Klimaatverandering. Duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit. Nieuwe Landen II geeft inhoud aan de begrippen. Over>

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Klimaatverandering. Duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit. Nieuwe Landen II geeft inhoud aan de begrippen. Over>"

Transcriptie

1 THEMA Innovatie onder druk TWEEENVEERTIGSTE UITGAVE OVER> SEPTEMBER 2013

2 > Klimaatverandering Toen tien jaar geleden het rijksbeleid vroeg om het maken van welstandsbeleid in elke gemeente, stelde toenmalig staatssecretaris Remkes daarvoor minder dan een jaar beschikbaar. Wie met burgers in wijken en dorpen samen zulk beleid wilde formuleren, had daar meer tijd voor nodig. Met name organisaties die ervaring hadden met het maken van dorpsplannen, hadden ervaren dat men in wijk en dorp heel goed weet welk beleid daar past. Maar Remkes gaf er de tijd niet voor: beleidmaken 'van onderop' was onnutte nieuwlichterij, tijdvretende schijndemocratie. Duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit Nieuwe Landen II geeft inhoud aan de begrippen 2 3 Zo n opstelling van de overheid wordt nu veel minder geaccepteerd. In heel Europa is de trend te zien dat we verschuiven van burgerparticipatie in overheidsrollen naar overheidsparticipatie in burgerinitiatieven. Toen onlangs een inwoner van Istanbul de trap in zijn straat fleurig beschilderde, reageerde de gemeente door het uitwissen van zijn ingreep met een kwastbeurt in betongrijze verf. Ook daar gaven de inwoners aan dat zij van zo n overheid niet meer gediend zijn: als reactie werden overal trappen in de openbare ruimte fleurig beschilderd. Vrij letterlijk werd hier de demarcatielijn tussen overheidsdomein en burgerdomein hergedefinieerd. Een nieuw beschikkingsrecht wordt door burgers in vele domeinen geclaimd en de verschuivingen in opvattingen gaan snel. Het wordt niet zomaar meer geaccepteerd als een dorpsschool wordt wegbezuinigd, een bibliotheek gesloten of een voorzie- ning zoals een supermarkt verdwijnt. In Warffum hebben bewoners zelf een nieuw concept van ouderenzorg ontwikkeld toen het bejaardenhuis zou worden gesloten. Hier ontstaat vanzelf een vorm van mantelzorg, zoals de wethouder van Deventer graag zou opleggen. Maar dit is niet de tijd van opleggen, zo heeft zij ondervonden: ze is massaal voor gek versleten vanwege haar suggesties over burenzorg. Als die suggesties uit buurt of dorp zelf komen, ontstaan ze zonder publiek oproer, met draagvlak en duurzaamheid. Overheden worstelen met de nieuwe verhoudingen die zich ontwikkelen tussen burger en overheid. Deels is dat te verklaren uit de omstandigheid dat hun zoektocht naar een nieuwe rolopvatting niet voortkomt uit ideologische, maar uit financieel-economische motieven. Het zijn vaak niet nieuwe opvattingen over bestuur die leidend zijn, maar door bezuinigingen inge- geven taakreducties die met nieuwe noties worden onderbouwd. Soms worden de vernieuwingen nog in parallelle systemen ondergebracht: het coalitiebeleid staat dan naast sociaal flankerend beleid. De ongewenste weg wordt dan nog steeds aangelegd, maar de ingreep wordt in aparte programma s met een eigen budget verzacht. Wie goed kijkt, ziet de signalen overal; elke dag in de krant en elke maand in de gemeenteraad. In deze OVER> laten we voorbeelden zien van de actualiteiten op dit gebied van rolverschuivingen en van nieuwe oplossingen die voor ruimtelijke kwesties worden bedacht in een klimaat, waarin de oude hiërarchische patronen zijn doorbroken; oplossingen door burgers, door de markt, vaak samen met betrokken adviseurs van Het Oversticht. Informatie > Dirk Baalman n De zonneboom Duurzaam bouwen. Het staat hoog op de agenda van Dalfsen. In 2025 wil de hele gemeente CO 2 neutraal zijn. Duurzaamheid lag dan ook ten grondslag aan het stedenbouwkundige plan voor de nieuwe wijk Nieuwe Landen II in Lemelerveld. Wèl in combinatie met ruimtelijke kwaliteit. En dat stelde de stedenbouwkundige Gidi de Lange, welstandsadviseur Rik Onderdelinden van Het Oversticht en projectleider ruimtelijke ontwikkeling Wietze van der Ploeg, nog voor behoorlijke uitdagingen. Van der Ploeg: Alle kavels zijn zuidgericht voor een goede bezonning en om plaatsing van zonnepanelen optimaal mogelijk te maken. In het bestemmings- en beeldkwaliteitplan is een groot percentage opgenomen voor de hoeveelheid dakvlak op het zuiden. Het gevaar van een eentonig straatbeeld ligt dan op de loer. Daar hebben we tegenwicht aan geboden door te werken met deelgebieden binnen een straat, gekoppeld aan de zichtbaarheid van de plek. Het Beeldkwaliteitplan verzacht dit nadeel door bijvoorbeeld op hoekkavels minder dakvlak op het zuiden te verplichten en daarmee minder zonnepanelen te stimuleren. Ook een variatie in kleuren en raamindelingen van de woningen kan helpen. Verspringende rooilijnen kunnen schaduw op andere daken brengen, wat dan weer nadelig kan werken voor de zonnepanelen bij lage zon. We werken met een variatie aan welstandeisen, variërend van vrij strikt bijvoorbeeld voor de randen tot bijna welstandsvrij. Daarbij zijn we, om Rik Onderdelinden te citeren, streng in de leer en soepel in de uitvoering. In het BKP zijn voorbeelden opgenomen die mensen een idee kunnen geven van mogelijkheden om duurzaam en tegelijkertijd qua uitstraling hoogwaardig te bouwen. Een plan gebouwd op de pijlers duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit, komt in de praktijk neer op steeds weer keuzes maken. Van der Ploeg: Langs het kanaal stond een bomenrij die we graag wilden behouden. Dat bleek om twee redenen lastig. De bomen houden licht weg en het gebied zelf moest opgehoogd worden. Dat zouden de bomen niet overleven. We hebben er toen voor gekozen om een nevenweg tussen de bomen en de wijk te maken. Iets duurder, maar de kwaliteit is daarmee gered. Op deze plek is Referentiebeeld Eilermarke, Enschede (LKSVDD Architecten) daarmee wel meer verstening, wat dan weer niet duurzaam is. De goede bezonning daarentegen weer wel. Soms is het dus ook kiezen tussen duurzaamheidsaspecten. De straat Woeste Grond, op de grens met het buitengebied, is daarentegen juist minder versteend. De straat wordt smaller naarmate de verkeersintensiteit afneemt en de groenzone met zonneboom meer wordt beleefd. Daar gaan duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit hand in hand. In de wijk is niet alleen aandacht voor ruimtelijke, maar ook voor sociale kwaliteit. Er zijn pleintjes gecreëerd waar ontmoetingen plaats kunnen vinden, maar ook in de toekomst het restafval verzameld kan worden. Ook is er een vijver. Leuk voor kinderen om te spelen, maar ook een plek waar regenwater wordt opgevangen en de Zonneboom staat, een kunstwerk dat overgenomen werd van de Floriade en dat niet alleen duurzaamheid symboliseert, maar ook energie opwekt voor de LED-straatverlichting in de wijk. De wijk is een pilot, licht Van der Ploeg toe. We zitten hier niet in Amsterdam, het is voor mensen best nieuw wat er gebeurt. Mensen hebben behoefte aan goede en betaalbare voorbeelden. Daar helpt het BKP in, maar daarom hebben we ook vijf kavels vrijgegeven voor bedrijven die energieneutraal willen bouwen. De grond hoeft pas over twee jaar afgerekend te worden of eerder als iemand een dergelijke woning wil kopen. Binnenkort wordt een innovatieve tweekapper gebouwd met zonnepanelen en een sedumdak; de eerste in de gemeente. Ook is er een premie voor een voorbeeld twee-onder-een-kap van particulieren en een subsidie gekoppeld aan de EPC van de woning. Hoe lager de EPC, des te meer subsidie. In de wijk worden 50% van de woningen door particulieren gebouwd. Dat is in een dergelijke duurzame wijk best veel in vergelijking met veel wijken waar ontwikkelaars dergelijke concepten bouwen. Het is zeker spannend of dat in deze tijd gaat lukken. Het college en de raad hebben er vertrouwen in. In principe worden ook de wijken in Dalfsen en Nieuwleusen op termijn volgens het energieneutrale principe gebouwd. Interview > Petra Versluis n

3 Havenkwartier Deventer: voorbeeld voor ontwikkelen in de crisis Jeroen Bruinenberg 4 5 Broedplaatsen, organische stedenbouw en het Vlaamse model. Het zijn termen die tegenwoordig toegekend worden aan het Havenkwartier Deventer een levendig gebied waar creatieve (startende) ondernemers kunnen groeien, industrieel erfgoed wordt herbestemd en toekomstige inwoners een invulling geven aan de ontwikkeling van een kavel. Een gebied met eigen regels en een eigen dynamiek. Het is een groot contrast met de uitzichtloze situatie van 2006 er was net een groot Masterplan voor de ontwikkeling van een groot woon- en kantoorgebied van tafel geveegd. Directeur van WE LOVE THE CITY, Andries Geerse, trof een industrieel verlaten havengebied. Hij besefte dat zijn aanpak het gebied een tweede leven zou kunnen bieden. Ik sprak hem op zijn kantoor in het hart van Rotterdam. Geerse wil nog wel even terugkijken op de situatie in In zijn optiek ging het plan de mist in om verschillende redenen. Buiten het feit dat het financieel een lastig verhaal werd, is het Havenkwartier de schakel tussen de industrie en de binnenstad. Grote bedrijven voorzagen een angstbeeld waarin appartementen gevuld met bejaarden, deze verbinding zouden doorbreken. Het gevoel klopte niet. De economische crisis. Het is een factor die een belangrijke rol heeft gespeeld in de keuze voor het project, maar zeker geen doorslaggevende. In 2007 schreef de gemeente Deventer een prijsvraag uit voor de toekomst van het Havenkwartier en een jaar later, voor de crisis, viel de keuze op WE LOVE THE CITY. Onder aanvoering van de slogan van 3 naar 300 brachten ze het realisme terug. Niet 3 investeerders moesten het gebied gaan ontwikkelen, maar 300 private ontwikkelaars! Het project werkt zonder een vast einddoel en met een verminderde regellast, het zelfbenoemde Vlaamse model. Ditmaal klopte gevoel wel, en met het oog op de naderende crisis kreeg de gemeente gelijk. Het Vlaamse model verwijst, niet geheel verassend, naar het Vlaamse planningsysteem. Het grote verschil met het Nederlandse systeem is dat er minder gereguleerd wordt. Regelgeving is een essentieel punt in het Havenkwartier Deventer en Geerse moet met de regels spelen om de juiste voorwaarden te scheppen. Zo kwam er een apart bestemmingsplan, is de wet geluidshinder niet van toepassing op het gebied, zijn vergunningen voor kunst in de openbare ruimte aangepast en bemoeit de welstandscommissie zich in mindere mate met de inkomende bouwplannen. Alles is afgestemd op dit unieke project. Kort voordat WE LOVE THE CITY de prijsvraag won, plaatste de gemeente al een meesterzet, zoals Geerse het noemt. Ze opende leegstaande gebouwen voor kleine ondernemers. Ze hoefden geen huur te betalen en mochten in broedplaatsen werken aan hun project. Binnen korte tijd zaten er 130 creatievellingen in het Havenkwartier. Het begon te leven en gaf de aanzet tot de ontwikkeling van het gebied. 130 ondernemers die geen huur betalen. Profiteurs, uitgerangeerde kunstenaars en ondernemers zonder toekomst, liggen op de loer. Andries Geerse erkent dit gevaar. Het gebied mag geen besloten kring van grijze kunstenaars worden. Vandaar dat er tegenwoordig lage huurprijzen worden gevraagd voor de broedplaatsen en alleen jonge startende ondernemers mogen tegen extra lage prijzen huren ( 25,- p/m 2 ). Bedrijven moeten doorstromen door te groeien. Tijdelijkheid is leuk, maar het moet perspectief hebben. Ruimte voor bedrijven die karakter toevoegen aan het gebied moet altijd blijven; maar niet ten koste van alles. De economie speelt tenslotte een belangrijk rol. De economische crisis is ondanks alles ook een zegen. Die heeft ervoor gezorgd dat gemeenten makkelijker meegaan met de plan- nen. Ze zien dat deze vorm de beste oplossing is. De raad diende zelfs de wens in om het gebied zo radicaal mogelijk te veranderen. Alles moet kunnen. Het effect van de crisis is merkbaar, maar niet bepalend. Kavels worden verkocht en bedrijven ontwikkelen plannen. Het is alleen jammer dat sommige goede ideeën niet worden ondersteund door banken zo strandden verschillende plannen om de grote zwarte silo te exploiteren in schoonheid. De laatste tijd zijn er kavels met een woonbestemming uitgegeven. Belangrijk onderdeel binnen dit proces is het blok met studentenwoningen en de zelfstandige woningen. Het moet voorkomen dat het gebied elitair wordt. Andries Geerse verafschuwt dat. Organische stedenbouw, open source gebiedsontwikkeling, slow urbanism en de spontane stad. Het zijn de termen van ontwikkelingen in de economische crisis. Geerse kan daar weinig mee. Het heeft een elitaire lading met vooral veel hippe bijeenkomsten. Een stad ontwikkelt zich niet spontaan, er moet voor gewerkt worden. Ondernemers, overheden en toekomstige inwoners moeten enthousiast gemaakt worden voor een project met deze inzet. Zonder hun enthousiasme gebeurt er niets. Geerse roemt in de afsluiting de samenwerking van de burgers, ontwikkelaars en overheden. De ondernemende mensen maken het gebied interessant en zorgen voor een levendig gebied met interessante bedrijven, kunstenaars en architectuur. De planeconomen van Deventer krijgen een speciale pluim. In veel gevallen willen ontwerpers en politici wel flexibel denken terwijl de planeconomen met hun excel-sheets in hun hoofd zitten. In Deventer hebben de planeconomen en juristen juist volop meegedacht over een andere aanpak. Klasse! Informatie > Frank van Unen n

4 Tijdelijkheid: het nieuwe perspectief Stichting PIT staat voor Platform Initiatieven Tijdelijkheid. Een hele mond vol voor een kort en krachtig doel: Pit brengen in de samenleving. Dat doe je volgens Ludwin Budde, samen met Wim Verbakel de motor achter PIT, door via tijdelijke initiatieven nieuw gebruik te creëren. Een nieuwe bestemming voor fabrieken, scholen, kerken, maar ook voor braakliggende terreinen. Zo ontstaan nieuw ondernemerschap, nieuwe buurtorganisaties en vooral levendigheid in steden en dorpen, vindt Ludwin Budde. 6 7 Is tijdelijkheid tijdelijk? Nee, denkt Budde: Tijdelijkheid biedt ondernemers kansen om iets op te starten omdat je meer vrijheid hebt buiten de procedurele regels van bestemmingsplannen. Met veelal lagere investeringen krijgen mensen de gelegenheid iets op te starten. Dat tijdelijkheid nog geen big business is, ligt deels aan ondernemers deels aan gemeentelijke overheden, meent hij. Braakliggende terreinen, leegstaande panden, er komen er steeds meer bij. Ondernemers zijn echter bang om te starten met een initiatief in een tijdelijk beschikbare ruimte. Ze willen perspectief op de lange termijn. Hopen nog altijd dat oude tijden weer zullen herleven. Die hoogtijdagen van weleer zijn echter over en komen niet meer terug. Overheden staan er ook nog onwennig tegenover. Als je tijdelijke invulling wilt stimuleren, is het belangrijk om binnen de kaders, soepel om te gaan met regels. Geef ondernemers ruimte om ideeën uit te voeren. Nieuwe bedrijvigheid in bestaande panden vraagt vaak om andere eisen dan men voorheen stelde. Daar moet je als overheid flexibel mee om durven te gaan. Ik merk dat gemeenten zich daar wel in ontwikkelen en steeds meer open staan voor gesprek, maar zo n omslag heeft tijd nodig. En dat in een periode waarin er minder geld is en minder mensen zijn die vernieuwing kunnen oppakken! Het oppakken en stimuleren van tijdelijke initiatieven betekent voor overheden ook dat zij met andere partijen aan tafel zitten. De projectontwikkelaars, vertegenwoordigers van woningbouwcorporaties en bouwbedrijven zijn ingewisseld voor buurtbewoners, kunstenaars en maatschappelijke partijen die zich met ruimte bezig houden. Budde geeft het voorbeeld van het Enschedese project Jij maakt de buurt. Hierbij krijgen buurtbewoners budget om zelf te buurt in te richten. Dat is natuurlijk best spannend voor een gemeente, want kunnen mensen zich organiseren? Kun je van gewone buurtbewoners verwachten dat ze t zelfde kunnen als professionals? Juist bij de begeleiding van deze processen is een rol voor Het Oversticht weggelegd, meent Budde. Mensen kunnen veel zelf, maar begeleiding en advies blijf je nodig houden om tot goede resultaten te komen. Zelf begeleidde Stichting PIT de nieuwe invulling van de oude Polaroidfabriek in Enschede, waarvoor Het Oversticht een waardestelling maakte. Hier bruist het nu van leven, dankzij sportactiviteiten, creatieve bedrijven van kunstenaars en bedrijfjes met ambachtelijke producten. PIT zorgde voor de realisatie van een buurtmoestuin. Het mooie hier is dat we niet alleen de mensen die actief in de fabriek zijn met elkaar verbinden, maar ook een relatie aangaan met de mensen uit de wijk. Die is dicht bebouwd, er is weinig open ruimte. Dus extra groen is welkom. Budde is trots op de energie die dankzij de buurtmoestuin ontstaat. Het is geweldig als je ziet hoe zo n buurt gaat leven. Dat wordt nog beter, als er binnenkort een buitenterras komt bij de kantine voor wijkbewoners, gerealiseerd door woningbouwcorporatie Domijn in de fabriek. Interview > Petra Versluis n Tijdelijke natuur bij Roelofs, Steenwijk

5 Villa Welpeloo, Enschede 2012Architecten

6 Tijdelijke bestemming van lege gebieden als instrument voor stadsontwikkeling Tijdelijk park Stroinkslanden, Enschede s Ochtends, voordat ik op de fiets stap op weg naar Sjoerd Cusveller, programmaleider Cultuur en Ruimte bij de provincie Overijssel, scan ik nog even snel de Stentor. Op zoek naar tijdelijk gebruik bakkerij Fuite Woningbouw op terrein van voormalige broodfabriek komt nog niet van de grond, kopt de krant. Het terrein van de voormalige broodfabriek Fuite in IJsselmuiden staat nog altijd op de nominatie voor woningbouw. Door de slechte markt is volstrekt onduidelijk wanneer dit werkelijk heid wordt. Zeker met andere nieuwbouwlocaties op een steen worp afstand. Eigenaar Bouw fonds wil kijken naar een tijdelij ke invulling van de bakkerspan den aan de Plasweg. Het is een passende opmaat naar het interview met Sjoerd Cusveller, aanjager van het provinciale programma Pauzelandschappen, een initiatief om lokale activiteiten, gericht op tijdelijke oplossingen voor lege gebieden in de stad, te verzamelen en de kennis daarover te delen. gebruik op de agenda te zetten, kennis daarover te verzamelen en vooral ook te delen en de realisatie van voorbeelden mogelijk te maken. Er worden best veel tijdelijke projecten opgestart, maar tijdelijkheid als ruimtelijke strategie staat nog maar in de kinderschoenen. Tijdelijk gebruik van lege terreinen is vaak goedkoop, leidt tot snelle oplossingen en is duurzaam. Tijdelijkheid toepassen in stadsontwikkeling is een zaak van de lange adem. Het vraagt om een omslag in denken, een andere manier van omgaan Abondantus Gigantus, Enschede, Loos.fm Cusveller zelf komt net terug van een overleg met NS. De grootse plannen die er in Zwolle waren voor ontwikkeling van het stationsgebied aan de zuidwestkant van het station, liggen voorlopig in de la. Duizenden vierkante meters van de voormalige lijnwerkplaats staan leeg. Dan kun je twintig jaar gaan afwachten of het tij keert, of morgen wat gaan doen. Sjoerd Cusveller: Binnen het programma Cultuur en Ruimte kregen we een jaar of twee geleden opvallend veel aanvragen binnen om ideeën te ondersteunen voor tijdelijke invulling van lege gebieden. Dat was geen toeval meer. Je zag tegelijkertijd ook een enorme energie vanuit de samenleving ontstaan om gezamenlijk te werken aan de ruimte: gemeenschappelijke tuinen, kunstenaarsprojecten enzovoort. Als provincie waren wij al actief met het stimuleren van herbestemming van erfgoed; leegstand van kantoren was een agendapunt, evenals herstructurering van bedrijventerreinen. Het lag feitelijk in de lijn om ook een rol te hebben bij tijdelijke invulling van voorlopig braakliggende terreinen. Sjoerd Cusveller ontwierp het programma Pauzelandschappen als een tijdelijke impuls. Doel was om de mogelijkheden van tijdelijk met vastgoed. Vanuit drie verschillende invalshoeken gingen pilots van start. In Enschede, een gemeente met ervaring in tijdelijke trajecten, waren al twee ambtenaren van afdelingen economie en ruimte vrijgesteld om onder andere te kijken naar de wet- en regelgeving. Wat kom je tegen bij tijdelijke invullingen? Kunnen deze binnen een bestemmingsplan ingepast worden? Hoe zorg je ervoor dat tijdelijk, ècht tijdelijk is. Wat zijn de obstakels en hoe kun je deze wegnemen? Kennis, waar ook andere gemeenten gebruik van kunnen maken. De pilot in Almelo richtte zich op een proces waar gemeente en woningbouwcorporatie ideeën en initiatieven uit de samenleving voor tijdelijk gebruik mogelijk maken. AOC-studenten Bloem & Design genereerden meer interactie door samen met buurtbewoners kunstwerken in een tijdelijk park te ontwerpen. Inmiddels is de buurt gehecht geraakt aan de objecten en zijn ze mentaal eigenaar van park en kunst geworden. In Deventer gingen kunstenaars samen met buurtbewoners aan de slag om invulling te geven aan een leeg opslagterrein. Daarnaast deed het Kunstenlab een meer inhoudelijke studie naar tijdelijkheid door er een tijddimensie aan toe te voegen. Belangrijk, vindt Cusveller, want tijdelijkheid is geen incident dat met de economische crisis te maken heeft. Je moet het breder zien. Ook een aspect als krimp is erop van invloed. We doen er verstandig aan het als een serieus stedelijk fenomeen te accepteren. KISS organiseerde vervolgens expertmeetings om de opgedane kennis en ervaringen van de gemeenten uit te wisselen en te verdiepen. Dat platform krijgt een vervolg op internet. Overigens is tijdelijkheid helemaal niet iets dat nu opeens speelt. Cusveller heeft uit het verleden voorbeelden te over, variërend van festivals, kermissen en markten tot aan noodlokalen van scholen en een hertenkamp op het Weena in Rotterdam. Dat het onderwerp nu opeens leeft, komt volgens hem omdat andere initiatieven tot stilstand zijn gekomen. Er is meer ruimte voor. Om gemeenten te ondersteunen waren er niet alleen de pilots en de kennis die dit opleverde, ook vroeg Cusveller de Stichting Platform Tijdelijke Initiatieven (PIT) om een inventarisatie te maken van tijdelijk gebruik van terreinen en gebouwen. Niet alleen in Overijssel, maar wereldwijd. Een bijbehorende matrix geeft verbluffende informatie van de veelheid aan mogelijkheden en de tijdelijkheid van de projecten, die overigens zeer variabel is. Stadstuinen, stadslandbouw, stadsstranden, energieopwekking, kampeerterreinen, dierenopvang, tijdelijke pleinen, podia. Veel is mogelijk weinig is nog maar bekend, concluderen de onderzoekers. Dat heeft er deels mee te maken dat vragen en kennis over leegstand, braakligging en tijdelijk ruimtewerk maar beperkt worden uitgewisseld en er weinig onderzoek is gedaan naar opbrengsten van gebruik en exploitatie van bijvoorbeeld leegstaande panden. Daarbij moeten we niet in de val stappen van de overheid die iets bedenkt, waarschuwt Cusveller: Het gaat om de vraag welke initiatieven er leven en hoe we ruimte bieden om die mogelijk te maken. Het Oversticht zou daaraan een laag kunnen toevoegen, door mee te denken over de betekenis van een terrein of gebied. Het verhaal van de plek kan mensen inspireren bij de invulling daarvan. Interview > Petra Versluis n Buurtmoestuin Performance Factory, Enschede, PIT Petpaviljoen, Enschede, Loos.fm

7 Nieuwe rol voor grondbedrijven Braakliggende grond. Wijken die nog niet afgebouwd zijn en waarvan de vraag is of en op welke termijn zij voltooid worden. Nu grootschalige uitleggebieden stil zijn komen te vallen, is de vraag hoe gemeenten hun exploitatie rond krijgen. Wat zijn de bouwopgaven van de toekomst? Hoe ziet het grondbedrijf er in de komende jaren uit. En wat is de visie op kwaliteit? Enkele deskundigen uit het veld laten er hun licht over schijnen. Guus Geerdink en Frank van Unen Ontwikkeling De Heemtuin, Hellendoorn Warande, Lelystad In Lelystad is men druk in overleg met ontwikkelaars om in gewijzigd tempo en met andere programma s dan gepland, uitleggebieden af te ronden. Doel is geplande wijkgedeelten waar nog niet gebouwd wordt, te herijken om braakligging te voorkomen. De financiële pijn moet worden verdeeld en er wordt gezocht naar een nieuw evenwicht. Geert-Jan Put, directeur grondbedrijf en afdelingshoofd EVO gemeente Lelystad: Als onderhandelingen met ontwikkelaars niet tot aanvaardbaar resultaat leiden, nemen we sneller dan in voorgaande jaren het geval was, afscheid. We hebben als gemeente nog wel groei al is de planning van inwoners bijgesteld naar beneden maar de snelheid waarmee we daarop anticiperen en de wijze waarop, zal anders zijn dan enkele jaren geleden gewoon was. Gemeenten zullen veel meer inzetten op kleine ontwikkelingen, inbreidingssituaties en herstructureringsopgaven, is de verwachting van Put. Warande met 8500 woningen, staat nog maar voor een derde op de balans van het grondbedrijf. Er is inmiddels voor miljoenen afgewaardeerd, hetgeen nieuwe ontwikkelruimte creëert. Het is belangrijk dat alle partijen hun verliezen nemen, vindt Vincent Rodijk, hoofd ruimtelijke ontwikkeling en groen, gemeente Hellendoorn. Door nu af te boeken wordt op dit moment de markt misschien niet direct vlot getrokken, maar als de markt weer aantrekt heb je wel marktconforme prijzen. Het risico bestaat dat je er onder de huidige druk voor kiest om goedkoop en snel te bouwen, wat op de lange duur weer investeringen in de stadvernieuwing tot gevolg heeft. Wij hebben in de goede tijd een reserve aangelegd, waardoor we nu de pijn een beetje op kunnen vangen. Zowel in Hellendoorn als in Lelystad geldt dat duurzaam, levensloopbestendig en aansluiting op de markt kernbegrippen zijn bij de visie op de toekomst. Een toekomst die overigens ruimte biedt aan opgaven die vroeger niet zelden als te duur en ingewikkeld ter zijde werden geschoven. Het gaat dan bijvoorbeeld om binnenstedelijke en herbestemmingsopgaven. Hernieuwde oriëntatie van het stadshart is voor Lelystad, naast die rond en met de luchthaven en de kustlijn met de Bataviahaven, één van de ruimtelijke agendapunten. Maar hoe zit het nu met de kwaliteit van de plannen? Die moet in ieder geval breder worden geïnterpreteerd dan stedenbouw en architectuur alleen, meent Herman Sol, planeconoom van Bureau Rekenruimte Zwolle en Amersfoort. Geef kwaliteitsteams een bredere samenstelling en ruimere taak, is zijn advies. Zorg dat er in een team ook financiële kennis is om langjarige financiële gevolgen in kaart te brengen. Stel een team samen dat in staat is onorthodox en creatief na te denken over flexibele oplossingen die passen bij deze tijd. Herman Sol geeft het voorbeeld van het vrijkomen van een oude schoollocatie: Je zou er in deze tijd ook voor kunnen kiezen om de locatie voorlopig niet te herontwikkelen, maar voor een bepaalde periode in te richten als een park of een speelterrein. Misschien wil de buurt wel een bijdrage leveren aan de inrichting, uitvoering en het beheer. Misschien zelfs wel bijdragen in de kosten. De gemeente krijgt dan niet, althans nu nog niet, de mogelijke opbrengsten van de herontwikkeling die in deze markt sowieso onzeker is en realiseert niet onder druk van de markt de verkeerde en niet gewenste woningen, maar profiteert wel van een kwaliteitsverbetering van de buurt en mogelijk extra waardeontwikkeling van de woningen. In zo n geval heeft het zin om deze mogelijke waardeontwikkeling van de omringende huizen inzichtelijk te maken. Sol signaleert een zoektocht naar een nieuw evenwicht. Een evenwicht tussen voorschrijven, kwaliteitseisen, gezamenlijk zoeken en aandacht voor beslissingen op korte termijn en de financiële en kwalitatieve effecten op de langere termijn. Kwaliteit moet vooral georganiseerd worden in de planprocessen, vindt Geert-Jan Put. Wij hebben bestemmingsplannen globaler en flexibeler gemaakt. Het welstandsbeleid zal daarop worden afgestemd. We willen zeker niet bouwen om het bouwen. De kwaliteit moet hoog blijven en alle woonsegmenten moeten in evenredigheid vertegenwoordigd blijven. Ik zie een kritische consument en daar ben ik blij om. Mensen accepteren geen goedkope standaard, maar willen maatwerk, afgestemd op hun situatie. Marktpartijen moeten beter hun best doen. Ontwikkelaars moeten met iets goeds aankomen. Goedkoper kan juist kwaliteitsverhogend werken. Put: We leven in een uitermate boeiende tijd die mijns inziens niet in crisis is, maar in transitie. Mensen denken na over gebruik in plaats van bezit. Vertrouwen in instanties als banken en ontwikkelaars is tanend. Mensen gaan zelf aan de slag, creëren hun eigen bank, denken na over levensloopbestendige woningen. Voor grondbedrijven betekent dit een nieuwe rol en een andere positie. Ik ben heel optimistisch. Wel zie je in deze tijd de aandacht vooral uitgaan naar het sociale domein. Het is onze uitdaging om weer investeringskracht te krijgen in het ruimtelijk domein. Informatie > Guus Geerdink n

8 Betonblokken voor de toekomst Het nieuwe Bauhaus Legoblokjes. Daar vergelijkt DAAD-architect Rob Hendriks het nieuwe concept DE BLOK Een nieuw concept, vier jaar geleden bedacht door gebiedsmakelaar Daan Fröger, is dat van LOFTHOME. Alhoewel nieuw? Lofthomes zijn woningen van staal, glas en hout, en steunen daarmee op aloude concepten van beroemde voorgangers als Mies van der Rohe. Wat zeker nieuw is, is de samenwerkingsvorm van marketeer (Daan Fröger), architecten (BKVV) en bouwer (Hardeman Constructiebedrijf). Duurzaam bouwen en wonen en vrije maatvoering zijn belangrijke uitgangspunten van de woningen. De staalconstructies worden in de eigen fabriek geproduceerd en op de bouwlocatie met minimale CO 2 uitstoot gemonteerd. Het drievoudige glas en de buitenmuren van sandwichpanelen hebben optimale isolatie. Basis van de woningen is een eenvoudige, lege plattegrond. De toekomstige eigenaren worden door de architecten sterk betrokken bij de indeling van hun woning, waarbij zij ook advies krijgen over ligging op de kavel (om optimale warmte op te vangen) en mogelijkheden voor installaties voor ventilatie en duurzame warmtevoorziening. Is op termijn een andere indeling gewenst, dan is dat zonder grote ingrepen te realiseren. Inmiddels zijn er binnen drie jaar 21 Lofthomes verkocht. Het initiatief werd dit jaar voor de Co-Creation Award genomineerd. Een nieuw concept staat in de steigers: nu mensen steeds minder een beroep kunnen doen bij de overheid voor zorg, merkt Daan Fröger dat er behoefte is aan meer-generatiewoningen en -erven voor familie en vrienden. Wel toegespitst op individuele wensen en behoeften. Meer weten? mee. DE BLOK zijn stapelbare woonunits van beton. Tijdelijk te gebruiken, maar wel degelijk geschikt voor permanente bewoning. Een flexibel concept waarbij de units verschoven kunnen worden, ook dwars stapelbaar zijn en gecombineerd kunnen worden. Van twee is door een geringe ingreep één grotere woning te maken, doordat de blokken op een slimme manier te koppelen zijn. Waar andere concepten een schil nodig hebben zijn de units van ZORG op maat en tijd DE BLOK alléén te plaatsen, omdat zij volledig geïsoleerd zijn. Een interessante optie voor woningbouwcorporaties, meent Hendriks. Die hebben vaak wel plekken om te bouwen, maar het is lastig ver in de toekomst te kijken. Deze blokken kun je neerzetten voor tien, vijftien, twintig jaar. Waar andere bestaande units na gebruik zijn afgeschreven, zijn de DE BLOK-units te hergebruiken omdat ze verplaatsbaar zijn. Dat was voor ons in de ontwikkeling een ongelooflijk interessant rekenmoment. En het slaat aan. Op dit moment ligt de eerste bouwaanvraag bij een gemeente. Het gaat om jongerenwoningen op een binnenterrein. Het plan dat hiervoor al klaar lag, kon niet rekenen op warmte van de gemeente. Reden voor DAAD-architecten om op uitnodiging van de gemeente na te denken over een alternatieve oplossing. Die werd gevonden in DE BLOK. De kwaliteiten van beton zijn daarbij zo goed mogelijk benut. Thermisch en akoestisch is het ideaal. Het is sterker dan de gewone unitbouw, met één unit per dag snel te produceren èn te plaatsen. Tot vier bouwlagen kan het zichzelf dragen. Een fundering is niet nodig, afhankelijk van de ondergrond komt er dan een plaat onder. Los van het product zelf is Hendriks erg enthousiast over het proces. Ik weet nu veel meer van beton en de mogelijkheden. We deelden met de betonbouwers kennis over en weer. Co-creatie is uitermate inspirerend. Een levensloopbestendige woning. Die luxe heeft niet iedereen. Trapliften, aanpassingen van sanitair. Veel is gelukkig mogelijk als mobiliteit in het geding komt. Het zijn echter behoorlijke ingrepen in een bestaande woning. Een uitkomst kan een zorgunit zijn. The Citadel Company, een architecten-ingenieursbureau, gericht op het ontwikkelen van nieuwe concepten voor o.a. energie neutrale woningen en zorgzaambouwen, heeft een zorgunit ontwikkeld die tijdelijk aan een woning gekoppeld kan worden. De units hebben voorzieningen voor een bedlift en het sanitair is in hoogte verstelbaar. Directeur Manfred Cents: Het innovatieve bouwmateriaal heeft een hoge isolatiewaarde. De materialisatie van het casco is eenvoudig aan te passen, zodat deze past bij de bestaande woning. De drie kozijnen zijn variabel zodat de unit van 6 x 3 m. kops geplaatst kan worden, of langs de gevel. We hebben de unit zo gemaakt dat deze voorbereid is op alle vormen van zorg en duur van de behoefte, of het nu gaat om een periode van drie weken of vijf jaar. Tijdelijkheid in optima forma dus. Info: Interview > Petra Versluis n

9 16 17 Samen moet je het doen! Onder dat motto sloegen Wijhese ondernemers in 2011 de handen ineen om het tij, een dalend bezoekersaantal van het winkelgebied, te keren. Samen met betrokken Wijhenaren, de gemeente, vertegenwoordigers van de Kamer van Koophandel en brancheorganisatie CBW-Mitex keken ze naar mogelijkheden om uit de neerwaartse spiraal te komen. Onderzoek volgde en drie maanden na de eerste bijeenkomst presenteerde de vereniging een plan van aanpak met vijf pijlers. De aanpak van leegstaande winkelpanden is daar één van, maar alle pijlers werken mee om leegstand tegen te gaan. Tiny Bergevoet, voorzitter van de plaatselijke ondernemersvereniging: Denken over oplossingen vraagt om brede denkkracht. Wij vroegen betrokken Wijhenaren met een verschillende achtergrond om in een commissie te gaan zitten. Zo hebben we nu mensen met kennis van de bouw- en ontwikkelwereld, iemand uit een woningbouwcorporatie, maar ook iemand met specifieke kennis van digitale zaken. Al deze mensen brengen een uitstekend netwerk mee dat zij willen inzetten voor dit doel. Alle pijlers hebben een eigen deelcommissie gekregen en zijn in volle vaart aan de slag gegaan. De werkgroep Leegstand is begonnen met het verrichten van onderzoek. Alle ondernemers is gevraagd wat hun visie is voor de komende vijf jaar. Sluiten, verbouwen, uitbreiden? Zo ontstond een beeld van toekomstige winkelbezetting en behoefte. Via de KvK zijn daarnaast alle adressen verzameld van ZZP-ers. Vervolgens is gekeken naar mogelijke combinaties, met als doel leegstaande panden tegen een aantrekkelijke huurprijs aan te bieden aan vier of vijf ZZP-ers die op hun beurt profijt kunnen hebben van onderlinge samenwerking. Studenten van Hogeschool Windesheim kregen de opdracht te onderzoeken wat er onder de bevolking leeft. Waar is behoefte aan? Welke winkels, branches, trekken de mensen naar het centrum? Met die resultaten zijn we kritisch aan de slag gegaan, vertelt Tiny Bergevoet. Enkele mensen geven bijvoorbeeld aan een viswinkel te willen. Mooi streven, maar zijn we daar niet te klein voor? Sommigen geven aan een wens te hebben voor een Action in het centrum. Daarmee zou je zeker drie andere ondernemers de nek om draaien. Dat moet je niet willen. Kleine, leuke winkels die passen bij het karakter van het dorp dat is echter een heel ander verhaal. Ook waken we ervoor dat elders, buiten het centrum ondernemersactiviteiten ontstaan die we liever hier, centraal hebben. Met een internetondernemer die huisde in een garage in het buitengebied zijn we in gesprek gegaan. We hebben voor hem gezocht naar een locatie in het centrum met een lage huur. Dat is gelukt. De commissieleden zijn ook met alle eigenaren van leegstaand vastgoed gaan praten. Doel: is er wat met de prijs te doen, waardoor bijvoorbeeld startende ondernemers een kans krijgen en het centrum levendig blijft. Het is soms geven en nemen. Woningbouwvereniging Salland- Wonen ging ermee akkoord dat in een oud, leegstaand pand tijdelijk een tweedehands kledingzaak gerund wordt. Chapeau, zegt Tiny namens haar achterban. De eigenaar van het gebouw waar nu de apotheek in huist dit gebouw komt binnenkort leeg door verhuizing van de apotheek naar een nieuw medisch centrum is benaderd. Bergevoet: Ook hier geldt: als de prijs zakt, schept dat mogelijkheden. Voor leden van kunstenaarsvereniging t Sal bijvoorbeeld. Denk aan gezamenlijke ateliers in combinatie met een galerie. Dat hier toekomst in kan zitten, bewijst Brasserie Galerie 1703 in de molen, iets verderop. Daar wordt veel kunst verkocht. Aan de andere kant van het dorp staat de eens zo bruisende entree tot de winkelstraat: een lege Rabobank. Daar lijkt op dit moment een serieuze kandidaat voor te zijn. Dankzij de commissie. Wij fungeren daarbij als smeerolie. Zeker is het allemaal nog niet. Wel, dat er met inzet van alle partijen hard gewerkt wordt aan een oplossing Het gaat de commissie lang niet alleen om bezetting van leegstaande panden. De aanpak is breder dan dat. Bergevoet: Onderdeel van onze aanpak is om aanvullend op het live bezoek van het centrum ook het digitaal winkelen aan te bieden. Zo verbreden we de relatie met klanten en snijdt het mes aan twee kanten We hebben een gezamenlijke site gemaakt. Deze biedt links naar alle ondernemers èn attendeert mensen op activiteiten in het centrum en aanbiedingen. Speciaal aandachtspunt vormt de ruimtelijke kwaliteit van het centrum. Hoe behoud je het specifieke, kleinschalige karakter en creëer je eenheid in het nu verbrokkelde winkeldeel? Tiny Bergevoet: Dat is nog een punt van aandacht. Iets buiten het centrum is nu een complex winkels en bedrijven met o.a. een doe-het-zelfzaak en een ballenbak. Tussen dat deel en het winkeldeel is geen eenheid. Dat geldt ook voor de andere kant van het centrum. Dat is nu wat losgezongen van de centrale winkelstraat. Wij willen daar een ruimtelijke eenheid van creëren. Hoe, daar werken we nog aan. Inmiddels heeft de hele Nederlandse winkeltop Wijhe al weten te vinden. Zelfs oud- MKB-voorzitter Hans Biesheuvel kwam op bezoek. Binnenkort zit een vertegenwoordiger van de commissie aan tafel bij minister Stef Blok van economische zaken. Gedeputeerde Theo Rietkerk honoreerde de plannen van de Wijhese ondernemers met een toezegging van subsidiegeld. Wat is het geheim van Wijhe? Bergevoet: Wij zijn zelf aan de slag gegaan. Het plan is niet door een overheid geïnitieerd. Daarbij proberen we op een creatieve, vernieuwende manier positief te zoeken naar oplossingen. We zijn bezig met gratis wifi in het winkelgebied en televisieschermen via narrow castinginfo. Ook hebben we plannen voor informatieve magneetborden die aan auto s bevestigd kunnen worden; we regelen met elkaar de veiligheid in het centrum en misschien wel het belangrijkste: we kijken hoe we managementkennis kunnen delen door voor elkaar workshops te verzorgen. Zo proberen we vooral samen, met elkaar verder te komen. Daarbij: Wijhe heeft zo n leuk, karakteristiek centrum. Als het hier niet lukt, lukt het nergens. Interview > Petra Versluis n

10 Ruimtelijke kwaliteit biedt kansen aan winkelgebieden Door Jeroen Bruinenberg Onduidelijke entree centrum Verlaten winkelstraten met dichtgetimmerde ramen, muren beplakt met posters van gedateerde feesten en weelderige onkruidgroei. Het is het angstbeeld van veel gemeenten. De winkelleegstand neemt de laatste jaren toe; de economische crisis eist zijn tol, het uitgavenpatroon van de vergrijsde bevolking verandert en het online winkelen blijft toenemen. Het is het standaardrijtje met een aantal standaardoplossingen: pop-up stores, vullen van lege etalages en winkelstraatmanagers. Prima oplossingen, maar niet HET antwoord, aldus Herman Dekkers. Dekkers heeft zich voor Het Oversticht gespecialiseerd in het revitaliseren van winkelgebieden door middel van het versterken van de ruimtelijke kwaliteit. Waarom gaan mensen naar Disneyland, Bataviastad en kelgebied juist zo belangrijk is. Daarnaast constateert Dekkers Stadshart Amstelveen?, Dekkers stelt een vraag die beantwoord een ander obstakel. De regeldruk vermindert. We mogen steeds werd in de OVER> van een jaar geleden. In het artikel werd geconstateerd dat winkelgebieden er goed aan doen in te zetten op kant vaak voor een ondoordachte aanpak. Nieuwe winkelpanden meer en dat is aan de ene kant prettig, maar zorgt aan de andere belevingswaarde om zo mensen te triggeren. Het betekent niet kwamen vanwege de goedkope grond en bereikbaarheid vaak dat elk gebied moet veranderen in een fantasieparadijs. Maar je aan de rand van de stad, terwijl de leegstand in en rond de binnenstad toenam. De economische crisis biedt in dit geval hebt met beleving wel zeker een marketingtool in handen. Bij beleving speelt ruimtelijke kwaliteit een belangrijke rol... perspectief. Het geld raakt op en de grote ontwikkelaars gaan Kernwaarde van Het Oversticht. minder bouwen. In de huidige tijd komt er ruimte voor nieuwe Gemeenten willen allemaal een aantrekkelijk winkelhart hebben partijen. met publiekstrekkers als HEMA, V&D en H&M. Daarmee creëer je Dekkers constateert verbetermogelijkheden. De winkeliers kijken echter geen identiteit, terwijl die specifieke eigenheid van een win- in veel gevallen alleen naar hun eigen winkel. Ze zorgen ervoor dat Winkeldeel met geringe identiteit hun winkel er fantastisch uitziet, maar vergeten daarbij naar buiten te kijken. Ze kijken vaak niet naar het grotere geheel. Daar liggen voor hen de kansen: samenwerken om de identiteit van het winkelgebied te versterken. Dekkers ziet hier een belangrijke rol voor Het Oversticht. Als wij met winkeliers in gesprek gaan, ontstaan er nieuwe ideeën. Wij werken met ondernemers samen om hen met een nieuwe blik te laten kijken naar hun winkelgebied. We stellen daarbij vragen: Wie willen ze zijn en wat willen ze uitstralen? Met name de aanlooplocaties, met veel zelfstandige ondernemers en lage huren, bieden kansen. Dekkers erkent het probleem van de (inter)nationale winkelketens. Deze winkels hebben minder binding met een gebied. Ze zetten in op hun aanwezigheid en houden zich afzijdig van winkeliersverenigingen, maar profiteren daar ondertussen wel van. De overheid heeft in samenspraak met de ondernemers in sommige gevallen reclamebelasting of een Bedrijven Investeringzone (BIZ) ingesteld om ook deze ketens meer te betrekken bij de doelen van de winkeliersvereniging. Voor de hoofdstad van de provincie Overijssel heeft Dekkers advies. Het zou mooi zijn als in Zwolle, bij lage huurprijzen, de ambachten terug in de straat zouden komen. In de aanlooproutes naar de stad is dit zeker mogelijk. Zwolle moet zich daarnaast afvragen wat men wil met het stadshart en een thema kiezen. Bredevoort is boekenstad, Diepenheim associëren we met kunst en Arnhem met mode, maar wat is Zwolle? Kijkend naar de fantastische publiciteit rondom het hernieuwde museum de Fundatie en de intrek van Waanders in de Broerenkerk en de mensen die hier vanuit het hele land in grote getale op af komen, in samenhang met de lange traditie die Zwolle heeft als stad van woord en beeld, zou dit laatste een thema kunnen zijn. Aanlooploocaties bieden kansen Informatie > Herman Dekkers n Zwolle, sterke aanlooproute centrum Winkeldeel met geringe identiteit Kleinschalige winkels geven identiteit aan centrum

11 Tijdelijke natuur is een prachtige invulling van braakliggende terreinen. Als bebouwing uitblijft, kan de natuur zich ontwikkelen. De biodiversiteit wordt vergroot. In Steenwijk, pal naast de snelweg, ligt het Eeserwold. Hier, bij familiebedrijf Roelofs, wordt de natuur een handje geholpen door extensieve begrazing. Bezoek voor meer informatie over de werkzaamheden van Het Oversticht ook de website. 20 Uitgelicht Schitterend sober Villa Welpeloo, Enschede, werd in 2012 gerealiseerd naar een ontwerp van 2012Architecten, nu Superuse Studios. Onderzoek, analyse, design, architectuur en (hergebruikt) materiaal zijn begrippen die aan de villa ten grondslag liggen. Voeg daarbij de filosofische grondslag van de groep architecten, jutters, onderzoekers, creatieven, waaruit Superuse Studios bestaat ZERI: Zero Emissions Research and Initiatives en je begrijpt iets meer van het gebouw, dat vlak bij de Eekenhof van Claus en Kaan, in Roombeek schittert door soberheid. Overigens niet gebouwd op het eerder zo gewenste kavel aan de prestigieuze Museumlaan. Door huiver voor het bouwen met afvalmateriaal en de relatieve onbekendheid van de Rotterdamse architecten destijds, moesten de opdrachtgevers uitwijken naar een ander kavel. Nu is het huis één van de grote blikvangers van de wijk. 60 procent van het materiaal waaruit het huis is opgebouwd, is recycled. Om de CO 2 uitstoot zo laag mogelijk te houden, is het materiaal door Superuse Scouts bij ondernemingen in de nabijheid gezocht. De markante gevelbekleding van het huis komt van ontmantelde kabelrollen; de stalen profielen van een oude textielmachine. De maten van de villa moesten daarop aangepast worden. Het isolatiemateriaal is afkomstig van een gesloopt bedrijf uit de omgeving. Bijzonder is de afwerking van de vloer en wanden in de badkamer: recycled plastic koffiefilters. Het hergebruiken van materialen is één van de uitgangspunten waar Superuse Studios mee werkt. Niet alleen omdat het beter is voor het milieu, maar ook omdat design niet gezien wordt als lineair proces, maar als een continue cyclus van creëren, hercreëren, gebruik en hergebruik. Gebruikte materialen voegen hierbij steeds een nieuwe laag toe aan nieuwe producten en gebouwen. Taste for waste Niet dat ze de illusie hebben de hele wereld te kunnen verbeteren, maar toen kunstenaar Filip Jonker en architect Michiel de Wit van LOOS.FM_tijdelijke monumenten, door woningbouwvereniging Domijn gevraagd werden invulling te geven aan een braakliggend stuk grond en ze bedachten iets met plastic-afval te gaan doen, ging er een wereld voor hen open. De Wit "Als je de enorme stapels afval van dichtbij ziet, is dat heel confronterend. Daar wilden we iets mee doen." 'Iets' werd een paviljoen met wanden van petflessen in de Enschedese wijk Horstlanden-Veldkamp. Demontabel en tijdelijk, de grond is vijf jaar in bruikleen van Domijn. "Met tijdelijkheid omzeil je ingewikkelde regelgeving. Daar komt bij dat de wereld verandert. Bouwen voor de eeuwigheid is een loos begrip. Tijdelijkheid biedt vrijheid. Mensen stoppen je graag in een hokje: ben je architect of kunstenaar, gaat het om vorm of functie? Samen werken met mensen van verschillende achtergrond geeft je de mogelijkheid oorspronkelijk te zijn in je onderzoek." Loos.fm omarmt het fenomeen tijdelijkheid als mogelijkheid om creatief te zijn in het ontwerpen, te laveren tussen kunst en architectuur en de grenzen van wat mogelijk is op te zoeken. youtube > Petpaviljoen Molenprijs De molen van Fakkert in Hoonhorst doet mee aan de molenprijs en kan winnen. Stemmen kan tot 1 oktober via Verschenen Jan Gilkers en Ad van Halem stelden het boek IJsseldelta, Nationaal Landschap in beeld samen. Het boek is een ontdekkingstocht langs de randen en door het hart van de delta. Het vertelt met prachtige foto's het verhaal van de bewoners, geschiedenis, natuur en cultuur. ISBN Over > donateurs Het Oversticht zet zich op actieve en betrokken wijze in voor ruimtelijke kwaliteit en ruimtelijk erfgoed. In onze visie gaat het daarbij om een duurzame en goed functionerende omgeving met een positieve belevingswaarde. Als donateur kunt u het werk van de stichting ondersteunen. Uw betrokkenheid stellen we op prijs! Natuurlijk doen wij ook graag wat voor onze donateurs. Jaarlijkse Themadag met inhoudelijk programma Uitnodigingen voor lezingen en excursies Gratis toezending van magazine Ontvangst van de digitale nieuwsbrief U bent al donateur van Het Oversticht voor 40,- per jaar! U kunt zich aanmelden als donateur door een te sturen met uw naam, organisatie (indien van toepassing), adres, postcode, woonplaats en telefoonnummer naar U ontvangt van ons dan een factuur en een attentie. Colofon OVER> is een uitgave van Het Oversticht en wordt verspreid onder de donateurs van Het Oversticht, bestuurders en ambtenaren van de provincie Overijssel, de Overijsselse gemeenten en de gemeenten Dronten, Lelystad en Noordoostpolder, leden van de welstands commissies, architecten, stedenbouwkun digen en overige relaties van Het Over sticht. Het Oversticht Postbus 531, 8000 AM Zwolle T (038) E W Redactie Dirk Baalman, Mascha van Damme, Rik Onderdelinden, Petra Versluis. Met dank aan Jeroen Bruinenberg. Vormgeving Annelies Mikmak Beeldmateriaal Omslag Loos.fm Pag. 7 Mark Zekhuis Pag 8-9 Allard van der Hoek Pag 14 Marianne Berkhoff pag 20 R. Kooiker (molen) Druk Coenradi, Zwolle Het Oversticht, Zwolle,

Handreiking herbestemming cultureel erfgoed

Handreiking herbestemming cultureel erfgoed Handreiking herbestemming cultureel erfgoed Herbestemming en hergebruik staan in het centrum van de belangstelling. Meer en meer gaat overheidsbeleid er vanuit dat we eerst het gebruik van bestaand gebied

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

AANPAK BINNENSTAD SCHIEDAM

AANPAK BINNENSTAD SCHIEDAM AANPAK BINNENSTAD SCHIEDAM OPGAVE Tijdens het werken aan binnenstedelijke opgaven merken wij een grote betrokkenheid van inwoners en ondernemers. Zij spreken vaak vol passie over hun stad en komen met

Nadere informatie

weer thuis in de stad

weer thuis in de stad weer thuis in de stad Wonen boven winkels Een levendige binnenstad is aantrekkelijk voor bezoekers, levert woongenot voor specieke groepen mensen, is een broedplaats voor kenniseconomie en cultuur en vormt

Nadere informatie

Gangmakers voor Bussum!

Gangmakers voor Bussum! Met de fusie tussen Bussum, Naarden en Muiden in het vizier en de op handen zijnde Raadsverkiezingen in maart 2014 geeft de Bussumse Ondernemers Vereniging (BOV) met dit pamflet haar visie op de economische

Nadere informatie

Actieplan binnenstad Maassluis

Actieplan binnenstad Maassluis Actieplan binnenstad Maassluis 1 Inleiding De dynamiek in de detailhandel is bijzonder groot en kent vele trends en ontwikkelingen. Een aantal trends is al jaren zichtbaar, zoals schaalvergroting. Andere

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Van kantoren naar wonen aan de gracht

Van kantoren naar wonen aan de gracht Joost Zonneveld Zelfstandig journalist en onderzoeker, onder meer voor Het Parool en Nul20 26 november 2014 PROJECT ARCHITECTUUR HERONTWIKKELING KANTOREN WONEN WONINGBOUW Van kantoren naar wonen aan de

Nadere informatie

WimWaanders: het overbrengen van cultuur is van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten een boost? Crowdfunding ambassadeurs voor je bedrijf

WimWaanders: het overbrengen van cultuur is van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten een boost? Crowdfunding ambassadeurs voor je bedrijf WIM Wim Waanders: het overbrengen van cultuur is ÉÉN van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten de BINNENSTAD een boost? een initiatief van FLYNTH: Crowdfunding CREËERT ambassadeurs voor je bedrijf Nummer

Nadere informatie

Omdat bouwen teamwork is

Omdat bouwen teamwork is Omdat bouwen teamwork is Nijhuis Bouw Innovatie en duurzaamheid komen bij Nijhuis samen. Wij bouwen niet alleen huizen, ook leefbare wijken en gebieden waar het prettig wonen, werken en recreëren is. Ontwikkelen

Nadere informatie

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen PvdA-fractie T.a.v. Mevrouw A. Postma De Roede 12 9285 VK Buitenpost Dossiernummer : n.v.t. Stuknummer : n.v.t. Behandeld door : E. Idsardi Email : gemeente@achtkarspelen.nl Uw brief/mail van Uw kenmerk

Nadere informatie

Verslag informatie- en co-design bijeenkomst 30 september 2015

Verslag informatie- en co-design bijeenkomst 30 september 2015 Verslag informatie- en co-design bijeenkomst 30 september 2015 Inleiding Op 30 september 2015 heeft de 2 e informatie- en codesignbijeenkomst plaatsgevonden voor Wonen in Helsdingen. Ontwikkelaar Blauwhoed

Nadere informatie

Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering.

Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. 1 September 2014 Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. Project:

Nadere informatie

Villa s Kleine Rieteiland. van den Oever, Zaaijer & Partners architecten, Amsterdam IJBURG

Villa s Kleine Rieteiland. van den Oever, Zaaijer & Partners architecten, Amsterdam IJBURG Villa s Kleine Rieteiland van den Oever, Zaaijer & Partners architecten, Amsterdam IJBURG Inleiding Zo rond de kerst van 1999 las ik in de NRC dat er een nieuw eiland in de maak was. Het heette het Kleine

Nadere informatie

Handreiking transformatieplan herbestemming

Handreiking transformatieplan herbestemming Handreiking transformatieplan herbestemming We zijn zuinig op ons culturele erfgoed. Voor het behoud daarvan is het belangrijk dat dat erfgoed ook daadwerkelijk gebruikt wordt. Immer: leegstand is achteruitgang.

Nadere informatie

rhenen schets-museumkwartier deel 1

rhenen schets-museumkwartier deel 1 rhenen schets-museumkwartier deel 1 Opdrachtgever: Gemeente Rhenen Stedenbouwkundig ontwerp: Aad Trompert, Amersfoort Architectuur: Van Leeuwen Architecten, Veenendaal 2 mei 2011 rhenen museumkwartier

Nadere informatie

ZEVEN PATIOWONINGEN / PRINSENBEEK

ZEVEN PATIOWONINGEN / PRINSENBEEK Stichting Droomwonen Breda Speelhuislaan 158 4815 CJ Breda 076-2051010 info@droomwonenbreda.nl Rabobank NL02RABO 0161846653 Kamer van Koophandel Breda 55042449 BTW nummer 8515.42.591 ZEVEN PATIOWONINGEN

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Stimulering ondernemerschap en bestrijding winkelleegstand een gouden combinatie. Wout Gelderloos Farid Darkaoui 20 januari 2015

Stimulering ondernemerschap en bestrijding winkelleegstand een gouden combinatie. Wout Gelderloos Farid Darkaoui 20 januari 2015 Stimulering ondernemerschap en bestrijding winkelleegstand een gouden combinatie Wout Gelderloos Farid Darkaoui 20 januari 2015 Even voorstellen Zaken Expert B.V. Stedelijk en economische ontwikkeling

Nadere informatie

nieuwsbrief Waarom deze

nieuwsbrief Waarom deze N wonen en werken in stedelijk groen nieuwsbrief Meedenken? Kom naar de bijeenkomst op dinsdag 7 oktober Het Lucentterrein ondergaat de komende jaren een ware metamorfose. Dit 3,5 hectare grote kantoorterrein

Nadere informatie

ONTWIKKELING KERNGEBIED VEEMARKTKWARTIER

ONTWIKKELING KERNGEBIED VEEMARKTKWARTIER ONTWIKKELING KERNGEBIED VEEMARKTKWARTIER Inhoud Kerngebied Veemarktkwartier door Rob Crul / Van de Ven Architectuur door Ed Bergers & Elisabeth Boersma / BBE Gedachten over ideale werkplek door Joost Beelenkamp

Nadere informatie

Reddingmuseum Dorus Rijkers

Reddingmuseum Dorus Rijkers Reddingmuseum Dorus Rijkers adres: Willemsoord 60G, Den Helder oplevering: september 2015 ontwerper: temp. contactpersoon: Maarten van Tuijl adres: Baarsjesweg 224, Amsterdam m: 06-45182968, info@temparchitecture.com

Nadere informatie

INZICHT. Energieneutraal Flevogebouw. Nieuwe site Metaglas. Glazen winkelunits Utrecht Centraal. Uitgave 2 2013

INZICHT. Energieneutraal Flevogebouw. Nieuwe site Metaglas. Glazen winkelunits Utrecht Centraal. Uitgave 2 2013 Uitgave 2 2013 INZICHT Energieneutraal Flevogebouw Nieuwe site Metaglas Glazen winkelunits Utrecht Centraal Energieneutraal kantoor in monumentaal Flevogebouw Mede door de isolerende achterzetramen is

Nadere informatie

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar.

Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar. Naar Groningen 2.0 Voorzitter, een mooi politiek moment, de laatste algemene beschouwingen van dit College, de opmaat naar de begroting voor het verkiezingsjaar. In het laatste jaar van deze statenperiode

Nadere informatie

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s

Erfgoed als krachtvoer. Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s Erfgoed als krachtvoer Tips voor een nieuwe toekomst voor dorpen, steden en regio s U wilt nieuw leven blazen in uw dorp, stad of regio? Als alles tegen zit, is er altijd nog het erfgoed. Het DNA van het

Nadere informatie

Ben jij klaar voor Sprokkelenburg?

Ben jij klaar voor Sprokkelenburg? Ben jij klaar voor Sprokkelenburg? 1 Inhoud 3 Waarom bouwen op Sprokkelenburg? 4 Ligging van Sprokkelenburg 6 Het plan Sprokkelenburg 8 Kies uw kavel 8 Zelf bouwen op Sprokkelenburg 9 Stappenplan 11 Kavelpaspoort

Nadere informatie

112 woningen plan St. Cyr Geldrop

112 woningen plan St. Cyr Geldrop B02/2683 29-09-2005 Inleiding Op de locatie van een drietal gesloopte galerijflats is een plan ontwikkeld met een divers aanbod van woningtypes waaronder patiowoningen. De nieuwbouw zal een nieuwe impuls

Nadere informatie

Bedrijventerrein Overamstel (deelgebied Daniël Goedkoopstraat / Willem Fenengastraat e.o.)

Bedrijventerrein Overamstel (deelgebied Daniël Goedkoopstraat / Willem Fenengastraat e.o.) Bedrijventerrein Overamstel (deelgebied Daniël Goedkoopstraat / Willem Fenengastraat e.o.) Beoordelingskader Bij de beoordeling of een bouwwerk voldoet aan redelijk eisen van welstand als bedoeld in art

Nadere informatie

Lieven de Key Penning 2015. Rapport van de jury

Lieven de Key Penning 2015. Rapport van de jury Lieven de Key Penning 2015 Rapport van de jury Haarlem, 24 november 2015 Inleiding De Lieven de Key Penning is een prijs die in 2009 is ingesteld door de gemeente Haarlem op voorstel van de stadsbouwmeester

Nadere informatie

ABTB-Gebouw. Project S4 ABTB-Gebouw Doetinchem 11-06-2012. Begeleiders: Ton v/d Zanden Arno Pronk. Stefan Kramer 0750219

ABTB-Gebouw. Project S4 ABTB-Gebouw Doetinchem 11-06-2012. Begeleiders: Ton v/d Zanden Arno Pronk. Stefan Kramer 0750219 ABTB-Gebouw Project S4 ABTB-Gebouw Doetinchem 11-06-2012 Begeleiders: Ton v/d Zanden Arno Pronk 1 Inhoudsopgave: Inleiding 3 Stedenbouwkundig plan 4 Concept ontwikkeling 5 Renderingen 9 Technische Uitwerking

Nadere informatie

GEZOCHT: CULTURELE ONDERNEMER VOOR EXPLOITATIE DAVO PUBLIEKSRUIMTEN

GEZOCHT: CULTURELE ONDERNEMER VOOR EXPLOITATIE DAVO PUBLIEKSRUIMTEN GEZOCHT: CULTURELE ONDERNEMER VOOR EXPLOITATIE DAVO PUBLIEKSRUIMTEN HAVENKWARTIER DEVENTER: ATTRACTIEF EN VEELZIJDIG Het Havenkwartier is een unieke plek. Een gebied met oude industriële panden, vergezichten

Nadere informatie

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 Vastgesteld in de raadsvergadering van 18 juni 2012. Verkorte versie wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 1 Wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 In de wijkvisie

Nadere informatie

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS www.herbestemmingnoord.nl Kenniscentrum Herbestemming Noord Het doel van Kenniscentrum Herbestemming Noord is een duurzame herbestemming tot stand te brengen met

Nadere informatie

Single op de woningmarkt

Single op de woningmarkt Krap aanbod, nieuwe eisen, één inkomen Single op de woningmarkt Alleenstaanden moesten al meer moeite doen om een huis te kunnen kopen. Dat wordt er de komende jaren niet eenvoudiger op. TEKST SANDER VAN

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag

Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag Een aantrekkelijk gebied, met een uitgebreid aanbod aan werkgelegenheid Onder de noemer Arnhem Centraal ondergaan station Arnhem en zijn directe omgeving

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord

Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord 18 en 20 september 2012 Algemeen Wat wordt er ontwikkeld in de nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord? In de nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord worden circa

Nadere informatie

t Hof van Cartesius is een groene, kleinschalige, organische gebiedsontwikkeling in

t Hof van Cartesius is een groene, kleinschalige, organische gebiedsontwikkeling in t Hof van Cartesius is een groene, kleinschalige, organische gebiedsontwikkeling in ontwerpers en ondernemers die zich bezig houden met onze leefomgeving, herontwikkeling Afgewisseld door stadslandbouw

Nadere informatie

onderwerp Aanvraag initiatievenbudget herontwikkeling winkelcentrum Lorentzplein Badhoevedorp

onderwerp Aanvraag initiatievenbudget herontwikkeling winkelcentrum Lorentzplein Badhoevedorp gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Aanvraag initiatievenbudget herontwikkeling winkelcentrum Lorentzplein Badhoevedorp Portefeuilehouder A. Elzakalai, J.J. Nobel, C.J. Loggen Collegevergadering

Nadere informatie

Huizen. Actieve, gezonde Vereniging van Eigenaren. Dichtbij de binnenstad. luxe keuken en modern sanitair. Zo te betrekken. Parkeerplaats in onderbouw

Huizen. Actieve, gezonde Vereniging van Eigenaren. Dichtbij de binnenstad. luxe keuken en modern sanitair. Zo te betrekken. Parkeerplaats in onderbouw Huizen vanhendriks Amsterdamseweg 8 E, 3812 RS Amersfoort Dichtbij de binnenstad Zo te betrekken luxe keuken en modern sanitair Actieve, gezonde Vereniging van Eigenaren Parkeerplaats in onderbouw H47

Nadere informatie

4 MAART 2015 www.noorderhavenzutphen.nl

4 MAART 2015 www.noorderhavenzutphen.nl Verslag workshop 2 WONEN AAN DE HAVEN NOORDERHAVEN 4 MAART 2015 www.noorderhavenzutphen.nl Op woensdagavond 4 maart is de tweede workshop voor Veld 10 in de oude Broodfabriek gehouden. Op deze avond hebben

Nadere informatie

plein 44 nijmegen Een plein voor iedereen

plein 44 nijmegen Een plein voor iedereen plein 44 nijmegen Een plein voor iedereen ontwerp 2000 uitvoering 2008-2009 locatie Eindhoven opdrachtgever DNC Vastgoedontwikkeling, Woningstichting Trudo Eindhoven in samenwerking met xxx prijzen xxx

Nadere informatie

Initiatiefnemers Mahasti Tafahomi Jasmijn Kok Lyla Kok

Initiatiefnemers Mahasti Tafahomi Jasmijn Kok Lyla Kok Initiatiefnemers Mahasti Tafahomi Jasmijn Kok Lyla Kok Contactgegevens Mini Villa Verwersdijk 92 2611NK Delft Tel:06-42381703 kvk: 27297548 www.minivilla.nl e: info@minivilla.nl MINI VILLA In Nederland

Nadere informatie

creatieve oplossing voor tijdelijke leegstand

creatieve oplossing voor tijdelijke leegstand creatieve oplossing voor tijdelijke leegstand Korte Voorhout 20 Postbus 216, 2501 ce Den Haag 070 785 4903 06 430 54 372 info@annavastgoedencultuur.nl Heeft u een leegstaand pand waarvoor u nog geen bestemming

Nadere informatie

Van een straat met allure naar een straat met veel uitdagingen

Van een straat met allure naar een straat met veel uitdagingen DE NOORDERBOULEVARD 1942 Van een straat met allure naar een straat met veel uitdagingen - Hoog leegstandspercentage - Teruglopende omzet bij de winkeliers - Brancheverschraling - Verrommeling - Achterstallig

Nadere informatie

Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002.

Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002. Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002. Dames en heren, Veel mensen dromen ervan om zelf een huis te ontwerpen en te bouwen. Wie

Nadere informatie

Nr 2 Nieuwsbrief DeBeekseBron Op weg naar de perfecte wijk 24 april bijeenkomst De Beekse Bron Al meer dan 50 inschrijvingen! Architect aan het woord

Nr 2 Nieuwsbrief DeBeekseBron Op weg naar de perfecte wijk 24 april bijeenkomst De Beekse Bron Al meer dan 50 inschrijvingen! Architect aan het woord Nr 2 Nieuwsbrief Op weg naar de perfecte wijk 24 april bijeenkomst De Beekse Bron Al meer dan 50 inschrijvingen! Architect aan het woord Op weg naar de perfecte wijk! De Beekse Bron wordt de meest duurzame

Nadere informatie

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013 Provincie Noord-Brabant Volle bak, dat was het in de Bois le Duczaal van het provinciehuis op 16 januari 2013. Van begin

Nadere informatie

Gemeente Oegstgeest. Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg. 11 maart 2015

Gemeente Oegstgeest. Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg. 11 maart 2015 Gemeente Oegstgeest Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg 11 maart 2015 DATUM 11 maart 2015 TITEL Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg OPDRACHTGEVER

Nadere informatie

De consumenten beoordeelden de concepten met een rapportcijfer en noemden één woord/term per concept dat bleef hangen. Zie hieronder de uitkomsten.

De consumenten beoordeelden de concepten met een rapportcijfer en noemden één woord/term per concept dat bleef hangen. Zie hieronder de uitkomsten. UITKOMSTEN WONINGPANEL DE VOORSPRONG: Woningpanel De Voorsprong > Inleiding Tijdens De Voorsprong 2013 vroeg Energiesprong een woningpanel de verschillende concepten te beoordelen. De groep van 33 consumenten,

Nadere informatie

Leegstand als kans voor de lokale economie?

Leegstand als kans voor de lokale economie? Leegstand als kans voor de lokale economie? NVBO congres 13 april 2011 Arnhem Simon Hiemstra Senior consultant MKB Adviseurs Leegstand als kans voor de lokale economie Voorstellen Simon Hiemstra 35 jaar

Nadere informatie

vrij zijn vrij wonen vrij leven creëer je eigen vrijheid

vrij zijn vrij wonen vrij leven creëer je eigen vrijheid vrij zijn vrij wonen vrij leven creëer je eigen vrijheid 1 2 bron: www.hamerenpark.nl 3 Een blik in de verte. Het raakt je hart. Ruimte om je heen en ruimte voor je plannen. Is dat wat je wilt? Het kan.

Nadere informatie

Rapportage resultaat enquête "Brouwerijplein-dorpsstraat, hoe verder?"

Rapportage resultaat enquête Brouwerijplein-dorpsstraat, hoe verder? Rapportage resultaat enquête "Brouwerijplein-dorpsstraat, hoe verder?" Samenstellers: Aangeboden aan: Projectgroep Dorpsstraat van de Dorpsraad Chaam Inwoners van Chaam NV De Eekelaar Politieke partijen

Nadere informatie

Analyse en ontwerp Wallhouse

Analyse en ontwerp Wallhouse Analyse en ontwerp Wallhouse Groningen Het Wallhouse#2 is een woning naar ontwerp van de Amerikaanse architect John Hejduk. Hij was een groot bewonderaar van Le Corbusier en liet zich dan ook door hem

Nadere informatie

Ontwikkelstrategie Lammenschansdriehoek, Gemeente Leiden (februari 2013) Ontwikkelstrategie

Ontwikkelstrategie Lammenschansdriehoek, Gemeente Leiden (februari 2013) Ontwikkelstrategie (februari 2013) Ontwikkelstrategie Lammenschans, Leiden in opdracht van: Gemeente Leiden februari 2013, Amsterdam Kerkstraat 204 1017 GV Amsterdam Postbus 15550 1001 NB Amsterdam Soeters Van Eldonk architecten

Nadere informatie

vrij zijn vrij wonen vrij leven creëer je eigen vrijheid

vrij zijn vrij wonen vrij leven creëer je eigen vrijheid vrij zijn vrij wonen vrij leven creëer je eigen vrijheid 1 2 3 bos bos bos bos 0 5 10 20 Fokkerweg Een blik in de verte. Het raakt je hart. Ruimte om je heen en ruimte voor je plannen. Is dat wat je wilt?

Nadere informatie

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking 1 2 Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking Medio 2019 moet Nieuw-Mathenesse een modern, gemengd bedrijventerrein zijn waarmee de gemeente

Nadere informatie

Huizen. Drie kamers en een woonkamer. Luxe afwerking. Vet dakterras. Houtkachel en houtenvloer. Super sfeervol. Spijkerstraat 329 A2, 6828 DK Arnhem

Huizen. Drie kamers en een woonkamer. Luxe afwerking. Vet dakterras. Houtkachel en houtenvloer. Super sfeervol. Spijkerstraat 329 A2, 6828 DK Arnhem Huizen vanhendriks Spijkerstraat 329 A2, 6828 DK Arnhem Luxe afwerking Houtkachel en houtenvloer Vet dakterras Drie kamers en een woonkamer Super sfeervol H49 H49 Kenmerken Soort Kamers Woonoppervlakte

Nadere informatie

Nieuwsbrief maart 2012. In deze nieuwsbrief: Inleiding

Nieuwsbrief maart 2012. In deze nieuwsbrief: Inleiding Nieuwsbrief maart 2012 In deze nieuwsbrief: Inleiding 1. Verhuizing wijkinfopunt 2. Wisselwoningen 3. Resultaten 2 e ronde woningtoewijzing 4. Dichtzetten woningen 5. Daken 6. ZAV (zelf aangebrachte voorzieningen)

Nadere informatie

De financiële legpuzzel bij herbestemmen. Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl

De financiële legpuzzel bij herbestemmen. Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl De financiële legpuzzel bij herbestemmen Rick Meijer (MSc) r.meijer@bureaurekenruimte.nl Inhoud Het probleem: leegstand in cijfers Herbestemmen Keuzes huidige eigenaar Keuzes initiatiefnemer Keuzes gemeente

Nadere informatie

Startdia met foto Ruimte. De toekomst van Amersfoort centrum & de rol van de vastgoedsector

Startdia met foto Ruimte. De toekomst van Amersfoort centrum & de rol van de vastgoedsector Startdia met foto Ruimte De toekomst van Amersfoort centrum & de rol van de vastgoedsector Wie ben ik? Stefan van Aarle: Adviseur Retail & Centrummanagement Coördinator Platform Binnenstadsmanagement Organisatie

Nadere informatie

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/ 2 Wonen De gemeente telt zo n 36.000 inwoners, waarvan het overgrote deel in de twee kernen Hellendoorn en Nijverdal woont. De woningvoorraad telde in 2013 zo n 14.000 woningen (exclusief recreatiewoningen).

Nadere informatie

...wonen tussen stad en duin

...wonen tussen stad en duin ...wonen tussen stad en duin duinpoort DUINPOORT ALMERE POORT, WONEN TUSSEN STAD EN DUIN Duinpoort, een stijlvol appartementengebouw in het nieuwste stadsdeel van Almere, wordt gerealiseerd aan de rand

Nadere informatie

DE KREIT. Ongewoon wonen, duurzaam bijzonder. Oplevering medio 2015 TWEE-ONDER-ÉÉN-KAPWONING

DE KREIT. Ongewoon wonen, duurzaam bijzonder. Oplevering medio 2015 TWEE-ONDER-ÉÉN-KAPWONING DE KREIT Ongewoon wonen, duurzaam bijzonder. Oplevering medio 2015 TWEE-ONDER-ÉÉN-KAPWONING Plan De Kreit Kreitenmolenstraat 142 Gemeente Udenhout, Tilburg 2 DUURZAAM WONEN IN UDENHOUT Een korte introductie

Nadere informatie

Koers voor de toekomst

Koers voor de toekomst Koers voor de toekomst Er verandert veel in de wereld om ons heen. Neem alleen al de toenemende mobiliteit, of de economie die sterker lijkt dan ooit tevoren, en overal wordt gebouwd, en - om dichter in

Nadere informatie

STAD IN ZICHT 0-99. in de buurt van geluk

STAD IN ZICHT 0-99. in de buurt van geluk in de buurt van geluk wie zijn wij? STAD Jeroen van der Zant Johan Vlug Menno Vergunst Henk Schuitemaker Narda Beunders Lidewij Lenders communicatie-adviseur, bewoner IJburg landschapsarchitect VLUGP,

Nadere informatie

Verslag SVOB excursie Hoogvliet 3 oktober 2006

Verslag SVOB excursie Hoogvliet 3 oktober 2006 Verslag SVOB excursie Hoogvliet 3 oktober 2006 Vooraf In juni 2006 heeft de SVOB een workshop georganiseerd over het mengen van verschillende bevolkingsgroepen in herstructureringsgebieden. Als vervolg

Nadere informatie

2 raadsinformatiebrief inzake uitwerking paragraaf 10 van de conceptbegroting 2014 Economisch stimulerend en Sociaal verbindend

2 raadsinformatiebrief inzake uitwerking paragraaf 10 van de conceptbegroting 2014 Economisch stimulerend en Sociaal verbindend uw nummer uw datum ons nummer onze datum verzonden inlichtingen bij sector/afdeling doorkiesnr. 2013/UIT/54728 24 oktober 2013 2 9 OKT. 2013 AAN de voorzitter van de gemeenteraad bijlage(n) betreffende

Nadere informatie

exclusief wonen Volmaakt en stoer

exclusief wonen Volmaakt en stoer Volmaakt en stoer De statige, witte woning trekt direct de aandacht. De houten voordeur en zwarte kozijnen staan in schril contrast met de smetteloos witte muren. De woning heeft een stoer karakter door

Nadere informatie

!"#$"%!"&%'(! 550 m2. 450 m2. 1500 m2. 400 m2. 900 m2. 4200 m2. ontmoeting & idee. verbeelding & verbinding. experimenten & leren

!#$%!&%'(! 550 m2. 450 m2. 1500 m2. 400 m2. 900 m2. 4200 m2. ontmoeting & idee. verbeelding & verbinding. experimenten & leren !"#$%"#&' 400 m2 ontmoeting & idee 400 m2 550 m2 experimenten & leren verbeelding & verbinding ()*+#,-#'%)#* 900 m2 innovatie & ondernemerschap 1500 m2 maken & doen 450 m2 presenteren & ontspanning Herontwikkeling

Nadere informatie

DeBeekseBron gaat van start! Co-creation bijeenkomst in het 1 e kwartaal van 2014!

DeBeekseBron gaat van start! Co-creation bijeenkomst in het 1 e kwartaal van 2014! Nr 1 Nieuwsbrief Wij wensen u een groene Kerst en een gelukkig en duurzaam 2014! gaat van start! Co-creation bijeenkomst in het 1 e kwartaal van 2014! De start van, de meest duurzame wijk van Limburg,

Nadere informatie

stads- en landschapsontwerp Werken Westerkade 9 3511 HA Utrecht 030 280 3500 info@burotopia.nl www.burotopia.nl

stads- en landschapsontwerp Werken Westerkade 9 3511 HA Utrecht 030 280 3500 info@burotopia.nl www.burotopia.nl Tatelaar Zevenaar Project: Herstructurering bedrijventerrein Tatelaar, Zevenaar (32 ha) tot een consumentgericht bedrijventerrein. Opdracht: Ontwikkelen van masterplan voor herprofilering en revitalisering

Nadere informatie

JAARGANG 21 NUMMER 2 MAART 2014 MAGAZINE. Thema Tijdelijke toekomst

JAARGANG 21 NUMMER 2 MAART 2014 MAGAZINE. Thema Tijdelijke toekomst JAARGANG 21 NUMMER 2 MAART 2014 MAGAZINE Thema Tijdelijke toekomst Sharing economy verovert vastgoed Interview met Bianca Seekles Nieuwe leaseaccounting: klaar voor de toekomst? Inhoud 6 4 Lectori Salutem

Nadere informatie

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl DE CONSUMENT AAN HET STUUR Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl www.sir-55.nl www.sir-55.nl SIR-55 CREËERT BETROKKEN BEWONERS Wie zijn medioren? Medioren zijn actieve, vitale en maatschappelijk

Nadere informatie

Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015. Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren,

Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015. Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren, Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015 Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren, Wanneer we kijken naar de wereld om ons heen, dan beseffen we hoe rijk gezegend we zijn met de omgeving waarin we

Nadere informatie

Nieuwbouwplan De Koekoek

Nieuwbouwplan De Koekoek Sprang-Capelle Nieuwbouwplan De Koekoek S Daar waar gemoedelijkheid, tevredenheid, wonen en werken, inspanning en ontspanning hand in hand gaan. Dát is wonen in de gemeente Sprang-Capelle, met de vele

Nadere informatie

Royale zijuitbouw aanwezig Dakterras en diepe tuin op het westen

Royale zijuitbouw aanwezig Dakterras en diepe tuin op het westen Huizen vanhendriks Het Veld 53, 3829 GS Hooglanderveen Royale zijuitbouw aanwezig Magnifiek uitzicht Totale inhoud bedraagt 500 m3 Dakterras en diepe tuin op het westen Fraaie keuken en badkamer H47 Kenmerken

Nadere informatie

werkatelier II Losser, Aloysius locatie 18 mei 2015

werkatelier II Losser, Aloysius locatie 18 mei 2015 werkatelier II Losser, Aloysius locatie 18 mei 2015 programma 19.00 Welkom 19.10 Terugkoppeling input bijeenkomst 28 april 2015 20.00 Interview wethouders 20:45 Vervolgproces 21.00 Afsluiting input bijeenkomst

Nadere informatie

Vrijblijvende informatie. Te Huur Commerciële ruimte. Nieuwbouwproject De Kroon (Oosterstraat 73-75-77 te Breda)

Vrijblijvende informatie. Te Huur Commerciële ruimte. Nieuwbouwproject De Kroon (Oosterstraat 73-75-77 te Breda) Vrijblijvende informatie Te Huur Commerciële ruimte Nieuwbouwproject De Kroon (Oosterstraat 73-75-77 te Breda) TE HUUR (Oosterstraat 73-75-77 Breda) Commerciële ruimtes Oppervlakte Huurprijs Aanvaarding

Nadere informatie

Gewoon Thuis met Hodes. Zelfstandig en in uw eigen, vertrouwde omgeving ouder worden? Dat kan met de woonoplossingen van Hodes! www.hodeswmo-unit.

Gewoon Thuis met Hodes. Zelfstandig en in uw eigen, vertrouwde omgeving ouder worden? Dat kan met de woonoplossingen van Hodes! www.hodeswmo-unit. Gewoon Thuis met Hodes Zelfstandig en in uw eigen, vertrouwde omgeving ouder worden? Dat kan met de woonoplossingen van Hodes! www.hodeswmo-unit.nl 2 Hodes Gewoon Thuis met Hodes 3 Maria kon thuis niet

Nadere informatie

mevrouw R. Leeuwenburgh notulistenbureau Leeuwenburgh Vendrig

mevrouw R. Leeuwenburgh notulistenbureau Leeuwenburgh Vendrig VERSLAG VOORBESPREKING Notitie Kansen voor starters 1 april 2008 Samenvattend verslag van de openbare voorbespreking van de gemeenteraad van de gemeente Wijk bij Duurstede Gespreksleider Griffiemedewerker

Nadere informatie

Eigenwijs Werken en Wonen Een groep beeldende kunstenaars, vormgevers en aanverwante zielen vindt elkaar in ideeen m.b.t. een door hen als ideaal

Eigenwijs Werken en Wonen Een groep beeldende kunstenaars, vormgevers en aanverwante zielen vindt elkaar in ideeen m.b.t. een door hen als ideaal Eigenwijs Werken en Wonen Een groep beeldende kunstenaars, vormgevers en aanverwante zielen vindt elkaar in ideeen m.b.t. een door hen als ideaal geachte woon-en werkvorm. Deze kan worden omschreven als:

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Bij Uitstek Dalfsen! Woonvisie 2011 2016 gemeente Dalfsen

Bij Uitstek Dalfsen! Woonvisie 2011 2016 gemeente Dalfsen Bij Uitstek Dalfsen! Woonvisie 2011 2016 gemeente Dalfsen Algemeen Dalfsen heeft bij uitstek een eigen identiteit op het gebied van wonen. In de woonvisie leest u meer over de bebouwingsplannen voor de

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Nieuwe huisstijl bijna voltooid

Nieuwe huisstijl bijna voltooid Nieuwe huisstijl bijna voltooid Al bestaat Driessens ruim 200 jaar, we blijven vooruit kijken. Onze drang naar innovatie blijkt ook uit de vernieuwing van onze huisstijl. Centraal in de nieuwe vormgeving

Nadere informatie

De binnenstad van Zwolle anno 2030

De binnenstad van Zwolle anno 2030 De binnenstad van Zwolle anno 2030 Leeswijzer Poster Ir. Michiel van Beek Februari 2016 1 A-status is verstevigd door significante factoren die geïdentificeerd zijn in het rapport De veerkrachtige binnenstad

Nadere informatie

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta

1. We willen doorgaan met behoud en versterking van de kwaliteiten van de IJsseldelta Resultaten Advies en Initiatiefraad Nationaal Landschap IJsseldelta 29 november 2013 Nationaal Landschap IJsseldelta is in verandering. Transitie noemen we dat. We bereiden ons voor op een andere manier

Nadere informatie

Programma. 9.30-10.00 uur Inloop met koffie en thee.

Programma. 9.30-10.00 uur Inloop met koffie en thee. Programma 9.30-10.00 uur Inloop met koffie en thee. 10.00-10.15 uur Welkom en introductie op de dag door Gerdo van Grootheest, Frank Strolenberg en Frans Pollux 10.15-10.45 uur Introductie Maastrichtse

Nadere informatie

Providentia als nieuw dorp: Burgerschap voor cliënten; woondroom voor betrokken burgers

Providentia als nieuw dorp: Burgerschap voor cliënten; woondroom voor betrokken burgers Providentia als nieuw dorp: Burgerschap voor cliënten; woondroom voor betrokken burgers Providentia als nieuw dorp: Burgerschap voor cliënten woondroom voor betrokke Op Providentia in Sterksel wonen mensen

Nadere informatie

LOCATIE OPTIES IN UTRECHT. www.metelkaar.com

LOCATIE OPTIES IN UTRECHT. www.metelkaar.com LOCATIE OPTIES IN UTRECHT www.metelkaar.com INLEIDING Waar zouden jullie met elkaar aan de slag willen gaan, maar vooral: waar zouden jullie met elkaar willen wonen? Een belangrijke stap in het waarmaken

Nadere informatie

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Een toekomstvisie voor Leidschendam-Voorburg De voormalige gemeenten Leidschendam en Voorburg kennen elk een eeuwenlange historie. Als gefuseerde gemeente gaat Leidschendam-Voorburg

Nadere informatie

Huizen. Leuke woonkamer. Ruime kamers. Leuke buurt. Geisoleerde zolder met vaste trap. Ruime badkamer. Valkstraat 22, 6822 KT Arnhem H49

Huizen. Leuke woonkamer. Ruime kamers. Leuke buurt. Geisoleerde zolder met vaste trap. Ruime badkamer. Valkstraat 22, 6822 KT Arnhem H49 Huizen vanhendriks Valkstraat 22, 6822 KT Arnhem Ruime kamers Geisoleerde zolder met vaste trap Leuke buurt Leuke woonkamer Ruime badkamer H49 Kenmerken Soort Type Kamers Woonoppervlakte Perceeloppervlakte

Nadere informatie

Limosterrein Nijmegen

Limosterrein Nijmegen 44 Het einde van de koude oorlog betekende ook het einde van de Luchtmacht Instructie en Militaire Opleidingen School. Een opleiding met 3000 studenten op een terrein van 16,4 ha. De gemeente Nijmegen

Nadere informatie

Informatieavond Wonen in Elspeet Noordwest 17 maart 2015

Informatieavond Wonen in Elspeet Noordwest 17 maart 2015 Informatieavond Wonen in Elspeet Noordwest 7 maart 205 Op 7 maart 205 organiseerden de gemeente Nunspeet, Omnia Wonen en Van Wijnen een informatiebijeenkomst voor de plannen voor nieuwe woningen in Elspeet

Nadere informatie