwerpen aangetroffen met de metaaldetector. Onder andere is met de detector een ronde penning van lood gevonden. Op

Nadere informatie

De Kruittoren. 72 C.J. Willems

De Kruittoren. 72 C.J. Willems 72 C.J. Willems De Kruittoren Over de Kruittoren aan de Zandhoek rn Zutphen komen de laatste tyd verclntrustende berichten in de krant iemand die het gebouw momenteel huurt en er evn expositie in heeft

Nadere informatie

Stijlvol wonen te Stabroek Grote Molenweg 165/167/169

Stijlvol wonen te Stabroek Grote Molenweg 165/167/169 Stijlvol wonen te Stabroek Grote Molenweg 165/167/169 Nieuw appartement met 3 slaapkamers 1 ste VERDIEPING A.1 Ligging: Grote Molenweg 165 Omschrijving: Woonkamer met open keuken, badkamer, apart toilet,

Nadere informatie

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK

ARCHEOLOGISCHE KRONIEK ARCHEOLOGISCHE KRONIEK door H. Suurmond-van Leeuwen In 1989 verscheen wegens onvoldoende aanbod aan copy geen uitgave van Bodemonderzoek in Leiden. Het ligt in het voornemen van de Directie Civiele Werken

Nadere informatie

Bedrijvenlandschap Houten concept voorlopig ontwerp

Bedrijvenlandschap Houten concept voorlopig ontwerp Bedrijvenlandschap Houten concept voorlopig ontwerp januari 2001 Landscape Architects for SALE Amsterdam Zitty Architecten Amsterdam in opdracht van De Waal Ontwikkeling Houten Bedrijvenlandschap Houten

Nadere informatie

LESMAP CONTACT LOCATIE. Lees verder meer:

LESMAP CONTACT LOCATIE. Lees verder meer: LESMAP Bezoek aan de archeologische site Hoge Wal in Ertvelde. Voor leerlingen van het 1ste en 2de leerjaar. p de archeologische site Hoge Wal ligt een grote berg aarde. Deze berg zou zoveel kunnen zijn:

Nadere informatie

O v e n C S M 6 9 3 0 0 G G e l i e v e e e r s t d e z e g e b r u i k e r s h a n d l e i d i n g t e l e z e n! B e s t e k l a n t, D a n k u v o o r h e t a a n k o p e n v a n epe rn o d ub ce t

Nadere informatie

De geschiedenis van de Onze- Lieve-Vrouwkerk van Herent & Toelichting bij de kunstwerken. Tentoonstelling

De geschiedenis van de Onze- Lieve-Vrouwkerk van Herent & Toelichting bij de kunstwerken. Tentoonstelling Tentoonstelling 14 maart tot 5 april 2010 O.L.Vrouwkerk, Herent-centrum De geschiedenis van de Onze- Lieve-Vrouwkerk van Herent & Toelichting bij de kunstwerken Teksten: Erfgoedcel Herent, M. Piot (Geschiedenis

Nadere informatie

TEKENLIJST SPIJKERSCHRIFT

TEKENLIJST SPIJKERSCHRIFT TEKENLIJST SPIJKERSCHRIFT Dit is een vereenvoudigde lijst met spijkerschrifttekens uit Mesopotamië. Deze lijst maakt het mogelijk de tijdens de workshop Graven om te Weten bestudeerde tablet te vertalen.

Nadere informatie

Ontdekking. Dorestad teruggevonden

Ontdekking. Dorestad teruggevonden Dorestad teruggevonden Ontdekking Het vroegmiddeleeuwse Dorestad verdween na de negende eeuw van de kaart. Pas rond 1840 werd de stad teruggevonden, bij toeval. Kort daarna deed het RMO opgravingen en

Nadere informatie

Iepenlaan bij 1. Oorspronkelijke functie : Toegangskolommen. Datum foto : 20-07-2010

Iepenlaan bij 1. Oorspronkelijke functie : Toegangskolommen. Datum foto : 20-07-2010 Iepenlaan bij 1 Straat en huisnummer : Iepenlaan (bij 1) Postcode en plaats : 2061 GG Bloemendaal Kadastrale aanduiding : A11671 Complexonderdeel : Naam object : Bouwjaar : 1924 Architect : Architectenbureau

Nadere informatie

Monumenten fietsroute Nijbroek

Monumenten fietsroute Nijbroek Monumenten fietsroute Nijbroek Ter gelegenheid van de Open Monumentendag op 12 september 2015 is voor de Nijbroekse polder een speciale fietsroute samengesteld die u langs tal van rijks- en gemeentelijke

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

De brouwerij en stijfselfabriek bij de Gouden Berg te Tegelen

De brouwerij en stijfselfabriek bij de Gouden Berg te Tegelen De brouwerij en stijfselfabriek bij de Gouden Berg te Tegelen Voorlopige conclusies bouwhistorisch onderzoek, oktober 2013 Historie De voormalige brouwerij en stijfselfabriek aan de Sint Martinusstraat

Nadere informatie

1 ste OPDRACHT - Maquette

1 ste OPDRACHT - Maquette Naam... Klas... 1 ste OPDRACHT - Maquette 1a Zet de maquette van de Domkerk voorzichtig in elkaar, zoals hij te zien is op de plattegrond hieronder. 1b Zet de nummers op de juiste plaats in de tekening

Nadere informatie

\ffi Gemeent, Vgnf7yËt{

\ffi Gemeent, Vgnf7yËt{ 'La t3c I inxt"t'ti/ne' Iffpl f' lutlðc t'xc'l' t #;,,i ARCHIEF \ffi Gemeent, Vgnf7yËt{ AANTEKENEN Horst Vastgoed B.V. De heer Su Venrayseweg 93 5961 AE Horst Veiligheld en Hðndhavtng Raadhulsstraat 1

Nadere informatie

Beeldkwaliteitsplan bij Inrichtingsplan woonkavel Voorstraat Velddriel. Gemeente Maasdriel

Beeldkwaliteitsplan bij Inrichtingsplan woonkavel Voorstraat Velddriel. Gemeente Maasdriel Beeldkwaliteitsplan bij Inrichtingsplan woonkavel Voorstraat Velddriel status: definitief datum: 17 november 2014 projectnummer: 202630R.2015 adviseurs: Wle / Jke Gemeente Maasdriel Image 2010 2013 GOOGLE

Nadere informatie

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl Londen ipad Londen Tower of Londen Tower of London 1 Londen ipad De Tower of London werd aan het begin van de 11e eeuw gebouwd door Willem de Veroveraar. In de 13e eeuw werd het sterk uitgebreid tot de

Nadere informatie

H 0 5 R R -F 5 x 1, 5 m m

H 0 5 R R -F 5 x 1, 5 m m I b u w k k p l t H I C 6 4 4 0 3 X G l v r s t d z h d l d g t l z! B s t k l t, D k u v r h t k p v -p r d Bu c kt W h p d t u d b s t r s u l t t v r k r p r d u c t, d t v r v r d g d s m t d l l r

Nadere informatie

Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein.

Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein. Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein. Uit: C. Baardman, Leo J. Leeuwis, M.A. Timmermans, Langs Merwede en Giessen (Den Haag 1961) Op de zuidelijke oever van de

Nadere informatie

De wens van de Portus a/d Reep en omwonenden in verband met de herwaardering.

De wens van de Portus a/d Reep en omwonenden in verband met de herwaardering. De wens van de Portus a/d Reep en omwonenden in verband met de herwaardering. De wens van de Portus a/d Reep en omwonenden in verband met de herwaardering. Gouvernementsgebouw vóór de overwelving van de

Nadere informatie

en DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING,

en DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING, Afdeling en nummer M.M.A./Mo.-164.304. RIJSWIJK (ZH) i a i I Li '-J.- ^. ro O o o> o C-J in o DE STAATSSECRETARIS VAN CULTUUR, RECREATIE EN MAATSCHAPPELIJK WERK en DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSHUISVESTING

Nadere informatie

1 2 A P P A R T E M E N T E N E N 2 E X C L U S I E V E P E N T H O U S E S O P E E N B U I T E N G E W O O N M O O I E L O C A T I E I N H E I L O O

1 2 A P P A R T E M E N T E N E N 2 E X C L U S I E V E P E N T H O U S E S O P E E N B U I T E N G E W O O N M O O I E L O C A T I E I N H E I L O O ` 1 2 A P P A R T E M E N T E N E N 2 E X C L U S I E V E P E N T H O U S E S O P E E N B U I T E N G E W O O N M O O I E L O C A T I E I N H E I L O O EXCLUSIEF WONEN IS WONEN WAAR U ZICH HELEMAAL THUIS

Nadere informatie

DIPLOMA. KNM(b. sl' #2hotWN De Jury. Concertwedstrijd Veld hoven. Vereniging: Harmonie Orkest Vleuten. Dirigent: Arjan van Gaasbeek.

DIPLOMA. KNM(b. sl' #2hotWN De Jury. Concertwedstrijd Veld hoven. Vereniging: Harmonie Orkest Vleuten. Dirigent: Arjan van Gaasbeek. DIPLOMA Concetwedstijd Veld hoven 29 novembe 2OL4 Veeniging: Hamonie Okest Vleuten Plaats: Vleuten Diigent: Ajan van Gaasbeek Divisie: 2" divisie Aantal punten: Veplicht gedeelte: Colossus Thomas Doss

Nadere informatie

www.kuyperhof.nl Bouwnummer A1, A2, A8, A14 Vanaf E 205.500,- v.o.n.

www.kuyperhof.nl Bouwnummer A1, A2, A8, A14 Vanaf E 205.500,- v.o.n. Ridderkerk A, A, A, A e, e, e en e verdieping Driekamerappartement m Royale woonkamer/keuken van circa 0 m met veel lichtinval en een aangrenzend balkon. op de eerste verdieping. Privé parkeerplaats op

Nadere informatie

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE

VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE VOORADVIES BESTEMMINGSPLANPROCEDURE Zaaknr. : 2015EAR0009 Zaakomschrijving : CPO Lindevoort Rekken Specialisme : Cultuurhistorie (excl. Archeologie) Behandeld door : Roy Oostendorp Datum : 7 oktober 2015

Nadere informatie

De vergeten kruistochten Hoe Duitse ridders Oost-Europa veroverden

De vergeten kruistochten Hoe Duitse ridders Oost-Europa veroverden De vergeten kruistochten Hoe Duitse ridders Oost-Europa veroverden De middeleeuwse kruistochten waren niet uitsluitend gericht tegen moslims in het Midden-Oosten. Ook tegen ongelovigen in Oost-Europa trokken

Nadere informatie

543b DE VLAAMSE MINISTER VAN BUITENLANDS BELEID EN ONROEREND ERFGOED

543b DE VLAAMSE MINISTER VAN BUITENLANDS BELEID EN ONROEREND ERFGOED ~\"'.. \ Vlaa~se '~'t2 \ Regenng 543b Ministerieel besluit tot Bondgenotenlaan in Leuven bescherming als stadsgezicht van de DE VLAAMSE MINISTER VAN BUITENLANDS BELEID EN ONROEREND ERFGOED Gelet op de

Nadere informatie

Samenvatting lezing in Zutphen op 18-11-2013: De ontwikkelingsgeschiedenis van kastelen, speciaal in het gebied rond Zutphen.

Samenvatting lezing in Zutphen op 18-11-2013: De ontwikkelingsgeschiedenis van kastelen, speciaal in het gebied rond Zutphen. Samenvatting lezing in Zutphen op 18-11-2013: De ontwikkelingsgeschiedenis van kastelen, speciaal in het gebied rond Zutphen. (achter de kasteelnamen zijn de dichtstbijzijnde plaatsen aangegeven) Blad

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek.

De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek. De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek. Een van de belangrijkste en tevens meest tijdrovende onderdelen van onze hobby (het zoeken met de metaaldetector) is het opsporen van oude bewoningsresten. Vele uren

Nadere informatie

Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016)

Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016) Het territorium Urk; van Almere naar Zuiderzee. Een reconstructie van het gebied tussen 800 en 1300. (Anne Post versie 01-02-2016) Voor deze reconstructie is gebruik gemaakt van de kaarten uit de publicaties

Nadere informatie

R e g i o n a a l Pr o g r a m m a L u c h t k w a l i t e i t

R e g i o n a a l Pr o g r a m m a L u c h t k w a l i t e i t Limburgs Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit R e g i o n a a l Pr o g r a m m a L u c h t k w a l i t e i t T e n b e h o e v e v a n h e t: K a b i n e t s s t a n d p u n t Nationaal Samenwerkingsprogramma

Nadere informatie

Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten

Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten IP/08/1397 Brussel, 25 september 2008 Breedbandinternet voor alle Europeanen: de Commissie geeft het startsein voor een debat over de toekomst van universele diensten Hoe kan de EU bereiken dat alle Europeanen

Nadere informatie

Beeldkwaliteitsplan De Poelakker, Lunteren 2 mei 2011

Beeldkwaliteitsplan De Poelakker, Lunteren 2 mei 2011 Beeldkwaliteitsplan De Poelakker Lunteren mei 0 Beeldkwaliteitsplan De Poelakker, Lunteren mei 0 N Beeldkwaliteitsplan De Poelakker, Lunteren mei 0 Inhoud Inleiding Stedenbouwkundige uitgangspunten Gebouwen

Nadere informatie

$% & ' & , -., /.., 0 )+ # ""1 2 # ""! 3 & &&- $# 4$"4# ""! & /

$% & ' & , -., /.., 0 )+ # 1 2 # ! 3 & &&- $# 4$4# ! & / ! ""# " $% & ' & ' & ( )* +! ""# """$, -., /.., 0 )+ # ""1 2 # ""! 3 & &&- $# 4$"4# ""! & / 0 ( $5 *. * 6 3 7 2 # 56 3 35 6., 7 8 * 5 53 9 73 6 13 : 58 ;

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21974 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21974 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21974 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Hermans, Dagobert Bernardus Maria Title: Middeleeuwse woontorens in Nederland :

Nadere informatie

Kasteel Doorwerth in 2008

Kasteel Doorwerth in 2008 Kasteel Doorwerth in 2008 Ruud van Capelleveen Nummer: 16 kijk op www.gratisaanbiedingen.nl voor meer gratis downloads Kasteel Doorwerth in 2008 DOOR RUUD VAN CAPELLEVEEN www.gratisaanbiedingen.nl Colofon

Nadere informatie

Arras. De Champs-Élysées

Arras. De Champs-Élysées Utrecht, de Domstad Neeltje Jans Arras Kasseien in Noord-Frankrijk De Champs-Élysées Alpe d Huez Gâteau à la broche Utrecht, de Domstad De Tour de France start in 2015 in Utrecht. Utrecht wordt ook wel

Nadere informatie

Decker_Konincxveltc.jpg Deventer KV.JPG

Decker_Konincxveltc.jpg Deventer KV.JPG Koningsveld is het oudste en meest belangrijke klooster van Delft. Aan de bouw van dit klooster is oudere middeleeuwse bewoning vooraf gegaan. Onder de middeleeuwse ophogingen komen bovendien bewoningssporen

Nadere informatie

Gent 25c. Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham

Gent 25c. Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham Gent 25c De Minnemeersbrug lag in het verlengde van de Goudstraat Goudstr /Beersteeg

Nadere informatie

Het leven op en om een kasteel

Het leven op en om een kasteel Hoe zijn kastelen ontstaan? De eerste kastelen werden gebouwd tussen 800 en 1000 na Christus. Dit kwam omdat in die tijd de Noormannen de kusten van Europa onveilig maakten met hun plunderingen. De mensen

Nadere informatie

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk Informatiekaart St. Janskerk St. Janskerk De spits van deze lange slanke toren staat al eeuwen scheef. Hoe dat komt weten we niet, maar het zal tot in lengte van dagen wel zo blijven. De toren heeft niet

Nadere informatie

Historische identiteit van de plek

Historische identiteit van de plek Schetsontwerp In het schetsontwerp is het model veld op diverse onderdelen verder uitgewerkt. Basisprincipe voor de zonering van het terrein vormt het contrast tussen het groene parkgedeelte en het hoger

Nadere informatie

De bouwkundige ontwikkeling van middeleeuwse kastelen in Limburg

De bouwkundige ontwikkeling van middeleeuwse kastelen in Limburg Verschenen in: W.M.H. Hupperetz, e.a. (red.), Middeleeuwse kastelen in Limburg. Verschijningsvormen van het kasteel, zijn adellijke bewoners en hun personeel, Venlo 1996, 41-76. De bouwkundige ontwikkeling

Nadere informatie

De Kasteelseloop. Geachte Heer/Mevrouw,

De Kasteelseloop. Geachte Heer/Mevrouw, De Kasteelseloop Geachte Heer/Mevrouw, In het kader van het ontwikkelen van een reconstructieplan voor de Peel biedt het Projectbureau van de Reconstructie Commissie de mogelijkheid om een z.g. Projectplan

Nadere informatie

S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P

S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P V o o r h e t b e h o u d v a n h e t D r e n t s e c u l t u r e l e e r f g o e d S C H E N K I N G, G I F T O F N A L A T E N S C H A P S t i c h t i n g O u d e D r e n t s e K e r k e n Dwalen door

Nadere informatie

ring, VAN DE HEEMKUIiDEI(RING "DE

ring, VAN DE HEEMKUIiDEI(RING DE d.e Dr. Ruhe nog eon aaatal.- zeer intoressante d.tats d.ie zijn verhaar overtuigend. illustreerden. De talrijke vragen lran d.e vere berangstellenden bewezen'dat d.e lezing zeei in de smaak was geva11en.

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info De Chinese Muur 1. Voorwoord. 2. Wat is de Chinese Muur? 3. Waar ligt de Chinese Muur? 4. Waarom bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 5. Hoe bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 6. Hoe lang en hoe groot

Nadere informatie

Adres: Leenhoflaan 1a-6, Boxtel Objectnr. : BOX-205 blad: 1

Adres: Leenhoflaan 1a-6, Boxtel Objectnr. : BOX-205 blad: 1 blad: 1 blad: 2 Gemeente : Boxtel Plaats + postcode : Boxtel 5282 PV Straat + nummer : Leenhoflaan 1a, 2, 3, 4, 5, 6 Naam : Datum invent.: 20-12-04 Kad. aanduiding : Eigenaar : Staat van onderhoud: goed

Nadere informatie