Voorbij Label en Lifestyle Jongerenmarketing in volwassen perspectief

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voorbij Label en Lifestyle Jongerenmarketing in volwassen perspectief"

Transcriptie

1 Voorbij Label en Lifestyle Jongerenmarketing in volwassen perspectief H.H. Duijvestijn (SMO) K.M. van Steensel (SMO) J. Verveen en J. Boschma (Keesie, marketingbureau voor jongeren) m.m.v: H. Nelis (Young Works) J. de Vries (Carat Insight)

2 KORTE WEERGAVE 1/De huidige jongeren Rustig maar ongrijpbaar Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Jongeren in de leeftijd van 10 tot 18 jaar vormen een bijzonder gezelschap.ten eerste verschillen ze van volwassenen, maar dat gegeven is al zo oud als de weg naar Rome. Opvallender is dat de huidige jongeren ook enorm van elkaar verschillen.alomvattende subculturen, zoals bijvoorbeeld de punkers in de jaren tachtig, bestaan niet meer. Dat je graag naar dezelfde muziek luistert, betekent niet meer automatisch dat je je ook hetzelfde kleedt en hetzelfde tegen het leven aankijkt. Hierdoor lijken jongeren nog ongrijpbaarder te zijn geworden dan ze al waren. In dit boek wordt een poging gedaan om een gedegen beeld te geven van huidige generatie jongeren van 10 tot 18 jaar. Dat jongeren zo ongrijpbaar lijken, is eigenlijk vreemd, want jongeren zijn nog nooit zoveel onderzocht als in de voorgaande jaren. Het betreft echter over het algemeen kwantitatieve onderzoeken, en die leveren slechts voorbijgaande gegevens op.was het in de jaren zestig en zeventig nog enigszins mogelijk om met behulp van kwantitatieve gegevens over jongeren en hun gedrag conclusies te trekken over de leeftijdsgroep en daar soms zelfs voorspellende waarden aan te hechten, anno nu is dat niet meer mogelijk.toen je groepen nog goed van elkaar kon onderscheiden, kon je veel afleiden uit kwantitatieve gegevens over bijvoorbeeld opleiding, inkomen, woonplaats, religieuze achtergrond en stemgedrag. Jongeren bevonden zich vroeger in redelijk stabiele groepen, waarin mensen een sociale status, een inkomensniveau, opvattingen en gedrag deelden. Groepen waren eenduidig, en dus waren leden van groepen voorspelbaar. Inmiddels is de samenleving veel complexer geworden, waarmee de oude onderzoeksmethoden zijn gebaseerd op een verouderd beeld van de Nederlandse samenleving. Methode van onderzoek Om toch een diepgaand, langer houdbaar beeld van jongeren te krijgen, worden in dit boek drie verschillende invalshoeken met elkaar gecombineerd. Ten eerste wordt er gekeken naar de formerende trends.

3 Dit zijn de belangrijkste maatschappelijke trends die zich voordoen in de periode waarin de jongeren opgroeien. Formerende trends beïnvloeden jongeren in hun manier van denken en in hun opvattingen.wanneer deze formerende trends in kaart worden gebracht, kan een inzicht worden verkregen in dieperliggende denkwijze van jongeren. Formerende trends helpen het gedrag en de opvattingen van jongeren te verklaren en tot op zekere hoogte zelfs te voorspellen. Naast formerende trends wordt in dit boek gebruik gemaakt van inzichten uit de ontwikkelingspsychologie. De ontwikkelingspsychologie legt verbanden tussen omgeving en aanleg en probeert op basis van aannames daaromtrent een verklaring te bieden voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren in het algemeen. Daarmee biedt de ontwikkelingspsychologie een meer tijdsbestendig houvast bij het bestuderen van de belevingswereld, voorkeuren en behoeften van jongeren. De ontwikkelingspsychologie houdt echter geen of nauwelijks rekening met de invloed van andere omgevingsfactoren, zoals bijvoorbeeld de tijdsgeest of de dominante denkwijzen in een bepaalde periode. In dit boek wordt de ontwikkelingspsychologische invalshoek gebruikt om inzicht te krijgen in bepaalde gedragspatronen van jongeren. Als derde en laatste invalshoek wordt gebruik gemaakt van kwantitatieve onderzoeken om het gedrag zelf in kaart te brengen. De kwantitatieve onderzoeken zullen worden gebruikt als illustratie bij dieper liggende ontwikkelingen, of bij bepaalde aspecten van gedrag of van opvattingen. De samenhang tussen formerende trends, ontwikkelingspsychologische inzichten en kwantitatieve onderzoeksgegevens kunnen een bijdrage leveren aan een diepgaand inzicht in jongeren, dat deels kan helpen het gedrag van jongeren te verklaren en te voorspellen. De keuze voor deze drie invalshoeken komt voort uit de visie dat maatschappelijke ontwikkelingen een grote invloed hebben op het gedrag en denken van mensen. Door een link te leggen tussen het (koop)gedrag van jongeren en de maatschappelijke ontwikkelingen ten tijde van hun opgroeien, kan niet alleen verklaard worden waar hun gedrag vandaan komt, maar kan ook voorspeld worden hoe ze later op zaken zullen reageren. Er zijn echter

4 ook gedragspatronen die worden bepaald door de invloed van de directe omgeving (bijvoorbeeld de ouders) en de genetische en biologische aanleg van een kind. Vandaar dat in dit boek ook gebruik wordt gemaakt van inzichten uit de ontwikkelingspsychologie. De kwalitatieve onderzoeksgegevens dienen in dit boek ter illustratie bij de grote lijnen die worden geschetst. Formerende trends einde 20 e eeuw Trend 1: Geloof in maakbaarheid en economie In de jaren negentig vierde het geloof in de maakbaarheid hoogtij. De overheid trok zich terug, en alle geloof in de maakbaarheid was gebaseerd op de overtuiging dat de vrije-markteconomie de oplossing was voor alle problemen. De vervuiler betaalt, de gebruiker betaalt, marktwerking zorgt voor efficiëntie, allemaal veelgehoorde kreten uit die tijd. De wereld leek zich te ontwikkelen langs economische principes. Vanuit de westerse wereld gezien, waren de jaren negentig rustige jaren. De wereld leek stuurbaar en de westerse, economiserende manier van denken superieur. De wereld maken was een kwestie van liberaliseren, handel drijven en vrijheid van meningsuiting brengen. Grote bedreigingen leken voorgoed te zijn verdwenen, het was een tijdperk zonder angst. Jongeren die opgroeiden in deze tijd verwachten veel van het hier en nu en hebben zich nooit zorgen gemaakt om de toekomst. Het geloof in maakbaarheid vertaalt zich vooral in de hoge eisen die ze stellen aan producten en diensten van ondernemingen. Jongeren willen merken dat ze wat waard zijn, en dat bedrijven bereid zijn te voldoen aan hun eisen. Loyaliteit aan een merk is slechts zinvol als het ze direct iets tastbaars oplevert.anders niet. De jongeren uit deze tijd groeiden op in een tijd dat de welvaartsgroei grote hoogten bereikte. Rijk worden was slechts een kwestie van economisch denken.andere, minder rendabele bezigheden leidden niet tot rijkdom, maar dat was dan een eigen keus. De toekomst werd niet bepaald door het lot, maar was louter een kwestie van kiezen.angst voor de toekomst was er niet. Het ontbreken van die angst in combinatie met geloof in maakbaarheid bepaalde de sfeer van de jaren negentig. Deze was heel anders dan bijvoorbeeld de sombere en angstige jaren

5 tachtig. Dit heeft geleid tot de grote verschillen tussen de twintigers en dertigers van nu. Trend 2: Geloof in het pragmatische individu De jaren negentig waren pragmatische jaren. In het economische pragmatisme was geen plaats voor collectivistische opvattingen, het individu stond centraal. Ook binnen de opvoeding komt de nadruk te liggen op het kind als individu. Persoonlijkheid en vrijheid van het kind staan voorop. Het onderhandelingsgezin waarin kinderen vrijwel overal in mogen meebeslissen, wordt definitief de norm. De jongeren beginnen echter al in de jaren negentig te rebelleren tegen dit ver doorgevoerde individualisme. Ze ontwikkelen als reactie op het individualisme nieuwe opvattingen. Zo waarderen zij collectieve verbanden als trouw in relaties en traditionele verbanden als familie meer dan de generaties voor hen deden. De hang naar collectivisme van jongeren van deze tijd strekt ook niet veel verder dan dat. In hun consumptiekeuzes zijn ze nog immer zeer individualistisch, er is geen sprake van een terugkeer naar de overzichtelijke consumentengroepen van vroeger tijden. De nieuwe collectivisten zijn nog steeds ongrijpbaar voor marketeers. Trend 3: De doorbraak van de informatiemaatschappij In de jaren negentig vindt ook de doorbraak van allerlei informatieen communicatietechnologieën plaats. Een van de belangrijkste ontwikkelingen daarbij is de opkomst van internet. Met de doorbraak van internet komt de informatie-explosie. Vlak na de massale doorbraak van internet begint de onstuitbare opmars van de mobiele telefonie. Jongeren lijken nauwelijks moeite te hebben met de informatieexplosie en het altijd en overal bereikbaar zijn. Integendeel, zij SMS-en, surfen, chatten en bellen er op los. De nieuwe informatie- en communicatietechnologieën bieden haar gebruikers een ongekend organiserend vermogen. Netwerken en (virtuele) gemeenschappen schieten uit de grond. Met name jongeren maken dankbaar gebruik van de macht die zij dankzij deze nieuwe middelen kunnen uitoefenen. Hiermee zijn de jongeren niet alleen kritische, veeleisende consumenten, maar weten ze bovendien heel goed hoe zij ondernemingen onder druk moeten zetten.

6 Formerende trends begin 21 e eeuw De formerende trends van de jaren negentig lijken anno 2003 alweer ver achter ons te liggen. De afgelopen 2 à 3 jaar hebben zich veel veranderingen voorgedaan. Deels duren deze veranderingen nog steeds voort, hetgeen het moeilijk maakt de formerende trends van deze tijd te benoemen.toch wordt er een poging gewaagd. Trend 4: De informatiemaatschappij wordt volwassen Na de millenniumwisseling wordt het enorme enthousiasme over de mogelijkheden en beloftes van het internet enigszins getemperd. Internet blijkt handig, soms zelfs onmisbaar, maar het biedt bij nader inzien niet voor iedereen die grenzeloze mogelijkheden die er aanvankelijk aan werden toegeschreven. Gingen internetbedrijven eind jaren negentig nog een gouden toekomst tegemoet, nu wordt de branche geteisterd door faillissementen. Ook op persoonlijk en sociaal niveau worden de verwachtingen van het internet bijgesteld. Voortdurend nieuwe contacten opdoen en netwerken vormen, is leuk, maar thuis moet het ook gezellig zijn. Op het internet kun je niet leven. Daarmee krijgt het internet langzamerhand de waardering die het verdient: handig, op sommige onderdelen veelbelovend, maar het is geen alles overbodig makend communicatiemiddel. Trend 5: Grenzen aan maakbaarheid De ingetreden economische recessie en de aanslagen van 11 september 2001 hebben doen beseffen dat de wereld niet zo maakbaar is als werd gedacht of gehoopt. De wereld kan niet gestuurd worden door economisch rationalisme en marktdenken, en het neoliberalisme blijkt niet het antwoord op elk maatschappelijk probleem. Jongeren reageren op dit besef door hun relaties met anderen te intensiveren. Binnen die relaties mag je een beroep op elkaar kunnen doen en rekenen op hulp en steun. Calculeren is iets wat je als consument doet, als mens sta je klaar voor je familie en je vrienden. Trend 6: Roep om normen en waarden Waar in de jaren negentig idealen en principes nog werden gezien als lastige obstakels bij het komen tot rationele, pragmatische oplossingen, neemt aan het begin van de 21 e eeuw de

7 behoefte aan waarden en normen toe. Jarenlang stond het individu centraal, maar nu groeit de behoefte aan gemeenschappelijkheid. Deze behoefte uit zich in een herwaardering voor traditionele verbanden, zoals het gezin, de familie en goede vriendschappen. Daarbij zijn duidelijke statements en onversneden meningen de nieuwe norm. Vooral jongeren waarderen heldere standpunten en verdenken mensen die zich té genuanceerd uitdrukken van gebrek aan eigen mening. Dat mensen verschillen van standpunt is voor hen geen probleem, zolang je maar respect hebt voor elkaar. Trend 7: Afscheid van de onbegrensde mogelijkheden De jaren negentig waren de jaren van de onbegrensde mogelijkheden. Iedereen kon slagen, als je maar wilde. Succesvol zijn was een keuze. Nu ligt dat anders. De juiste capaciteiten zijn geen garantie meer voor een goede baan. De stemming op de arbeidsmarkt is somber. Het besef groeit dat we niet volledig ons lot in eigen hand hebben. Voor jongeren betekent dat echter niet dat ze massaal een fatalistische levenshouding aannemen. Trend 8: Diversiteit, religie en multiculturalisme De zegeningen van de multiculturele samenleving worden steeds meer ter discussie gesteld. Jongeren daarentegen zijn opgegroeid in een multiculturele samenleving, en kennen niet anders. Onder hen speelt die onrust dan ook minder. Jongeren, zowel autochtoon als allochtoon, reageren op de veelheid van culturen door hun eigen cultuur weer sterker te waarderen.trots zijn op de eigen afkomst is weer belangrijk. Bovendien breekt het besef door dat religie een belangrijke factor kan zijn in het ontwikkelen van een persoonlijkheid. Vooral onder jongeren is de belangstelling voor cultuur, religie en tradities aan een opmars bezig. Nederland zal daarmee niet over tien jaar weer ouderwets religieus zijn, maar religie is terug als speler in de maatschappelijke arena. De hiervoor beschreven trends hebben invloed op het gedrag en de opvattingen van jongeren. De wijze waarop de formerende trends gevolgen hebben voor de wijze waarop jongeren in grote lijnen tegen het leven aankijken en de manier waarop zij zich gedragen als consument wordt in het vervolg van het eerste hoofdstuk beschreven.

8 Gevolg 1: Authenticiteit Authenticiteit is dé centrale waarde in het leven van jongeren. Dit houdt meer in dan je eigen gang gaan. Het betekent dat je echt bent, geen spelletjes speelt of een rol aanneemt. Het echt zijn toon je bijvoorbeeld door duidelijke standpunten aan te nemen. Daarbij is het hebben van een ongenuanceerd standpunt altijd nog beter dan geen standpunt hebben. En namaak is uit den boze. Deze hang naar authenticiteit heeft ook gevolgen voor het consumptiegedrag van jongeren: merkloos is beter dan het foute merk (namelijk het niet authentieke, namaak merk).authenticiteit is dus niet alleen datgene wat de jongeren zelf nastreven, het is ook de meetlat waaraan ze andere zaken afmeten. Gevolg 2: Individualisme en collectiviteit Jongeren zijn weliswaar op een aantal vlakken zeer individualistisch, op sommige terreinen hechten zij veel aan stabiele verbanden. Zo zien jongeren familiebanden als een bijdrage aan hun authentieke identiteit, en niet als een beperking van hun vrijheid.authentiek leven betekent voor hen: stabiele relaties aangaan en bereid zijn daarbinnen concessies te doen als dat in het belang is van de groep. De jongeren van nu hebben gezien hoe een postmodern, ultra-individualistisch leven er uit ziet en hebben besloten dat dat niks voor hen is. Geen vrijheid zonder verbondenheid, dat lijkt hun motto te zijn. Gevolg 3: Van subcultuur naar subclub De tijd dat een gemeenschappelijke voorkeur, bijvoorbeeld voor muziek, automatisch leidde tot een lidmaatschap van een alomvattende subcultuur (en daarmee tot het mijden van andere subculturen), is voorbij. De functie van peergroups is daarmee veranderd. Peers zijn niet langer leeftijdgenoten die je zoveel mogelijk moet imiteren, maar mensen waarmee je je opvattingen kunt bespreken in een veilige omgeving. Met je peers heb je een langlopende relatie, en je hoeft niet per se op ze te lijken. Hierdoor is het verschijnsel subcultuur, lange tijd hét jongerenverschijnsel bij uitstek, veel minder aanwezig. Jongeren van tegenwoordig zijn lid van verschillende subclubs, gebaseerd op een gemeenschappelijke belangstelling, maar verder dan dat reikt het niet. Subclubs bepalen in tegenstelling tot de vroegere subculturen niet de gehele persoonlijkheid van de leden.

9 Gevolg 4: De trouwe generatie De waardering voor collectieve verbanden en hang naar authenticiteit heeft er voor gezorgd dat de jongeren van nu veel waarde hechten aan trouw en loyaliteit in hun belangrijke relaties. Die trouw verwachten ze van eenieder die pretendeert een dergelijke relatie met hen aan te gaan. Dit geldt niet alleen voor individuen, maar bijvoorbeeld ook voor ondernemingen. Gevolg 5: Hoge verwachtingen en kwaliteitseisen De jongeren van nu zijn opgegroeid in een tijd waarin de welvaart hoog was en bleef stijgen. Ze zijn gewend aan een hoog consumptieniveau, ze kopen veel waarbij een goede kwaliteit van de producten en diensten een basiseis is. Bovendien zijn de jongeren heel autonome consumenten en laten zich geen behoeften aanpraten. Gevolg 6: Vertrouwen in de toekomst Jongeren hebben een relatief groot vertrouwen in de toekomst. Zeker nu de laatste jaren de wereld een stuk minder stabiel lijkt, uit zich dat in een wij komen er wel -houding. Een beroep doen op angst, of op verontrusting over de toekomst, heeft daarom op deze generatie niet zoveel effect. Gevolg 7: Anders omgaan met kennis en informatie Dankzij de doorbraak van de informatie- en communicatiemaatschappij zijn jongeren sinds hun jongste jaren gewend aan een enorme hoeveelheid informatie. Ze weten dat over ieder onderwerp veel meer informatie is dan dat een persoon kan verwerken. Feiten dienen geïnterpreteerd te worden op basis van beperkte kennis. Jongeren zijn zich daar van bewust, en dat maakt hen niet onzeker. Bovendien krijgen jongeren iedere dag via televisie en andere informatiekanalen een enorm aantal beelden te verwerken. Ze zijn daarmee opgegroeid en zijn het dus gewend. Daarmee is het een visueel sterk onderlegde generatie. De jongeren van nu zijn dus zelfbewust, gehecht aan authenticiteit en vol vertrouwen in hun eigen kunnen en daardoor ook redelijk optimistisch over de toekomst. Vergeleken bij de generaties voor hen zij ze relaxter en minder opstandig. Voor marketeers zijn ze echter niet gemakkelijk benaderbaar. Jongeren zijn eigenzinnig, bijzonder mediawise, zeer kritisch en gewend aan het beste. Daarnaast zijn ze ook veel moeilijker te vangen in een overzichtelijke, herkenbare subcultuur met eenduidige en enigszins voorspelbare voorkeuren.

10 2/Jongerenmarketing De interesse van marketeers voor jongeren is de laatste jaren sterk gegroeid, het vak van kinderen- en jongerenmarketing professionaliseert in hoog tempo.ten eerste komt dat omdat de jongeren van nu meer geld te besteden hebben doordat ze steeds meer zakgeld krijgen en steeds vaker bijbaantjes hebben.ten tweede blijkt uit onderzoek dat kinderen tussen de drie en vijf jaar oud al voorkeur opbouwen voor merken en producten. In veel gevallen blijven ze deze merken ook hun latere leven trouw.ten slotte hebben kinderen en jongeren de laatste decennia steeds meer invloed gekregen op het bestedingspatroon van hun ouders. De jeugd van tegenwoordig beslist mee over vakantiebestemmingen, de aankoop van een auto en ook minder grote bestedingen. Deze drie constateringen maken dat het voor ondernemingen enorm lucratief, zoniet van levensbelang, is om te weten hoe ze jongeren moeten bereiken en aan zich kunnen binden. De huidige generatie jongeren vereist een geheel andere benadering dan de generaties voor hen. De jongeren zijn als consument zeer kritisch en hebben hoge kwaliteitseisen. Loze slogans prikken ze onmiddellijk door en ze laten zich niet in een hokje plaatsen. Jongeren zijn gericht op eerlijkheid en realiteit, waardoor lifestyle-concepten minder effectief zijn. Hip zijn is ondergeschikt aan authentiek zijn. Jongerenmarketing: Van een lifestyle-benadering naar authenticiteit De jongeren van nu laten zich moeilijk vangen. Ze zijn advertisementwise en zeer beducht op marketingtrucjes die zuiver zijn bedacht om hen iets te verkopen. Lifestyleconcepten staan doorgaans centraal in marketingactiviteiten gericht op jongeren. Producten en diensten worden uitdrukkelijk gepresenteerd als onderdeel van een bepaalde lifestyle of levenshouding. Op het eerste gezicht lijkt dit ook de meest voor de hand liggende aanpak.toch zijn de auteurs van dit boek van mening dat het belang van lifestyle de komende jaren zal afnemen. In plaats daarvan zal er steeds meer behoefte ontstaan aan productgerelateerde, functionele en bovenal authentieke marketingcommunicatie met jongeren. Hiervoor zijn een aantal redenen.

11 Ten eerste wordt er door jongeren steeds uitdrukkelijker gevraagd naar een logische relatie tussen het product, de identiteit van het bedrijf en de inhoud van de marketingcommunicatie. Een bank die per SMS uitgaanstips verstrekt zal daarom tot opgetrokken schouders leiden.wat weet een bank nou van uitgaan? Bovendien zullen jongeren steeds minder merken gebruiken om hun identiteit te communiceren naar de buitenwereld. De suggestie dat je door het lopen op bijvoorbeeld een bepaald merk schoenen je persoonlijkheid uitdraagt, wordt steeds minder serieus genomen. Grote merken als Nike, Pepsi en Levi Strauss hebben door deze veranderende houding te maken met een dalende populariteit. In de gesloten samenleving van vroeger zochten jongeren naar dromen en onbereikbare verlangens. Deze zaken deden het goed in de reclame.tegenwoordig streeft men naar bereikbare ambities en realiseerbare dromen.tot slot zet de uiterst praktische mind-set van jongeren lifestyle-concepten steeds meer onder druk. Jongeren letten bij de aanschaf van producten uitdrukkelijk op de functionaliteit en de kwaliteit. Daarbij zijn lifestyle en imago ondergeschikt. Jongeren blijken zeer rationele consumenten te zijn, met hoge kwaliteitseisen. Dit vraagt om een nieuwe benadering van jongerenmarketing. Jongeren als marketingdoelgroep De jongerendoelgroep is niet alleen dynamisch, maar ook zeer heterogeen.tussen de belevingswereld van een twaalfjarige en een zeventienjarige zit bijvoorbeeld een wereld van verschil. Voor marketeers is het dus extra moeilijk om jongeren te benaderen. Om toch enige grip op de doelgroep te krijgen wordt er enorm veel marktonderzoek naar jongeren gedaan, zowel kwantitatief als kwalitatief. Daarnaast zijn er de laatste jaren steeds meer trendwatchers die op allerhande manieren trachten te achterhalen wat de voorkeuren en wensen van jongeren zijn. Een van die methoden is het zogenaamde coolhunting, waarbij jongeren zelf worden ingezet om te onderzoeken wat er onder hun leeftijdsgenoten cool is. De coolhunters worden op pad gestuurd met de vraag om met behulp van foto s, videobeelden, uitgescheurde advertenties en websites aan te geven wat hun leeftijdsgenoten cool vinden.

12 Maar coolhunting kent een aantal beperkingen. Een daarvan is dat de resultaten van de rapportages per definitie achter de feiten aanlopen, het is niet zonder risico om een voorspellende waarde aan de uitkomsten van coolhunting te hechten. Daarom is het zinvol om eveneens te kijken naar meer structurele kenmerken van de huidige generatie jongeren: de eerder genoemde formerende trends en de sociaal-psychologische ontwikkeling. Marketing en formerende trends bij jongeren Gelet op de in het eerste hoofdstuk besproken formerende trends wordt er een vijftal marketing adviezen gegeven: 1/Wees authentiek Authenticiteit is het kernwoord van de huidige jongeren. Jongeren willen zichzelf zijn, willen uniek zijn, en dat vormt ook naar anderen toe de belangrijkste maatstaf. Mensen die niet echt zijn, niet zichzelf zijn, vallen buiten de boot. Deze houding hebben jongeren evenzeer ten opzichte van merken en producten. Dit betekent voor marketingcommunicatie dat jongeren in de eerste plaats zullen moeten worden aangesproken in een taal en vocabulaire die past bij de afzender van de boodschap, en niet zozeer bij de doelgroep waarop de boodschap gericht is.authenticiteit betekent dat de marketinginspanningen in het verlengde liggen van het product en de identiteit van de organisatie. 2/Staar je niet blind op subculturen Jongeren voelen zich minder aangetrokken door vastomlijnde subculturen met bijbehorende kledingcodes, muziek voorkeuren en sociale netwerken. Daarom wordt het benaderen van jongeren door in te haken op subculturen steeds minder effectief. Door gebruik te maken van subculturen in de marketingbenadering zeg je eigenlijk tegen de doelgroep: We weten wat je doet, je ziet er zo uit, en deze termen en woorden spreken je aan. Dit kan dodelijk zijn, want als jongeren ergens een hekel aan hebben, is het wel aan het opgeplakt krijgen van een etiket. 3/Vul je merk aan met diensten en keuzemogelijkheden in plaats van met life-style Het is belangrijk om als bedrijf met je marketingcommunicatie terug te keren naar het product, de kerncompetities en de identiteit van de eigen organisatie.

13 Probeer je als bedrijf niet te onderscheiden van de concurrentie door te impliceren dat het product staat voor een bepaalde life-style. In plaats daarvan moet je jongeren extra diensten of keuzemogelijkheden bieden. Bijvoorbeeld een gratis servicenummer of customized-products, waarbij de klant de producten of diensten op maat kan laten maken. 4/Wees transparant en eerlijk Werkelijke marketingbedoelingen verdoezelen achter een overdaad aan imago of lifestyle wordt door jongeren niet geaccepteerd. Om jongeren te bereiken kun je maar het beste open en eerlijk zijn, ook wat betreft commerciële bedoelingen. Jongeren prikken door de marketingpraatjes van bedrijven heen en verwachten eerlijkheid en geloofwaardigheid. 5/Lever goede kwaliteit De huidige generatie jongeren heeft een goed overzicht op het aanbod op de markt en maken er over het algemeen een sport van om het beste product in voor hen interessante productcategorieën te vinden. Opvallend is dat de prijs daarbij een ondergeschikte rol speelt. Kwaliteit is daarentegen van doorslaggevend belang. Leeftijdssegmenten en marketing Jongeren worden sneller volwassen dan enkele decennia geleden en geven op andere wijze vorm aan universele en leeftijdsgebonden behoeften. Dit heeft uiteraard gevolgen voor de wijze waarop de verschillende leeftijdsgroepen het beste aangesproken kunnen worden. Belangrijk is dat marketeers rekening houden met het feit dat jongeren van nu sneller volwassen worden. Niets is erger voor het beeld van het product of merk dan dat het kinderachtig wordt gevonden. In het boek worden de volgende leeftijdssegmenten onderscheiden en samengevat: jaar: afscheid van de kinderwereld en kindermerken jaar: weerzin tegen hokjesgeest jaar: behoefte om als volwassene benaderd te worden Het is belangrijk vast te stellen dat deze onderverdeling niet noodzakelijkerwijs samenvalt met de marketingdoelgroep. Er moet bovendien onderscheid gemaakt worden tussen marketingdoelgroep en communicatiedoelgroep.

14 Het kan namelijk zinvol zijn om bijvoorbeeld te leeftijdsgroep van jarigen te bereiken door juist de leeftijdsgroep boven hen te benaderen. Life-time marketing Om de identiteit van de organisatie, de merkwaarden en de productfunctionaliteiten op een zo coherent mogelijke wijze te communiceren wordt steeds vaker gebruik gemaakt van life-time marketing. Daarbij wordt de marketing gericht op jongeren uitdrukkelijk in het kader geplaatst van een totale marketingstrategie. Het doel van life-time marketing is niet het verkopen van zoveel mogelijk producten op de korte termijn, maar het vergroten van sympathie en loyaliteit voor een product of merk voor de lange termijn. De komende jaren zullen de marketingactiviteiten gericht op jongeren steeds meer in het verlengde liggen van de activiteiten gericht op volwassenen. De life-time marketingstrategie is in de meeste gevallen te verkiezen boven het creëren van aparte jongerenmerken, het communiceren met behulp van life-style concepten en het denken in doelgroepen. Deze aanpak waarbij een merk of product zich eerlijk presenteert en jongeren serieus neemt, is op lange termijn veel doeltreffender. Maatschappelijke communicatie Behalve commerciële communicatie, waarmee wordt getracht jongeren aan te zetten tot consumptie van een product of dienst, is er ook maatschappelijke communicatie. Maatschappelijke communicatie is bedoeld om jongeren bewust te maken van bepaalde onderwerpen en hun gedrag te beïnvloeden. Het draait dus om meer dan alleen het vergroten van de naamsbekendheid. Om gedragsveranderingen bij jongeren te bewerkstelligen is kennis van de motieven en het gedrag van jongeren essentieel. Belangrijk is met de boodschap direct aan te sluiten op de belevingswereld van jongeren. Maar maatschappelijke ideeën of voorlichting kunnen niet aan jongeren worden verkocht als een commercieel product. Het gaat hierbij namelijk om informatievoorzienig en dat mag geen propaganda worden. Om als overheid bijvoorbeeld gewenst gedrag te bereiken, moet je het onderscheid tussen feit, norm en gewenst gedrag continu bewaken. Bovendien ervaren veel jongeren dat ideële instellingen zich teveel met hun leven bemoeien, waardoor opgepast moet worden voor een overdaad aan communicatie. Dat kan namelijk juist een averechts effect hebben.

15 De jongeren van nu zijn opgegroeid in een tijd dat het goed ging met de economie. Derhalve zien zij de toekomst doorgaans positief in. Van problemen raken zij niet in paniek, problemen zijn er om op te lossen. Daarnaast gaan jongeren minder af op de zienswijzen van autoriteiten. Het is daarom bij maatschappelijke communicatie belangrijk ruimte te laten voor andere meningen en zienswijzen. Communiceer daarom objectieve feiten, zonder een bepaald gedrag te veroordelen. Middelen en de media Bij elke marketingcampagne doet zich de vraag voor welke communicatiemiddelen het meest geschikt zijn. In dit boek wordt kort ingegaan op een aantal mediakanalen die marketeers tot hun beschikking hebben om jongeren te bereiken.achtereenvolgens worden de volgende kanalen kort toegelicht: radio en televisie, print (boeken, kranten en tijdschriften), internet, sms en mobiele telefonie, games, en tenslotte events. Uiteraard zijn er veel meer middelen om in contact te komen met jongeren. Het gaat er uiteindelijk om dat de juiste keuze wordt gemaakt.welk middel of kanaal het meeste effect zal hebben, wordt bepaald door meerdere factoren. Voor het vergroten van naamsbekendheid is bijvoorbeeld televisie een uitstekend kanaal, maar wanneer je vooral de betrokkenheid onder een groep jongeren wilt vergroten, is bijvoorbeeld het organiseren van een evenement veel geschikter. Ontwikkeling van een marketingstrategie Bij het bepalen van een marketingstrategie gericht op jongeren moeten twee invalshoeken met elkaar worden geconfronteerd. Enerzijds de doelgroep, anderzijds de marketing- en communicatiedoelstelling van de organisatie. Hieruit volgen een of meerdere creatieve concepten, waarbij een goed concept uitgaat van de oorsprong, bestaansreden en concrete propositie van de onderneming. Jongeren verwachten van bedrijven transparantie, eerlijkheid en authenticiteit. Deze zaken zijn veel belangrijker in de communicatie naar jongeren dan een goed afgewogen woordkeus, persoonlijke aspiraties of een gewenst imago.

16 3/Jongerenmarketing en ethiek Marketingactiviteiten gericht op jongeren leveren onherroepelijk ethische vragen op. Ouders, consumentengroepen, belangenverenigingen en andere maatschappelijke organisaties maken zich onder andere zorgen over de hoeveelheid van reclame gericht op kinderen en het effect dat reclame op jongeren heeft. In het laatste hoofdstuk van deze publicatie wordt een aantal actuele discussies omtrent reclame gericht op jongeren besproken. Die discussies worden gevoed door een aantal ontwikkeling. Allereerst is er sprake van een explosieve groei van reclame-uitingen gericht op jongeren. Bovendien kan als gevolg van de verscheidenheid aan media en kanalen die marketeers tot hun beschikking hebben, reclame steeds dieper penetreren in de belevingswereld van kinderen en jongeren.ten derde is er zorg over de aard en het effect van commerciële boodschappen. Deze laatste discussie wordt voornamelijk gevoed door de constatering dat de leeftijd waarop kinderen benaderd worden door bedrijven steeds jonger wordt. Dit hoofdstuk heeft niet de ambitie om het hiervoor beschreven spanningsveld uitputtend te behandelen. In plaats daarvan komen er drie issues aan bod die volgens de auteurs het debat over de ethische aspecten van jongerenmarketing de komende jaren zullen bepalen: 1/Leeftijdsgrenzen voor televisiereclame Hele jonge kinderen kunnen nog geen onderscheid maken tussen reclame en ander media-uitingen. Reclame gericht op hele jonge kinderen is dus per definitie misleidend en zou, in lijn met de Reclame Code, volgens verschillende partijen in deze discussie verboden moeten worden. Er zijn echter ook tegenstanders van regelgeving. Zij zijn van mening dat in plaats van het stellen van een leeftijdsgrens kinderen juist via educatie weerbaarder moeten worden gemaakt tegen reclame in het moderne medialandschap. Leer kinderen reclame-uitingen te herkennen en maak ze bewust van de achterliggende bedoelingen ervan.

17 2/Sponsoring en reclame op scholen De betrokkenheid van het bedrijfsleven in het onderwijs is een internationaal veelbesproken kwestie.waar de overheid scholen dwingt rond te komen van kleinere budgetten, springen bedrijven graag bij om een materiële of financiële bijdrage te leveren. Meestal staat daar uiteraard een tegenprestatie tegenover. De discussie in Nederland concentreert zich op de vraag in hoeverre de onafhankelijkheid en objectiviteit van het onderwijs in het geding komt wanneer geld of andere zaken wordt aangenomen van bedrijven. 3/Jongerenmarketing en vetzucht Heel actueel is het debat over reclame-uitingen die aanzetten tot ongezond voedingspatroon. Fastfood, frisdranken en andere vette en calorierijke producten hebben geleid tot een wereldwijde toename van het aantal mensen met overgewicht. Zorgelijk is dat ook steeds meer kinderen aan overgewicht lijden. Daarom neemt de kritiek op advertenties en reclames voor ongezonde voedingsmiddelen zoals junkfood en frisdranken toe. Over in hoeverre de betrokken bedrijven direct verantwoordelijk zijn, lopen de meningen uiteen. Maar de meeste van hen voelen zich wel medeverantwoordelijk voor het vinden van een oplossing van het groeiende probleem van zwaarlijvigheid onder kinderen. Hierbij wordt met name gedacht aan zelfregulering, een betere educatie met betrekking tot voeding, en het stimuleren van lichaamsbeweging.

18 2

19 Voorbij Label en Lifestyle Jongerenmarketing in volwassen perspectief H.H. Duijvestijn K. van Steensel J. Verveen en J. Boschma (Keesie, marketingbureau voor jongeren) m.m.v: H. Nelis (Young Works) J. de Vries (Carat Insight)

20 COLOFON Eindredactie: drs. W.P. de Ridder Vormgeving: KVDE (Katrien van der Eerden) Amsterdam DTP: Pauline van den Broek Druk: Hooiberg, Epe ISBN: Prijs: 15,00 incl. verzendkosten Bestelnummer: 0308 SMO Den Haag, juni 2003 Illustratie omslag: J. Boschma Stichting Maatschappij en Onderneming / Keesie Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de directeur van de Stichting Maatschappij en Onderneming. SMO abonnementsvormen (wijzigingen voorbehouden) Basisabonnement - 37,50 per kalenderjaar. Omvat: 6 basis SMO-publicaties Kwartaalblad Osmose Bestelvoordeel overige SMO-boeken Tot aalabonnement - 62,50 per kalenderjaar Omvat: 6 basis SMO-publicaties 4 specialistische SMO-publicaties Kwartaalblad Osmose SMO hanteert voor studenten een aangepast tarief. Neem daarover contact op met het secretariaat: of telefoon Aanmelding bij voorkeur door storting op postrekening ten name van SMO, Den Haag. Stichting Maatschappij en Onderneming Badhuisweg 91, Postbus 87859, 2508 DG Den Haag Telefoon: Fax: Internet: Keesie Schie PN Schiedam Telefoon: Fax: Internet: 4

21 Inhoudsopgave DANKWOORD VAN DE AUTEURS / 4 VOORWOORD / 5 TEN GELEIDE / 7 11 DE HUIDIGE JONGEREN VAN 10 TOT 18 JAAR / Inleiding / Methode / Drie invalshoeken / Formerende trends einde 20 e eeuw / Formerende trends begin 21 e eeuw / Formerende trends: de gevolgen voor jongeren / JONGERENMARKETING / Inleiding / Jongerenmarketing: van een life-style benadering naar authenticiteit / Jongeren als marketingdoelgroep / Marketing en formerende trends bij jongeren / Leeftijdssegmenten en marketing / Maatschappelijke communicatie / Middelen en media / Ontwikkeling van een marketingstrategie / JONGERENMARKETING EN ETHIEK / Inleiding / Argumenten voor regelgeving / Regelgeving / Leeftijdsgrenzen voor televisiereclame / Marketing op en sponsoring van scholen / Jongerenmarketing en vetzucht / 104 OVER DE AUTEURS / 111 OVER KEESIE / 112 LITERATUUR / 113 NOTEN / 115 5

22 DANKWOORD VAN DE AUTEURS Bij de totstandkoming van dit boek hebben talloze mensen een bijdrage geleverd. In de eerste plaats denken wij hierbij aan Inez Groen die met engelengeduld de coördinatie tussen Keesie en SMO heeft geregeld en aan Sebastiaan de Ruiter die het boek van de nodige illustraties heeft voorzien. Voorts hebben ook Justine van Marseille (The Future Institute), Elfried Klarenbeek (Inc 21), Kristian Koremans en Elma van Boxel, (beide ZUS Urban Productions) en Micha Kat met name in de beginfase een belangrijke bijdrage geleverd. Tenslotte zijn wij ook dank verontschuldigd aan Jeanette van der Zee (De Informatiekamer) die zo vriendelijk was haar persoonlijke archief open te stellen voor de research van dit boek. 6

23 VOORWOORD Toen wij als Keesie door SMO werden benaderd om samen een boek te schrijven over jongerenmarketing waren we om twee redenen blij. In de eerste plaats omdat SMO juist voor Keesie koos en in de tweede plaats omdat het schrijven van een boek een teken is dat sprake is van een professioneel vakgebied. In 1999, toen wij Keesie oprichtten, stond het vakgebied kinderen- en jongerenmarketing nog in de kinderschoenen. De algemene teneur was dat we als volwassenen allemaal klein zijn geweest en dus echt wel weten hoe je kinderen en jongeren boeit. Ook twijfelden bedrijven aan de waarde van het investeren in het binden van de jonge consument. De opdrachten waren schaars, hoewel al wel duidelijk sprake was van een toenemende interesse in deze doelgroep. Deze nieuwsgierigheid vertaalde zich echter nog vooral in onderzoeksopdrachten. En als het vervolgens al kwam tot een concrete marketing- of communicatieopdracht, dan werd deze neergelegd bij het bestaande marketing- en/of reclamebureau. We zijn tenslotte allemaal jong geweest De felle kleuren en schreeuwerige leuzen beleefden hoogtijdagen. Er is veel veranderd sinds Er is inmiddels sprake van een professioneel vakgebied. Je komt niet meer weg met het er een beetje bij doen. Bedrijven en instellingen merken dat als eerste in hun resultaten en gaan op zoek naar specialisten. Opvallend is dat er nauwelijks sprake is van een reactie vanuit de gevestigde marketing- en reclamebureaus. Ik denk dat dit iets zegt over de cultuur van de marketing- en reclamebranche. De jeugd wordt door velen, ook vandaag nog, niet serieus genomen. Het zijn vooral de bedrijven die bol staan van status, gewoonte en hiërarchie - symbolen waar jongeren op dit moment genadeloos mee afrekenen - die moeite hebben met het respecteren van jongeren. En respect voor jongeren is toch waar het binden van deze doelgroep begint. We hopen met dit boek een ieder die een serieuze poging wil doen om jongeren te bereiken een handje te helpen. Er is een zeer interessante generatie jongeren in opkomst, met de tien- tot twaalfjarigen voorop. Er liggen enorme kansen. We mogen om de jeugd te binden weer oorspronkelijk zijn. Tegelijkertijd liggen er gevaren op de loer. Er is namelijk een groot verschil tussen doen alsof je oorspronkelijk bent en het daadwerkelijk zijn. Jongeren prikken daar in ieder geval keihard doorheen. Jos Verveen Managing director Keesie 7

24

25 TEN GELEIDE De ontdekking van de jongere als consument vond aarzelend plaats in jaren vijftig van de vorige eeuw, maar pas in de jaren zestig en zeventig werd de belangstelling hiervoor substantieel. Bedrijven kregen in de gaten dat jongeren zich anders gingen gedragen dan volwassenen en anders dan de generatie jongeren voor hen. Er ontstond een jongerencultuur, met een vraag naar nieuwe soorten muziek, films, kleding en andere producten. De jongerenmarkt werd ook voor bedrijven die niet direct bij deze ontwikkelingen betrokken waren, interessant. De jongerenmarkt is de laatste twintig jaar steeds omvangrijker en belangrijker geworden. Jongeren kregen steeds meer te besteden en de invloed die zij uitoefenen op de huishoudbestedingen nam toe. Tevens werd duidelijker dat voorkeuren van jongeren voor producten en merken van grote invloed zijn op hun consumptiegedrag in hun latere leven. De laatste jaren is de interesse van marktonderzoekers voor jongeren dan ook sterk toeenomen. Niettemin staat het vakgebied van jongerenmarketing nog in de kinderschoenen, zowel nationaal als internationaal. Er wordt veel onderzoek verricht naar het consumptiegedrag van jongeren, maar onderzoek dat een verband legt tussen meer fundamentele kenmerken van de huidige jongeren en hun gedrag als consument is schaars. Deze publicatie kijkt uitdrukkelijk wel naar dit verband. Hiervoor is gebruik gemaakt van de kennis van SMO over jongeren, zoals onder andere beschreven in de publicatie Internetgeneratie (SMO ), en de ervaring van het jongerenmarketingbureau Keesie met het communiceren met deze doelgroep. De interesse van ondernemingen voor jongeren heeft echter ook schaduwzijden. De toename van marketinginspanningen gericht op minderjarigen heeft geleid tot een mate van commercialisering van hun leefomgeving, die steeds meer kritiek oproept. Daarnaast staat het effect van marketinginspanningen op de consumptie van gezondheidsondermijnende producten door jongeren steeds meer in de belangstelling. Na de beperking van reclame voor tabaksproducten en alcoholhoudende dranken wordt nu gediscussieerd over beperking van reclame voor producten met een hoog suikeren/of caloriegehalte. Daarmee staat jongerenmarketing ook op de politieke agenda. 9

26 Het ethische aspect van jongerenmarketing komt ter sprake in het derde en laatste hoofdstuk van deze publicatie. Geconstateerd wordt dat steeds meer betrokken partijen het van groot belang achten dat jongeren weerbaarder worden gemaakt tegen de commercialisering van hun leefomgeving. Jongeren moet worden geleerd de waarde en de bedoelingen van commerciële informatie beter in te schatten, zodat ze als consument bewustere keuzes maken. Dit idee ligt ten grondslag aan een veelheid aan initiatieven in het buitenland, die wellicht ook in ons land navolging krijgt. Interactie met jongeren is niet de gemakkelijkste opdracht die de overheid en het bedrijfsleven zich kunnen wensen, maar het is wel de meest fascinerende. prof.dr. W.J. de Ridder 10

SMO abonnement: 40,00 per kalenderjaar, omvat 6 smo-publicaties.

SMO abonnement: 40,00 per kalenderjaar, omvat 6 smo-publicaties. 1 Eindredactie: Tatiana van Lier en Ria Logtenberg Vormgeving: Max Beinema grafische vormgeving Druk: Hooiberg, Epe ISBN-10: 90-6962-225-4 ISBN-13: 978-90-6962-225-5 Bestelnummer: 0335 SMO-2006-1 Den Haag,

Nadere informatie

HET NIEUWE ONDERNEMEN

HET NIEUWE ONDERNEMEN HET NIEUWE ONDERNEMEN HET BELANG VAN VERTROUWEN VOOR DE ONDERNEMING VAN DE TOEKOMST PROF. DR. E. ROOS LINDGREEN RE, PROF. DR. J. STRIKWERDA CMC, DRS. N. WIELAARD RA COLOFON SMO-begeleider: J.G. Smit Eindredactie:

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe?

Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe? Youth Today: hoe communiceer je best naar jongeren toe? Wat betekent het om jong te zijn in 2015? Waarin verschillen de jongeren van vandaag met die van het vorige decennium? Één constante: jongeren leven

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6: MARKETINGPROGRAMMA S OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN

HOOFDSTUK 6: MARKETINGPROGRAMMA S OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN HOOFDSTUK 6: MARKETINGPROGRAMMA S OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN 1 INTRODUCTIE H:6 Dit hoofdstuk bekijkt het meest flexibele element van marketingprogramma s. Marketingcommunicatie-instrumenten zijn die

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Filosofie 3 Postmoderne mediaconsumptie. Kind of minivolwassene?

Filosofie 3 Postmoderne mediaconsumptie. Kind of minivolwassene? Filosofie 3 Postmoderne mediaconsumptie Kind of minivolwassene? Marlou Kemperman Klas Com3b S1007734 Juni 2009 Mark Eckhart Korte samenvatting Kinderen worden steeds meer blootgesteld aan reclame en marketing

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

Generatie Einstein in het onderwijs. RSG Broklede 20 april 2009 Paulien Kreutzer

Generatie Einstein in het onderwijs. RSG Broklede 20 april 2009 Paulien Kreutzer Generatie Einstein in het onderwijs RSG Broklede 20 april 2009 Paulien Kreutzer Even voorstellen... Het belangrijkste is dat mensen elkaar ontmoeten Ze knakken wel maar je hoort het niet Inhoud Deel 1:

Nadere informatie

Inspiratiebijeenkomst Pedagogische Meerstemmigheid

Inspiratiebijeenkomst Pedagogische Meerstemmigheid Datum: Locatie: Spreker: Notulist: Aanwezigen: Organisatie: 14 december Kralingen Ilias El Hadioui Majda Battaï 23 deelnemers Stichting Attanmia i.s.m. Stichting Buurtwerk Kralingen-Crooswijk De besproken

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Wat is marketing. Hoe wordt marketing gebruikt in de praktijk. Product. Prijs

Wat is marketing. Hoe wordt marketing gebruikt in de praktijk. Product. Prijs Wat is marketing Marketing is het proces die je moet doorgaan om de behoeften van uw klanten te bevredigen. Eerst werd marketing gezien als het geheel van activiteiten die de ruil van producten of diensten

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu QUINN-MODEL In onze adviestrajecten en gesprekken met opdrachtgevers maken wij vaak gebruik van het zgn. Quinn-model. Een handig hulpmiddel om samen, met een zo objectief mogelijke blik, naar het bedrijf

Nadere informatie

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen De kunst van cultuurmarketing Discussievragen en stellingen Ruurd Mulder Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2013 Deze discussievragen en stellingen horen bij De kunst van cultuurmarketing

Nadere informatie

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015 De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015

Nadere informatie

Van dezelfde auteur. Spreken is zilver. Overtuigen is goud. Waarschijnlijk de beste mediatraining die u zal krijgen. In minder dan 2 uur lezen.

Van dezelfde auteur. Spreken is zilver. Overtuigen is goud. Waarschijnlijk de beste mediatraining die u zal krijgen. In minder dan 2 uur lezen. Marketing Reset Van dezelfde auteur Spreken is zilver. Overtuigen is goud. Waarschijnlijk de beste mediatraining die u zal krijgen. In minder dan 2 uur lezen. 2 Marketing Reset Uw reclame gerichter en

Nadere informatie

Met een knipoog en een klein budget zoveel mogelijk mensen en effect bereiken

Met een knipoog en een klein budget zoveel mogelijk mensen en effect bereiken THEMA Guerrilla Een voorbeeld van guerrilla marketing in een winkelcentrumomgeving. Dance-event 'Stekker in de Tunnel werd in maart gehouden in de expeditiestraat van Hoog Catharijne. Dit event was een

Nadere informatie

Grip op reclame Social Media

Grip op reclame Social Media DDMA PRIVACY AUTORITEIT - CONSUMENTEN HANDBOEK Grip op reclame Social Media PRAKTISCH ADVIES BIJ COMMERCIËLE COMMUNICATIE Voorwoord Aan de hand van concrete informatie en handige checklists bieden wij

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren

Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren Rapport Consumentenonderzoek 2016 Keurmerk Klantgericht Verzekeren Stichting toetsing verzekeraars Datum: 8 februari 2016 Projectnummer: 2015522 Auteur: Marit Koelman Inhoud 1 Achtergrond onderzoek 3 2

Nadere informatie

MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN

MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN Online marketing in de bouw HOOFDSTUK 1 MARKETING ANNO NU: RELEVANT, OPRECHT EN KLANTGERICHT ZIJN Lange tijd werd gedacht: Als ik maar vaak genoeg vertel hoe fantastisch mijn product is, dan overtuig ik

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Datum: 3 maart 2011 Dossiernr: 2011/00115 Uitspraak: Aanbeveling Product / dienst:

Datum: 3 maart 2011 Dossiernr: 2011/00115 Uitspraak: Aanbeveling Product / dienst: Datum: 3 maart 2011 Dossiernr: 2011/00115 Uitspraak: Aanbeveling Product / dienst: (Tele) communicatie technologie Motivatie: Misl. Voornaamste kenmerken product Medium: Audiovisuele Mediadiensten De bestreden

Nadere informatie

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Eerste druk, februari 2012 2012 P. Edgar isbn: 978-90-484-2303-3 nur: 402 Uitgever:

Nadere informatie

IK BEN GEEN DOELGROEP

IK BEN GEEN DOELGROEP Het Artikel IK BEN GEEN DOELGROEP Doelgroepen en individualisering Door: Jan Heij 481248 29 november 2012 Voor: Arthur Bennis en Job Vogel Hogeschool Arnhem en Nijmegen DMEC ODC-DT Inleiding De presentatie

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed dem s Jaargang 8 Mei ISSN 69-47 Een uitgave van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut Bulletin over Bevolking en Samenleving inhoud Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

2013-2014. Beleidsplan. Festivals Tegen Dierenleed. Versie 1.1 Jasper Coolen. Festivals Tegen Dierenleed

2013-2014. Beleidsplan. Festivals Tegen Dierenleed. Versie 1.1 Jasper Coolen. Festivals Tegen Dierenleed 2013-2014 Beleidsplan Festivals Tegen Dierenleed Versie 1.1 Jasper Coolen Festivals Tegen Dierenleed 4/27/2013 Inhoud 1. Voorwoord ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Marian Spier. Docent Interna,onal coördinator SBC Afstudeerbegeleider

Marian Spier. Docent Interna,onal coördinator SBC Afstudeerbegeleider Goedemorgen Marian Spier Docent Interna,onal coördinator SBC Afstudeerbegeleider Studie Communica,e en designmanagement Didac,ek, pedagogiek Organisa,epsychologie Werk Communica,e adviseur Manager interac,ve

Nadere informatie

Lesbrief 6: Trends en ontwikkelingen

Lesbrief 6: Trends en ontwikkelingen Lesbrief 6: Trends en ontwikkelingen Iedere dag worden er nieuwe ontdekkingen gedaan en veranderen de gewoonten van mensen. Trends en ontwikkelingen vind je dan ook in ieder werkgebied terug. Ook in de

Nadere informatie

De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel

De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel prof.dr. Hans Strikwerda Met reviews door: prof. dr. Arnoud Boot mr. drs. Atzo Nicolaï drs. Michiel Muller prof. dr. Eric Claassen dr. René Kuijten prof. dr.

Nadere informatie

Strategisch Communicatie Beleidsplan

Strategisch Communicatie Beleidsplan Strategisch Communicatie Beleidsplan Op weg naar moderne, actieve en open communicatie met onze inwoners gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Communicatie Afdeling Bestuurszaken Visie op communicatie: De gemeente

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. Nederlands Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 13.30-16.30 uur tevens oud programma Nederlands Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 21 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor

Nadere informatie

Informatie voor ouders

Informatie voor ouders Weerbaarheid Informatie voor ouders Het Centrum voor Jeugd en Gezin ondersteunt met deskundig advies, tips en begeleiding. Een centraal punt voor al je vragen over opvoeden en opgroeien, dat is handig!

Nadere informatie

Inleiding CUSTOMER TOUCH MODEL. Is het mogelijk klanten zo goed te kennen dat je kunt voorspellen wat ze gaan kopen voordat ze dat zelf weten?

Inleiding CUSTOMER TOUCH MODEL. Is het mogelijk klanten zo goed te kennen dat je kunt voorspellen wat ze gaan kopen voordat ze dat zelf weten? Inleiding Is het mogelijk klanten zo goed te kennen dat je kunt voorspellen wat ze gaan kopen voordat ze dat zelf weten? Er zijn geruchten dat Amazon een dergelijke gedetailleerde kennis van haar klanten

Nadere informatie

Saxionstudent.nl Blok1

Saxionstudent.nl Blok1 Samenvatting eindopdracht Trends en ontwikkelingen op consumentenniveau Macro In dit eind rapport hebben we de navigatiesystemen markt in kaart gebracht. In de macro, meso en micro omgevingen hebben we

Nadere informatie

4 generaties in 1 organisatie

4 generaties in 1 organisatie Publicatiedatum 06-05-2009 Titel Subtitel Auteur(s) Het Spel der Generaties in Organisaties De match tussen Organisatie X en Generatie Y Fritz Korten & Thomas Verhiel 4 generaties in 1 organisatie Het

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Losbandig netwerken. Zakelijk netwerken voor zzp ers

Losbandig netwerken. Zakelijk netwerken voor zzp ers Losbandig netwerken Zakelijk netwerken voor zzp ers Eerste druk, juli 2012 2012 Mariska van Vondelen Uitgave in eigen beheer www.mariska-van-vondelen.nl Fotografie omslag: Mariska van Vondelen Fotografie

Nadere informatie

Vrouwen doen boodschappen, mannen aankopen Gezinspraak tijdens aankoopprocessen in families, maar rolpatronen traditioneel

Vrouwen doen boodschappen, mannen aankopen Gezinspraak tijdens aankoopprocessen in families, maar rolpatronen traditioneel Vrouwen doen boodschappen, mannen aankopen Gezinspraak tijdens aankoopprocessen in families, maar rolpatronen traditioneel Over gezinsaankopen wordt veel overleg gevoerd binnen families. Alle gezinsleden

Nadere informatie

Rapportage. Keurmerk Klantgericht Verzekeren

Rapportage. Keurmerk Klantgericht Verzekeren Rapportage Keurmerk Klantgericht Verzekeren In opdracht van: Stichting toetsing verzekeraars Datum: 27 januari 2015 Projectnummer: 2014026 Auteurs: Marit Koelman & John Ruiter Index Achtergrond van het

Nadere informatie

Terugkoppeling resultaten peiling levensstijl

Terugkoppeling resultaten peiling levensstijl Terugkoppeling resultaten peiling levensstijl Peiling EnschedePanel december 2009 30 maart 2010 In december 2009 hebben alle panelleden een vragenlijst ontvangen over levenswaarden/levensinstelling. In

Nadere informatie

Op weg naar mijn PLEK

Op weg naar mijn PLEK Op weg naar mijn PLEK Eerste druk, juni 2012 2012 Edward Tuheteru isbn: 978-90-484-2457-3 nur: 728 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

Bijlage 1 Zelfassessment

Bijlage 1 Zelfassessment Bijlage 1 Zelfassessment DEEL 1 Algemeen Altijd Vaak soms Bijna nooit niet Ik hou ervan om in kleine groepjes te werken 4 5 3 2 1 Ik zou het leuk vinden om met studenten en 5 4 3 2 1 docenten te werken

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

De economische kracht van de ondernemende vrouw

De economische kracht van de ondernemende vrouw De economische kracht van de ondernemende vrouw drs. Monique Brummans drs. Nicolette Loonen dr. Ingrid Verheul drs. Josette Dijkhuizen dr. Caroline Essers dr. Ilse Matser dr. Chantal Remery Michiel de

Nadere informatie

NIEUWE ONTDEKKINGEN IN DE NEUROLOGIE BEWIJZEN WAT PSYCHOLOGEN ALLANG WETEN

NIEUWE ONTDEKKINGEN IN DE NEUROLOGIE BEWIJZEN WAT PSYCHOLOGEN ALLANG WETEN NIEUWE ONTDEKKINGEN IN DE NEUROLOGIE BEWIJZEN WAT PSYCHOLOGEN ALLANG WETEN FRISSE IDEEËN VOOR ADVIES- EN VERKOOPGESPREKKEN VAN ICT SPECIALISTEN We are not thinking-machines, we are feeling-machines that

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg Zorg om de zorg Menselijke maat in de gezondheidszorg Prof.dr. Chris Gastmans Prof.dr. Gerrit Glas Prof.dr. Annelies van Heijst Prof.dr. Eduard Kimman sj Dr. Carlo Leget Prof.dr. Ruud ter Meulen (red.)

Nadere informatie

Mediaopvoeding. workshop 2015. Mediaopvoeding

Mediaopvoeding. workshop 2015. Mediaopvoeding Mediaopvoeding workshop 2015 Mediaopvoeding Contents Wat is mediaopvoeding?... 2 De jeugd van tegenwoordig... 3 Kinderen overzien niet alle gevaren van de media... 3 Opvoedingsstijlen... 4 Opvoedingscompetenties...

Nadere informatie

Jong en oud door dezelfde trend gegrepen. Siegwart Lindenberg en René Veenstra

Jong en oud door dezelfde trend gegrepen. Siegwart Lindenberg en René Veenstra Jong en oud door dezelfde trend gegrepen Siegwart Lindenberg en René Veenstra Jongeren jagen steeds meer materiële genoegens na zonder dat ouders ingrijpen. Om de lieve vrede in huis te bewaren, zwichten

Nadere informatie

STRATEGIEONTWIKKELING

STRATEGIEONTWIKKELING STRATEGIEONTWIKKELING drs. P.W. Stolze 1 SITUATIE Strategie geeft in het algemeen richting aan een organisatie of organisatie-eenheid in haar omgeving (wat gaan we doen) en vormt een richtsnoer voor de

Nadere informatie

ONDERZOEK ONLINE INFLUENCERS

ONDERZOEK ONLINE INFLUENCERS ONDERZOEK ONLINE INFLUENCERS 2 Voorwoord Marketeers worden zich er steeds meer van bewust wat de invloed is van social media op de (online) reputatie van hun bedrijf. Mede daarom zetten zij ook steeds

Nadere informatie

ontspanning en iets presteren

ontspanning en iets presteren ontspanning en iets presteren motieven en ambities van amateurkunstbeoefenaars Henk Vinken en Teunis IJdens Ontspanning, doelgericht leren, gezellig tijdverdrijf met anderen en de ambitie om een kunstzinnige

Nadere informatie

tips voor zorgverleners 1. geef speciale aandacht aan oudere kinderen in het kinderziekenhuis tips voor jongeren

tips voor zorgverleners 1. geef speciale aandacht aan oudere kinderen in het kinderziekenhuis tips voor jongeren tips en verbeterpunten tips en verbeterpunten tips e Uit het onderzoek Op Eigen Benen Verder zijn een aantal duidelijke aanbevelingen naar voren gekomen. De meeste kunnen vertaald worden naar verbeterpunten

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323

Plan van Aanpak. Campagneproject. Slow Food Rijnzoet. Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Campagneproject 2014 Slow Food Rijnzoet Lili Ujvari 488236 Sean Nauta 472323 Inhoudsopgave Inleiding 3 Probleemstelling 4 Probleemoriëntatie 4 Probleemdefinitie 4 Doelstelling 5 Hoofdvraag 5 Deelvragen

Nadere informatie

DIT IS EEN UITGAVE VAN

DIT IS EEN UITGAVE VAN Colofon DIT IS EEN UITGAVE VAN Stichting Maatschappij en Onderneming Lange Voorhout 92 2514 EJ Den Haag Telefoon: +31(0)70 3528 528 Email: contact@smo.nl Redactie: Simone Langeweg Tekst- en Communicatieadvies

Nadere informatie

Positionering, identiteit en imago

Positionering, identiteit en imago WHITE PAPER Positionering, identiteit en imago Ontwerppartners bv Mauritsstraat 12 4811 EP Breda 076 522 80 66 www.ontwerppartners.nl Inleiding Dagelijks zijn wij met onze klanten in gesprek over branding

Nadere informatie

Intern accountant. Denkkracht: 3. Analytisch vermogen

Intern accountant. Denkkracht: 3. Analytisch vermogen Denkkracht: 3. Analytisch vermogen Definitie: Begrijpt een situatie door die op te delen in kleinere delen of de gevolgen ervan vast te stellen. Dit houdt in dat er verschillende onderdelen of aspecten

Nadere informatie

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf Artikelen Een terugblik op het ouderlijk gezin Arie de Graaf Driekwart van de kinderen die in de jaren zeventig zijn geboren, is opgegroeid bij twee ouders. Een op de zeven heeft een scheiding van de ouders

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING

ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING ONDERZOEKSRAPPORT CONTENT MARKETING EEN ONDERZOEK NAAR DE BEHOEFTE VAN HET MKB IN REGIO TWENTE AAN HET TOEPASSEN VAN CONTENT MARKETING VOORWOORD Content marketing is uitgegroeid tot één van de meest populaire

Nadere informatie

ONZE INSPIRATIESESSIES EN WORKSHOPS

ONZE INSPIRATIESESSIES EN WORKSHOPS JONGEREN BEGRIJPEN, MOTIVEREN & UITDAGEN ONZE INSPIRATIESESSIES EN WORKSHOPS Hoe denken jongeren? Hoe kun je ze motiveren? Hoe help je ze hun talenten te ontdekken? Met onze inspiratiesessies en workshops

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

WERVINGSCIRKEL. De juiste persoon op de juiste plaats

WERVINGSCIRKEL. De juiste persoon op de juiste plaats WERVINGSCIRKEL De juiste persoon op de juiste plaats Werving gaat om het aantrekken van vrijwilligers die passen bij de organisatie en bij de taken die ze gaan uitvoeren. Kort samengevat: de juiste persoon

Nadere informatie

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN Bijzondere procesdoelen 1.1. Groei naar volwassenheid 1.2. Zelfstandig denken 1.3. Zelfstandig handelen 1.4. Postconventionele instelling 1.1 Groei

Nadere informatie

Betere samenleving vraagt om andere opvoeding

Betere samenleving vraagt om andere opvoeding bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 F +31 (0)20 589 83 00 W www.motivaction.nl Betere samenleving vraagt om

Nadere informatie

7 Gouden Tips. voor omgang met kinderen van nu

7 Gouden Tips. voor omgang met kinderen van nu 7 Gouden Tips voor omgang met kinderen van nu Inhoud Voorwoord Verlangen naar rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid Tip 1 Behandel me gelijkwaardig Tip 2 Regels maken we samen Verlangen naar vrijheid en

Nadere informatie

Sport en mbo. MBO Raad 8 juni 2012

Sport en mbo. MBO Raad 8 juni 2012 Sport en mbo MBO Raad 8 juni 2012 Probleemstelling Jongeren bewegen te weinig en zijn daarnaast ook moeilijk in beweging te krijgen Doelstelling Hoe kan je het sportaanbod (beter) laten aansluiten bij

Nadere informatie

Inhoud. 2 Ondernemen in een veranderende wereld. 4 Inzicht in jezelf en de ander

Inhoud. 2 Ondernemen in een veranderende wereld. 4 Inzicht in jezelf en de ander Inhoud 1 Inleiding 2 Ondernemen in een veranderende wereld 1 Veranderende tijden 3 2 Waarom zingeving in werk steeds belangrijker wordt! 3 3 Mens en wereld als energetisch geheel van nature in beweging

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg Colofon Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Irene Houtman & Ernest de Vroome (TNO) In het kort: Onderzoek naar de ontwikkeling van burn-outklachten en verzuim door psychosociale

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL

Examenopgaven VMBO-GL en TL Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID CSE GL EN TL NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID VBO-MAVO-D Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie