De verschuiving van taken richting gemeenten is slechts een tussenstap. Partijen in de samenleving

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De verschuiving van taken richting gemeenten is slechts een tussenstap. Partijen in de samenleving"

Transcriptie

1 D W A R S k i j k e n Jaargang 2 Aflevering 3 Achtergronden, opinies en verhalen over en uit het sociaal domein 23 januari 2015 Fris denken & dwars kijken De eigen kracht van mensen en hun organisaties versterken, energie mobiliseren en een gezamenlijke focus ontwikkelen, dat is de missie en kwaliteit van Vondel & Nassau. Samen werkend met u pakken onze medewerkers organisatie- en samenlevingsvraagstukken resultaatgerichte op en aan. Hebt u collega's die Het Decor - Verruim(t) de horizon ook willen ontvangen? Mail dan even uw mailadres naar Wilt u Het Decor niet meer ontvangen dan is een berichtje naar hetzelfde mailadres voldoende. Trends in 2015: Steunkous is de nieuwe stoeptegel Bron: Binnenlands Bestuur Twee hoogleraren kijken in hun glazen bol om te zien wat 2015 gaat brengen. Douwe Jan Elzinga (Rijksuniversiteit Groningen) voorziet een sterkere positie van de wethouder, Marcel Boogers (Universiteit Twente) een prominentere rol van de burger. De verschuiving van taken richting gemeenten is slechts een tussenstap. Partijen in de samenleving gaan op termijn steeds meer overheidstaken voor hun rekening nemen. De rol van gemeenteraden verandert dan in die van normsteller. Als ze zich tenminste niet laten mangelen, aldus Marcel Boogers, hoogleraar innovatie en regionaal bestuur aan de Universiteit Twente en senior adviseur bij BMC. Adviesraden De focus bij gemeenten wordt momenteel heel erg verlegd van het fysieke domein naar het sociale. Dat laatste domein wordt door de drie decentralisaties op het gebied van jeugd, werk en zorg steeds belangrijker, het fysieke minder belangrijk omdat er minder wordt gebouwd. De bedoeling is echter dat steeds meer samenlevingspartners de taken of een deel ervan gaan overnemen. Als het echt wat wordt, wordt er steeds minder van de overheid. De mate waarin dat een succes wordt, is echter nog de vraag, aldus Boogers. Die volgende transitie vraagt wel om een democratische legitimering. Boogers voorziet het instellen en optuigen van adviesraden- nieuwestijl, naar het voorbeeld van de wmo-adviesraden. Dat kan op meer terreinen, bijvoorbeeld op dat van de jeugdzorg. Maar dan moet er wel worden gekeken naar de samenstelling en het mandaat van die adviesraden. Super ingewikkeld hoe je die democratische legitimering borgt. Maar het moet, omdat je op het terrein van de zorg akelig dicht op de burger en zijn individuele vrijheid komt te zitten, zegt hij. Dreigend gevaar Gevaar voor de gemeenten en de gemeenteraden is volgens Boogers dat ze door de recente ontwikkelingen worden gemangeld. Steeds meer belangrijke beslissingen op het gebied van arbeidsmarkbeleid, zorgtaken en het ruimtelijk en economisch beleid worden in a-politiek, regionaal verband genomen. Aan de andere kant worden veel beslissingen op sublokaal-niveau genomen; in de wijken en buurten, in de sociale wijkteams. Hij ziet de rol van gemeenteraden vooral als een normstellende: meer op hoofdlijnen, minder op inhoud. Ze zouden de verbindende schakel kunnen zijn. Maar als ze niet uitkijken, worden ze links en rechts voorbij gestoken. Dat gemeenten daarmee net zo onzichtbaar worden als de provincies verwacht hij niet, omdat de beslissingen in het sociaal domein over mensen gaan. Als daar iets misgaat, zullen burgers toch iemand ter verantwoording willen roepen. Het zorgstelsel is dan wel gedepolitiseerd, de zorg zelf is politiek geworden. Dat gaat in raadscommissies besproken worden. De steunkous wordt de stoeptegel van vroeger. Jaargang 2 aflevering 3 pagina 1

2 Geniale communicatie is tegelijkertijd eerlijk en vriendelijk Waarom stoten wij ons hoofd zo vaak aan deze open deur? Door Peter Paul J. Doodkorte De communicatie tussen hulpverlener en patiënt is een essentieel onderdeel van goede zorg. Bij veel gezondheidsproblemen is een gesprek voldoende om de juiste diagnose te stellen, maar ook noodzakelijk om de vraag achter de vraag te achterhalen. Het resultaat van medische behandelingen wordt beïnvloed door de wijze waarop artsen met patiënten praten of niet! Goede communicatie is ook van belang om een vertrouwensrelatie op te bouwen. Vertrouwen is een kernbegrip in de gezondheidszorg. Patiënten hebben als belangrijkste prioriteit dat de arts hen serieus neemt, open is en goed luistert. Goede communicatie is dus een krachtig instrument, als het ook als zodanig wordt gebruikt. Communicatie draait om een goede afstemming tussen zender en ontvanger. Denk maar eens aan een radio, als deze niet op de juiste frequentie staat afgestemd, komt de boodschap niet over. Er is een ruis in de lijn. Zo is het ook (onbewust) met gesprekken. Communicatie is juist daarom een ingewikkeld proces. Eenvoudig gezegd is communicatie het overbrengen van een boodschap. Bij goede communicatie doen mensen hun best om én om goed te begrijpen wat de ander duidelijk wil maken én om hun eigen boodschap helder over te brengen. Communicatie is dus tweerichtingsverkeer. Het enige moment waarop je echt communicatie hebt is als twee mensen de taal even goed of even slecht spreken. Dat mocht ik deze week op meerdere momenten (weer) ervaren. Bij de radio- en tv-debatten over Charlie Hebdo, bij een gesprek met een curator over de berichtgeving rond een faillissement en bij een privébezoek aan mijn huisarts en vervolgens een cardioloog. Veel communicatie in die gesprekken bestond uit het uitwisselen van woorden, maar elkaar (willen) begrijpen? Met uitzondering van het gesprek met mijn eigen huisarts, dacht ik in of bij die gesprekken regelmatig: Eigenlijk praten we alleen tegen onszelf. En soms praten wij luid genoeg zodat anderen ons kunnen horen. Maar luisteren naar elkaar? Behalve dus mijn huisarts. Die de kracht van het (goed) gevoerde gesprek (aandacht, luisteren en willen begrijpen) samenvatte in een duidelijke conclusie: Op basis van wat ύ mij gezegd heeft, moet ík in actie komen. En dat deed hij. Mede daardoor kreeg het daarop volgende contact met mijn cardioloog het gewenste effect. Ondanks een slechte voorbereiding van zijn kant, die zich kenmerkte door half werk en niet weten waarover gesproken werd. Door vragen stellen, vragen stellen en nog eens vragen stellen. Wat bedoelt u precies met... en door af en toe te herhalen wat de ander zei: dus als ik het samenvat..., als ik het goed begrijp... leerden wij met horten en stoten elkaar te begrijpen en de informatie een juist plekje te geven. Uiteindelijk leidend tot de zorg die nodig bleek. Goede communicatie draait dus om de kracht van aandacht. Aandacht voor elkaar helpt om elkaar echt te verstaan. Want communicatie is pas optimaal wanneer we communiceren vanuit verbinding. En dat blijkt steeds weer gemakkelijker gezegd dan gedaan. Om vanuit verbinding te kunnen communiceren is het nodig dat je gedachten, gevoel en fysieke reacties opmerkt en dat ze helder zijn. Juist daarom was ik (ook) deze week zo gecharmeerd van een aantal video's met praktijkscènes over hoe je goed communiceert met cliënten. De serie video's 'Goed in Gesprek, praktijkscènes' (zie voor de volledige serie: https:// peterpauldoodkorte.wordpress.com/2015/01/13/goed-in-gesprek-sta-jij -open-voor-de-ander/ is door Vilans voor 'In voor zorg!' ontwikkeld voor het e-learningprogramma 'Goed in Gesprek'. De video's tonen gesprekken in verschillende situaties tussen: zorgprofessional en cliënt, zorgprofessional en familie van de cliënt, en zorgprofessionals onderling. De films maken duidelijk dat een dialoog aangaan binnen een zorgrelatie bewuste aandacht vereist. Naar aanleiding van de aandacht die ik aan deze video s besteedde was er communicatieadviseur die opmerkte: Ik vind het wel een beetje een open deur. In de zorg heb je voortdurend contact. Dat lijkt mij wel. Een hand vasthouden, een gesprek, of samen actief zijn. Ja, dat zal niemand ontkennen. En nu krijgen we gratis een cursus hoe we een gesprek moeten voeren? Mijn antwoord? Het klinkt als een open deur, maar het is er wel een die gemakkelijk over het hoofd wordt gezien. Het zal niet zo bedoeld zijn, maar wij stoten ons hoofd (te) vaak aan deze zogenaamde open deur. Velen kunnen goed betogen, maar weinigen kunnen een goed gesprek voeren. Artsen, onderwijzers, advocaten en dienstverleners praten veel met hun cliënten. Om uitleg te geven, informatie te vergaren, afspraken te maken, en feiten te controleren. Dat vraagt (sociale) interactie. En daar zijn wij de professionals ons niet altijd bewust van. We hebben op alle niveaus de gewoonte om iemands gespreksbijdrage te interpreteren in termen van wat hij of zij bedoelt. Dat suggereert dat we altijd kunnen achterhalen wat de bedoelingen van de spreker zijn. Dat is niet zo. We horen woorden, zien blikken, gebaren en gezichtsuitdrukkingen, maar we hebben geen toegang tot de bedoelingen interpretaties van de ander. Dat is de les die ik tijdens een mijn reis in de zorg deze week keer op keer opnieuw leerde. Want wat wordt er, ondanks ongetwijfeld alle goede bedoelingen, slecht gecommuniceerd in (en over) de zorg. Dat slecht of niet communiceren de samenwerking en het resultaat niet ten goede komt lijkt me duidelijk. Ook draagt het niet bij aan efficiënt werken en doelmatige zorg. Wat dit doet met de klantbeleving en hoe dit het welbevinden of zelfs het herstel van de patiënt beïnvloedt laat zich raden. Bovendien zag en ervoer ik tijdens mijn zelf welk effect het heeft op het werkplezier en de motivatie van alle betrokken partijen. Communicatie raakt alle aspecten van de bedrijfsvoering in de zorg en dus is daar nog veel winst te behalen. Niet met of door nog meer regels, protocollen of andere (met name op wantrouwen gebaseerde) maatregelen. Laten we simpel beginnen. Met een flinke portie lef en zelfreflectie. Want niets lijkt gemakkelijker of vanzelfsprekende dan een goed gesprek. Toch schieten wij juist op dat gebied vaak tekort en ervaren we dat soms zelf ook. Veelal is een gesprek een event waarbij twee mensen tegen elkaar praten en naar zichzelf luisteren. Echt luisteren naar wat iemand te vertellen heeft, vraagt dat we onze aandacht vast kunnen houden, hoofd- van bijzaken weten te onderscheiden en gepast reageren op wat gezegd wordt. Een goed gesprek begint met goed luisteren. Het vereist inleving en het achterwege laten van vooroordelen. Dat vraagt concentratie in de verhouding tot anderen. Verder een grote mate van bescheidenheid voor de professional en (ook) een proactieve houding bij de patiënt. De bereidheid tot het delen van verantwoordelijkheid betreft immers alle partijen in de zorg! Weinigen van ons kennen of beheersen dat geheim. Terwijl het zo nuttig is in de omgang. Maak er daarom een gewoonte van zorgvuldig te luisteren naar wat anderen vertellen en kruip, voor zover mogelijk, in de geest van de ander. Wanneer zo het luisteren om te reageren, overgaat in luisteren om te begrijpen, ontstaat er écht contact. Het is een kwestie van horen, begrijpen en reageren. Jaargang 2 aflevering 3 pagina 2

3 Waarom niet naar burgers luisteren? Bron: Z+W Particpatie: de tevredenheid van de burger groeit en het werk van de ambtenaar wordt goedkoper en leuker. Maar toch... Waarom luisteren gemeenten niet naar de burgers? "Dat is een goede vraag. Want als het boek van Rob Janssen en Paulus Blom iets aantoont is dat zij daar veel baat bij zouden kunnen ondervinden. De (schaarse) successen van de directe democratie in Nederland (en de voorbeelden van elders uit Europa) tonen aan dat een goed luisterende en goed communicerende overheid heel veel positieve energie kunnen losmaken bij burgers en bedrijven, en heel veel irritatie kunnen voorkomen. Rechtstreeks betrokkenen en direct belanghebbenden zijn vaak ter zake kundig en oprecht gemotiveerd hun kennis beschikbaar te stellen om positieve veranderingen mogelijk te maken" Met deze woorden begint Alexander Rinnooy Kan zijn voorwoord van ons boek "Waarom gemeenten niet naar burgers luisteren?", dat binnenkort zal verschijnen. Zoals hij terecht opmerkt, vrijmaken van energie en voorkomen van irritatie zijn belangrijke winstpunten van een goed communicerende overheid. Ondanks het feit dat dit logisch klinkt gebeurt het nog altijd maar mondjesmaat. Terwijl praktijkcases op dit vlak ondubbelzinnig aantonen dat het inderdaad zo werkt. Sterker nog, onderzoek heeft duidelijke besparingen tot maar liefst 35% aangetoond. Evenals een duidelijke verhoging van arbeidsvreugde bij ambtenaren en imagoverbetering van de gemeente. Als we dit alles op een rij zetten, dan lijkt de vraag gerechtvaardigd: Waarom gebeurt het dan nog- niet massaal? De magische datum van 1 Januari 2015 is inmiddels verstreken. De gemeenten hebben een ruimere opdracht gekregen in het kader van decentralisatie. Tegelijkertijd worden subsidies teruggeschroefd en is er sprake van afslanking van de organisatie. De participatiesamenleving heeft zijn intrede gedaan. Onomkeerbaar. Het moge duidelijk zijn dat dit vraagt om een andere aanpak. De gemeente kan zich niet langer opstellen als directieve organisatie, maar zal in veel gevallen een faciliterende rol moeten spelen. Dat klinkt eenvoudig, maar de praktijk blijkt weerbarstig. Bestaande patronen zijn vertrouwd en moeilijk te veranderen. Jan Pieter Lokker, burgemeester in Noordwijk, verwoordde het als volgt: "De overheid moet de burger weer opzoeken. De politiek heeft zich te lang gedragen als een oester. De angst regeert. De wethouder is bang voor de raad, de raad is bang voor de burger. Dat is jammer: het moet anders. Want we moeten de kennis, kunde en creativiteit van de burger goed gaan benutten." Wie moet dat doen? In onze zoektocht, want dat was het, naar pareltjes in de praktijk, zijn we met grote regelmaat goede bedoelingen tegengekomen. Hardwerkende ambtenaren die graag een nieuwe stap willen zetten. Gedreven wethouders die het echt wel anders willen doen. Raadsleden die bruisen van de ideeen. In alle gesprekken die we gevoerd hebben ligt het duidelijk niet aan onwil van een persoon. Het lijkt eerder op een mammoettanker die van koers moet veranderen. Het is de kapitein die dat zal moeten doen. Tijdens de overhandiging van het ROB-advies aan minister Plassterk, verwoordde Jacques Wallage het als volgt: "het is Chef's Sache". De volgende vraag luidt natuurlijk: wie is eigenlijk de chef? De burgemeester is mogelijk een snel antwoord, maar hoe zit het met de rol van de secretaris? Of die van de directeur van een afdeling? Of de wethouder? Kortom, de organisatie bij een gemeente zit gecompliceerder in elkaar dan op een schip. Bovendien heeft men te maken met juridische consequenties. De huidige inrichting van de organisatie voorziet in het correct toepassen van de regels. Een overheid die er door regelgeving op toeziet dat gelijke behandeling plaatsvindt. Gelijke monniken, gelijke kappen. Maar de huidige tijd vraagt ook om maatwerk. Individuele aandacht. Burgers zijn mondiger en in een aantal gevallen beter geinformeerd dan ambtenaren. Kortom, de transitie moet gemaakt worden, maar dit moet niet leiden tot angst voor chaos of willekeur. Hoe dan wel? Cruciaal is het besef dat een faciliterende gemeente niet de eindverantwoordelijkheid uit handen geeft. Het gaat alleen om een andere manier om het proces vorm te geven. De gemeenten die bereid zijn om stappen te zetten en fouten te maken, zullen een voorbeeldfunctie krijgen. Zij houden eindverantwoordelijkheid maar zijn niet bang om de regie over het proces te delen. Zoals het advies van de raad voor openbaar bestuur luidt: "durf los te laten in vertrouwen" Het Decor - verruim(t) de horizon Nieuwe wet: eisen aan veiligheidsbeleid scholen Bron: Ministerie van OCW Scholen worden verplicht een sociaal veiligheidsbeleid te voeren, de sociale veiligheid goed te monitoren en één persoon te belasten met de aanpak van pesten. Dat staat in een wetsvoorstel dat op 20 januari naar de Tweede Kamer is gestuurd. Scholen moeten een sociaal veiligheidsbeleid voeren waarin de aanpak van pesten nadrukkelijk naar voren komt. Voor de monitoring van het effect van hun beleid moeten scholen een geschikt instrument gebruiken. De monitorgegevens moeten ze naar de Inspectie van het Onderwijs sturen. Dekker wil dat één persoon de antipestaanpak van de school coördineert en fungeert als aanspreekpunt voor leerlingen die gepest worden of over pesten willen praten. Ook ouders moeten daar terecht kunnen. In de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel benadrukt Dekker dat zijn doel is scholen een vergaande inspanningsverplichting op te leggen. Scholen kunnen niet waarborgen dat zich geen incidenten voordoen, schrijft hij, maar bij de beoordeling of ze zich voldoende inspannen, moeten ook de resultaten een rol spelen. Kind uitkeringsontvanger heeft later vaak uitkering Bron: CBS Kinderen die opgroeiden in een gezin dat van een uitkering moest rondkomen, hebben later bovengemiddeld vaak zelf ook een uitkering, ongeacht hun opleidingsniveau. Dat blijkt uit onderzoek. Het CBS deed onderzoek onder kinderen geboren in 1983, die in september 2012 dus 28 of 29 jaar oud waren. Van deze kinderen groeide iets meer dan de helft op in een situatie waarin beide ouders een baan hadden. In drie op de tien gezinnen was de vader werkzaam en had de moeder geen eigen inkomsten. Bij 16 procent van de kinderen ontvingen een of beide ouders een werkloosheids-, arbeidsongeschiktheids- of bijstandsuitkering. Kinderen van wie beide ouders werkten of van wie alleen de vader werkte en de moeder geen inkomen had, zijn het hoogst opgeleid en het vaakst werkzaam. Kinderen van twee werkende ouders zijn vaker hoogopgeleid. Van de volwassen zoons van wie beide ouders een uitkering hadden, is 35 procent laagopgeleid; bij de dochters is dat 31 procent. Jaargang 2 aflevering 3 pagina 3

4 Participeren vanuit verplichting TNS NIPO heeft aan de vooravond van de grote veranderingen in de zorg onderzoek gedaan naar de bereidheid van Nederlanders om te zorgen voor familie, vrienden en buurtbewoners. Welke zorgtaken is men bereid om op te pakken en verschilt de bereidheid om te helpen of te verzorgen tussen verschillende typen Nederlanders? Onderzoeker Job van den Berg legt uit. -INGEZONDEN STUK- 'Bij mij in de straat in Amsterdam West woont een vrouw op leeftijd. Voor haar was 2014 geen plezierig jaar: ze brak in februari haar heup en een aantal weken geleden is zij 's nacht met loeiende sirene naar het ziekenhuis gebracht. Een gewetensvraag: stel deze oudere dame wordt uit het ziekenhuis ontslagen, zou ik dan bereid zijn om voor haar boodschappen te doen of te helpen met haar medicatie?' Onderzoek In december heeft TNS NIPO een representatieve groep Nederlanders gevraagd naar de bereidheid van Nederlanders om te zorgen voor familie, vrienden en buurtbewoners. Welk type zorgtaken is men bereid om op te pakken en verschilt de bereidheid om te helpen of te verzorgen tussen verschillende typen Nederlanders? Uit het onderzoek blijkt dat: Nederlanders vooral bereid zijn om praktische zorgtaken op zich te nemen; veel minder tot intensievere zorgtaken Verruim het blikveld '79% van de bevolking is bereid en in staat om zorgtaken op zich te nemen. Nederlanders zijn vooral bereid om praktische zaken op zich te nemen zoals het regelen van vervoer of het doen van boodschappen (60% van de bevolking). De bereidheid voor intensieve verzorging en begeleiding zoals het helpen uit bed komen en psychische ondersteuning is veel lager (18%). Hoe verder een persoon van ons af staat, hoe kleiner de kans dat we zorgtaken willen oppakken. Nederlanders die niet kunnen rekenen op hun familie - doordat ze niet meer leven of elders wonen kunnen zo in de problemen komen. Als het gaat om zorgtaken die de thuiszorg en wijkverpleegkundigen uitvoeren, kan er zeker niet van uit worden gegaan dat burgers hun taken overnemen.' Nederlanders die zorgtaken opnemen doen dit vooral uit verplichting 'Een paradox in het onderzoek is dat degenen die het minst bereid zijn om zorgtaken op te pakken de meest uitgesproken positieve of negatieve mening hebben over de ontwikkeling naar een samenleving waarin mensen voor elkaar moeten zorgen. Nederlanders uit de lagere sociale klasse die weinig contact hebben met anderen zijn het meest sceptisch. Nederlanders in de hogere sociale klasse die weinig contact hebben met anderen zijn het meest enthousiast over de participatiesamenleving. Maar in het onderzoek zien we niet dat die groep enthousiastelingen ook meer wil doen. Houding zegt dus weinig over daadwerkelijk gedrag. De 79% van de bevolking die het meest participeert, doet dit meer vanuit 'verplichting' dan dat ze het eens zijn met het gevoerde beleid. Niet sociale klasse maar mate van sociaal contact bepaalt bereidheid om zorgtaken op te pakken Niet iedere Nederlander wil of kan participeren. Ongeacht de sociale klasse zijn Nederlanders die veel contact hebben met hun omgeving ook meer bereid om zorgtaken op zich te nemen zowel voor familie, vrienden als buurtbewoners. We kunnen twee typen burgers onderscheiden: ouders met jonge kinderen die in de Randstad wonen met een bovenmodaal inkomen en een voorkeur voor musea en theater. De tweede groep bereidwillige Nederlanders woont in kleinere tot middelgrote gemeenten met een benedenmodaal inkomen vaak met weinig vertrouwen in de politiek en woonachtig in een huurhuis of -flat. Veel initiatieven die juist participatie bevorderen, worden onder de noemer participatiemaatschappij de nek omgedraaid, stelt Evelien Het Decor - verruim(t) de horizon Tonkens. De hoogleraar Burgerschap aan de Universiteit voor Humanistiek wil dit niet veroordelen, maar liever proberen te begrijpen waarom dit gebeurt.lees hier meer >> Kunnen we de overige 20% van de Nederlanders stimuleren om te participeren? De groep burgers die welwillend zijn om zorgtaken op zich te nemen, beslaat ongeveer 80% van de bevolking. Maar hoe zit het met de overige 20 procent? Kunnen zij gestimuleerd worden om net als de andere 80% meer te doen? Het antwoord is: in beperkte mate. Uit het onderzoek blijkt 10% van de bevolking niet participeert, omdat ze op eigen behoeftes focust en geen tijd heeft. Deze groep zal ook niet snel zorgtaken op zich nemen. Zij zijn financieel in staat om hun 'zorgplicht' uit te besteden aan een private organisatie. Op die manier kopen zij hun zorgtaken letterlijk af. 'Bij de overige 10% liggen er andere en veel fundamentelere redenen ten grondslag voor het oppakken van zorgtaken voor familie, vrienden en/of buurtbewoners. Het betreft de groep Nederlanders die niet in staat is om zorgtaken op zich te nemen. Deze groep heeft vaak zelf problemen en heeft de steun van de overheid hard nodig. Verwacht van deze groep niet dat zij zorgtaken op zich kunnen nemen. Deze groep heeft vaak geen sociaal netwerk of familie woont ver van hen vandaan. Ze vinden zichzelf niet bekwaam om zorgtaken voor een ander op zich te nemen en hebben het te druk en/of zijn teveel energie kwijt aan eigen kwesties.' 'Ik weet inmiddels dat de oudere dame uit mijn straat tot deze laatste groep behoort. Enkele uren nadat ze met spoed naar het ziekenhuis was gebracht, is ze overleden. Niemand weet of ze familie of kennissen heeft. Haar begrafenis wordt door de gemeente geregeld. Ik vraag me af wie er voor haar zou zorgen als ze nog had geleefd.' Job van den Berg, Onderzoeker TNS NIPO Jaargang 2 aflevering 3 pagina 4

5 Anekdotes zijn humoristische voorvallen, vreemde gebeurtenissen of rake uitspraken, gevat in een pakkend verhaal. Een anekdote wordt vaak verteld als een stukje uit het echte leven, al blijft het meestal onduidelijk of een verhaal ook werkelijk heeft plaatsgevonden. Anekdotes hebben dan ook veel overeenkomsten met Broodje aap-verhalen. Fris & Dwars presenteert wekelijks een bekende of minder bekende anekdote over beroemdheden uit heden en verleden. Chinese eetgewoonten Prins Philip, de echtgenoot van de Britse koningin Elisabeth, beschikt over vele kwaliteiten, maar tact hoort daar zeker niet bij. Britse diplomaten hadden de grootste moeite om de betrekkingen tussen Groot Brittannie China weer te normaliseren, nadat de Engelse prins zich tegenover de Britse pers tijdens een staatsbezoek aan China had uitgelaten over de Chinese eetgewoonten. "Als het vier poten heeft en geen stoel is, als het twee vleugels heeft en geen vliegtuig is, als het zwemt maar geen duikboot is, dan eten ze het op." Prins Philip deed wel meer boeiende uitspraken in zijn carriere als 'echtgenoot van'. Zo liet de prins ooit weten nog steeds versteld te staan van de mogelijkheden van televisie. Toch zijn er maar twee dingen die je moet weten: hoe de afstandbediening werkt, en hoe je hem moet verstoppen." In een ander verhaal over prins Philip komt hij iemand tegen die de lompheid van de prins gemaal met gelijke munt terugbetaalt. Tijdens een staatsbezoek aan Brazilie sprak prins Philip een Braziliaanse admiraal. "Heb je dat allemaal gekregen door rondjes te varen op de Amazone" vroeg de prins terwijl hij naar de onderscheidingen op de borst van de admiraal wees. "Ja hoogheid", antwoordde de admiraal. "En niet door te trouwen." Uitval - Fleur Bourgonje Toeval en uitval Als de hoofdpersoon van Uitval, de nieuwe roman van Fleur Bourgonje, het Museumplein oversteekt om in het café van het Concertgebouw te gaan ontbijten, wankelt ze plotseling, draait om haar as en zakt door haar rechterbeen. Deze uitval doet haar in een ziekenhuis belanden, waar een neuroloog haar onderzoekt. Ze krijgt een zak pillen die ze de rest van haar leven moet slikken. Maar de uitval bewerkstelligt vooral iets anders: De uitval had een herijking van mijn verwachtingen, zelfs van mijn leven veroorzaakt. Dat begint al als ze in een scannerbuis ligt en haar verbeeldingskracht moeiteloos een van claustrofobische angst en paniek doortrokken tocht door de St. Gotthardtunnel oproept. Toevallig leverde de hoofdpersoon enkele dagen eerder het manuscript in van haar nieuwe boek, met als onderwerp haar eigen leven. Thuis gaat ze opnieuw door het hele manuscript om te ontdekken dat er iets niet klopt: Ik had de halve waarheid weergegeven. Ze voorziet dit manuscript van commentaar, en alles is net even anders: de vernedering op de lagere school (als jaloerse klasgenoten haar krullenkoppie vastbinden aan prikkeldraad), de liefdes, de vele buitenlanden, het gevaar, het doodsbed van de ouders. Er was iets aan het schuiven geraakt. Er was een barst in de vanzelfsprekendheid gekomen. Dát is wat ziekte doet met een mens: het levensverhaal krijgt een andere invalshoek waarbij ziekte aan een reeks gebeurtenissen samenhang, een begin en een voorlopig einde verschaft. Het levensverhaal als plot, met het gebruikelijke onthullen en verhullen, en uiteenlopend van toeval tot uitval. Uitval, Fleur Bourgonje, De Geus, 187 blz. Iedereen kan schilderen Ontwricht gezin In haar debuut Iedereen kan schilderen zet Emma Curvers een prachtig drama neer over een ontwricht gezin waarin vader Hans volledig domineert. Door de jaren heen heeft hij vele psychiatrische onderzoeken ondergaan, maar een eenduidige diagnose is er niet gekomen. Zijn 20-jarige dochter Iris, inmiddels uit huis, probeert met hulp van een psycholoog en haar zus het verleden te doorgronden. Ze herinnert zich vooral haar vaders onvoorspelbare buien, haar eigen angst, de beklemmende relatie met haar moeder en de strakke orde die steeds heerste. Hans heeft last van extreme woedeuitbarstingen, koopzucht, hypochondrie, en bovenal, psychotische aanvallen. Zo spuit hij bijvoorbeeld het hele huis vol gif, in een poging de marters die hij op zolder hoort trippelen, buiten te sluiten. Er lijkt een continu misverstand tussen Hans en de buitenwereld te bestaan. Op een dag heeft hij zichzelf ervan overtuigd dat hij niet lang meer te leven heeft: het rode plekje op zijn neusvleugel is een kwaadaardig gezwel. Zijn laatste wens gaat in vervulling, als hij met zijn hele gezin afreist naar Mauritius. Maar na een paar dagen op het eiland blijkt voor zijn vrouw en dochters de grens volkomen bereikt, waarna ze gezamenlijk een moedig besluit nemen. Met haar nuchtere en grappige schrijfstijl laat Curvers zien hoe dit problematische gezin overleeft door afstand van elkaar te nemen. De vader van de schrijfster was gegriefd door uitspraken van zijn dochter, en probeerde via de rechter de publicatie van het boek tegen te houden, maar de rechter wees dat af. Iedereen kan schilderen, Emma Curvers, Atlas Contact, 207 blz. Jaargang 2 aflevering 3 pagina 5

6 Regels bijstand onwerkbaar Bron: BB i.s.m. De Monitor Regels voor de bijstand zijn onwerkbaar: dat blijkt uit een enquête van Binnenlands Bestuur in samenwerking met het actualiteitenprogramma De Monitor (KRO/NCRV) onder 473 ambtenaren werk en inkomen. Eén op de drie medewerkers van de sociale dienst vindt de nieuwe bijstandsregels te streng. In plaats van dat ze de uitkeringsgerechtigde helpen op de arbeidsmarkt, loopt volgens hen de bijstandscliënt eerder vast in het woud der regels. Belemmeringen Dat blijkt uit een enquête van Binnenlands Bestuur in samenwerking met het actualiteitenprogramma De Monitor (KRO/NCRV) onder 473 ambtenaren werk en inkomen. De oude Wet Werk en bijstand (wwb) was voor bijstandscliënten al dermate complex dat die het vinden van werk in de weg stond. Met name de laaggeletterdheid, de financiële problemen en de gebrekkige administratieve vaardigheden van (veel) cliënten vormen een belemmering. De fraudewet terugbetalen van het te veel ontvangen uitkeringsbedrag met daarbovenop een 100 procent boete geldt eveneens als een onevenredig zware belasting. Kledingeisen De invoering van de nieuwe Participatiewet per 1 januari maakt het er volgens de geënquêteerden 473 respondenten, waaronder beleids- en uitvoerende ambtenaren, afdelingshoofden en directeuren sociale dienst allerminst beter op. De handen gaan nog wel op elkaar voor de nieuwe maatregelen om bijstandscliënten te laten voldoen aan een taaltoets en aan kledingeisen bij sollicitaties. Maar de nieuwe eisen op het gebied van reistijd (maximaal 3 uur reizen voor het werk) en de verhuisplicht zijn volgens het overgrote merendeel van de ambtenaren weinig tot zeer weinig behulpzaam om uitkeringsgerechtigden te laten terugkeren naar de arbeidsmarkt. Nieuw sanctieregime Ook het nieuwe sanctieregime het opleggen van een korting op de uitkering van één tot drie maanden bij het niet nakomen van verplichtingen stuit bijna de helft van alle respondenten tegen de borst. Het is overigens mogelijk dat verantwoordelijk minister Asscher nog met een versoepeling komt. Van de ambtenaren op de werkvloer staat één op de drie niet achter de nieuwe wwbmaatregelen. Bij de beleidsmedewerkers van de sociale dienst ligt dat percentage zelfs nog iets hoger. Andere kant opkijken Het wordt volgens de meeste respondenten als gevolg van de nieuwe bijstandsregels voor sociale diensten steeds moeilijker om rekening te houden met de persoonlijke situatie van uitkeringsgerechtigden. Ruim één op de drie respondenten de directeuren niet uitgezonderd verwacht dat de strengere regels ertoe zullen leiden dat ze vaker de andere kant zullen opkijken, of met andere woorden dat ze tot ambtelijke ongehoorzaamheid leiden. Ze leggen bijvoorbeeld geen sanctie op als cliënten zonder opzet fraude hebben gepleegd. De regels zijn volgens de meeste ambtenaren zo ingewikkeld geworden dat goedwillende mensen eerder onbewust frauderen. Die mensen een boete opleggen, vindt liefst 80 procent van de ambtenaren onterecht. Wanhoop De meeste ambtenaren kunnen zich goed voorstellen dat de nieuwe maatregelen uitkeringsgerechtigden tot wanhoop drijven. Nu al ziet gemiddeld 40 procent van de ambtenaren op de werkvloer dat de strengere aanpak leidt tot meer agressie. Nog meer ambtenaren twee op de drie voorzien dat het strengere regime een verdere toename van agressie tegen medewerkers van de sociale dienst tot gevolg zal hebben. Alleen directeuren en afdelingshoofden zien het blijkens de enquête op dit vlak iets minder somber in dan de uitvoerende ambtenaren en de beleidsmedewerkers. De meeste ambtenaren vrezen dat de maatregelen uitkeringsgerechtigden tot wanhoop drijven. Meer agressie Nu al ziet gemiddeld 40 procent van de ambtenaren op de werkvloer dat de strengere aanpak leidt tot meer agressie. Nog meer ambtenaren twee op de drie voorzien dat het strengere regime een verdere toename van agressie tegen medewerkers van de sociale dienst tot gevolg zal hebben. Alleen directeuren en afdelingshoofden zien het blijkens de enquête op dit vlak iets minder somber in dan de uitvoerende ambtenaren en de beleidsmedewerkers. Jaargang 2 aflevering 3 pagina 6

7 Als professional vraag je niet: Ben je homo? Bron: Movisie De acceptatie van lesbo s, homojongeren en transgenders is veel beter geworden sinds Toch blijkt de groep homojongeren fors meer problemen te hebben dan hetero s. 'Hulpverleners zien vaak niet welke problemen achter deze jongere schuilen', zegt Movisie-adviseur Juul van Hoof. Professionals die met jongeren werken, komen ook vaak homojongeren tegen, al herkennen ze die niet altijd. Toch hebben die professionals de taak deze jongeren te erkennen en hen te ondersteunen in hun eigen acceptatieproces. Dat zegt Movisie-adviseur Juul van Hoof naar aanleiding van de SCP-rapport: "Seksuele Oriëntatie en Jongeren". Daaruit blijkt dat de acceptatie van homoseksualiteit onder jongeren door de omgeving is toegenomen, maar dat de problemen van lesbische-, homo- en biseksuele jongeren (LHB) zelf best groot zijn. Het aantal zelfmoorden onder homojongeren is bijvoorbeeld ruim vier keer zo hoog als onder heterojongeren. Van Hoof: 'Professionals moeten problemen onder LHBT-jongeren beter herkennen en weten welke vragen ze kunnen stellen.' SCP-rapport Het rapport van het Sociaal Cultureel Planbureau laat zien dat het percentage jongvolwassenen (16-25 jaar) dat negatief staat tegenoven LHBT-jongeren, behoorlijk is gedaald: van 18 procent in 2006 naar 6 procent nu. Tegenover transgenders staan meer jongeren negatief: 11 procent. Suïcide Alarmerend in het SCP-rapport is dat de groep LHB- jongeren (lesbische, homo- en biseksuele jongeren) wel 'fors meer problemen ervaren dan heterojongeren'. Zij hebben een minder goede relatie met hun ouders, spijbelen vaker, gebruiken meer middelen zoals sigaretten of drugs, en rapporteren meer psychische problemen en suïcidepogingen: 'Het percentage LHB-jongvolwassenen dat wel eens een suïcidepoging heeft gedaan ligt bijna vijf keer zo hoog: 9 procent versus 2 procent.' Handelingsverlegenheid Uit onderzoek van Movisie onder professionals in de jeugdhulpverlening blijkt dat beroepskrachten beter moeten signaleren en hun handelingsverlegenheid omlaag moet, willen ze problemen bij LHBT -jongeren beter kunnen begeleiden. 'Het gaat erom dat je signalen als pesten, overgewicht, middelengebruik en depressieve gevoelens goed in de gaten hebt', zegt Van Hoof. 'En dat je vervolgens open vragen stelt. Dus niet aan een meisje vraagt: "Heb je een vriendje?", maar: "Ben je verliefd op iemand?" Professionals moeten zich er van bewust zijn dat jongeren niet te koop lopen met hun homoseksuele of transgender-gevoelens. Ze gaan er pas over praten als ze zich veilig voelen.' Uit de kast Belangrijk is om een veilige omgeving te vormen voor LHBT-jongeren. Van Hoof: 'Vraag naar wat de jongere zelf wil en ga niet uit van persoonlijke aannames. Niet altijd willen jongeren direct uit de kast komen. Dus dan zeg je niet: "Als je uit de kast komt is het belangrijk dat je het aan je ouders vertelt". De jongere moet zich gehoord en gesteund voelen in zijn eigen gevoelens. Dat geeft zelfvertrouwen en helpt om de eigen problemen beter te hanteren.' Acceptatie Juul van Hoof begrijpt wel dat, ondanks de verbeterde acceptatie, homojongeren nog steeds grote emotionele problemen hebben. 'De acceptatie ligt genuanceerd, dat blijkt ook uit het SCP-rapport. Homoseksualiteit als gegeven accepteren is één ding, maar als hij in de klas zit, wordt het een ander verhaal. Jongeren geven aan dat ze het vies vinden als homoseksuelen zoenen. 25 Procent van de jongeren zegt zelfs zijn vriendschap te verbreken als iemand homo blijkt te zijn. Hoe dichterbij, hoe minder accepterend de omgeving, des te reëler de stress voor homojongeren wordt.' Opleiding Om professionals te ondersteunen de LHBT-groep beter te begeleiden en signalen van problemen te zien, is Movisie bezig met een digitaal trainings- en kennisplatform. Daarin komt lesmateriaal en casuïstiek voor specifieke situaties (bijvoorbeeld gespreksvoering) ter beschikking voor opleidingen in de zorg- en welzijnssector. Het Het Decor - verruim(t) de horizon doel is dat de beroepsopleidingen in het sociale domein competenties kunnen ontwikkelen waarin aandacht voor seksuele- en genderdiversiteit een vast onderdeel is. Van Hoof: 'De professional van later is de student van nu. Zij komen later de LHBT's als cliënten tegen in hun werk. Lees hier het rapport van het SCP: "Seksuele Oriëntatie en Jongeren" 'Verzekeraar te laat betrokken bij wijkteam' Bron: CZ Zorgverzekeraar CZ en de gemeenten van regio Parkstad hadden eerder moeten overleggen over de financiering van wijkverpleegkundigen, stelt een woordvoerder. Aanleiding is het bericht dat CZ maar beperkt wijkverpleegkundigen financiert. "Wat wij beperkt financieren is de signaleringsfunctie van wijkverpleegkundigen en niet de persoon van de wijkverpleegkundige zelf." CZ zou in twee van de acht Parkstad-gemeenten wijkverpleegkundigen financieren, aldus vakblad Zorgvisie. Volgens woordvoerder Rik van Druten van de zorgverzekeraar is onduidelijkheid ontstaan door gebrek aan communicatie tussen CZ en de betreffende gemeenten. "Dat ging fout, maar nu is de communicatie weer hervat en loopt alles naar behoren." Signaleren Volgens Druten is het niet zo dat CZ minder wijkverpleegkundigen inzet. "Landelijk is voor de financiering van wijkverpleegkundigen 3,2 miljard euro beschikbaar. Daarmee kunnen wij overal wijkverpleegkundigen inzetten. Waar we het hier over hebben is een potje met extra geld voor het signaleren van zorgbehoeften. De tijd die wijkverpleegkundigen gebruiken om bijvoorbeeld zorgmijders te bereiken, kan uit dit budget vergoed worden." Voor de financiering had VWS veertig miljoen vrijgemaakt voor heel Nederland. "Omdat dit niet genoeg is voor alle gemeenten hebben we in dit geval gekozen om het signaleren alleen in Heerlen en Kerkrade te vergoeden. Dit hadden we eerder en beter kunnen communiceren naar de andere Parkstad-gemeenten." Jaargang 2 aflevering 3 pagina 7

8 Leefzorgplan: de aanvraag voor zorg is meteen de beschikking Bron: Horst aan e Maas Inwoners uit Horst aan de Maas die een zorgvraag hebben, hoeven voortaan niet lang te wachten op de toewijzing. De gemeente ontwierp het Leefzorgplan, een document waarin tijdens of na het keukentafelgesprek de aanvraag én de gemaakte afspraken meteen worden vastgelegd. Na ondertekening geldt dit als beschikking. Formeel gezien is de hulpvraag die een cliënt stelt aan de keukentafel en die op papier komt te staan, de aanzet tot een plan van aanpak. Tot een daadwerkelijk beschikking en toewijzing van de hulp komt het pas, als het plan van aanpak is gecontroleerd door een derde en ondertekend door de cliënt. Eerst de aanvraag, dan de beschikking. Uitgaan van expertise consulenten Gemeente Horst aan de Maas koos voor een verkorte route. De hulpvraag en de gekozen oplossing die zorgconsulenten met cliënten aan de keukentafel bespreken, worden in het Leefzorgplan gedocumenteerd. Zodra een cliënt die afspraken heeft ondertekend, geldt dat document als de beschikking. Niet ingewikkelder doen dan nodig, vindt de gemeente. We gaan uit van de expertise van onze consulenten, licht Henri de Bekker toe, programmamanager Sociaal Domein. HBO-geschoold, getraind en gecoacht, aangenomen op basis van de kwaliteit zelfredzaamheid. Dan kun je goede beslissingen nemen die anderen wat ons betreft niet hoeven te controleren. Casuïstiekbespreking leidt tot voldoende corrigerend vermogen. Meer begrip, minder verwarring Horst aan de Maas voerde twee jaar geleden al de vraagverhelderingsgesprekken en Leefzorgplannen in. Met de nieuwe aanpak daalde het aantal bezwaren met zeker 80 procent. Dat kwam vooral door de nieuwe manier van vragen stellen, weet De Bekker. We gingen op zoek naar de vraag achter de vraag en kwamen zo tot oplossingen die inwoners zelf nog niet eens hadden bedacht. Beter, en vaak ook goedkoper. De Leefzorgplannen kregen toen overigens nog wel een aparte beschikking. Per 1 januari 2015 is Horst aan de Maas nog een stap verder gegaan. Nu geldt: de aanvraag is tevens de beschikking. Als je je documentatie vereenvoudigt en inwoners niet vermoeit met extra beschikkingen bovenop het plan dat ze ondertekend hebben, zorgt dat voor meer begrip en minder verwarring. Neem College en Raad mee Bang voor juridisch gedoe achteraf is Horst aan de Maas dan ook niet. De Bekker: Zorg er wel voor dat je het bestuurlijk goed afhecht. Het College heeft ingestemd met deze manier; we hebben de Raad tijdens een informatiebijeenkomst op de hoogte gebracht. Horst aan de Maas is een gemeente die deregulering en klantgerichtheid voorop heeft staan. Dat helpt bij dit soort keuzes. Kijk door een praktische bril Ook een ondertekend Leefzorgplan is open te breken en aan te passen, vult de programmamanager aan. Bijvoorbeeld als de consulent bij nader inzien twijfelt over de zorgoplossing, of als de cliënt daarover opmerkingen heeft of spijt heeft van zijn handtekening. Dan volgt een nieuwe beschikking met expliciete bezwaar- en beroepsmogelijkheden. We willen met een praktische bril naar dit onderwerp kijken, dienstverlenend en efficiënt. Om bureaucratie en systeemdenken voor te zijn. Rust rond decentralisatie vergt betere communicatie Bron: gemeente Amsterdam Goede communicatie met burgers rond de decentralisaties kan voor rust zorgen, evenals het ruimte bieden aan professionals.a Goede communicatie met burgers rond de decentralisaties kan voor rust zorgen, evenals het ruimte bieden aan professionals, stellen de Schiedamse gemeentesecretaris Jan van Ginkel en de Amsterdamse ombudsman Arre Zuurmond. Vertrouwen Van Ginkel en Zuurmond werden door KING-directeur Tof Thissen bevraagd op het ibestuur-congres. Goede communicatie kan veel onrust over de decentralisaties wegnemen, stelde Van Ginkel. 'Begin december nam het aantal vragen substantieel toe en toen hebben we twee weken lang een publiekscampagne gehouden, met als uitgangspunt: wij nemen het initiatief, samen met de wijkteams. Als u niets van ons hoort verandert er voor u niets. De afgelopen week zien we slechts een iets bovengemiddelde vraag naar informatie. En dan gaat het vooral om vragen als 'wat is het telefoonnummer van het wijkteam'. De inwoners hebben dus wel vertrouwen in de lokale overheid.' Volgens Van Ginkel komt de communicatieve onrust vooral van Haagse zijde op de burgers af. Slechte brieven Gemeentelijk Ombudsman Arre Zuurmond van Amsterdam en omstreken zegt ook de indruk te hebben dat er niet veel problemen zijn rond de decentralisaties. 'Maar wel veel burgers die ongerust zijn. Ook van de gemeente zelf krijg je er onbegrijpelijke brieven over. Ik ben gepromoveerd, maar ik heb wel moeite met het lezen van die brieven.' Ruimte geven Rust rond de decentralisaties krijg je volgens Van Ginkel ook door professionals de ruimte te geven. Tegen de wijkteams zeg ik: doe wat nodig is en vertel me waar je tegen rare regelgeving aanloopt. Het blijft tot dusver stil. Als je professionals de ruimte geeft, valt het wel mee.' Zuurmond ziet er wel een probleem in dat die professionals zijn opgeleid binnen hun eigen kokers, waardoor bijvoorbeeld het aanpakken van gecombineerde problematiek in jeugdzorg en schulden lastig wordt; daar gaan we niet over. Professionaliteit honoreren Als er zich op het terrein van de decentralisaties problemen voordoen, zoekt Zuurmond niet snel de confrontatie met de gemeente. Incidenten zijn snel met een gesprek tussen burger en ambtenaar te regelen. En structurelere problemen? Dan ga ik naar een uitvoerende ambtenaar met het management erbij. Over de feiten discussieer ik niet, wel over hoe je het kunt oplossen. De klassieke ombudsman gaat naar de raad, maar de hiërarchie is onderdeel van het probleem, niet van de oplossing. Je moet professionaliteit honoreren. Voorbeeld Zuurmond noemt nog het voorbeeld van een Amsterdammer uit het centrum die failliet ging en voor een nieuwe baan een auto nodig had omdat hij door heel Nederland moest rijden. Omdat hij overal op de verkeerde manier geregistreerd stonds, kon hij die auto niet aanschaffen. Toen een vriend dat oploste door een auto voor he te kopen, stak de gemeente er alsnog een stokje voor door een parkeervergunning te weigeren. De vriend woonde immers niet in het centrum. Zuurmond: 'De gemeente moet zich wel afvragen of ze het zo willen aanpakken.' Jaargang 2 aflevering 3 pagina 8

9 Niels: Ik ben het niet eens met de rapportage van mijn gezinsvoogd. Bron: Zorgbelang Brabant Zorgbelang Brabant verzamelde ervaringsverhalen van en over jongeren. Situaties waarin jongeren verkeren als het even niet zo lekker loopt. Soms zijn ze mishandeld, uithuisgeplaatst of onder toezicht gesteld. Deze jongeren doen hun verhaal en geven tegelijkertijd advies aan hulpverleners, (gezins)voogden, pleegouders, kinderrechters; eigenlijk aan iedereen die het maar horen wil. Deze waardevolle adviezen over wat je het beste kunt doen in welke situatie leest u in deze casussen. In elke casus staat de rol van de vertrouwenspersoon beschreven, een onafhankelijke professional op wie iedereen die te maken krijgt met jeugdhulp een beroep kan doen. Tot stand gekomen in samenwerking met jongeren en hun ouders en het vertrouwenswerk van Zorgbelang Brabant (december 2014) Niels: Ik ben het niet eens met de rapportage van mijn gezinsvoogd. Ik heb hem hierover aangesproken, maar hij past het niet aan. Niels komt via zijn mentor in contact met een vertrouwenspersoon van Zorgbelang Brabant. Zij bespreken samen de rapportage. De vertrouwenspersoon luistert naar Niels en adviseert wat hij kan doen. In overleg kiest Niels ervoor om in gesprek te gaan met de gezinsvoogd. De vertrouwenspersoon helpt Niels met de voorbereiding. Tijdens het gesprek licht de gezinsvoogd zijn rapportage toe. Niels begrijpt nu wat de gezinsvoogd bedoelt en gaat akkoord met de rapportage. Verzekeraar betaalt verpleegkundige in wijkteam niet Bron: CZ In zes van de acht Parkstad-gemeenten betaalt zorgverzekeraar CZ niet voor wijkverpleegkundigen. "Daar is simpelweg geen geld voor." In goed overleg zouden gemeenten en zorgverzekeraars afstemmen hoe wijkverpleegkundigen ingezet worden binnen wijkteams. Dat blijkt niet altijd voor elkaar te krijgen. Een woordvoerder van regio Parkstad zegt tegen vakblad Zorgvisie dat "op inhoudelijk vlak de nodige uitdagingen liggen om met CZ tot een goed overleg te komen over de inzet van wijkverpleegkundigen". Onder Parkstad vallen de gemeenten Brunssum, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Nuth, Onderbanken, Simpelveld en Voerendaal. De inzet van de wijkverpleegkundige, ook wel Zichtbare schakel genoemd, is lastig omdat de financiering voor deze functie erg beperkt is. "CZ kan niet voor elke gemeente de inzet van de wijkverpleegkundige in de sociale wijkteams financieren, daar is simpelweg geen geld voor", stelt de woordvoerder. Zichtbaar? Voor Parkstad betekent dit dat in slechts twee van de acht gemeenten een gedeelte van de inzet van de Zichtbare schakel in de wijkteams door CZ gefinancierd wordt. Dit gebeurt alleen in de wijken met het hoogste zorggebruik van Heerlen en Kerkrade. "Overige gemeenten zien zich dus genoodzaakt om zelf de zogenoemde zichtbare schakel (wijkverpleegkundige) in het sociale wijkteam te bekostigen omdat deze vaak een belangrijke spilfunctie in het team vervult", aldus de woordvoerder. Knelpunten Voor Heerlen betekent het concreet dat voor vier van de dertien Sociale Buurtteams de inzet van de Zichtbare schakel niet door CZ gefinancierd wordt. "We zijn momenteel in overleg met zorgorganisatie Meander voor welke knelpunten dit zorgt in de praktijk", is het verhaal. "Ook zijn er vanuit het ministerie van VWS regiosecretarissen aangewezen om de brug tussen de financiers en gemeenten te slaan. Op 30 januari zullen we een samenwerkingsconvenant sluiten met CZ." Boek over educatieve werkvormen voor mensen met een beperking Al jaren lang had Suzanne Verheijden (projectleider Innovatie bij de Het Decor - verruim(t) de horizon s Heeren Loo Zorggroep en manager bij de Academie voor Zelfstandigheid) een idee in haar hoofd. Een praktisch handboek vol werkvormen om de zelfredzaamheid van mensen met een verstandelijke beperking te vergroten. Hiermee wil ze de aandacht vestigen op doorleren na je 18e voor mensen met een verstandelijke beperking. Na maanden van onderzoek, schrijven en een crowdfundingsactie was het op 15 januari zover. Het boek 'Ik wil een pizza die met de brommer komt!' werd feestelijk gepresenteerd. Er wordt veel verwacht van mensen met een verstandelijke beperking en hun omgeving. Participeren, zoveel mogelijk zelf doen, leren, netwerken en opkomen voor jezelf. De doelgroep wil wel. Ze willen onafhankelijk en trots zijn en grootse dingen bereiken. Maar wat als je niet kunt lezen en schrijven terwijl veel bestaande leermaterialen een bepaalde mate van leesvaardigheid vragen? Ook begeleiders en vrijwilligers willen het allerbeste voor hun cliënten, maar wat als je in je eentje een grote groep draait waarvan alle cliënten een andere leervraag en leerstijl hebben? Ouders hebben grote en kleine wensen voor hun zoon of dochter, maar zijn vaak op zoek naar materialen die niet kinderachtig zijn en hun kind opleidt tot wie hij of zij kan zijn. Meer regie Het educatieve boek Ik wil een pizza die met de brommer komt bevat 228 bladzijdes met driehonderd praktische werkvormen die bijdragen aan een grotere zelfredzaamheid, een hogere eigenwaarde en meer regie voor mensen met een beperking. De werkvormen zijn gebaseerd op vaardigheden die van belang zijn binnen wonen, werken en vrije tijd. Met een coachende werkwijze die uitgaat van de mogelijkheden en talenten in plaats van de beperkingen kan iedereen met dit praktische handboek direct samen aan de slag! Het boek is te koop via de website: Jaargang 2 aflevering 3 pagina 9

10 Participatiesamenleving kan alleen slagen als sociale regels veranderen Bron: Sociale Vraagstukken door Marja Jager-Vreugdenhil Om de verzorgingsstaat sterk te houden, is het onder andere nodig om de ingeslopen en ongewenste consequenties van ver doorgevoerd gelijkheidsdenken te bestrijden. Daarvoor moeten dan wel de sociale regels over zelfredzaamheid en afhankelijkheid veranderen. We hebben in de afgelopen eeuw als samenleving een enorme institutionalisering doorgemaakt. Er zijn talloze nieuwe organisaties, nieuwe beroepen en daarbij behorende formele en informele regels ontstaan. Volgens politici en beleidsmakers is het nu echter tijd om een deel van deze institutionalisering op te heffen, terug te draaien. Dat roept heel veel vragen op die terug te voeren zijn op het verschijnsel van sociale regels, op onze gedeelde opvattingen over hoe het hoort. Institutionalisering werd lang gezien als een onomkeerbaar positief proces: elke verandering is een verbetering en als eenmaal is gekozen voor een bepaalde richting van verandering, dan zit je daar voortaan aan vast en zul je er verder op moeten doorbouwen, beweerden Berger en Luckmann in Elke nieuwe ontwikkeling werd per definitie geduid als modernisering, als evolutie van de samenleving tot een betere samenleving. Maar, zo analyseerde de socioloog Hirschmann in 1991, als dit vooruitgangsgeloof gelijk heeft met de stelling dat elke verandering vooruitgang betekent, dan heeft dat als consequentie dat het niet zoveel uitmaakt wat die volgende stap is. En dat is niet zo geloofwaardig natuurlijk. Want er zijn wel degelijk veranderingen denkbaar die negatief uitpakken. Sociale regel nr. 1: bij problemen eerst een beroep doen op de voorzieningen Twee jaar geleden liet ik in mijn proefschrift zien dat mensen sociale regels hebben gevormd die passen bij de verzorgingsstaat, bijvoorbeeld de opvatting dat zelfredzaam en onafhankelijk zijn betekent dat je geen beroep hoeft te doen op elkaar. Ik zag in mijn onderzoek hoe mensen als sociale regel hanteren dat wie problemen heeft, eerst een beroep moet doen op de voorzieningen van de verzorgingsstaat, en alleen als dat niet lukt een beroep mogen doen op elkaar als buren. En dit geldt juist voor mensen die hoog opgeleid zijn, want, zoals één van mijn respondenten het verwoordde: We zijn goed genoeg opgeleid om te weten dat er structurele hulp bestaat. Ik zou de straat niet structureel willen belasten. Met andere woorden: we zijn liever afhankelijk van de staat dan van de straat. Tegelijkertijd bleek uit promotie-onderzoek van Lilian Linders dat mensen met een lagere opleiding en lager inkomen, in buurten met een lage sociale samenhang, een afkeer hadden van professionele hulpverlening en vooral hulp zochten bij lotgenoten, uit angst voor teveel bemoeienis of uit schaamte. Dus niet sterke schouders die kwetsbare mensen helpen, maar veel meer lammen die blinden leiden. Zij zijn dus ook niet graag afhankelijk van de straat, en evenmin van de staat. Dat lijkt mij niet de meest wenselijke situatie. We hadden de verzorgingsstaat juist ingericht om te zorgen dat wie het echt nodig heeft, hulp kan krijgen. Maar het lijkt erop dat de mensen die het harder nodig hebben, minder in staat zijn hulp te krijgen dan mensen die het minder hard nodig hebben. Wijziging van formele regels leidde tot rechtsongelijkheid De RMO stelde in 2004 in haar rapport Verschil in verzorgingsstaat dat er drie soorten fouten de verzorgingsstaat bedreigden: de eerste fout doet zich voor als mensen die ondersteuning nodig hebben, geen zorg krijgen. Om deze fout te voorkomen zijn voorzieningen als een minimum inkomen, huisvesting, zorg en welzijn in het leven geroepen. Vervolgens gingen ook mensen die het minder urgent nodig hadden een beroep doen op de voorhanden voorzieningen, met als gevolg hoge kosten: een fout van de tweede soort. Ter voorkoming daarvan werd er gekort op die voorzieningen, of werd van mensen een eigen bijdrage gevraagd. Dat leidde tot fouten van de derde soort: er werd zoveel gekort op alle voorzieningen, dat ook de mensen die het wel hard nodig hadden, niet meer alle nodige ondersteuning kregen. Deze fouten konden volgens de RMO bestreden worden door niet langer generiek, aan iedereen dezelfde voorzieningen aan te bieden. Dat kan alleen door rechtsongelijkheid toe te staan. De ene persoon moet met zijn medische indicatie andere voorzieningen kunnen krijgen dan een andere persoon met dezelfde medische indicatie maar een andere sociale situatie. Dat is heel lastig in formele regels vast te leggen. Informele sociale regels verander je niet met een wetstekst Het ontstaan van dergelijke fouten lijkt mij een belangrijk argument tegen de stelling dat elke verandering ook een verbetering betekent. En dat het wel degelijk nodig kan zijn om stappen terug te maken in deze ontwikkeling. De RMO heeft het over de manier waarop formele regels het mensen moeilijker maakten om ondersteuning te krijgen. Maar ook informele regels dragen daaraan bij en juist die behoeven verandering. De opvatting dat zelfredzaam zijn niet afhankelijk zijn van elkaar, maar snel een beroep doen op professionele voorzieningen - zo hoort moet veranderen. En wat dus ook moet veranderen is het hele stelsel van sociale regels dat daarbij hoort om te voorkómen dat mensen voor elkaar gaan zorgen, regels die onderlinge zorg ontmoedigen bijvoorbeeld dat je elkaar alleen voor kortdurende hulp kunt vragen, op basis van wederkerigheid. Het spannende is dat dergelijke informele sociale regels niet met een formele wettekst of met een opmerking in de toelichting bij die wettekst, zomaar zullen wijzigen. Toch gaat de overheid met de Wmo en het propageren van een participatiesamenleving ervan uit dat de gegroeide praktijk omgedraaid kan worden. Waar mensen tot nu toe als regel hanteren dat goede buren elkaar niet teveel lastig te vallen, wil de overheid dat buren elkaar wel om hulp vragen. Mensen met psychiatrische problematiek die eerder naar een instelling konden omdat ze zich niet gedroegen zoals het hoort, moeten nu alsnog in een gewone buurt wonen en contacten opbouwen met hun buren. Dat veronderstelt een verandering in de gangbare informele sociale regels. En dat zal niet zonder weerstand gaan. De eerste rechtszaken zijn hierover al gevoerd. Over de vraag of er zomaar gekort kan worden op huishoudelijke hulp, en over de vraag of kinderen verplicht kunnen worden om voor hun ouders te zorgen. Afhankelijkheid en kwetsbaarheid behoeven herwaardering We zijn als samenleving bezig om opnieuw uit te vinden hoe het hoort. Of dat lukt wordt niet alleen bepaald door de uitkomsten van de strijd om de formele regels, in de politieke arena en in de rechtszaal. Het wordt ook bepaald door de vraag of onze gezamenlijke opvattingen over zelfredzaamheid en afhankelijkheid zullen veranderen. En als ze veranderen, hóe dat dan gebeurt. Als individuele zelfredzaamheid de norm blijft, zal afhankelijkheid van elkaar iets negatiefs blijven, en zal het moeilijk blijven voor mensen om een beroep te doen op elkaar. In plaats daarvan is volgens mij nodig dat in de eerste plaats afhankelijkheid opnieuw gewaardeerd wordt als iets basaal menselijks. Niet als iets negatiefs, maar als iets positiefs: we hebben elkaar nodig, vullen elkaar aan, kunnen alleen samen tot bloei komen. Tegelijkertijd is nodig dat we erkennen dat er verschillen tussen mensen zijn, dat onder andere de ene mens kwetsbaarder is dan de ander. Dat betekent een belangrijke nuancering in het beroep op de eigen kracht van mensen. Juist ook daarin is het nodig verschil te maken. De kracht van de één moet meer aangesproken worden, terwijl van de ander zijn kwetsbaarheid juist gezien moet worden. Als op deze manier afhankelijkheid en kwetsbaarheid worden her(r)ijkt, zal het niet langer gaan om zelfredzaamheid als een koude plicht voor individuen, maar om verantwoordelijkheid van mensen samen in warme gemeenschappen en netwerken. Waarbij ik verantwoordelijkheid ook gebruik als een warm begrip, met de betekenis van: beantwoorden aan het doel waarvoor we geschapen zijn als mensen. Jaargang 2 aflevering 3 pagina 10

11 Snelle beddenafbouw ggz baart zorgen Bron: Trimbos Instituut De beddenafbouw in de ggz gaat sneller dan is afgesproken. Al in 2018 zal het aantal intramurale bedden met een derde zijn afgenomen. Zorgwekkend is dat er geen toename is van de investeringen in ggz-zorg aan huis. Dat blijkt uit onderzoek van het Trimbos Instituut in opdracht van het ministerie van VWS. Vooral minder ZVW-bedden Met name de afbouw van beddencapaciteit die onder de Zorgverzekeringswet (Zvw) valt, gaat sneller dan verwacht. Sinds 2011 neemt die jaarlijks af met gemiddeld zo'n 6 procent. In 2013 bedroeg de daling 7 procent. 'Als die trend zich voortzet, dan is de capaciteit al in 2018 met een derde afgenomen', zegt Trimbosonderzoeker Frank van Hoof. Volgens de afspraken van het hoofdlijnenakkoord tussen de brancheorganisaties GGZ Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en VWS zou dat doel pas in 2020 worden bereikt. De afname in de langdurige ggz-zorg gaat overigens een stuk langzamer. Het aantal plaatsen voor beschermd wonen is stabiel. Druk verzekeraars op beddenafbouw Naar de oorzaak van de snellere afname in de Zvw is het gissen. Duidelijk is wel dat verzekeraars druk zetten op zorginstellingen om het aantal bedden te verminderen, vertelt Van Hoof. 'Het is niet duidelijk of zorginstellingen daarin meegaan of dat ze geen weerstand kunnen bieden aan de druk.' Minder inkomsten ggz Van Hoof maakt zich zorgen dat het aantal herindicaties voor ambulante zorg niet toeneemt. 'De afspraken van het hoofdlijnenakkoord zeggen dat de afname van de beddencapaciteit hand in hand moet gaan met een toename van de ambulante zorg. Het idee is dat het beter is om mensen thuis te helpen. Maar dan moet er wel worden geïnvesteerd in die zorg en ondersteuning. Die investering zien we nog niet terug in de cijfers. Als dat op de lange termijn niet verandert, dan is dat zorgwekkend want cliënten hebben die zorg wel nodig. Voor instellingen is het lastig dat ze inkomsten zien wegvallen zonder dat daar iets tegenover staat.' Ggz-zorg aan huis CDA-Kamerlid Hanke Bruins Slot vraagt zich af of de ondersteuning voor ggz-cliënten in de wijk wel voldoende is. 'Ik krijg signalen dat psychiatrisch verpleegkundigen in de eerste lijn onvoldoende worden ingezet. De Federatie Opvang meldt dat het aantal mensen dat zich acuut verward voor onderdak meldt, toeneemt. In sommige regio's sluiten ggz-instellingen voorzieningen voor dagbesteding en dagopvang, terwijl die juist nodig zijn om het beleid van beddenafbouw te laten slagen. Het gaat om heel kwetsbare mensen. Ik wil van de minister weten of ze goed zicht heeft op de ontwikkelingen. Zijn er niet te veel veranderingen in de ggz-sector tegelijkertijd?' De Tweede Kamer heeft op 21 januari een Algemeen Overleg over de ggz. Verzekeraars en gemeenten bakkeleien over ggz Als het gaat om investeringen in de ambulante zorg, dan ligt de bal met name bij zorgverzekeraars. Tot 2015 waren ze alleen verantwoordelijk voor patiënten die korter dan één jaar intramuraal in behandeling zijn. Sinds 1 januari vallen ook de patiënten die drie jaar intramuraal in behandeling zijn onder de Zvw. Gemeenten zijn sinds 2015 verantwoordelijk voor de lichte ggz-zorg, de ambulante begeleiding en cliëntondersteuning. Het onderscheid is volgens Van Hoof niet zwart-wit. 'Daarom lopen er in alle regio's discussies tussen verzekeraars en gemeenten over wie welk deel van de behandeling betaalt', vertelt Van Hoof. 'Daar zit geen kwade opzet in. Partijen willen gewoon niet te veel betalen. Maar met name als de ggzzorg integraal wordt aangeboden, zoals bij de Fact-teams (Functie Assertive Community Treatment, red.), kan dat lastig zijn.' De fopspeen van de restitutiepolis Bron: Binnenlands Bestuur door Mechtild Rietveld Ik beweeg veel; rennen, fietsen, traplopen. Na een half jaar pijn in mijn voet, ging ik naar de dokter. Die verwees me naar een medisch specialist: een sportarts. Daar moet je voor doorleren als arts. Zeer nuttig specialisme. Er zijn nl. veel mensen die veel bewegen of gewoon ouder worden (ik word 60, ha!). Die krijgen wel eens wat aan hun bewegingsapparaat. Enfin, ik naar de sportarts. De röntgenfoto sloot arthrose uit. Hij zag al snel dat de podotherapeut oplossing zou bieden. Mooi. Ik ben nu een maandje verder en mijn klacht is bijna verholpen. Fijn! De kosten podotherapie zitten niet in de basiszorg, dus betaal ik zelf. Ik stuur de factuur van de sportarts (90 euro, incl. röntgenfoto) naar mijn verzekeraar, om in ieder geval een stuk van mijn eigen risico eraf te krijgen. Ik heb bewust een restitutiepolis bij Ditzo. Die adverteren al jaren met hun vrije artsen keuze -polis: 100% vergoeding!. Nou, mooi niet! De medisch specialist (sportarts) wordt niet vergoed. Heeft Ditzo geen contract mee. Maar ik heb toch een restitutiepolis, vrije artsenkeuze, 100% vergoeding? In mijn klacht, argumenteer ik dat de huisarts me ook had kunnen verwijzen naar een - wel gecontracteerde - orthopedisch chirurg in een ziekenhuis. Die had waarschijnlijk veel en duur (MRI scan etc.) onderzoek op mijn voet losgelaten om op den duur te concluderen dat ik naar. een sportarts c.q. podotherapeut toe moest. Als de huisarts en ik die dure weg waren opgegaan, had het Ditzo veel meer gekost dan die luizige 90 euro. Dus: onze oplossing was verreweg goedkoper. Ik blij, Ditzo blij en minister Schippers blij, zou je zeggen! Maar Ditzo houdt vol, niks vergoeding. En wat ik ook zeg over restitutiepolis, besparing in de zorg, dat ik gestraft word voor integer handelen. Ditzo blijft herhalen, regels zijn regels. Ze denken bij Ditzo zeker dat een sportarts geen echte arts is? Of een fun-arts, want sport is toch fun, luxe? Of kwakzalvers met wie je geen contract sluit? Zorgverzekeraars hebben verstand van geld en schadelast (beperking), niet van medische zaken. En gemeenten zeggen dat ze graag van de zorgverzekeraars willen leren hoe je zorg moet inkopen? Doe dat niet! Enne, ik stap eind dit jaar jaar maar weer eens over naar een andere zorgverzekeraar die wel doet wat ie belooft in zijn reclamespotjes. Hoewel, ik vertrouw niemand meer! Zeker met de nu al jaren slepende woekerpolisaffaire die alle koepels van verzekeraars aangaat. Mechtild Rietveld Het Decor - verruim(t) de horizon Jaargang 2 aflevering 3 pagina 11

12 Wat u beslist moet weten over het keukentafelgesprek Voor het eerst hulp nodig hoe pakt u het aan? Stap 1: Voor het eerst hulp nodig hoe pakt u het aan? Zoekt u hulp omdat degene voor wie u mantelzorger bent, het niet meer op eigen houtje redt in huis? Of omdat hij of zij de deur bijna niet meer uitkomt en daardoor problemen heeft met het meedoen in de samenleving? Dan gaat het om hulp vanuit de Wmo, de Wet maatschappelijke ondersteuning. U kunt dit aankaarten bij de huisarts van degene voor wie u zorgt, bij de wijkverpleegkundige, bij iemand van de thuiszorg of bij het Wmo-loket van de gemeente. Deze professionals staan allemaal met elkaar in contact, waardoor het niet uitmaakt bij wie u begint. De meeste gemeenten hebben namelijk zogeheten sociale wijkteams in het leven geroepen, waarin de verschillende professionals samenwerken. Voor hulp die onder de Wmo valt bepaalt de gemeente waar u recht op hebt. Dan moet u denken aan hulp zoals woningaanpassing, dagopvang, een scootmobiel of huishoudelijke hulp. Verpleging nodig? Als het gaat om aankleden, eten, douchen of zwaardere verpleegkundige handelingen zoals het inbrengen van een katheter, dan ligt het oordeel bij de wijkverpleegkundige en dus niet bij de gemeente. Deze situatie valt buiten dit artikel. Als er verpleegkundige hulp nodig is, is het raadzaam om contact op te nemen met de wijkverpleegkundige of met de huisarts. Stap 2: Het keukentafelgesprek Binnen zes weken na uw aanvraag komt er een gesprek met een medewerker van de gemeente. Deze termijn is in de wet geregeld. Dat gesprek zijn we in de volksmond het keukentafelgesprek gaan noemen, omdat het veelal bij degene die hulp nodig heeft, in huis plaatsvindt. Aan de keukentafel, dus. Die naam klinkt onschuldig, maar zo onschuldig is het allemaal niet. Aan de hand van dat gesprek bepaalt de gemeente namelijk of u wel of geen hulp krijgt. De inzet is, dat u zelfstandig kunt blijven wonen en kunt blijven deelnemen aan de samenleving. Het is niet nodig om u zorgen te maken, het is wel nodig om dat gesprek voor te bereiden. En zorg dat u er als mantelzorger bij bent! Praktische tips voor het gesprek Denk na over de plek van het gesprek. Wat heeft uw voorkeur? Thuis? Bij u? Bij degene voor wie u zorgt? Bereid het gesprek goed voor! Noteer van te voren wat aan de orde moet komen. Wat voor soort ondersteuning is er nodig? Gaat het om hulp in de huishouding? Of om een scootmobiel? Waarom? Wat gaat er zelf niet meer? Sinds wanneer is dat veranderd? Denk ook na over wat uw echtgenoot, vader of moeder nog wél zelfstandig kan en wil blijven doen. Wat kan uw zorgaanvraag ondersteunen? Zijn er operaties, behandelingen of onderzoeken geweest? Zorg ervoor dat u medische verklaringen en/of uitslagen van onderzoeken bij de hand heeft. Check vooraf bij diverse familieleden, vrienden of zelfs buren: wat zijn hun mogelijkheden om te helpen? Wat zijn de mogelijkheden en onmogelijkheden van de mantelzorgers? Neem samen deel aan het gesprek (mantelzorger en cliënt). Twee horen meer dan één. Zijn alle punten van uw lijstje aan de orde gekomen? Maak aantekeningen, en neem die na afloop met de medewerker van de gemeente door. Daarmee checkt u nogmaals, of u alles begrepen heeft. Informeer naar de vervolg-afspraken. Wie doet wat en wanneer? Bent u tevreden over het gesprek? Was er voldoende tijd? Of duurde het gesprek te lang en was het daardoor te zwaar? Is alles wat verteld moest worden, aan de orde gekomen? Als u niet tevreden bent over de verloop van het gesprek, vraag dan of het mogelijk is om het gesprek over te doen. Eventueel met een andere consulent/medewerker van de gemeente. Ook moet het voor u duidelijk zijn waar u een klacht kunt indienen als u niet tevreden bent over de bejegening of procedure. Gemeenten zijn wettelijk verplicht om een verslag van het gesprek te verstrekken. Vraag hierom, het kan handig zijn om de afspraken zwart op wit te hebben. Kloppen de feiten en staan de afspraken die zijn gemaakt, correct in het verslag? Is het verslag te begrijpen? Vraag binnen welke termijn u een verslag dan wel besluit krijgt van de gemeente en hoe er eventueel bezwaar gemaakt kan worden tegen dit besluit. Wat komt in het gesprek aan de orde? Bij het onderzoek wordt bekeken wat iemand zelf nog kan. Er wordt gepraat over heel veel zaken, zoals de sociale contacten, mobiliteit, financiële situatie en dagbesteding. Daarna wordt overlegd welke oplossingen mogelijk zijn. Wat kan degene voor wie u zorgt, zelf nog doen en welke hulptroepen zijn er in de buurt? Wonen er familieleden en vrienden om de hoek of in het dorp die ook de handen uit de mouwen kunnen steken? Ook kijkt de gemeente of u al zorg en ondersteuning krijgt vanuit andere wetten, bijvoorbeeld verpleging of lichamelijke verzorging vanuit de Zorgverzekeringswet. Blijkt uit het onderzoek dat degene voor wie u zorgt onvoldoende zelfredzaam is? En dat zijn of haar netwerk ook niet bijdragen? Dan is de gemeente verplicht ondersteuning te bieden. Dit noemt de wet een maatwerkvoorziening. In de wet staat niet wat voor soort voorziening dit moet zijn. Voorbeelden zijn: maaltijdvoorziening; vervoersvoorziening; individuele begeleiding; beschermde woonplek; dagbesteding op maat. Vervolg op pagina 13 Jaargang 2 aflevering 3 pagina 12

13 Vervolg van pagina 12 Soms is iemand al geholpen met een zogenaamde algemene voorziening. Voorbeelden van algemene voorzieningen zijn: boodschappendienst; het steunpunt huiselijk geweld; een ontmoetingsruimte voor mensen die eenzaam zijn. Een algemene voorziening is vrij toegankelijk. Dit betekent dat de gemeente niet eerst een uitgebreid onderzoek doet naar de persoonlijke omstandigheden. De gemeente mag een bijdrage vragen voor het gebruik van deze algemene voorziening. Wat zijn de valkuilen? Je beter voordoen dan je bent. Stel dat het om uw moeder gaat. Ze komt de stoel alleen nog uit om naar de wc te gaan en naar bed te gaan. Maar tegen de ambtenaar van de gemeente gaat ze zitten opscheppen, dat ze bést nog zelf kan stoffen. Niets menselijks is uw moeder vreemd, maar handig is het niet, in ieder geval niet op dat moment. Schat de zaken niet te positief in. Natuurlijk zet de buurman de vuilcontainer van uw moeder wekelijks buiten, maar het is niet realistisch om aan te nemen, dat hij vervolgens ook de was wel wil gaan doen en de boodschappen kan halen. Er wordt u iets in de mond gelegd. Het uitgangspunt is, dat de ambtenaar of medewerker van de gemeente waar u mee te maken krijgt, integer is. Maar gemeenten moeten óók bezuinigen. Wees erop alert, dat de medewerker van de gemeente uw situatie niet rooskleuriger gaat schetsen, dan die in werkelijkheid is. Voorbeelden van ondersteuning thuis De gemeente regelt de ondersteuning thuis. Het gaat dan om taken die geen medisch karakter hebben. Voorbeelden van hulp en voorzieningen die onder de Wmo 2015 vallen zijn: huishoudelijke hulp (zoals hulp bij het opruimen, schoonmaken en ramen zemen); aanpassingen in de woning (bijvoorbeeld een traplift of een verhoogd toilet); vervoer in de regio (voor mensen die slecht ter been zijn en niet met het openbaar vervoer kunnen reizen); rolstoel (een rolstoel krijgt u alleen via de Wmo 2015 als u deze voor langere tijd nodig heeft. Voor hulpmiddelen voor tijdelijk gebruik kunt u contact opnemen met de thuiszorgwinkel, het thuiszorguitleenmagazijn of uw zorgverzekeraar); maaltijdverzorging (ook wel warme maaltijdvoorziening of tafeltje- dekje genoemd); maatschappelijke opvang (bijvoorbeeld blijf-van-mijn-lijfhuizen en daklozenopvang); hulp aan buurthuizen en verenigingen; dagbesteding; individuele begeleiding; ondersteuning van mantelzorgers; respijtzorg; beschermd wonen Stap 3: En na het gesprek? Vraag aan het einde van het gesprek met de gemeente om een verslag. In dit verslag zal u na een paar dagen of hooguit één of twee weken, worden toegestuurd. Hierin staat wat er met u is besproken en welke afspraken er zijn gemaakt. Lees dit verslag goed door en let erop dat de gemeente en degene voor wie u zorgt dit beiden ondertekenen. Mits u het er mee eens bent, natuurlijk. Bent u het niet eens met de inhoud? Teken dan alleen voor gezien. Of vraag of u later mag tekenen. U kunt dan nog overleggen met een deskundige of een familielid. Overleg daarna nogmaals met de ambtenaar. Wellicht is er sprake van een misverstand, en kan het verslag worden aangepast. Als uw bezwaren niet worden weggenomen, kunt u binnen zes weken bij de gemeente een klacht indienen. Informeer bij het Wmoloket hoe u dat moet doen en vraag voor de zekerheid ook deze termijn na! Stap 4: Daadwerkelijk de ondersteuning die nodig is, aanvragen Ook al heeft de gemeente u bepaalde zorg toegekend, bijvoorbeeld een hulp in de huishouding, dan moet u nog steeds zelf die huishoudelijke hulp aanvragen. Schriftelijk, bij de gemeente. Vraag bij het Wmo-loket op welke manier u dat moet doen. Zijn er vaste formulieren voor? Moet u een brief schrijven? Binnen twee weken ontvangt u dan een brief van de gemeente waarin staat welke ondersteuning de gemeente aan u geeft. De gemeente beslist dus uiteindelijk welke zorg u aangeboden wordt. De gemeente moet rekening houden met uw persoonlijke situatie en mogelijkheden en moet ook naar u luisteren. Bent u het niet eens met de beschikking van de gemeente, dan kunt u veelal binnen zes weken een bezwaarprocedure starten. Informeer naar de termijn bij de gemeente. Stap 5: Een eigen bijdrage betalen Of u een scootmobiel, huishoudelijke hulp of dagopvang krijgt, is niet afhankelijk van uw inkomen. De gemeente mag u geen ondersteuning weigeren omdat uw inkomen te hoog is. Wel is de kans groot, dat er een eigen bijdrage wordt gevraagd. De hoogte van deze bijdrage hangt af van de samenstelling van uw huishouden, uw leeftijd, inkomen en vermogen. De eigen bijdrage bestaat uit een vast deel en een inkomensafhankelijk deel. Hoe hoger uw inkomen, des te hoger uw eigen bijdrage. De eigen bijdrage is echter nooit hoger dan de kosten van de zorg waar u van gebruik maakt. En mocht u een eigen woning bezitten, dan telt de waarde van uw woning niet mee bij de vermogensbijtelling. Bekijk de hoogte van het heffingsvrije vermogen op de website van de belastingdienst. Het CAK stelt de hoogte van uw eigen bijdrage vast. Bereken de hoogte van uw eigen bijdrage op de website van het CAK. Vraag u altijd af, of het misschien uiteindelijk niet gewoon voordeliger is om zelf een werkster te zoeken of een tweedehands scootmobiel aan te schaffen, alles in overweging nemend. Jaargang 2 aflevering 3 pagina 13

14 Vier hoofdpunten voor de agenda 2015 Blog door Hetti Willemse Willemse is oprichter van Publicarea, adviesbureau voor complexe samenwerkingsprocessen in het publiek domein. Daarnaast vervult zij allerlei bestuurlijke, toezichthoudende en maatschappelijke functies. Weblogger Nu met het begin van nieuwe jaar de transitie van de langdurige zorg een feit is, is het tijd om vier dringende zaken bovenaan op de agenda te zetten en echt aan te pakken. Vier hoofdpunten voor de agenda 2015 De zorgen over hoe de transitie van de langdurige zorg en de daarmee gepaard gaande decentralisatie naar de gemeenten zou uitpakken, bereikten hun hoogtepunt vlak voor de kerst-/ nieuwjaarsperiode om daarna als een nachtkaars uit te gaan. Je zou denken dat juist om en nabij de fatale datum alle verloven zijn ingetrokken. Evenwel mijn indruk is dat net als elk jaar Nederland Vakantieland toch net even belangrijker is. Ik had een déjà vu met de millenniumwisseling: na alle horrorverhalen die we over ons heen uitgestort was het op het moment suprême 'business as usual'. Onder de loep Nu we de systeemwijziging hebben geïncorporeerd is het tijd om weer met beide benen op de grond te gaan staan en vier dringende zaken eens echt aan te pakken. Onderwerpen die de zorg en de cliënten van lijdend voorwerp tot leidend voorwerp maken. 1. Cliëntenemancipatie en cliënteninformatie De cliënt moet eigenaar zijn van zijn eigen zorginformatie en er te allen tijde over kunnen beslissen en beschikken. De cliënt wordt in het huidige systeem en ik ben bang ook in het nieuwe systeem grotendeel onkundig en onwetend gehouden. Daarvoor worden allemaal oneigenlijke argumenten gebruikt zoals dat het moeilijk is om als burger/cliënt een eigen zorgportal te hebben. In binnen- en buitenland zijn genoeg voorbeelden die laten zien dat dat klinkklare onzin is. In mijn columns heb ik die voorbeelden met enige regelmaat de revue laten passeren. 2. Democratische legitimatie en toetsing van organen die wij het vertrouwen geven om publieke zaken via collectief opgebrachte middelen uit te voeren Bij deze organen moet veel meer echte invloed van cliënten of verzekerden worden gerealiseerd, te beginnen bij de zorgkantoren en het liefst ook de zorgverzekeraars. Waarom houden we geen verkiezingen om een 'zorggraaf' te benoemen zoals bij de waterschappen een dijkgraaf wordt benoemd? De zorgverzekeringspremie is tenslotte net zo verplicht als de waterschapsheffing en de zorg is net als het water een publiek belang. En waarom eisen we niet dat vergaderingen openbaar zijn en de agenda's en stukken ervan ook? Dat geldt de facto ook voor de wijze waarop raden van toezicht van zorgorganisaties hun functie uitoefenen. Ik vind het ridicuul dat de wet Normering topinkomens van bestuurders de toegestane vergoedingen van leden van raden van toezicht kan laten stijgen. Je kunt toch niet met droge ogen vrijwilligerswerk in de zorg propageren en zelf als lid van een raad van toezicht honoraria opstrijken die voor vele mensen bijna een jaarsalaris zijn? Terwijl je dat toezichthouden ook als een soort vrijwilligerswerk kunt zien dat een beroep doet op jouw interesse, achtergrond en netwerk. Bovendien krijgen leden van een raad van toezicht voor hun werk veel meer andere ingangen terug en soms sneller een lintje Innovatie Er moet een echt zorginnovatieprogramma komen met een bottumup en op concrete resultaten gerichte stimuleringsvisie. De care loopt erg achter. Wie zijn de stimulatoren van innovatie? Vergeleken met de cure is in de langdurige zorg de professional te weinig de motor van innovatie. En dat geldt ook voor de ondernemers. Te veel innovatiegelden zitten vast in landelijke programma's en organen die te algemeen zijn en te weinig op concrete resultaten afrekenen. En beoordeling en uitvoering zijn ook nogal eens verweven. In een artikel in het Financieele Dagblad heb ik al in 2011 gepleit voor innovatie stimuleringen à la het plaatsen van zonnepanelen. De politiek benoemt concreet wat haar doel is en stelt daar geld voor beschikbaar. Je krijgt subsidie op resultaat. Een goed voorbeeld in de zorg was de subsidieregeling op kleinschalig wonen. Realiseerde je kleinschalig wonen, dan ontving je innovatiegeld. Is er een run op de innovatiesubsidiegelden dan heb je als politiek het toch heel goed aangevoeld? 4. Simplificatie Beoordeel wat en hoe je het doet op de bijdrage aan de zorg en levenskwaliteit. Geef vertrouwen aan de mensen die het samen moeten doen, maar zorg wel voor goede, transparante en en zeker geen dubbele verantwoordingsmechanismen. Treed hard op als overheid en Inspectie tegen het verbloemen van verantwoording. Bijvoorbeeld als de CQ-index van een woonzorgcentrum laat zien dat het huis slechter dan landelijk gemiddeld scoort op de dimensie van persoonlijke verzorging en in het verplichte kwaliteitsjaarverslag wordt daarover met geen woord gerept noch aangegeven wat men ertegen gaat doen. Moge het hiermee een goed nieuwjaar van en voor de cliënten en medewerkers in de zorg worden. Hetti Willemse PBLQatie 44 Leren van decentraliseren. Lessen uit Fonkelveen. Auteurs: Peter Castenmiller en Arnaud Wirschell Bron: De drie decentralisaties (3D) zijn een operatie van ongekende omvang in de Nederlandse geschiedenis. Onderzoekers buitelen over elkaar heen om te waarschuwen tegen verkeerde beslissingen en onvoorziene complicaties bij de massale overheveling van taken naar de gemeenten. Die nadruk op complexiteit en uniciteit verhult dat zich bij decentralisering ook allerlei bekende bestuurskundige processen voordoen. In deze publicatie laten de auteurs zien wat je daarvan al op voorhand kunt leren. Dit doen ze aan de hand van fictieve maar herkenbare situaties. Centraal staan de belevenissen van de Fonkelveense programmamanager Dirk, die namens drie gemeenten de decentralisaties begeleidt. In zeven hoofdstukken maakt hij een dwarsdoorsnede mee van de 3D, op het gebied van transitie, uitvoering, beeldvorming en gemeentelijke samenwerking. Ieder hoofdstuk eindigt met een opgave voor Dirk en de lezer. Aan het einde van de publicatie is te lezen hoe je met die opgave kunt omgaan in de praktijk. Op deze manier helpt de odyssee van Dirk de lezer om de uitdaging van de 3D beter toegerust het hoofd te bieden. Jaargang 2 aflevering 3 pagina 14

15 Een fris-dwarse blik Grof schandaal? Bron: Binnenlands Bestuur door Erik Gerritsen Zoals in eerdere columns door mij betoogd is het van groot belang dat, nu de transitie jeugdhulp een feit is, alle energie wordt gericht op het realiseren van de transformatie. Daarvoor is het onder meer belangrijk dat 2015 niet net als 2014 gedomineerd wordt door verlammende discussies over (vermeende) tekortschietende budgetten voor gemeenten. Deels zullen gemeenten gewoon moeten leren leven met de nodige onzekerheid met betrekking tot de meerjarige budgetten die nu nog zijn bepaald op basis van volumegegevens Er komen dus nog herberekeningen aan op basis van meer recente volumeontwikkelingen en ook het hele verdeelmodel gaat mogelijk nog op de schop. De beste manier om met deze onvermijdelijke onzekerheid om te gaan is om vol in te zetten op en zelfs extra te investeren in de transformatie. Als gemeenten dat goed doen, dan zal de daaruit voortvloeiende besparing het gecombineerde effect van de extra investering, de bezuinigingstaakstelling en eventuele negatieve herverdeeleffecten verre overtreffen. Op voorhand extra reserves achterhouden is de dood in de pot van de sociale innovatie die nodig is om betere jeugdhulp te realiseren tegen aanzienlijk lagere kosten. Tegelijkertijd is het wel zo dat de transformatie niet onnodig belast moet worden met mogelijke perverse financiële effecten die in de aanloop naar de transitie zijn opgetreden. In dat verband ben ik via verschillende bronnen gestoten op zo n mogelijk pervers effect, waar ik vanwege de complexiteit maar lastig een vinger achter kan krijgen. Een pervers effect dat, als het waar is, in het belang van een vliegende start van de transformatie, maar beter snel gecorrigeerd kan worden, omdat gemeenten anders ten onrechte fors financieel benadeeld worden. Ik wil daarom deze column gebruiken om dit mogelijke perverse effect te beschrijven, vergezeld van mijn vraag aan de lezers of mijn vermoeden klopt of niet. Ik hoop dat ik het mis heb, maar als mijn verhaal klopt dan is sprake van een grof schandaal dat snel moet worden gecorrigeerd. Vanuit verschillende kanten wordt mij verteld dat de zorgverzekeraars in 2014 extra financieel zijn gaan knijpen op Jeugd-GGZ/AWBZ zorg, waarmee zij het volume 2014 kunstmatig naar beneden hebben gebracht. De betreffende jeugdigen zouden daarmee op de wachtlijst zijn beland en per extra voor rekening komen van de gemeenten. Omdat vervolgens de herberekening van de budgetten plaatsvindt op basis van een te laag volume 2014, krijgen de gemeenten ook nog eens een te laag meerjarig budget toegekend, omdat er te veel budget achterblijft in het zorgverzekeringsbudget. Kassa voor de zorgverzekeraars, extra financiële problemen voor de gemeenten. Dit perverse effect zou zijn versterkt door een beweging waarbij de GGZ-instellingen onder druk van de onderhandelingen met de zorgverzekeraars over de zogenaamde plafondbudgetten 2014 (waarin geen onderscheid wordt gemaakt tussen Jeugd-GGZ en Volwassen- GGZ), onevenredig hebben bezuinigd op het JGGZ-deel ten gunste van het Volwassen-GGZ-deel. Dit met het oog op het zeker stellen van een meerjarig zo groot mogelijk budget voor Volwassen-GGZ. Hierachter gaat een zeer ingewikkeld verhaal schuil in verband met de welhaast onnavolgbare DBC-financieringssystematiek, die wellicht ook de reden is dat het mogelijke perverse effect tot op heden vrijwel onopgemerkt is gebleven. Maar in essentie gaat het om de mogelijke neiging van zorgverzekeraars om de verdeling in 2014 zo te doen dat zijzelf relatief weinig en de gemeenten relatief veel voor hun financiële kiezen krijgen in combinatie met de mogelijke neiging van de zorgaanbieders om in 2014 budget te verschuiven van Jeugd-GGZ naar Volwassen-GGZ, omdat het budget Volwassen-GGZ 2014 de basis is voor de onderhandelingen met de zorgverzekeraars over het budget Als het door mij hiervoor beschreven perverse effect zich daadwerkelijk heeft voorgedaan, dan betekent dit, dat de gemeenten hiervoor de oneigenlijke rekening betalen. Dat zou de zo noodzakelijke transformatie vervolgens weer onnodig belasten. Aan de lezers van deze column dan ook de vraag of dit verhaal klopt. Want links of rechtsom moet dit verhaal snel de wereld uit. Erik Gerritsen Vrijwilligers in de jeugdbescherming Bron: Van Montfoort In verschillende plaatsen wordt ervaring opgedaan met vrijwilligers in de jeugdbescherming. De visie achter de projecten is dat het voor gezinnen die kampen met langdurige en complexe problematiek, van groot belang dat ze niet alleen te maken hebben met professionals. Mensen in de eigen omgeving, die vanuit persoonlijke betrokkenheid ondersteuning bieden, kunnen van grote betekenis zijn voor deze gezinnen. Als die steun onvoldoende in het eigen netwerk te vinden is, kan een vrijwilliger uitkomst bieden. Uit de eerste ervaringen blijkt dat de betrokkenen de inzet van een vrijwilliger en de samenwerking tussen jeugdbescherming en vrijwilligersorganisatie algemeen als meerwaarde ervaren. Naast de pilots in Drechtsteden, Noodoost-Brabant en Amsterdam die vorig jaar gestart zijn, zijn nu ook drie pilots van het Humanitasproject Wel Thuis gestart, in Leeuwarden, Twente en Almere. In alle pilots zorgt de vrijwilligersorganisatie voor zorgvuldige werving en selectie, training en begeleiding van de vrijwilliger. In de meeste pilots is dit Humanitas, in Amsterdam de Regenbooggroep. De gezamenlijke (trainings)bijeenkomsten van professionals en vrijwilligers die VanMontfoort organiseert blijken een meerwaarde te hebben. Het samenwerken aan het verbeteren van de veiligheid van kinderen ervaren zowel de professionals als de vrijwilligers als positief. Voor professionals betekent de inzet van vrijwilligers een behoorlijke omslag in denken en werken, zij moeten meer loslaten. Door mee te doen aan het project, merken professionals dat zij meer vanuit het gezin leren denken. Meer informatie: Isabel Alarcon, Pauline Willems. Jaargang 2 aflevering 3 pagina 15

16 'Dweep niet zo met participatie' Bron: nieuwsbericht De ene wetenschapper ziet de participatie als "een hoger niveau van evolutie". De ander ziet een leger werkloze zzp'ers. "Hier spreekt een dweperige gelovige met wie een open discussie weinig kansrijk lijkt." Vechten! In de rechterhoek staat de euforische Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en oprichter van DRIFT, het wetenschappelijk onderzoeksinstituut naar transities. Zijn conclusie? "We maken de Genesis mee van een derde wereld, naast de al bestaande bestuurlijke wereld en de echte, alledaagse wereld komt de gedroomde wereld van ondernemende burgers of sociaal ondernemers op." In linkerhoek staan Evelien Tonkens, hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek, en Jan Willem Duyvendak, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hun reactie op Rotmans' juichverhaal op de website Sociale Vraagstukken? "Hier spreekt een dweperige gelovige met wie een open discussie weinig kansrijk lijkt. Rotmans weet immers zeker hoe de wereld zich zal gaan ontwikkelen, en wie dat niet zo ziet, is per definitie een dolende geest uit een lang vervlogen tijdperk." Bijbels Genesis. Gedroomde wereld. Rotmans grossiert in grote woorden. Of derde wereld een handige formulering is, staat niet meteen ter discussie. Belangrijker is of de kern van zijn verhaal echt hout snijdt. "Nederland kantelt van een verticaal geordende, centraal aangestuurde, top-down samenleving naar een horizontale, decentrale, bottom-up samenleving", schrijft de hoogleraar transitiekunde. "Langzaam maar zeker wordt de oude ordening van bestaande instituties en organisaties vervangen door gemeenschappen, coöperaties en sociale en fysieke netwerken. Deze nieuwe orde is het meest zichtbaar in de explosie aan burgerinitiatieven van de afgelopen tien jaar." Gedreven burgers hebben zin om de handen uit de mouwen te steken, denkt Rotmans. Sterker: ze willen zo min mogelijk inmenging van de lokale overheid. "Mijn ruwe schatting is dat er zo'n projecten, zowel rijp (formeel, goed georganiseerd) als groen (informeel, amateuristisch) door burgers zijn opgezet. Hierbij zijn plusminus mensen betrokken." Dit participatieschip met de wind in de zeilen vraagt om een andere maatschappelijk ordening, is de conclusie. Het advies is: neem een kijkje in de werkelijke wereld. "Er bestaat veel scepsis over de maatschappelijke beweging van onderop. De politiek worstelt ermee en benoemt het met een typisch top-down begrip: de participatiesamenleving. "Ook veel onderzoekers zijn sceptisch over de beweging van onderop. Zo tonen de onderzoekers Evelien Tonkens en Jan Willem Duyvendak voornamelijk dedain jegens burgerinitiatieven. Zij vinden dat dezen veel te rooskleurig worden voorgesteld." Gelovige Rotmans weet niet alleen zeker wat er nu gebeurt ('de grote kanteling'), hij weet ook zeker dat deze zich zal moeten doorzetten, ja zelfs dat iedere 'tegenwerking' vermorste energie is", reageren Tonkens en Duyvendak. "Hij schrijft letterlijk dat er geen weg meer terug is en dat het daarom geen zin heeft om de door hem geclaimde trend te problematiseren. Hier spreekt een dweperige gelovige met wie een open discussie weinig kansrijk lijkt." Juist mensen met kennis van de praktijk weten heel goed dat participatie ook een heel treurige keerzijde kent. "De aard van burgerinitiatieven lijkt deels te verschuiven in de richting van sociaal ondernemerschap, zoals Rotmans ook constateert. Maar wat hij niet signaleert, is dat dit vaak heel enthousiaste en energieke maar ook tamelijk noodlijdende ondernemers zijn die het hoofd net wel of net niet boven water kunnen houden." Zorgverlener, kunstenaar, docent of sociaal werker. Het gaat om dat soort beroepen. "Als daar geen werk in te vinden is, zijn ze voor zichzelf begonnen. Door actief te zijn in de buurt en mee te dingen naar subsidies voor burgerinitiatieven, hopen zij een boterham te verdienen en in het gezichtsveld van geldschieters te komen." Deze groep "zo goed als werkloze zelfstandigen" zal waarschijnlijk groeien, is de voorspelling. Ambtenaar als opbouwwerker Ervaring met een denktank sociale cohesie van een stadsdeel gaven de sceptische wetenschappers te denken. "De ambtenaar organiseerde de denktank als een ware opbouwwerker: ze selecteerde deelnemers, organiseerde de bijeenkomsten, voorzag deze van een agenda, een ruimte, een maaltijd en notulen. Het was op zijn minst wonderlijk de denktank daarna herhaaldelijk aangeprezen te zien als een burgerinitiatief. Zulke voorbeelden van quasiburgerinitiatieven zijn er legio." Blijf oog houden voor de schaduwzijden, is het advies. "Wat minder eufoor zijn dan Jan Rotmans heeft ook het voordeel dat je goed en open blijft kijken en onderzoeken en geen ongefundeerde waarheidsclaims doet over actuele en toekomstige ontwikkelingen." Angstige adolescent functioneert slechter Bron: Universiteit Utrecht Jongeren die tijdens de adolescentie veel angst ervaren, hebben meer schoolgerelateerde problemen en een slechtere relatie met ouders en leeftijdgenoten. Dat blijkt uit het onderzoek waarop Stefanie Nelemans op 30 januari promoveert aan de Universiteit Utrecht. Nelemans' onderzoek laat zien dat verschillende vormen van angst tijdens de adolescentie verschillende ontwikkelingspatronen vertonen. Zo neemt separatieangst na verloop van tijd af, terwijl andere vormen van angst juist toenemen. Ze keek ook naar de relatie tussen de ontwikkeling van angst, individuele kwetsbaarheden en sociale relaties. Er bestaat bijvoorbeeld een wisselwerking tussen depressie bij adolescenten en de kwaliteit van de relatie met hun moeder. Adolescenten met sociale angst brengen minder tijd door met leeftijdsgenoten. Dit kan een beschermende functie hebben, omdat ze hierdoor minder vaak cannabis gebruiken. Angst onder jongeren gaat niet vanzelf over, stelt Nelemans. Omdat hoge angstniveaus het dagelijks functioneren van adolescenten vaak negatief beïnvloeden, pleit ze voor verder onderzoek. Jaargang 2 aflevering 3 pagina 16

17 Jeugdbescherming vanaf 1 januari januari 2015 Organisator: Uitgeverij-Studiecentrum Kerckebosch Plaats: Bunnik Kosten: 395 euro (exclusief BTW) Website: Door de Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen en de Jeugdwet verandert het civiele jeugdrecht. De themadag gaat onder meer over de veranderende rol van de Raad voor de Kinderbescherming, de rechtspositie van pleegouders, de ondertoezichtstelling bij omgangsproblemen en de jeugdbescherming in het nieuwe stelsel. Helping Families Change Conference februari 2015 Organisator: Triple P International; University of Queensland; Nederlands Jeugdinstituut Plaats: Amsterdam Kosten: 305 euro voor euro voor 3 dagen (incl. BTW) Website: De Helping Families Change Conference (HFCC) is een jaarlijkse internationale wetenschappelijke conferentie, bedoeld voor professionals, beleidsmakers, studenten en onderzoekers in de gezondheids-, onderwijs- en welzijnssector. Tijdens de conferentie staan de laatste ontwikkelingen op het gebied van evidence-based gezinsinterventies centraal. Het congres richt zich op opvoedingsondersteuningsprogramma Triple P. Jeugd in Onderzoek maart 2015 Organisator: Nederlands Jeugdinstituut; ZonMw; NCJ; RIVM; TNO Plaats: Nieuwegein Kosten: 225 euro Website: Hoe zorgen we dat we in deze periode van transformatie resultaten uit onderzoek benutten voor een effectieve praktijk en effectief beleid? Van preventie tot en met curatie. Aandacht voor (kosten)effectiviteit is belangrijk. Evenals weten én doen wat werkt en stoppen met wat niet werkt. Op Jeugd in Onderzoek delen onderzoekers, stafmedewerkers, beleidsmedewerkers en managers uit de jeugdsector kennis over hoe onderzoeksresultaten kunnen worden benut en hoe we kennis over wat werkt gebruiken, verder ontwikkelen en implementeren. Thema 2015: Weten én doen wat werkt Het opvoeden en opgroeien van kinderen en jongeren gaat vaak goed, maar roept ook vragen op. Ouders, hulpverleners, onderwijzers en beleidmakers zoeken naar antwoorden. Onderzoek helpt hen daarbij. Er is veel kennis beschikbaar en er zijn veel instrumenten, interventies en programma s ontwikkeld. (Kosten)effectiviteit Hoe zorgen we er nu voor dat we juist in deze periode van transformatie resultaten uit onderzoek benutten ten behoeve van een effectieve praktijk en effectief beleid? Over de volle breedte: van preventie tot en met curatie. Van gezin tot school en buurt. Aandacht voor (kosten)effectiviteit is belangrijk. Evenals weten én doen wat werkt en stoppen met wat niet werkt. Op het congres Jeugd in Onderzoek 2015 wisselen we met elkaar van gedachten over hoe resultaten van onderzoek kunnen worden benut, hoe we kennis over wat werkt gebruiken, verder ontwikkelen en implementeren. Aanmelden Schrijf u in voor het congres. Als u op de link hierboven klikt komt u op het online aanmeldingsformulier (dit is een externe link). Klik daar op de knop registreren om u in te schrijven voor het congres. Kosten en betaling Het deelnamebedrag is 225 euro per persoon (ook voor personen die een eigen bijdrage leveren aan het congres). Voor voltijdstudenten is een beperkt aantal plaatsen beschikbaar voor een gereduceerd tarief van 75 euro. Dit is inclusief koffie, thee, lunch en een drankje en hapje na afloop. Inschrijving geschiedt op volgorde van aanmelding. U ontvangt direct na aanmelding een bevestiging van inschrijving en een e-factuur. Twee weken voor het congres krijgt u een bevestiging met routebeschrijving. Vragen over uw aanmelding? Voor meer informatie over uw aanmelding kunt u contact opnemen met Congres4u, telefoon of Leergang: Het sociale team. "Je gaat het pas zien als je het doorhebt". Er zijn al veel gemeenten waar sociale wijkteams actief zijn. De inhoudelijke richting is duidelijk: een samenhangende aanpak van welzijn, ondersteuning, jeugd- en gezondheidszorg en arbeidsintegratie. Maar er leven nog wel veel vragen over inrichting, aansturing en bekostiging van de wijkteams. Module I: Het krachtenveld De ontwikkelingen in het sociale domein zorgen voor een dynamisch krachtenveld met nieuwe rollen die op verschillende manieren ingevuld kunnen worden. De gemeente en (maatschappelijke) instellingen hebben elkaar nodig om de ondersteuning binnen het nieuwe sociale domein tot een succes te maken en een nieuwe balans te vinden tussen 'eigen kracht' en professionele ondersteuning. Dat vergt veranderingsbereidheid en flexibiliteit van de gemeenten en (maatschappelijke) instellingen. Alleen op die manier kunnen we inzetten op versterking van burgerkracht en informele ondersteuning. Deze module maakt onderdeel uit van de leergang: "De kracht van het sociale team."je gaat het pas zien als je het doorhebt" De leergang is opgebouwd in vijf modules. De leergang kan als geheel of per losse modules worden gevolgd. Module 1: Het krachtenveld Module 2: Het sociale wijkteam Module 3: Het excellente team Module 4: Zeggen wat je doet en doen wat je zegt Module 5: In de hand houden wat je uit handen geeft Voor meer informatie: De kracht van het sociale team Jaargang 2 aflevering 3 pagina 17

18 COLOFON Het Decor verruim(t) de horizon is een digitaal informatie en inspiratieschrift voor alle mensen en organisaties die betrokken zijn bij het werken met en voor mensen. Het Decor verruim(t) de horizon verschijnt eenmaal per week; op vrijdag. Daarnaast is er eenmaal per week - op dinsdag - een nieuwsflits Fris denken en dwars kijken. Vondel & Nassau is een zelfstandig onderdeel van de Kooyenga Groep en heeft zich gespecialiseerd in Advies, Oplossingen en Interim Management. Onze dienstverlening onderscheidt zich op basis van een persoonlijke aanpak, en concrete en toepasbare adviezen van zeer hoge kwaliteit. Mocht u vragen hebben over wat Vondel & Nassau voor u kan betekenen, dan zijn dit onze contactgegevens. Vondel & Nassau Postadres Postbus AB Dokkum Met voor en door u geknipte informatie en inspiratie willen wij onze lezers en lezeressen inspireren en informeren. Wij willen zo bijdragen aan de duurzame vernieuwing van de organisatie van en de ondersteuning voor en door mensen. Daarbij staat het stimuleren en ondersteunen van talentontplooiing op strategisch, tactisch en uitvoerend niveau centraal. T F E Website: Wilt u een eigen bijdrage geplaatst zien? Of hebt u nieuws te melden? Stuur dan een mailbericht met uw bijdrage of persbericht naar Hebt u collega's die de nieuwsflits ook willen ontvangen? Mail dan even het mailadres van uw collega naar Als leven zo brutaal is dat dromen nog de enige leefbare plaatsen zijn (klik link voor meer) Jaargang 2 aflevering 3 pagina 18

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Ondersteuning en hulp in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Voorwoord Dichtbij, bereikbaar en aanspreekbaar Het klinkt zo vanzelfsprekend en simpel: biedt mensen ondersteuning en hulp dichtbij, in

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Zorgen over het keukentafelgesprek De bedoeling en werkwijze van het keukentafelgesprek in de Wmo AVI / VNG / 19 april 2015

Zorgen over het keukentafelgesprek De bedoeling en werkwijze van het keukentafelgesprek in de Wmo AVI / VNG / 19 april 2015 Zorgen over het keukentafelgesprek De bedoeling en werkwijze van het keukentafelgesprek in de Wmo AVI / VNG / 19 april 2015 De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) is er op gericht dat gemeenten

Nadere informatie

Voorbereiden door krachten te bundelen... 2. Visie op nieuwe taken... 2. Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2

Voorbereiden door krachten te bundelen... 2. Visie op nieuwe taken... 2. Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2 Nieuwsbrief sociaal domein, #1 Vernieuwing welzijn, (jeugd)zorg en werk Inhoud Voorbereiden door krachten te bundelen... 2 Visie op nieuwe taken... 2 Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2

Nadere informatie

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Kennis van de Overheid Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Zorg voor Zorgen dat! Leren gekanteld werken Het werk van de professional in de frontlinie van zorg en welzijn verandert ingrijpend. Niet

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst communicatie beweging sociaal domein Amersfoort Donderdag 16 oktober 2014

Verslag bijeenkomst communicatie beweging sociaal domein Amersfoort Donderdag 16 oktober 2014 Verslag bijeenkomst communicatie beweging sociaal domein Amersfoort Donderdag 16 oktober 2014 Op donderdag 16 oktober organiseerde de gemeente Amersfoort een netwerkbijeenkomst communicatie over de beweging

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter?

Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter? Samen op zoek naar verandering of Hoe maak ik het contact met de cliënt efficiënter? Inleiding In deze notitie staan de tips en adviezen uit het project Samen op zoek naar verandering. Ze zijn het resultaat

Nadere informatie

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten?

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten? Ik heb een vraag...... over zorg, huiselijk geweld en kindermishandeling, hulp en ondersteuning, opvoeding en jeugdhulp, ziekenhuisopname, beschermd wonen, schulden, werkloosheid, mijn arbeidsbeperking

Nadere informatie

Niet alles verandert in de zorg

Niet alles verandert in de zorg Over wat blijft en wat er verandert in de zorg 15 september 2014, Hercules Diessen Niet alles verandert in de zorg. Gelukkig maar! Er gaat veel veranderen in de zorg. Maar er blijft gelukkig ook veel hetzelfde;

Nadere informatie

Opleidingsprogramma De Wmo-professional

Opleidingsprogramma De Wmo-professional Kennis van de Overheid Opleidingsprogramma De Wmo-professional Gekanteld werken Leren gekanteld werken Het werk van de professional in de frontlinie van zorg en welzijn verandert ingrijpend. Niet helpen

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland

Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland september 13 Begrijpen Verbinden Meedoen communicatieplan transities sociaal domein Rivierenland Als je doet wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg. (Albert Einstein, 1879-1955) M e r k c o a

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht)

Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht) Verslag basiscursus Wmo d.d. 12 april 2013 LSR in (Utrecht) De vier cursisten, die aanwezig waren, begonnen zich aan elkaar voor te stellen onder leiding van de cursusleidster. Van de vier cursisten waren

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Vertrouwenswerk & Cliëntenparticipatie

Vertrouwenswerk & Cliëntenparticipatie Vertrouwenswerk & Cliëntenparticipatie CLIËNTENPARTICIPATIE JEUGD Hoe je jongeren kunt betrekken bij jeugdhulp 1 Bij de transitie van de jeugdzorg is inspraak van belang. Juist jongeren en hun ouders die

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Rapportage Monitor Transitie Jeugd Kwartaal 2, 2015

Rapportage Monitor Transitie Jeugd Kwartaal 2, 2015 Rapportage Monitor Transitie Jeugd Kwartaal 2, 2015 De Monitor Transitie Jeugd brengt de onbedoelde effecten en knelpunten van de transitie van de jeugdhulp naar de gemeenten vanuit cliëntperspectief in

Nadere informatie

rapport ARBEIDSVERZUIM DOOR VRUCHTBAARHEIDSBEHANDELINGEN

rapport ARBEIDSVERZUIM DOOR VRUCHTBAARHEIDSBEHANDELINGEN Presentatie Freya bij overhandiging o rapport ARBEIDSVERZUIM DOOR VRUCHTBAARHEIDSBEHANDELINGEN Den Haag, 19 maart 2009 De praktijk aan het woord Wat is de aanleiding. a anleiding. Ongeveer een jaar geleden

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen,

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen, Zwolle Rapportage Mantelzorg in beeld Resultaten uit onderzoeken onder mantelzorgers 2012 en 2014 De gemeente Zwolle wil de positie van de mantelzorger versterken en hun taak verlichten. Met de komst van

Nadere informatie

De raad van de gemeente Schiermonnikoog,

De raad van de gemeente Schiermonnikoog, De raad van de gemeente Schiermonnikoog, Gelet op artikel 8a, eerste lid, onderdeel b, van de Participatiewet, artikel 35, eerste lid, onderdeel e van de Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk

Nadere informatie

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar, klik dan hier voor de webversie. Klik hier voor een PDF van de nieuwsbrief. Socius januari 2014 Zoektocht Op de drempel van 2014 kijk ik nog eens naar wat ons het

Nadere informatie

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Marjan Mensinga trainer en adviseur bij Pharos en med. antropoloog/spv/poh GGZ Jennifer van den Broeke senior projectleider en adviseur bij Pharos

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

E-panel. Belangrijke rol weggelegd voor Zorgverzekeraars Second opinion: een patiëntenrecht met obstakels

E-panel. Belangrijke rol weggelegd voor Zorgverzekeraars Second opinion: een patiëntenrecht met obstakels E-panel Met de uitkomsten van de enquête over second opinion Nr. 18 - januari 2011 Belangrijke rol weggelegd voor Zorgverzekeraars Second opinion: een patiëntenrecht met obstakels We weten bijna allemaal

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Rapportage Monitor Transitie Jeugd Kwartaal 2, 2015

Rapportage Monitor Transitie Jeugd Kwartaal 2, 2015 Rapportage Monitor Transitie Jeugd Kwartaal 2, 2015 De Monitor Transitie Jeugd brengt de onbedoelde effecten en knelpunten van de transitie van de jeugdhulp naar de gemeenten vanuit cliëntperspectief in

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Het conflicthanteringspalet. Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe

Het conflicthanteringspalet. Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe Het conflicthanteringspalet Anneke de Koning Leo Elfers Anne de Cloe Het conflicthanteringspalet In relatie tot de escalatieladder en het bestuurlijk- ambtelijk samenspel Verschil in beleving Conflicthanteringspalet

Nadere informatie

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013 Samenvatting Losser Versie 1, oktober 2013 Lage SES, bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Losser In de gemeente Losser wonen 22.552 mensen; 11.324 mannen en 11.228 vrouwen. Als we de verschillende

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

De uitdagingen van de transformatie zijn de kansen voor de JGGZ en zijn academische functie

De uitdagingen van de transformatie zijn de kansen voor de JGGZ en zijn academische functie Inleiding Rutger Hageraats Symposium De Bascule 26-06-2015 De uitdagingen van de transformatie zijn de kansen voor de JGGZ en zijn academische functie De aanleiding Wat was er ook alweer aan de hand? Niet

Nadere informatie

Wmo-adviesraad West Maas en Waal. 24 november 2014

Wmo-adviesraad West Maas en Waal. 24 november 2014 Wmo-adviesraad West Maas en Waal 24 november 2014 1. Welkom, 2. Agenda 3. Wmo adviesraad, wat doen wij. 4. Hoe ziet de toekomst er uit? 5. Doel van vanavond. Agenda: Opening Onno Siegers Introductie avondprogramma

Nadere informatie

Iedereen heeft een verhaal

Iedereen heeft een verhaal informatie voor jongeren Iedereen heeft een verhaal > Goed om te weten als je tijdelijk naar JJC gaat Iedereen heeft een eigen verhaal. Veel verhalen gaan over waarom het niet allemaal gelopen is zoals

Nadere informatie

Nieuwjaarsspeech VNG-voorzitter Annemarie Jorritsma

Nieuwjaarsspeech VNG-voorzitter Annemarie Jorritsma HET GESPROKEN WOORD GELDT Nieuwjaarsspeech VNG-voorzitter Annemarie Jorritsma 8 januari 2015 U bent getuige van mijn eerste nieuwjaarsspeech als VNG-voorzitter, op een dag die wordt overschaduwd door de

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Onderzoek cliëntervaringen Wmo, Jeugdwet, sociale wijkteams en basisteams jeugd en gezin

Onderzoek cliëntervaringen Wmo, Jeugdwet, sociale wijkteams en basisteams jeugd en gezin Onderzoek cliëntervaringen Wmo, Jeugdwet, sociale wijkteams en basisteams jeugd en gezin Gemeente s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Augustus 2015 2 Samenvatting De gemeente wil weten hoe

Nadere informatie

Bij de voorbereiding op de 3D s hoort ook aandacht voor risicomanagement. Maar hoe neem je de raad daarin mee?

Bij de voorbereiding op de 3D s hoort ook aandacht voor risicomanagement. Maar hoe neem je de raad daarin mee? Bij de voorbereiding op de 3D s hoort ook aandacht voor risicomanagement. Maar hoe neem je de raad daarin mee? Hoe voorkom je dat straks bij elk incident de wethouder naar huis wordt gestuurd? Welke risico

Nadere informatie

AVI-nieuwsbrief 22 25 november 2013

AVI-nieuwsbrief 22 25 november 2013 AVI-nieuwsbrief 22 25 november 2013 Geachte lezer, De nieuwe Wmo biedt niet alleen onzekerheid, maar ook kansen om zaken te vernieuwen. Stel, we zouden de Kanteling doortrekken naar bezwaar en beroep.

Nadere informatie

Handreiking inzake verhuizing van ouderen naar een andere woonlocatie.

Handreiking inzake verhuizing van ouderen naar een andere woonlocatie. Handreiking inzake verhuizing van ouderen naar een andere woonlocatie. A. Noodzakelijke verhuizing van ouderen uit hun verzorgings- of verpleeghuis - hoe wordt dit zo goed mogelijk begeleid? In deze handreiking

Nadere informatie

LIEVERWIJS. kindercoaching & training. kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling. Een rups kan altijd nog een vlinder worden

LIEVERWIJS. kindercoaching & training. kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling. Een rups kan altijd nog een vlinder worden LIEVERWIJS kindercoaching & training kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling Een rups kan altijd nog een vlinder worden Kindercoaching Van Rups naar Vlinder Voor kinderen in de

Nadere informatie

Timemanagement? Manage jezelf!

Timemanagement? Manage jezelf! Timemanagement? Manage jezelf! Trefwoorden Citeren timemanagement, zelfmanagement, stress, overtuigingen, logische niveaus van Bateson, RET, succes citeren vanuit dit artikel mag o.v.v. bron: www.sustrainability.nl

Nadere informatie

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad

Het Groninger Stadspanel over LGBT. Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Het Groninger Stadspanel over LGBT Meningen over bi- en homoseksualiteit en transgender in Groningen stad Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering

Nadere informatie

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Samenvatting Excellentie kan het beste worden gestimuleerd door het coachen van de persoonlijke

Nadere informatie

Gedragscode medewerkers en cliënten

Gedragscode medewerkers en cliënten Gedragscode medewerkers en cliënten 2014 1/9 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Werkwijze... 3 3. Samenvatting gedragscode... 4 4. Gedragscode medewerkers stichting Zorg Almere... 5 - clientgerichtheid....5

Nadere informatie

De paradox van de burger als uitgangspunt

De paradox van de burger als uitgangspunt GEMEENTE WINTERSWIJK De paradox van de burger als uitgangspunt De dialoog als methodiek Rhea M. Vincent 1-11-2013 In het nieuwe zorgstelsel staat de vraag van de burger centraal. De professional en de

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-25274240 - email: wmoraad@oss.nl

Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-25274240 - email: wmoraad@oss.nl Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-25274240 - email: wmoraad@oss.nl Datum 23 november 2014 Kenmerk WMOR14016 /AvO/DvL/BN/JG Aan het college van B en W van de Gemeente Oss Betreft

Nadere informatie

Onderzoek Hoe homotolerant is Holland?

Onderzoek Hoe homotolerant is Holland? Onderzoek Hoe homotolerant is Holland? 16 mei 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 13 tot 15 mei 2013, deden 2.415 jongeren mee. Hiervan zijn er 649 homo, lesbisch of bi. De uitslag

Nadere informatie

Kwaliteit. 1 Inleiding. 2 De wettelijke voorwaarden. 2.1 Jeugdwet

Kwaliteit. 1 Inleiding. 2 De wettelijke voorwaarden. 2.1 Jeugdwet Kwaliteit 1 Inleiding Wat is kwaliteit van zorg en wat willen we als gemeenten samen met onze zorgaanbieders ten aanzien van kwaliteit afspreken? Om deze vraag te beantwoorden vinden twee bijeenkomsten

Nadere informatie

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers

MEE. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. Voor verwijzers MEE Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel mensen met een licht

Nadere informatie

Veranderingen in het sociale domein en de rol van kerken Samenvatting

Veranderingen in het sociale domein en de rol van kerken Samenvatting Veranderingen in het sociale domein en de rol van kerken Samenvatting We bevinden ons midden in een grote verandering van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving. Waar voorheen de overheid op het

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Nieuwsbrief nr. 3, september 2013 Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Amstelveen, donderdagochtend 29 augustus om 7.45 uur s ochtends op het plein voor het raadhuis. Een vriendelijk

Nadere informatie

CliC t.a.v. Dhr. Grommen, Mercator 1. Sittard. Geachte heer Grommen,

CliC t.a.v. Dhr. Grommen, Mercator 1. Sittard. Geachte heer Grommen, CliC t.a.v. Dhr. Grommen, Mercator 1. Sittard. Geachte heer Grommen, Naar aanleiding van uw mail d.d. 15 december wil ik graag vanuit de gemeente Beesel reageren op uw vragen. Wij hebben elkaar donderdag

Nadere informatie

Participatiewiel: een andere manier van kijken

Participatiewiel: een andere manier van kijken Participatiewiel: een andere manier van kijken Ideeën voor gebruik door activeerders en hun cliënten Participatiewiel: samenhang in beeld WWB Schuldhulpverlening Wajong / WIA / WW / WIJ AWBZ en zorgverzekeringswet

Nadere informatie

Drie decentralisaties voor gemeenten

Drie decentralisaties voor gemeenten Drie decentralisaties voor gemeenten Onze visie en aanpak Pim Masselink Joost van der Kolk Amersfoort 24 april 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Veranderende rol van de gemeente 3. Veranderopgave: richten, inrichten

Nadere informatie

OORDEEL. Het klachtenformulier is gedateerd 13 november 2008 en bij het secretariaat ingeboekt op 17 november 2008 onder nummer 80-2008.

OORDEEL. Het klachtenformulier is gedateerd 13 november 2008 en bij het secretariaat ingeboekt op 17 november 2008 onder nummer 80-2008. Dossiernummer 80-2008 OORDEEL Verzoeker De heer en mevrouw B. te Almelo Datum verzoek Het klachtenformulier is gedateerd 13 november 2008 en bij het secretariaat ingeboekt op 17 november 2008 onder nummer

Nadere informatie

Vertrouwenspersoon Wmo Sociaal domein

Vertrouwenspersoon Wmo Sociaal domein Vertrouwenspersoon Wmo Sociaal domein Opvang onvrede burger Voorkomen dat onvrede uitmondt in een klacht Verbeteren kwaliteit van uw dienstverlening Vertrouwenspersoon Wmo Sociaal domein Gemeenten krijgen

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen

Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen Verordening tegenprestatie Participatiewet 2015 Kenmerk: 183277 De raad van de gemeente Oldebroek; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 14 oktober 2014; gelet op artikel 8a, eerste lid,

Nadere informatie

Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit

Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit Jeugdigen en Gezinnen Versterken Dichtbij kind en gezin, meer samenhang en kwaliteit Inleiding Per 1 januari 2015 worden de gemeenten verantwoordelijk voor de zorg voor jeugdigen. Hieronder vallen de jeugd-ggz

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

De transities in zorg en welzijn zijn geen spelletje

De transities in zorg en welzijn zijn geen spelletje De transities in zorg en welzijn zijn geen spelletje Hoe een spelsimulatie organisaties helpt de transitie in zorg en welzijn te maken Angeline van Gils en Janneke Steijns N ederland verandert, de zorg

Nadere informatie

Juryrapport Ambassadeur Heldere Taal 2014

Juryrapport Ambassadeur Heldere Taal 2014 Juryrapport Ambassadeur Heldere Taal 2014 Ambassadeur Heldere Taal 2014 Inleiding Veel ambtenaren zetten zich in om de communicatie van en binnen de overheid te verhelderen. Vaak vechten ze tegen veel

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Risicomanagement binnen de decentralisaties In het sociale domein. Regionale bijeenkomst 2 juli 2014 gemeenteraden BAR gemeenten. Anton van Rosmalen

Risicomanagement binnen de decentralisaties In het sociale domein. Regionale bijeenkomst 2 juli 2014 gemeenteraden BAR gemeenten. Anton van Rosmalen Risicomanagement binnen de decentralisaties In het sociale domein Regionale bijeenkomst 2 juli 2014 gemeenteraden BAR gemeenten Anton van Rosmalen a.vanrosmalen@risicomanagement.nl 06 53 22 88 34 2 juli

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD Pestprotocol obs de Bongerd Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem

Nadere informatie

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz

Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz Antwoorden op vragen over veranderingen Wmo/Awbz BEREIKBAARHEID EN INFORMATIE Hoe word ik als cliënt geïnformeerd over de veranderingen? Met een brief van de gemeente Met een persoonlijk gesprek in 2015

Nadere informatie

Kennis van de Overheid. Maatschappelijk. Zorg voor. zorgen dat

Kennis van de Overheid. Maatschappelijk. Zorg voor. zorgen dat Kennis van de Overheid Maatschappelijk Zorg voor zorgen dat De decentralisaties voor elkaar In het maatschappelijk domein krijgt de gemeente forse extra verantwoordelijkheden voor jeugd, mensen met een

Nadere informatie

Iedereen heeft een eigen verhaal

Iedereen heeft een eigen verhaal informatie voor ouders Iedereen heeft een eigen verhaal > Goed om te weten als uw kind tijdelijk bij JJC verblijft Uw zoon of dochter gaat tijdelijk naar JJC in Den Haag. Wij gaan uw kind intensief begeleiden

Nadere informatie

Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland

Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland Maandag 28 juli 2014 Nieuwsbrief nummer 3 Colleges Den Helder, Schagen en Hollands Kroon wijzigen samenwerking Sociaal Domein De colleges van Den Helder,

Nadere informatie

Amsterdam, 6 maart 2015. Beste betrokkenen,

Amsterdam, 6 maart 2015. Beste betrokkenen, Amsterdam, 6 maart 2015 Beste betrokkenen, Dit keer mag ik als plaatsvervangend ombudsman de (inmiddels al vierde) decentralisatiebrief schrijven. De ombudsman begint de gevolgen van de nieuwe wetgeving

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Inleiding Calamiteiten bij zorg en ondersteuning kunnen helaas niet altijd voorkomen worden. Ze hebben een grote impact op betrokkenen

Nadere informatie

MEE op Weg. IJsseloevers

MEE op Weg. IJsseloevers IJsseloevers MEE op Weg Vanuit haar droom van een inclusieve samenleving en missie MEE maakt meedoen mogelijk heeft MEE IJsseloevers het initiatief genomen tot het project MEE op Weg. MEE op Weg Vanuit

Nadere informatie

Huishoudelijke verzorging in de gemeente Lochem Door: Peter van der Mierden, Ruben Otemann en Tonnie Tekelenburg

Huishoudelijke verzorging in de gemeente Lochem Door: Peter van der Mierden, Ruben Otemann en Tonnie Tekelenburg Huishoudelijke verzorging in de gemeente Lochem Door: Peter van der Mierden, Ruben Otemann en Tonnie Tekelenburg Zorg naar behoefte werd een juridische gevecht Waarom dit alternatieve plan? De kaders voor

Nadere informatie

Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl

Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl Wmo-raad gemeente Oss - Postbus 5-5340 BA Oss - telefoon 06-44524496 - email: wmoraad@oss.nl Datum 9 december 2014 Kenmerk 14015aWMOR / AvO Aan het college van B en W van de Gemeente Oss Betreft Advies

Nadere informatie

2. Het beleid ten aanzien van ontheffing van de arbeidsverplichting wijzigen en aan

2. Het beleid ten aanzien van ontheffing van de arbeidsverplichting wijzigen en aan Aan de gemeenteraad 26 juni 2007 Onderwerp: Ontheffingen arbeidsverplichting WWB 1. Voorstel 1. Het beleid ten aanzien van ontheffing van de arbeidsverplichting wijzigen en aan alleenstaande ouders met

Nadere informatie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie ld be e or Vo WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie Stichting Lezen & Schrijven t 070 302 26 60 www.lezenenschrijven.nl Auteur Elma Draaisma Vormgeving 7Causes Eindeloos Medeauteurs en klankbordgroep

Nadere informatie

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding Methodisch werken binnen Lang Verblijf woonzorg en dagbesteding 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Gentle Teaching 4 Middelen 5 Voor wie is Gentle Teaching? 5 3. Competentievergrotend werken 6 Middelen

Nadere informatie

Burgemeester en wethouders

Burgemeester en wethouders Burgemeester en wethouders Memo Aan : gemeenteraad Van : College van burgemeester en wethouders Datum : 17 december 2013 In afschrift aan : Saskia Visser, Ted Benschop, Wilma van Wensem Zaaknummer : 8754

Nadere informatie