Cysteuze afwijkingen van het pancreas: inflammatoire pseudocyste of neoplasma

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cysteuze afwijkingen van het pancreas: inflammatoire pseudocyste of neoplasma"

Transcriptie

1 casuïstische mededelingen Cysteuze afwijkingen van het pancreas: inflammatoire pseudocyste of neoplasma C.A.Wientjes, N.A.Koedam, E.M.van Keulen en A.H.J.Naber Een 79-jarige vrouw meldde zich met sinds enige dagen bestaande pijn in de bovenbuik, misselijkheid en braken. Laboratoriumonderzoek leverde behalve aanwijzingen voor een ontsteking geen bijzonderheden op. Op grond van anamnese, lichamelijk onderzoek en bevindingen bij beeldvormend onderzoek werd aanvankelijk de diagnose chronische pancreatitis met pseudocystevorming ten gevolge van alcoholabusus gesteld. Na een week kreeg patiënte cholestatische leverfunctiestoornissen en bleken de serumwaarden van de pancreasenzymen verhoogd. Een CT-scan van het abdomen toonde een gedilateerde galblaas en een toename van de cysteuze afwijking in de pancreaskop, die de distale ductus choledochus comprimeerde. Tijdens endoscopische retrograde cholangiopancreaticografie werd een beeld gezien dat paste bij een intraductaal papillair muceus neoplasma. Het kan lastig zijn onderscheid te maken tussen een inflammatoire en een neoplastische cysteuze afwijking van het pancreas. Het gevaar bestaat dat men een neoplastische cysteuze afwijking aanziet voor een pseudocyste. Hierdoor kan het langer duren vóór de juiste diagnose wordt gesteld. Ned Tijdschr Geneeskd. 2008;152: Als een patiënt zich presenteert met pijn in de bovenbuik en vervolgens bij radiologisch onderzoek een cyste in het pancreas wordt gezien, denkt men primair aan een pancreatitis. Inflammatoire pseudocysten zijn veruit de meest voorkomende cysteuze afwijkingen in en rond het pancreas. In minder dan 15% van de gevallen blijkt een cysteuze afwijking neoplastisch te zijn. In dit artikel beschrijven wij de ziektegeschiedenis van een patiënte bij wie op grond van de kliniek en de beeldvorming aanvankelijk de diagnose alcoholische pancreatitis met pseudocystevorming werd gesteld. ziektegeschiedenis Patiënt A, een 79-jarige vrouw, presenteerde zich op de Spoedeisende Hulp met pijn in de bovenbuik en misselijkheid. Deze klachten bestonden sinds ruim 3 dagen; zij had die niet eerder gehad. Mictie en defecatie waren niet veranderd. De voorgeschiedenis vermeldde fors alcoholgebruik sinds 40 jaar (1 tot 2 flessen wijn per dag) en een axillofemorale bypass in Tergooiziekenhuizen, locatie Hilversum, Postbus , 1201 DA Hilversum. Afd. Maag-, Darm- en Leverziekten: mw.drs.c.a.wientjes, arts in opleiding tot maag-darm-leverarts (thans: Slotervaartziekenhuis, afd. Maag-, Darm- en Leverziekten, Amsterdam); hr.dr.a.h.j.naber, maag-darmleverarts. Afd. Chirurgie: hr.drs.n.a.koedam, chirurg. Afd. Radiologie: hr.drs.e.m.van Keulen, radioloog. Correspondentieadres: mw.drs.c.a.wientjes Bij lichamelijk onderzoek zagen wij een zieke, niet-icterische vrouw met een lichaamstemperatuur van 39,8 C, een bloeddruk van 113/53 mmhg en een pols van 90 slagen/ min. Bij onderzoek van het abdomen was de gehele bovenbuik drukpijnlijk. Er werden geen abnormale weerstanden gevoeld. Het laboratoriumonderzoek toonde een leukocytose en een verhoogde concentratie C-reactieve proteïne. De leverfuncties en serumwaarden van amylase en lipase waren niet afwijkend (tabel). De CT-scan van de buik toonde een grotendeels niet-aankleurend pancreas met pseudocysten en infiltratie in het omgevende mesenteriale vetweefsel, alsmede 2 concrementen in de galblaas. Er waren geen verkalkingen in de pancreasregio zichtbaar. De intrahepatische galwegen en de ductus choledochus waren niet verwijd en er werden geen stenen in de ductus choledochus gezien. Op grond van het klinische en radiologische beeld stelden wij de diagnose chronische pancreatitis met pseudocystevorming. Van een endoscopische retrograde cholangiopancreaticografie (ERCP) zagen wij af, omdat leverfunctiestoornissen, een verwijde ductus choledochus of aanwijzingen voor choledocholithiasis ontbraken en de periode dat de klachten bestonden kort was. Wij behandelden patiënte met conservatieve maatregelen. Na het plaatsen van een voedingssonde voorbij de M. suspensorius duodeni (ligament van Treitz) trad aanvankelijk klinische verbetering op. Na 5 dagen ontstond opnieuw hevige pijn in de bovenbuik. Laboratoriumonderzoek toonde nu cholestatische leverfunctiestoornissen en een stijging van de serumwaarden van amylase en lipase (zie de tabel). De CT-scan van de buik liet een gedilateerde galblaas zien Ned Tijdschr Geneeskd augustus;152(31) 1737

2 Uitslagen van het laboratoriumonderzoek bij patiënt A, bij wie de diagnose intraductaal papillair muceus neoplasma werd gesteld bepaling uitslag referentiewaarde bij opname na 1 week na 3 weken calcium 2,1 mmol/l 2,25-2,6 albumine 28,6 g/l bilirubine totaal 38 μmol/l < 17 alkalische fosfatase 83 U/l γgt 35 U/l ASAT 16 U/l ALAT 14 U/l LDH 338 U/l amylase 35 U/l lipase 58 U/l < 190 C-reactieve proteïne 280 mg/l leukocyten /l 5-11 triglyceriden 1,08 mmol/l 0-2 γgt = γ-glutamyltransferase; ASAT = aspartaataminotransferase; ALAT = alanineaminotransferase; LDH = lactaatdehydrogenase. en toename van de cysteuze afwijking in de kop van het pancreas, met nu ook compressie van de distale ductus choledochus (figuur 1). Tevens stelden wij compressie van de V. lienalis vast. Bij ERCP zagen wij een gezwollen papil van Vater, waar na manipulatie slijm uit kwam. Opspuiting met contrastvloeistof gaf een grillig beeld van de pancreasregio, dat paste bij een wijde, met slijm gevulde ductus pancreaticus (figuur 2). Een papillotomie werd verricht en een 14 cm lange endoprothese werd in de ductus choledochus geplaatst (figuur ontstekingsinfiltraat ductus choledochus 3). Histopathologisch onderzoek van biopten en vocht uit de ductus pancreaticus leverde geen diagnose op. Op grond van de bevindingen tijdens ERCP, zowel endoscopisch als radiologisch, stelden wij de diagnose intraductaal papillair muceus neoplasma (IPMN). Bij revisie van de CT-scan bleek de cysteuze afwijking in de kop van het pancreas, eerder geduid als pseudocyste, een cysteus verwijde ductus pancreaticus te zijn. De uitgebreide infiltratie van de omgeving, met compressie van de V. lienalis, wees op een maligne ontaard IPMN, dat door- galblaas veneus confluent darmstructuren lever aorta cysteuze afwijking pancreas linker nier figuur 1. De CT-scan van het abdomen van patiënt A na toediening van intraveneus contrastmiddel toont een cysteuze afwijking van het pancreas met vetinfiltratie in de omgeving, compressie van de ductus choledochus en een gedilateerde galblaas met stenen Ned Tijdschr Geneeskd augustus;152(31)

3 darmgas endoscoop duodenum canule ductus pancreaticus ductus choledochus Proliferatie van neoplastische slijmvormende cellen in de ductus pancreaticus leidt tot vorming van papillen en tot diffuse of segmentale cysteuze verwijding van de ductus pancreaticus of van de ductale zijtakken. Deze tumoren waren in de literatuur onder vele verschillende namen bekend, waaronder villeus adenoom, papillair neoplasma, papillair carcinoom en muceuze ductale ectasie. In 1996 werd door de WHO de term intraductaal papillair muceus neoplasma geïntroduceerd. Voor deze IPMN s zijn de afgelopen twee decennia diagnostische criteria ontwikkeld. Ze vormen 21-33% van alle neoplastische cysteuze afwijkingen van het pancreas en worden het meest in de kop gediagnosticeerd. De gemiddelde leeftijd bij diagnose is 65 jaar; ze komen even vaak bij mannen als bij vrouwen voor. 1 2 De IPMN s kunnen worden onderverdeeld in 2 typen: het branch duct -type, waarbij alleen de zijtakken van de ducfiguur 2. Patiënt A: beeld bij endoscopische retrograde cholangiopancreaticografie (ERCP) na positionering van de duodenoscoop vóór de papil van Vater, opspuiting van de ductus choledochus en canulatie van de ductus pancreaticus. De distale ductus choledochus is nauw en de ductus pancreaticus verwijd; de laatste bevat veel slijm, waardoor alleen contrastmiddel langs de wand van de ductus pancreaticus zichtbaar is. groeide in de omgeving. Op grond van deze bevindingen was er sprake van een irresectabele afwijking en werd van een operatie afgezien. Na papillotomie en plaatsing van de endoprothese normaliseerden de leverfuncties en pancreasenzymwaarden en trad er klinische verbetering op. In verband met de te verwachten exocriene pancreasinsufficiëntie werd gestart met suppletie van pancreasenzymen. Patiënte werd uit het ziekenhuis ontslagen. Een week later kreeg zij opnieuw buikpijnklachten en leverfunctiestoornissen. De stent bleek verstopt te zijn en de diameter van de ductus pancreaticus, die met een grote hoeveelheid slijm was gevuld, was toegenomen. Twee expandeerbare stents werden respectievelijk in de ductus choledochus en de ductus pancreaticus geplaatst. Patiënte herstelde, maar vermagerde geleidelijk. Na 4 maanden ging zij klinisch snel achteruit. Een palliatief beleid werd afgesproken, waarna zij na korte tijd thuis overleed. Er vond geen obductie plaats. beschouwing Ned Tijdschr Geneeskd augustus;152(31) 1739

4 plastic stent in ductus choledochus gal komend uit stent in ductus choledochus slijm langs de stent komend uit ductus pancreaticus figuur 3. Patiënt A: endoscopisch beeld tijdens endoscopische retrograde cholangiopancreaticografie (ERCP), na plaatsing van een stent en papillotomie van de papil van Vater. Een plastic stent is zichtbaar in de ductus choledochus; hieruit loopt gal. Langs de stent loopt taai slijm uit de ductus pancreaticus. tus pancreaticus zijn aangedaan, en het main duct -type, waarbij vooral de ductus pancreaticus zelf is betrokken. Beide typen lijken aanvankelijk als benigne tumor te ontstaan, maar kunnen maligne ontaarden. Uit recente studies is gebleken dat de prevalentie van maligne ontaarding bij het main-ducttype significant hoger ligt dan bij het branchducttype, respectievelijk en 6-46% Het klinische beeld kan uiteenlopen van atypische buikpijnklachten tot een beeld dat identiek is aan een acute, recidiverende of chronische pancreatitis, veroorzaakt door obstructie in de ductus pancreaticus. Hierdoor is het soms moeilijk een onderscheid te maken tussen een neoplastische en een inflammatoire aandoening. 11 Bij onze patiënte stelden wij op grond van het klinische beeld, de CT-scan en haar alcoholabusus aanvankelijk de diagnose chronische pancreatitis met pseudocystevorming. Die diagnose bleek niet juist te zijn. Nadat zij leverfunctiestoornissen kreeg en de serumamylase- en lipasewaarden verhoogd waren, werd toch ERCP verricht. Daarbij zagen wij een gezwollen papil van Vater, waaruit na manipulatie slijm vrijkwam. Als bij ERCP de typische snotneuspapil wordt gezien, tezamen met het bovenbeschreven radiologisch beeld, kan men de diagnose intraductaal papillair muceus neoplasma stellen. Naar aanleiding van de bevindingen bij ERCP werd het CT van het abdomen van patiënte opnieuw beoordeeld. De cysteuze afwijking in de kop van het pancreas werd nu geduid als een cysteus verwijde ductus pancreaticus. Zoals ook in deze casus het geval was, bestaat het gevaar dat men een neoplastische cysteuze afwijking aanziet voor een inflammatoire cyste. Volgens oudere literatuur werd deze diagnose aanvankelijk ten onrechte gesteld bij 37-57% van alle neoplastische cysteuze afwijkingen Recente studies suggereren dat dit percentage door nieuwe technieken en door verbetering van bestaande beeldvormende technieken gedaald is tot 10. Bij onze patiënte werd de diagnose main-ducttype intraductaal papillair muceus neoplasma gesteld, met galwegobstructie door compressie van de ductus choledochus. Deze diagnose kon niet worden bevestigd met histopathologisch onderzoek. Bij meer dan de helft van de cysteuze neoplasma s kan met histopathologisch onderzoek geen diagnose worden gesteld, omdat het cysteuze vocht of het slijm uit de ductus pancreaticus relatief arm aan cellen is. 18 Biopten genomen tijdens ERCP leiden in veel gevallen tot sampling errors door het brede spectrum aan veranderingen van het intraductale epitheel van het pancreas, variërend van hyperplasie, dysplasie en carcinoom in situ tot invasief carcinoom. Het maken van een onderscheid tussen een benigne en 1740 Ned Tijdschr Geneeskd augustus;152(31)

5 een maligne IPMN is pas mogelijk nadat de gehele afwijking chirurgisch verwijderd is en histologisch nauwkeurig is onderzocht. De hoge leeftijd van onze patiënte, de sterk gedilateerde ductus pancreaticus (> 15 mm), de grote cysteuze afwijking in de kop van het pancreas (> 30 mm), de infiltratie in de omgeving en de gezwollen papil van Vater maken op grond van de literatuur een maligne ontaard main-ducttype IPMN zeer waarschijnlijk Het klinische beloop ondersteunt deze diagnose. behandeling Bij het potentieel maligne main-ducttype IPMN is een chirurgische resectie geïndiceerd. Bij een IPMN van het branchducttype, waarbij de cyste kleiner dan 30 mm is en de patiënt geen symptomen heeft, lijkt op grond van de huidige literatuur de kans op een invasief carcinoom klein. Voor die patiënten lijkt een afwachtend beleid geoorloofd, waarbij de pancreatische afwijking met CT of echografisch onderzoek frequent wordt gecontroleerd. Bij patiënten met symptomen of bij een grootte van de cysteuze afwijking van meer dan 3 cm is een resectie geïndiceerd. 23 Bij een irresectabele nieuwvorming van het pancreas of bij een verhoogd risico bij een operatie kan ERCP met stentplaatsing een goede therapeutische optie zijn, zoals deze casus illustreert. conclusie Bij een patiënt met een cysteuze afwijking van het pancreas en klinische aanwijzingen voor een pancreatitis is het van groot belang de diagnose cysteus neoplasma van het pancreas te overwegen als er geen duidelijke verklaring voor een pancreatitis is, er geen pancreasaandoeningen in de voorgeschiedenis zijn en er geen pancreatische calcificaties zichtbaar zijn. Zo kan men voorkómen dat men een afwachtend beleid gaat voeren bij een potentieel maligne cysteus neoplasma. Belangenconflict: geen gemeld. Financiële ondersteuning: geen gemeld. Aanvaard op 8 november 2007 Literatuur 1 Fernández-del Castillo C, Targarona J, Thayer SP, Rattner DW, Brugge WR, Warshaw AL. Incidental pancreatic cysts: clinicopathologic characteristics and comparison with symptomatic patients. Arch Surg. 2003;138: Adsay NV, Klimstra DS, Compton CC. Cystic lesions of the pancreas. Introduction. Semin Diagn Pathol. 2000;17: Kobari M, Egawa S, Shibuya K, Shimamura H, Sunamura M, Takeda K, et al. Intraductal papillary mucinous tumors of the pancreas comprise 2 clinical subtypes. Arch Surg. 1999;134: Terris B, Ponsot P, Paye F, Hammel P, Sauvanet A, Molas G, et al. Intraductal papillary mucinous tumors of the pancreas confined to secondary ducts show less aggressive pathologic features as compared with those involving the main pancreatic duct. Am J Surg Pathol. 2000;24: Doi R, Fujimoto K, Wada M, Imamura M. Surgical management of intraductal papillary mucinous tumor of the pancreas. Surgery. 2002; 132: Matsumoto T, Aramaki M, Yada K, Hirano S, Himeno Y, Shibata K, et al. Optimal management of the branch duct type intraductal papillary mucinous neoplasms of the pancreas. J Clin Gastroenterol. 2003; 36: Kitagawa Y, Unger TA, Taylor S, Kozarek RA, Traverso LW. Mucus is a predictor of better prognosis and survival in patients with intraductal papillary mucinous tumor of the pancreas. J Gastrointest Surg. 2003;7: Sugiyama M, Izumisato Y, Abe N, Masaki T, Mori T, Atomi Y. Pre dictive factors for malignancy in intraductal papillary-mucinous tumours of the pancreas. Br J Surg. 2003;90: Sohn TA, Yeo CJ, Cameron JL, Hruban RH, Fukushima N, Campbell KA, et al. Intraductal papillary mucinous neoplasms of the pancreas: an updated experience. Ann Surg. 2004;239: Lévy P, Jouannaud V, O Toole D, Couvelard A, Vullierme MP, Palazzo L, et al. Natural history of intraductal papillary mucinous tumors of the pancreas: actuarial risk of malignancy. Clin Gastroenterol Hepatol. 2006;4: Sarr MG, Murr M, Smyrk T, Yeo CJ, Fernandez-del-Castillo C, Hawes RH, et al. Primary cystic neoplasms of the pancreas: neoplastic disorders of emerging importance-current state-of-the-art and unanswered questions. J Gastrointest Surg. 2003;7: Warshaw AL, Compton CC, Lewandrowski K, Cardenosa G, Mueller PR. Cystic tumors of the pancreas: new clinical, radiologic, and pathol ogic observations in 67 patients. Ann Surg. 1990;212: Talamini MA, Pitt HA, Hruban RH, Boitnott JK, Coleman J, Cameron JL. Spectrum of cystic tumors of the pancreas. Am J Surg. 1992;163: Delcore R, Thomas JH, Forster J, Hermreck AS. Characteristics of cystic neoplasms of the pancreas and results of aggressive surgical treatment. Am J Surg. 1992;164: Kubota K, Noie T, Sano K, Abe H, Bandai Y, Makuuchi M. Impact of intraoperative ultrasonography on surgery for cystic lesions of the pancreas. World J Surg. 1997;21: Martin I, Hammond P, Scott J, Redhead D, Carter DC, Garden OJ. Cystic tumours of the pancreas. Br J Surg. 1998;85: Hammel P, Ponsot P, Palazzo L. Frequency and type of lesions leading to erroneous diagnosis of intraductal papillary mucinous tumors of the pancreas. Gastroenterology. 2001;120:A Centeno BA, Warshaw AL, Mayo-Smith W, Southern JF, Lewandrowski K. Cytologic diagnosis of pancreatic cystic lesions. A prospective study of 28 percutaneous aspirates. Acta Cytol. 1997;41: Adsay NV. The new kid on the block : intraductal papillary mucinous neoplasms of the pancreas: current concepts and controversies. Surgery. 2003;133: Loftus jr EV, Olivares-Pakzad BA, Batts KP, Adkins MC, Stephens DH, Sarr MG, et al. Intraductal papillary mucinous tumors of the pancreas: clinicopathologic features, outcome and nomenclature. Members of the Pancreas Clinic, and Pancreatic Surgeons of Mayo Clinic. Gastroenterology. 1996;110: Shima Y, Mori M, Takakura N, Kimura T, Yagi T, Tanaka N. Diagnosis and management of cystic pancreatic tumors with mucin production. Br J Surg. 2000;87: Kimura W, Kuroda A, Makuuchi M. Problems in the diagnosis and treatment of a so-called mucin-producing tumor of the pancreas. Pancreas. 1998;16: Tanaka M, Chari S, Adsay V, Fernandez-del Castillo C, Falconi M, Shimizu M, et al. International consensus guidelines for management of intraductal papillary mucinous neoplasms and mucinous cystic neoplasms of the pancreas. Pancreatology. 2006;6: Ned Tijdschr Geneeskd augustus;152(31) 1741

6 Abstract Cystic abnormalities of the pancreas: inflammatory pseudocyst or neoplasm. A 79-year-old woman presented with complaints of upper abdominal pain, nausea and vomiting since a few days. Laboratory tests showed no abnormalities except for some indications of an inflammation. Based on the medical history, physical examination and findings from radiological examination, initially the diagnosis was chronic pancreatitis with formation of a pseudocyst caused by alcohol abuse. After one week the patient developed cholestatic liver function disorders with elevated serum pancreatic enzymes. A CT scan of the abdomen showed a dilated gallbladder and progression of the cystic lesion in the pancreatic head with compression of the distal common bile duct. An endoscopic retrograde cholangiopancreatography was performed and the findings fitted a diagnosis of an intraductal papillary mucinous neoplasm. Differentiation between an inflammatory or neoplastic origin of cystic lesions in the pancreas can be difficult. There is a risk of misdiagnosing a cystic neoplasm for a pseudocyst. This may lead to delays in making the correct diagnosis. Ned Tijdschr Geneeskd. 2008;152: Ned Tijdschr Geneeskd. 1908;52II: Ned Tijdschr Geneeskd augustus;152(31)

Om foto s voor de casus te verkrijgen zal een fotosessie met een icterische patiënt nodig zijn. Dit kan niet eenvoudig van te voren gepland worden.

Om foto s voor de casus te verkrijgen zal een fotosessie met een icterische patiënt nodig zijn. Dit kan niet eenvoudig van te voren gepland worden. Casus 05L Fase A Titel Mevrouw Klaassen Onderwerp Pancreaskop carcinoom Inhoudsdeskundige J.M. van Baalen Technisch verantwoordelijke S. Eggermont Literatuur Bestaande Cascoo casus. Multimedia materiaal

Nadere informatie

Klinisch College Decentrale Selectie 2013. Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013. Buikpijn. Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts

Klinisch College Decentrale Selectie 2013. Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013. Buikpijn. Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts Klinisch College Decentrale Selectie 2013 Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013 Buikpijn Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts Afdeling Maag-. Darm- en Leverziekten Academisch Medisch Centrum,

Nadere informatie

TRAUMATISCH PANCREASLETSEL

TRAUMATISCH PANCREASLETSEL TRAUMATISCH PANCREASLETSEL Frank Oort Gutclub 29 oktober 2014 1 2 Opbouw Casus Achtergrond Traumatisch pancreas letsel bij kinderen Vervolg casus Leerpunten casus 3 Casus Mw. C. 13 jaar Overplaatsing vanuit

Nadere informatie

Chirurgie. Acute Pancreatitis. Afdeling: Onderwerp:

Chirurgie. Acute Pancreatitis. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Chirurgie Acute Pancreatitis 1 Acute Pancreatitis Acute ontsteking van de alvleesklier Ligging en functie van de alvleesklier De alvleesklier (het pancreas) is een orgaan dat dwars

Nadere informatie

Acute ontsteking van de alvleesklier. Acute pancreatitis

Acute ontsteking van de alvleesklier. Acute pancreatitis Acute ontsteking van de alvleesklier Acute pancreatitis Uw behandelend arts heeft met u besproken dat een u een acute otsteking van de alvleesklier (pancreatitis) hebt. Deze folder geeft u informatie over

Nadere informatie

11.2 Chronische bovenbuikpijn

11.2 Chronische bovenbuikpijn 27-Chirurgie 11.2 01-06-2005 10:04 Pagina 211 211 11.2 Chronische bovenbuikpijn Th.M. van Gulik Op uw spreekuur ziet u een 45-jarige man met pijn in de bovenbuik. De pijn wisselt in intensiteit en is niet

Nadere informatie

Analyse en behandeling van cysteuze aandoeningen van het pancreas

Analyse en behandeling van cysteuze aandoeningen van het pancreas Capita selecta Analyse en behandeling van cysteuze aandoeningen van het pancreas h.g.gooszen, r.f.schmitz, p.c.smit, m.e.i.schipper, m.s.van leeuwen en c.j.h.m.van laarhoven De spectaculaire vooruitgang

Nadere informatie

Leverfunctiestoornissen

Leverfunctiestoornissen Leverfunctiestoornissen Claire Fitzpatrick, Saskia te Loo, Ruud Klomp DuodagenIJsselland Ziekenhuis 2015 Stellingen Als de levertesten normaal zijn is de leverfunctie ook normaal Steatose kan uitmonden

Nadere informatie

Pancreascarcinoom anatomie, diagnostiek en behandeling. Dr. Maarten Nijkamp Chirurg i.o. UMC Utrecht

Pancreascarcinoom anatomie, diagnostiek en behandeling. Dr. Maarten Nijkamp Chirurg i.o. UMC Utrecht Pancreascarcinoom anatomie, diagnostiek en behandeling Dr. Maarten Nijkamp Chirurg i.o. UMC Utrecht Pancreas Endocriene en exocriene functie Suiker regulatie Vertering (enzymen) Lengte 5-25 cm Gewicht

Nadere informatie

Acute ontsteking van de alvleesklier

Acute ontsteking van de alvleesklier Acute ontsteking van de alvleesklier (acute pancreatitis) afdeling chirurgie Deze brochure geeft informatie over de acute ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis) en de meest gebruikelijke behandelingsmogelijkheden.

Nadere informatie

Acute alvleesklierontsteking

Acute alvleesklierontsteking Acute alvleesklierontsteking U bent opgenomen in het ziekenhuis in verband met een alvleesklierontsteking (Acute Pancreatitis). In deze folder vindt u informatie over de oorzaken en behandeling van een

Nadere informatie

Alvleesklierontsteking

Alvleesklierontsteking Alvleesklierontsteking Uit onderzoek is gebleken dat u een alvleesklierontsteking (pancreatitis) heeft. In deze folder leest u meer over de oorzaken en behandeling van een alvleesklierontsteking. Neem

Nadere informatie

Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen

Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen 22 mei 2007 Jaarbeurs Utrecht Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen Erik van Muilekom MANP Verpleegkundig specialist Nederlands Kanker Instituut-Antoni van Leeuwenhoek

Nadere informatie

chronische alvleesklierontsteking

chronische alvleesklierontsteking patiënteninformatie chronische alvleesklierontsteking U heeft last van een terugkerende ontsteking van de alvleesklier. We noemen dit een chronische alvleesklierontsteking. Wat is een chronische alvleesklierontsteking?

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands. Samenvatting

Samenvatting in het Nederlands. Samenvatting Samenvatting Dit proefschrift bevat de resultaten van enkele wetenschappelijke studies over magnetische resonantie (MR) enteroclyse en video capsule endoscopie (VCE). Deze twee minimaalinvasieve onderzoeksmethoden

Nadere informatie

27.1 Icterus. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. Differentiële diagnose. D.J. Gouma

27.1 Icterus. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. Differentiële diagnose. D.J. Gouma 60-Chirurgie 27.1 01-06-2005 11:34 Pagina 479 479 27.1 Icterus D.J. Gouma Een 60-jarige vrouw wordt naar uw spreekuur verwezen wegens enige dagen bestaande geelzucht. Haar man zag twee dagen geleden dat

Nadere informatie

ERCP. Sint Augustinusziekenhuis, Wilrijk Tel 03/ 443.36.57. Sint Jozefziekenhuis, Mortsel Tel 03/ 444.12.07

ERCP. Sint Augustinusziekenhuis, Wilrijk Tel 03/ 443.36.57. Sint Jozefziekenhuis, Mortsel Tel 03/ 444.12.07 ERCP Artsen: Dr. P. Borgers Dr. Th. Botelberge Dr. I. Buytaert Dr. I. Dero Dr. B. De Schepper Dr. I. Maurissen Dr. D. Sprengers Dr. F. Van de Mierop Praktijken: Sint Augustinusziekenhuis, Wilrijk Tel 03/

Nadere informatie

Mammadiagnostiek: integratie pathologie en radiologie

Mammadiagnostiek: integratie pathologie en radiologie Klinische les Mammadiagnostiek: integratie pathologie en radiologie Harmien M. Zonderland, Marc J. van de Vijver en Mike Visser Academisch Medisch Centrum, Amsterdam. Afd. Radiologie: dr. H.M. Zonderland,

Nadere informatie

Chirurgie Abdominale Chirurgie Goedaardige ontsteking van de alvleesklier

Chirurgie Abdominale Chirurgie Goedaardige ontsteking van de alvleesklier Chirurgie Abdominale Chirurgie Goedaardige ontsteking van de alvleesklier Chronische pancreatitis Chirurgie Abdominale Chirurgie Deze brochure geeft u een globaal overzicht van oorzaken en klachten bij

Nadere informatie

Cystische letsels van de pancreas: evaluatie van diagnose en therapeutische aanpak

Cystische letsels van de pancreas: evaluatie van diagnose en therapeutische aanpak FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2011-2012 Cystische letsels van de pancreas: evaluatie van diagnose en therapeutische aanpak Brecht Pauwels Promotor: Prof. Dr. M. De Vos

Nadere informatie

Chronische ontsteking

Chronische ontsteking Chronische ontsteking van de alvleesklier - Chronische pancreatitis Chirurgie Beter voor elkaar Chronische ontsteking van de alvleesklier Chronische Pancreatitis Inleiding Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie

Autoimmune pancreatitis

Autoimmune pancreatitis Oorzaken van chronische pancreatitis TIGARO-classificatie T: toxisch (alcohol/roken) I: idiopatisch G: genetisch A: auto-immuun R: na ernstige acute O: obstructief Autoimmune pancreatitis IgG4-gerelateerde

Nadere informatie

Diagnostische waarde lipase bij acute pancreatitis

Diagnostische waarde lipase bij acute pancreatitis Labquiz Diagnostische waarde lipase bij acute pancreatitis Zowel de lipase- als de amylasebepaling wordt gebruikt bij de diagnostiek van acute pancreatitis. Tegenwoordig heeft de lipasebepaling hierbij

Nadere informatie

PANCREAS (ALVLEESKLIER)

PANCREAS (ALVLEESKLIER) 2 belangrijke klieren : pancreas en lever Parenchymateus orgaan : bestaan uit opeengepakte cellen In dat orgaan zit een lozingsgang, die door een eenlagig epitheel is afgelijnd, waarlangs het zaken afvoert

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies 8 Chapter 8 74 Samenvatting Hoofdstuk 1 geeft een algemene inleiding op dit proefschrift. De belangrijkste doelen van dit proefschrift waren achtereenvolgens: het beschrijven

Nadere informatie

Chronische alvleesklierontsteking

Chronische alvleesklierontsteking Chronische alvleesklierontsteking U bent opgenomen in Maasziekenhuis Pantein in verband met een chronische alvleesklierontsteking (chronische pancreatitis). In deze folder vindt u informatie over de oorzaken

Nadere informatie

Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom

Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom Een prospectief gerandomiseerd onderzoek N.M.A. Krekel M.H. Haloua M.P. van den Tol S. Meijer Chirurgische oncologie VU Universitair Medisch Centrum Incidentie

Nadere informatie

27.2 Icterus. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. Differentiële diagnose

27.2 Icterus. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. Differentiële diagnose 61-Chirurgie 27.2 01-06-2005 11:32 Pagina 487 487 27.2 Icterus D.C. Aronson Een kind van zesenhalve week wordt verwezen voor verdere analyse van ruim zes weken bestaande progressieve icterus. Wat zou u

Nadere informatie

Infectierisico na ERCP. Marcel Groenen MDL-arts

Infectierisico na ERCP. Marcel Groenen MDL-arts Infectierisico na ERCP Marcel Groenen MDL-arts Disclosure slide (potentiële) belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Evidence based Medicine II Korte casus III

Evidence based Medicine II Korte casus III Evidence based Medicine II Korte casus III Sil van Cauwenberghe Melissa De Henau Tutor: Chelsey Plas Clinicus: Prof. Dr. Waelput 17/02/15 pag. 1 Inhoud Probleemlijst Differentiaaldiagnoses Cyste Lymfekliermetastase

Nadere informatie

PTC drainage procedure

PTC drainage procedure PTC drainage procedure Masterclass GE-oncologie 11 september 2015 Adriaan Moelker Hoofd Interventie Radiologie ErasmusMC Rotterdam Overzicht Interventie radiologie ErasmusMC 4 interventie radiologen 2

Nadere informatie

Neuroendocriene Tumoren in het Pancreas: Hoe behandel je? Els Nieveen van Dijkum, Chirurg AMC 10 januari 2014

Neuroendocriene Tumoren in het Pancreas: Hoe behandel je? Els Nieveen van Dijkum, Chirurg AMC 10 januari 2014 Neuroendocriene Tumoren in het Pancreas: Hoe behandel je? Els Nieveen van Dijkum, Chirurg AMC 10 januari 2014 Presentatie NET - neuroendocriene tumor Pancreas NET Behandeling van pancreas NET Neuroendocriene

Nadere informatie

Onderzoek / behandeling van de galwegen en de alvleesklier (ERCP)

Onderzoek / behandeling van de galwegen en de alvleesklier (ERCP) Onderzoek / behandeling van de galwegen en de alvleesklier (ERCP) Afspraak Mw./ Dhr.... U wordt verwacht op..dag Datum.20 Om uur U meldt zich nuchter bij het Opnamebureau van het HagaZiekenhuis, locatie

Nadere informatie

Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier ERCP. Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier

Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier ERCP. Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier ERCP Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier ERCP Functieafdeling 2 Functieafdeling Locatie Veldhoven 2 Locatie Veldhoven Op... dag,... om... uur

Nadere informatie

Afdeling radiologie. E.R.C.P. onderzoek

Afdeling radiologie. E.R.C.P. onderzoek Afdeling radiologie E.R.C.P. onderzoek Inleiding U bent doorverwezen naar de afdeling radiologie voor een onderzoek van de galwegen en / of alvleesklier. Dit onderzoek wordt verricht door een internist,

Nadere informatie

Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II. Geachte collegae,

Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II. Geachte collegae, Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II Geachte collegae, Op 27 september is de ROIG over nefrologie gepland. Bij deze ontvangt u het programma. Het is de bedoeling dat een AIOS uit het

Nadere informatie

ERCP Endoscopisch onderzoek van de galwegen en pancreas

ERCP Endoscopisch onderzoek van de galwegen en pancreas info voor patiënten ERCP Endoscopisch onderzoek van de galwegen en pancreas Inhoud 01 Inleiding... 04 02 Wat is een ERCP?... 04 03 Welke voorbereiding is nodig?... 05 04 Hoe verloopt het onderzoek?...

Nadere informatie

Zeldzame Gastro-intestinale poliepen. 1 september 2010 Marit Jalink, AIOS Interne Ziekenhuis Amstelland Afdeling MDL

Zeldzame Gastro-intestinale poliepen. 1 september 2010 Marit Jalink, AIOS Interne Ziekenhuis Amstelland Afdeling MDL Zeldzame Gastro-intestinale poliepen 1 september 2010 Marit Jalink, AIOS Interne Ziekenhuis Amstelland Afdeling MDL Casusbeschrijving 57 jarige Surinaamse vrouw Blanco voorgeschiedenis, medicatie Klachtenpresentatie:

Nadere informatie

Workshop anamnese afnemen

Workshop anamnese afnemen Workshop anamnese afnemen Workshop anamnese afnemen l Carolien Vianen l Jeroen Martijn Plette l Annelies Epping Inhoud workshop l Anamnese in 3 onderdelen: 1. - Kennismaking - Observatie - Klacht waarmee

Nadere informatie

ERCP onderzoek. Wat is de functie van de gal en de alvleesklier? Wat is een ERCP? Afspraak. Wat zijn de voordelen van dit onderzoek?

ERCP onderzoek. Wat is de functie van de gal en de alvleesklier? Wat is een ERCP? Afspraak. Wat zijn de voordelen van dit onderzoek? ERCP onderzoek Uw arts heeft voorgesteld om een ERCP onderzoek bij u te doen. Dit is een onderzoek, waarbij met een kijkinstrument, een endoscoop, de galwegen en/of de afvoergang van de alvleesklier kan

Nadere informatie

[Man] [Vrouw] (LLLL:) (DDMMJJJJ:) (NNNNLL:)

[Man] [Vrouw] (LLLL:) (DDMMJJJJ:) (NNNNLL:) DPCA Dutch Pancreatic Cancer Audit Vetgedrukte items zijn verplicht voor invoer. Overige items zijn inhoudelijk verplicht. Identificatie Kliniek Burger Service Nummer Patiëntnummer binnen kliniek Geslacht

Nadere informatie

Endoscopische Retrograde Cholangia Pancreaticografie (ERCP)

Endoscopische Retrograde Cholangia Pancreaticografie (ERCP) Endoscopische Retrograde Cholangia Pancreaticografie (ERCP) 2 ENDOSCOPISCHE RETROGRADE CHOLANGIA PANCREATICOGRAFIE (ERCP) Afdeling: Route: Melden bij: administratie van de verpleegafdeling Datum:. Tijd:.

Nadere informatie

Endo-echografie Inwendige drainage van de vochtcollectie bij de alvleesklier

Endo-echografie Inwendige drainage van de vochtcollectie bij de alvleesklier Endo-echografie Inwendige drainage van de vochtcollectie bij de alvleesklier Endoscopie behandelcentrum Op.... dag..... om.... uur Verwachten wij u op: O afdeling 2B/223 MDL van Máxima Medisch Centrum,

Nadere informatie

Probleem-georienteerde kliniek Icterus. W. Van Steenbergen

Probleem-georienteerde kliniek Icterus. W. Van Steenbergen Probleem-georienteerde kliniek Icterus W. Van Steenbergen Arts 1, 2006-2007 Casus 1: Man, 53 jaar Raadpleging 06-09-2005 Sinds één week: Vermoeidheid Sclerale icterus, donkere urine, ontkleurde stoelgang

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Van darmpoliep tot darmkanker:

Van darmpoliep tot darmkanker: Endoscopische Opvolging na poliepen/carcinoom Wetenschappelijke studies beperkt: Richtlijnen voornamelijk gebaseerd op observaties. Sinds screeningsprogramma lopend: toenemend aantal gevorderde adenomen,

Nadere informatie

Galsteen & niersteenlijden

Galsteen & niersteenlijden Galsteen & niersteenlijden Wij dragen ons steentje bij Milan Pijl Maatschap Radiologie & Nucleaire Geneeskunde Rijnstate Huisartsen nascholing 2 oktober 2012 Galstenen - Epidemiologie Zeer frequent bezit

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Ontstoken alvleesklier

Ontstoken alvleesklier INTERNE GENEESKUNDE Ontstoken alvleesklier Pancreatitis Ontstoken alvleesklier In deze folder vindt u informatie over pancreatitis, een ontstoken alvleesklier (de pancreas). De meest voorkomende oorzaken,

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 23L Fase A Titel Borende pijn in de bovenbuik Onderwerp Acute pancreatitis door galwegobstructie Inhoudsdeskundige Dr. A.A.M. Masclee Technisch verantwoordelijke E. Beekhuizen, COO ontwikkelaar Opleidingsniveau

Nadere informatie

Mijn kind is te dik Oorzaak, gevolg en behandeling. Rintveld, Altrecht

Mijn kind is te dik Oorzaak, gevolg en behandeling. Rintveld, Altrecht Mijn kind is te dik Oorzaak, gevolg en behandeling Rintveld, Altrecht Medisch contact nr 49 In een nieuwe multidisciplinaire richtlijn is afgesproken dat obesitas een chronische ziekte is. Dit heeft niet

Nadere informatie

Pneumonie vaststellen bij onderzoek in verpleeghuizen

Pneumonie vaststellen bij onderzoek in verpleeghuizen Pneumonie vaststellen bij onderzoek in verpleeghuizen dr.ir. Jenny T. van der Steen VU medisch centrum, EMGO+ Instituut Afdeling Verpleeghuisgeneeskunde Definitie pneumonie bij onderzoek Definitie bepaalt

Nadere informatie

APEC-trial. Case Record Form. Groep B: Conservatieve behandeling

APEC-trial. Case Record Form. Groep B: Conservatieve behandeling APEC-trial Case Record Form Groep B: Conservatieve behandeling Acute biliary Pancreatitis: early ERC plus sphincterotomy versus Conservative treatment Studienummer patiënt: Plak hier Patiëntensticker Bel

Nadere informatie

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Chapter 8 Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Martijn A. Oudijk Barbara Ambachtsheer Philip Stoutenbeek Erik J. Meijboom 140 141 Chapter 8 Abstract Protocols

Nadere informatie

Leveroperatie. Deze informatie is met de grootste zorg samengesteld. Het betreft algemene informatie waaraan geen rechten kunnen worden ontleend.

Leveroperatie. Deze informatie is met de grootste zorg samengesteld. Het betreft algemene informatie waaraan geen rechten kunnen worden ontleend. Leveroperatie U heeft een aandoening aan uw lever. Uw specialist stelt een leveroperatie voor. Meestal voert de specialist een leveroperatie uit als er een kwaadaardige tumor te zien is. De operatie kan

Nadere informatie

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst 18 mei 2006 Jaarbeurs Utrecht Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum Pancreas Carcinoom Incidencie: 33.730 nieuwe patiënten

Nadere informatie

Afwijking van of in de alvleesklier

Afwijking van of in de alvleesklier Afwijking van of in de alvleesklier Deze folder geeft u informatie over afwijkingen in de alvleesklier. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan beschreven. De

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie. Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Hoofdstuk 8. Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie. Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Hoofdstuk 8 Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

11.1 Chronische bovenbuikpijn

11.1 Chronische bovenbuikpijn 26-Chirurgie 11.1 01-06-2005 10:04 Pagina 203 203 11.1 Chronische bovenbuikpijn J.F. Lange Een 42-jarige patiënte bezoekt uw spreekuur omdat zij sinds twee maanden pijnklachten in de bovenbuik heeft. De

Nadere informatie

Geachte mevrouw, mijnheer,

Geachte mevrouw, mijnheer, Geachte mevrouw, mijnheer, U dient binnenkort een onderzoek van Uw galwegen en/of pancreaskanalen te ondergaan. Dit zal gebeuren tijdens een onderzoek dat in medische termen een ERCP wordt genoemd. Wij

Nadere informatie

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie Is Orthopedische Manuele Therapie nog Orthopedische Manuele Therapie? Zijn de huidige paradigma shifts wenselijk?

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 12A Fase A Titel Buikpijn Onderwerp Galstenen Inhoudsdeskundige Dr. O.R.C. Busch Technisch verantwoordelijke Drs. R. Sijstermans Opleidingsniveau studenten De casus is bedoeld voor medisch studenten

Nadere informatie

Onderzoek van de galwegen en alvleesklier ERCP

Onderzoek van de galwegen en alvleesklier ERCP Onderzoek van de galwegen en alvleesklier ERCP Inleiding Uw arts heeft met u besproken dat er bij u een ERCP gedaan gaat worden. Dit is een onderzoek waarbij uw galwegen en de afvoer van de alvleesklier

Nadere informatie

ERCP. Endoscopie afdeling. endoscopische retrograde cholangiopancreaticografie. Plaats: Endoscopie afdeling, straat 10 Röntgen.

ERCP. Endoscopie afdeling. endoscopische retrograde cholangiopancreaticografie. Plaats: Endoscopie afdeling, straat 10 Röntgen. Endoscopie afdeling ERCP endoscopische retrograde cholangiopancreaticografie Plaats: Endoscopie afdeling, straat 10 Röntgen Datum: Tijd dat u zich moet melden: Tijd van het onderzoek: 1 Naar aanleiding

Nadere informatie

Endoscopische Retrograde Cholangio Pancreaticografie (ERCP)

Endoscopische Retrograde Cholangio Pancreaticografie (ERCP) Endoscopische Retrograde Cholangio Pancreaticografie (ERCP) ENDOSCOPISCHE RETROGRADE CHOLANGIO PANCREA- TICOGRAFIE (ERCP) Afdeling: Melden bij: administratie van de verpleegafdeling Datum:. Tijd:. Graag

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 101 Chapter 7 SAMENVATTING Maligne tumoren van de larynx en hypopharynx ( keelkanker ) zijn de zesde meest voorkomende type kankers van het hele lichaam, en de meest voorkomende

Nadere informatie

ERCP. Patiënteninformatie. Endoscopische retrograde cholangio- en pancreaticografie

ERCP. Patiënteninformatie. Endoscopische retrograde cholangio- en pancreaticografie Endoscopie Patiënteninformatie ERCP Endoscopische retrograde cholangio- en pancreaticografie U ontvangt deze informatie omdat uw arts heeft voorgesteld om bij u een ERCP te doen. ERCP is een afkorting

Nadere informatie

Galgangcarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 1.1

Galgangcarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 1.1 Galgangcarcinoom Landelijke richtlijn, Versie: 1.1 Datum Goedkeuring: 06-10-2003 Methodiek: Consensus based Verantwoording: Landelijke tumorwerkgroep gastro-intestinale tumoren Inhoudsopgave Algemeen...1

Nadere informatie

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Ileus in de palliatieve setting Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Inleiding Richtlijn palliatieve zorg 2009 www.pallialine.nl Richtlijn ileus Praktijkervaring

Nadere informatie

Galblaascarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 1.1

Galblaascarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 1.1 Galblaascarcinoom Landelijke richtlijn, Versie: 1.1 Datum Goedkeuring: 10-05-2004 Methodiek: Consensus based Verantwoording: Landelijke werkgroep GI-tumoren Inhoudsopgave Algemeen...1 Screening...2 Diagnostiek...3

Nadere informatie

Exocriene pancreasinsufficiëntie. Annemarie Roele Verpleegkundig specialist HPB MDL scholing 18-04-2016

Exocriene pancreasinsufficiëntie. Annemarie Roele Verpleegkundig specialist HPB MDL scholing 18-04-2016 Exocriene pancreasinsufficiëntie Annemarie Roele Verpleegkundig specialist HPB MDL scholing 18-04-2016 Inhoud Exocriene pancreasinsufficiëntie Oorzaak Behandeling Afstudeeronderzoek MANP EPIPS Casuïstiek

Nadere informatie

Colonischemie na ruptuur van aneurysma aorta abdominalis (RAAA) 29-8-2014 Christopher Geven, co-assistent IC/MC

Colonischemie na ruptuur van aneurysma aorta abdominalis (RAAA) 29-8-2014 Christopher Geven, co-assistent IC/MC Colonischemie na ruptuur van aneurysma aorta abdominalis (RAAA) 29-8-2014 Christopher Geven, co-assistent IC/MC Casus: Man 74 Relevante voorgeschiedenis Hypertensie Hypercholesterolemie 2014: AAA diameter

Nadere informatie

Wat is de functie van de galwegen en de alvleesklier?

Wat is de functie van de galwegen en de alvleesklier? ERCP ERCP Uw behandelend arts heeft voorgesteld om bij u een ERCP te laten doen. Dit is een onderzoek waarbij met een kijkinstrument, de endoscoop, de galwegen en/of de afvoergang van de alvleesklier kunnen

Nadere informatie

NABON Breast Cancer Audit (NBCA)

NABON Breast Cancer Audit (NBCA) NABON Breast Cancer Audit (NBCA) Beschrijving Dit overzicht toont de kwaliteitsindicatoren welke per 1 april 2014 ontsloten zullen worden in het kader van het getrapte transparantiemodel van DICA. De ontsluiting

Nadere informatie

bloed, ademhaling & spijsvertering info voor de patiënt Alvleesklier of pancreas UZ Gent, Dienst Algemene en Hepatobiliaire Heelkunde

bloed, ademhaling & spijsvertering info voor de patiënt Alvleesklier of pancreas UZ Gent, Dienst Algemene en Hepatobiliaire Heelkunde bloed, ademhaling & spijsvertering info voor de patiënt Alvleesklier of pancreas UZ Gent, Dienst Algemene en Hepatobiliaire Heelkunde Alvleesklier of pancreas De alvleesklier is een langwerpige, trosvormige

Nadere informatie

Wat is een ERCP? 2 Waarom een ERCP? 3 Een goede voorbereiding is belangrijk bij een

Wat is een ERCP? 2 Waarom een ERCP? 3 Een goede voorbereiding is belangrijk bij een at is een ERCP? ERCP is een afkorting voor endoscopische retrograde cholangio- en pancreaticografie. Dit betekent een kijkonderzoek van de galwegen en de afvoergang van de alvleesklier. Met een ERCP kan

Nadere informatie

Ongewone oorzaak van hemodynamische shock. Philippe Bernard - Radiologie Katrien Baggerman - Urgentiegeneeskunde

Ongewone oorzaak van hemodynamische shock. Philippe Bernard - Radiologie Katrien Baggerman - Urgentiegeneeskunde Ongewone oorzaak van hemodynamische shock Philippe Bernard - Radiologie Katrien Baggerman - Urgentiegeneeskunde Huidige problematiek Vrouw, 81 jaar Verwezen wegens hypotensie en bleekheid Moe, anorexie

Nadere informatie

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers

Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Dhr O., 60 jaar Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Claudia Ootjers Klinische Dag NVvH 2 oktober 2014 Disclosure belangen Claudia Ootjers Geen (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag NVvH 2 Relevante

Nadere informatie

Chemotherapie en stolling

Chemotherapie en stolling Chemotherapie en stolling Therapie, preventie en risicofactoren Karen Geboes UZ Gent 4 december 2015 Avastin en longembolen: hoe behandelen en Avastin al dan niet verder? Chemotherapie en stolling: Therapie,

Nadere informatie

Inclusie criteria Ja Nee. 2. Lower (distal) border of adenoma between dentate line 15cm ab ano?

Inclusie criteria Ja Nee. 2. Lower (distal) border of adenoma between dentate line 15cm ab ano? In- en exclusie criteria Visite datum: In- en exclusie criteria Inclusie criteria Ja Nee 1. Non-pedunculated rectal adenoma 3cm 2. Lower (distal) border of adenoma between dentate line 15cm ab ano? 3.

Nadere informatie

Nascholing verpleegkundig specialisten oncologie De Lever: anatomie, leverschade en leverfunctie

Nascholing verpleegkundig specialisten oncologie De Lever: anatomie, leverschade en leverfunctie Nascholing verpleegkundig specialisten oncologie De Lever: anatomie, leverschade en leverfunctie GJ (Geert) Bulte, MDL-arts i.o. Jeroen Bosch ziekenhuis, s Hertogenbosch donderdag 19-6-2014 5x leverfuncties

Nadere informatie

Patiënteninformatie ERCP

Patiënteninformatie ERCP Patiënteninformatie ERCP Inhoud Inleiding... 3 Doel en omschrijving van het onderzoek... 3 Voorbereiding op het onderzoek... 3 Verloop van het onderzoek... 4 Na het onderzoek... 5 Verwikkelingen... 5 Was-

Nadere informatie

Polycysteuze leverziekte

Polycysteuze leverziekte Polycysteuze leverziekte Polycysteuze leverziekte is een erfelijke aandoening waarbij in de lever meerdere cysten aanwezig zijn. Deze folder is bedoeld om u meer informatie te geven over dit ziektebeeld.

Nadere informatie

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J J. Mamma aandoeningen nhoudsopgave 1 J 2 J 3 J 4 J 5 J 6 J 7 J 8 J 9 J 1 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J Screening: vrouwen jonger dan 4 jaar zonder genetisch risico... 1 Screening: vrouwen

Nadere informatie

Abdominale Chirurgie Blindedarmontsteking

Abdominale Chirurgie Blindedarmontsteking Abdominale Chirurgie Blindedarmontsteking Appendicitis Blindedarmontsteking Inleiding Deze brochure geeft u een globaal overzicht van wat een blindedarmontsteking is, welke klachten hierbij horen, welke

Nadere informatie

ENDOSCOPIE ERCP. Kijkonderzoek van uw galwegen en/of alvleesklier ONDERZOEK

ENDOSCOPIE ERCP. Kijkonderzoek van uw galwegen en/of alvleesklier ONDERZOEK ENDOSCOPIE ERCP Kijkonderzoek van uw galwegen en/of alvleesklier ONDERZOEK U wordt op dag om uur verwacht op de poli/afdeling. Als u verhinderd bent, wilt u dit dan tijdig melden en een nieuwe afspraak

Nadere informatie

ERCP. Ziekenhuis Gelderse Vallei

ERCP. Ziekenhuis Gelderse Vallei ERCP Ziekenhuis Gelderse Vallei Wat is een ERCP? De afkorting ERCP staat voor Endoscopische Retrograde Cholangio- en Pancreaticografie. In deze folder vindt u informatie over dit onderzoek. Een ERCP wordt

Nadere informatie

Osteonecrosis of the jaw (ONJ)

Osteonecrosis of the jaw (ONJ) INLEIDING Welkom 1 2 Osteonecrosis of the jaw (ONJ) Hoe kunnen we dit voorkomen en als het toch optreedt, hoe kunnen we het managen? 3 Complication of bisphosphonate and denosumab use 1 Dit ga je echter

Nadere informatie

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling

Klinische Dag. 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker. (potentiële) belangenverstrengeling Klinische Dag 3 oktober 2013 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Papiloedeem als eerste presentatie van het POEMS syndroom Dieneke Breukink, ANIOS Interne Geneeskunde R.

Nadere informatie

Verwijderen van de galblaas

Verwijderen van de galblaas Chirurgie Verwijderen van de galblaas (cholecystectomie) INLEIDING Deze folder geeft u informatie over de galblaasoperatie (cholecystectomie). Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie

Nadere informatie

Dutch Pancreatic Cancer Audit DPCA

Dutch Pancreatic Cancer Audit DPCA pagina 1 Dutch Pancreatic Cancer Audit DPCA Vetgedrukte items zijn verplicht Versie: 2015-9-30 - v2.1.16 Identificatie Kliniek BSN nummer Lokaal uniek patiëntnummer Geslacht Man Vrouw Voorletters (LLLL)

Nadere informatie

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Wat is de invloed van tractie op een lumbale

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting nederlandse samenvatting Algemene inleiding Primair bot lymfoom is een zeldzame aandoening. Het is een extranodaal subtype van het grootcellig B non Hodgkin lymfoom, dat zich

Nadere informatie

Myelofibrose, PV en ET. Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands

Myelofibrose, PV en ET. Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands Myelofibrose, PV en ET Harry C Schouten Department of Hematology Maastricht University Medical Center Maastricht, Netherlands plt ery MSC PSC mono neutro eo baso Blympho LSC T lympho MyeloProliferatieve

Nadere informatie

Galblaas en galwegen. De Nedelandse Leverpatiënten Vereniging informeert en ondersteunt

Galblaas en galwegen. De Nedelandse Leverpatiënten Vereniging informeert en ondersteunt Galblaas en galwegen De Nedelandse Leverpatiënten Vereniging informeert en ondersteunt Inhoudsopgave Inleiding 3 Gal, galwegen en galblaas 4 Gal 4 Galwegen 4 Galblaas 5 Aandoeningen van de galblaas 6 Galstenen

Nadere informatie

Cholangioscopische behandeling van complexe galwegstenen

Cholangioscopische behandeling van complexe galwegstenen Onderzoek Cholangioscopische behandeling van complexe galwegstenen Laserlithotripsie bij 10 patiënten Robert C. Verdonk, Albertus J. de Ruiter en Rinse K. Weersma Doel Opzet Methode Resultaten Conclusie

Nadere informatie

Een patiënt met biliaire papillomatose, een zeldzame aandoening van de galwegen, met fatale afloop

Een patiënt met biliaire papillomatose, een zeldzame aandoening van de galwegen, met fatale afloop Casuïstische mededelingen Een patiënt met biliaire papillomatose, een zeldzame aandoening van de galwegen, met fatale afloop m.c.a.van kouwen, j.p.h.drenth, l.g.j.b.engels, s.p.strijk, j.h.j.m.van krieken

Nadere informatie

Levercysten: Behandeling in zicht? Tom Gevers, arts-onderzoeker UMCN Afdeling maag-, darm- en leverziekten

Levercysten: Behandeling in zicht? Tom Gevers, arts-onderzoeker UMCN Afdeling maag-, darm- en leverziekten De DIPAK-1 studie Levercysten: Behandeling in zicht? Tom Gevers, arts-onderzoeker UMCN Afdeling maag-, darm- en leverziekten Opzet De lever Levercysten Diagnose levercysten Behandeling levercysten DIPAK

Nadere informatie