27.1 Icterus. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. Differentiële diagnose. D.J. Gouma

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "27.1 Icterus. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. Differentiële diagnose. D.J. Gouma"

Transcriptie

1 60-Chirurgie :34 Pagina Icterus D.J. Gouma Een 60-jarige vrouw wordt naar uw spreekuur verwezen wegens enige dagen bestaande geelzucht. Haar man zag twee dagen geleden dat haar oogwit geel werd en nu is de geelzucht uitgebreid over het gehele lichaam. Wat zou u nog meer willen weten? Specifieke anamnese De patiënte meldt dat de geelzucht in enkele dagen is toegenomen. Zij heeft jeukklachten over haar gehele lichaam, haar urine is donkerbruin geworden en de ontlasting is licht gekleurd. Het defecatiepatroon is normaal. Ze heeft geen pijn in de buik maar wel een zeurend gevoel in de bovenbuik rechts. Tevens heeft zij sinds enige weken pijn in de rug. Haar eetlust is verminderd, zij is vaak misselijk en is 4 kg vermagerd. De patiënte heeft geen koorts of koude rillingen gehad. Ze heeft een dieet van de huisarts wegens een vier maanden geleden ontdekte diabetes mellitus waarvoor zij orale medicatie gebruikt. De patiënte is altijd gezond geweest, met uitzondering van een lichte TIA drie jaar geleden waarvoor zij nu nog Ascal gebruikt. Verder gebruikt zij geen medicijnen. De huisarts besluit de patiënte te verwijzen naar de internist voor verder onderzoek van de icterus. Welk specifiek lichamelijk onderzoek zou u als eerste willen verrichten? Specifiek lichamelijk onderzoek Bij onderzoek is de patiënte icterisch. U ziet enkele krabeffecten op de extremiteiten en de buikhuid. Bij het onderzoek van de buik voelt u een vaste weerstand in de rechter bovenbuik. De rand van de lever is twee vingers onder de ribbenboog palpabel en is stomp. Er is geen peritoneale prikkeling. Ter plaatse van de zwelling onder de ribbenboog bestaat wel lokale drukpijn maar geen loslaatpijn. Er worden verder geen afwijkingen gevonden; er is geen kloppijn op de wervelkolom en er zijn geen lymfeklieren palpabel. Probleemlijst Actuele problemen: icterus met donkere urine, ontkleurde feces en een pijnloze zwelling in de bovenbuik (teken van Courvoisier); gebrek aan eetlust, misselijkheid en gewichtsverlies; pijn in de rug; recent ontwikkelde diabetes waarvoor dieet en orale medicatie zijn voorgeschreven; TIA waarvoor Ascal wordt gebruikt (cave stollingsproblemen). Wat is uw differentiële diagnose? Differentiële diagnose De klachten kunnen het gevolg zijn van een obstructie-icterus die wordt veroorzaakt door een maligne tumor (primair of metastase), een goedaardige tumor of galwegstenen. Daarnaast kan de icterus worden veroorzaakt door intrahepatische cholestase

2 60-Chirurgie :34 Pagina ICTERUS Bij een icterische patiënt is het van groot belang zo snel mogelijk te onderzoeken of het een intrahepatische dan wel een extrahepatische obstructie betreft. Aanvullend laboratoriumonderzoek is meestal voldoende om onderscheid te maken tussen een extrahepatische obstructie en intrahepatische cholestase. Dit eenvoudige onderzoek is meestal reeds door de huisarts verricht. Bij onze patiënte waren de uitslagen: Hb 7,8 mmol/l, leukocyten , alkalische fosfatase 400 U/l, gamma-gt 470 U/l, ASAT 101 U/l, ALAT 116 U/l, bilirubine (direct) 110 µmol/l, creatinine 110 µmol/l. Deze uitslagen passen bij een extrahepatische obstructie, omdat vooral alkalische fosfatase, gamma-gt en bilirubine gestegen zijn, bij een relatief lage ALAT en ASAT. Obstructie-icterus Differentiële diagnose kwaadaardige tumoren pancreascarcinoom galwegcarcinoom ampullair carcinoom duodenumcarcinoom galblaascarcinoom maligne lymfomen/metastasen goedaardige afwijkingen choledochusstenen posttraumatische (meestal iatrogene) stenosen van galwegen scleroserende cholangitis benigne fibrose e.c.i. galwegstenose door chronische pancreatitis goedaardige tumoren benigne tumoren zoals adenomen, papillomatose e.d. galwegcyste Beschouwing differentiële diagnose In de probleemlijst zijn bewust enkele problemen gegroepeerd (icterus, ontkleurde feces, zwelling) en andere apart benoemd (gewichtsverlies enz.) om geen diagnosen die deze klachten kunnen veroorzaken over het hoofd te zien. Het is echter ook goed mogelijk dat alle problemen bij één diagnose passen. De mate van clustering van klachten in de probleemlijst is mede afhankelijk van de ervaring van de arts (patronen herkennen). De meest specifieke symptomen en bevindingen bij lichamelijk onderzoek die geleid hebben tot bovengenoemde differentiële diagnose zijn geelzucht, donkere urine, ontkleurde feces en een palpabele weerstand in de bovenbuik rechts, die vooral passen bij een obstructie-icterus. Een intrahepatische cholestase is praktisch uitgesloten door de bovengenoemde laboratoriumbevindingen, zoals minimaal verhoogde ALAT en ASAT. Een pijnloze icterus met een weerstand in de bovenbuik (het teken van Courvoisier) en gewichtsverlies met pijn in de rug is vooral verdacht voor een maligne tumor en past minder goed bij steenlijden. Pijn in de rug wordt vaak aangetroffen bij pancreastumoren en is vooral aanwezig bij een voortgeschreden ziekte (doorgroei van de tumor naar dorsaal, in de richting van de plexus coeliacus). De zwelling in de bovenbuik onder de lever is meestal de galblaas; dit geeft informatie over het niveau van de obstructie. Indien er een obstructie op het niveau van de ductus hepaticus is, dat wil zeggen boven de afsplitsing van de ductus cysticus, is de galblaas meestal niet palpabel. De obstructie bij onze patiënte moet dus de distale galwegen afsluiten (onder het niveau van de ductus cysticus). Anamnestische gegevens die van belang zijn voor het onderscheid tussen maligne tumoren enerzijds en (galweg)stenen anderzijds zijn verder het voorkomen van pijnklachten (vaak koliekpijnen bij galwegstenen, dat wil zeggen pijn die optreedt in aanvallen, met pijnvrije intervallen), temperatuurverhoging en koude rillingen. Galwegstenen leiden vaak tot een intermitterende of partiële obstructie van de galwegen waardoor er vaker cholangitis optreedt. Patiënten met een ernstige cholangitis worden dikwijls acuut opgenomen met icterus, koliekpijnen, koude rillingen en koorts (trias van Charcot). Bij tumoren bestaat meestal een volledige ob-

3 60-Chirurgie :34 Pagina ICTERUS 481 structie. Een uitzondering vormen de tumoren van de papil van Vater, waarbij vaker cholangitis wordt gezien. Het onderscheid tussen een partiële en volledige obstructie kan eenvoudig worden gemaakt door de urine te controleren op de aanwezigheid van urobiline (geen totale afsluiting, enterohepatische kringloop). De conclusie luidt dat er waarschijnlijk een distale obstructie van de galwegen bestaat als gevolg van een pancreaskoptumor. Er zijn mogelijk reeds passagestoornissen door ingroei in het duodenum. De incidentie van pancreascarcinomen is ongeveer 10/ ; het ductale adenocarcinoom komt het meest frequent voor. Ongeveer 70 tot 80% van de tumoren bevindt zich in de pancreaskop. Door het reeds vroeg optreden van lokale uitbreiding (bijv. dorsaal in de richting van de plexus coeliacus en de portale vaten) en metastasering komt slecht een klein percentage van de patiënten (10-20%) in aanmerking voor een curatieve behandeling. Obstructie-icterus Symptomen geelzucht donkere urine/ontkleurde feces jeuk koorts, koude rillingen gewichtsverlies misselijkheid/braken, verminderde eetlust pijn in de rug of bovenbuik Welke aanvullende diagnostiek acht u in dit geval aangewezen? Aanvullende diagnostiek De aanvullende diagnostiek is in eerste instantie gericht op het vaststellen van de plaats en/of het niveau en de oorzaak van de obstructie. Bij een kwaadaardige tumor moeten vervolgens het stadium en de uitbreiding van de tumor, de ingroei in vaten en eventuele metastasen worden vastgesteld, aangezien op grond van deze gegevens de uiteindelijke behandeling wordt bepaald. Aanvullend laboratoriumonderzoek is behalve het reeds genoemde onderzoek (leverfunctietests) niet zinvol, met uitzondering van stollingsonderzoek. Indien later besloten wordt de patiënte te opereren, zullen nog enkele preoperatieve laboratoriumonderzoeken worden uitgevoerd. Tumormerkstoffen zijn helaas niet specifiek genoeg om het beleid te bepalen en worden niet routinematig bepaald. De keuze en de volgorde van de aanvullende onderzoeken zijn mede afhankelijk van de lokale voorkeur, beschikbaarheid en expertise. Bij de aanvullende diagnostiek wordt bij voorkeur in eerste instantie gebruikgemaakt van nietinvasieve afbeeldingstechnieken zoals echografie en spiraal-ct-scanning en eventueel MRI of endosonografie, en daarna van invasieve technieken zoals ERCP, PTC en eventueel een diagnostische laparoscopie. Er bestaat veel controverse over de toegevoegde waarde van verschillende aanvullende onderzoeken. Obstructie-icterus Lichamelijk onderzoek icterus (gele sclerae als eerste bevinding) krabeffecten op de huid zwelling in de bovenbuik rechts onder de lever (meestal de galblaas) leverrand heeft een hobbelig aspect (cave metastasen) lymfeklieren supraclaviculair (zelden palpabel) Obstructie-icterus/ pancreaskopcarcinoom Aanvullende diagnostiek echografie (doppler) (spiraal-)ct-scanning MRI endosonografie ERCP/PTC diagnostische laparoscopie cytologische punctie/brush

4 60-Chirurgie :34 Pagina ICTERUS Beschouwing aanvullende diagnostiek Echografie. Als eerste wordt praktisch altijd een echogram vervaardigd. Met behulp van echografie kunnen uitgezette intra- en extrahepatische galwegen worden aangetoond en daardoor het niveau van de obstructie; extrahepatisch meestal ter plaatse van de distale galwegen of intrahepatisch bij een proximaal galwegcarcinoom (Klatskin-tumor). Tevens kunnen stenen in de galblaas en/of stenen in de galwegen worden aangetoond. Vervolgens wordt gekeken naar een tumor, bijvoorbeeld een solide massa in de pancreaskop. Tevens kunnen op het echogram levermetastasen worden aangetoond als deze groter zijn dan 1 cm. De nauwkeurigheid van echografie bij een galwegobstructie met betrekking tot de detectie van gedilateerde galwegen is 98% en ten aanzien van de detectie van galblaasstenen > 95%. Galwegstenen zijn moeilijker aan te tonen, de sensitiviteit is laag, circa 50%, maar de specificiteit is hoog 98%. Tumoren in het pancreasgebied kunnen in 74 tot 92% van de gevallen worden aangetoond. Aangezien een pancreascarcinoom bij een relatief groot aantal patiënten (ongeveer 50%) ten tijde van de diagnose al gemetastaseerd is, kan men soms volstaan met echografie als enig aanvullend onderzoek. Zijn op het echogram de tumor en ook de metastasen zichtbaar, dan kan in die gevallen voldoende informatie worden verkregen om het verdere beleid te bepalen. CT-scanning. Een CT-onderzoek (figuur ) is vaak complementair aan echografie. Op de CTscan kan de galwegdilatatie worden bevestigd. Bij bijvoorbeeld galwegcysten kan de uitbreiding van de cyste in de lever worden aangetoond. Het onderzoek is vooral bedoeld om een tumor af te beelden en vervolgens vast te stellen of de tumor is ingegroeid in de v. portae en de v. mesenterica en of de tumor zich heeft uitgebreid in de richting van de a. mesenterica en de truncus coeliacus. Ingroei in de vaten is een relatieve contraindicatie voor operatie. Met de nieuwe spiraal- CT-scanning zijn ook kleine metastasen in de lever goed aan te tonen. MRI. Magnetic resonance imaging is een relatief nieuwe onderzoeksmodaliteit met grote mogelijkheden. Zowel de tumor als de anatomie van de galwegen, de ductus pancreaticus en ook de Figuur Een spiraal-ct-scan van een patiënt met een tumor in de pancreaskop, een dilatatie van de ductus pancreaticus tot aan de tumor, een vernauwing van de v. portae en tumorweefsel rondom de a. mesenterica superior. bloedvaten, in het bijzonder ingroei in de vaten, kunnen met dit onderzoek goed worden afgebeeld. De techniek is tot op heden nog weinig beschikbaar, maar lijkt even waardevol als spiraal- CT-scanning. Endosonografie. Dit onderzoek wordt vooral toegepast als bij een patiënt met obstructie-icterus geen tumor op de CT-scan zichtbaar is. Het geeft tevens aanvullende informatie over ingroei van de tumor in de vaten. Het voordeel van endosonografie is dat zowel de tumor als mogelijke (lymfeklier)metastasen kunnen worden aangeprikt en aldus weefsel wordt verkregen voor pathologisch onderzoek. Een nadeel is dat de techniek veel ervaring vereist. Vaak volgen in deze fase van aanvullende diagnostiek de meer invasieve afbeeldingstechnieken zoals een ERCP/PTC. Indien het galwegsysteem bij een obstructie wordt afgebeeld met contrastmiddelen (ERCP/PTC) moet aanvullend drainage van de galwegen plaatsvinden vanwege de grote kans op infectieuze complicaties (cholangitis). Als de ERCP niet lukt, wordt een percutane galwegdrainage verricht. Ook hiervoor geldt dat de resultaten sterk afhankelijk zijn van lokale expertise. ERCP. Met aanvullend ERCP-onderzoek kan een stenose in de ductus choledochus en/of de ductus pancreaticus (zogeheten double-duct sign; figuur A) worden aangetoond. Deze bevinding is

5 60-Chirurgie :34 Pagina ICTERUS 483 zeer sterk verdacht voor een pancreaskopcarcinoom. Tevens is ERCP het meest sensitieve onderzoek om choledochusstenen aan te tonen. De ERCP is ook nuttig bij het afbeelden van de anatomie en de relatie van de ductus choledochus en de ductus pancreaticus (common channel; belangrijk bij een choledochuscyste). Tegenwoordig wordt ERCP vooral als therapeutisch onderzoek uitgevoerd. Na afbeelding van de galwegen kan een sfincterotomie worden verricht om choledochusstenen te verwijderen of er kan een endoprothese worden geplaatst om drainage van de galwegen te verkrijgen (figuur B). Diagnostische laparoscopie. Een diagnostische laparoscopie wordt uitgevoerd om kleine peritoneale en levermetastasen aan te tonen die op de CT-scan gemist worden. De opbrengst of meerwaarde van dit onderzoek is afhankelijk van de patiëntenselectie en van de kwaliteit van voorafgaand radiologisch onderzoek, en varieert tussen 10 en 50%. De toepassing van deze methode is dus ook sterk afhankelijk van de patiëntenselectie en van voorafgaand aanvullend onderzoek. Cytologie/histologie. De diagnose kan nog worden bevestigd door middel van een brush van de ductus choledochus of de ductus pancreaticus waarbij cellen worden verkregen, of door een percutane punctie van de tumor. Hoewel bevestiging van de diagnose door middel van cytologisch of histologisch onderzoek vaak wenselijk is met het oog op de behandeling, wordt het beleid meestal niet gewijzigd bij patiënten die voor exploratie in aanmerking komen. Derhalve is de aanvullende waarde gering (bij een positief biopt operatie, bij een negatief biopt ook operatie). Een maligne tumor is immers niet uit te sluiten indien op de CT-scan een tumor is aangetoond. Puncties worden wel verricht om de diagnose te bevestigen bij bijvoorbeeld patiënten die voor andere behandelingen in aanmerking komen, zoals radiotherapie of chemotherapie, of om een metastase te bevestigen. B A Figuur A ERCP bij een patiënt met een pancreaskopcarcinoom. Er is een stenose van zowel de ductus choledochus als de ductus pancreaticus (double-duct sign). B ERCP van dezelfde patiënt na inbrengen van een endoprothese.

6 60-Chirurgie :34 Pagina ICTERUS echografie (spiraal)-ct operabel geen tekenen van irresectabiliteit Figuur Beslisboom voor de diagnostiek en behandeling van een patiënt bij de klinische verdenking op pancreaskopcarcinoom. De waarde en betrouwbaarheid van de aanvullende diagnostiek is sterk afhankelijk van de kwaliteit van de radiologische apparatuur en van de verschillende specialisten. Een richtlijn voor de diagnostiek van patiënten met een obstructieicterus is samengevat in figuur Behandeling vaatingroei / metastasen vaatingroei / metastasen tumor dubieus resectabel / niet afgebeeld geen tekenen van irresectabiliteit icterisch [bilirubine]>170 µmol/liter pancreatoduodenectomie peroperatief niet resectabel laparoscopie MRI endosonografie biliodigestieve anastomose & gastroenterostomie ERCP & stent stent vaatingroei / metastasen inoperabel PA-bevestiging diagnose palliatie geen interventie De enige in opzet curatieve behandeling van een tumor in de pancreaskopregio is resectie van de pancreaskop. Bij een groot aantal patiënten is door intraperitoneale tumoruitbreiding, lokale doorgroei in de omgeving of door metastasen een curatieve resectie onmogelijk. Deze patiënten komen in aanmerking voor een palliatieve behandeling. Obstructie-icterus/ pancreaskopcarcinoom Behandeling pancreaticoduodenectomie (pylorussparend) bypass hepaticojejunostomie, eventueel gastro-enterostomie stent galwegen en/of duodenum pijnblokkade truncus coeliacus, splanchnicotomie Beschouwing behandeling In opzet curatieve resectie. Bij ongeveer 10 tot 15% van de patiënten kan een resectie worden verricht. Er wordt dan een zogenoemde partiële pancreaticoduodenectomie (Whipple-operatie; figuur ) uitgevoerd. Daarbij worden de pancreaskop, het duodenum, de distale galweg en de galblaas verwijderd. Tegenwoordig wordt meestal een pylorussparende Whipple-operatie verricht. De reconstructie wordt uitgevoerd via een hepaticojejunostomie, een pancreaticojejunostomie en een duodenojejunostomie. De mortaliteit van deze operatie is laag (< 5%) in centra met veel ervaring, maar de morbiditeit blijft hoog (ongeveer 40%). De belangrijkste complicatie is lekkage van de anastomose tussen de pancreasrest en de darm (pancreaticojejunostomie). Na resectie is de vijfjaarsoverleving 10 tot 20%; na resectie van een papiltumor is de vijfjaarsoverleving ongeveer 50%. Er is veel discussie of een uitgebreide, zogenoemde radicale resectie, waarbij alle lymfeklieren rond de vaten worden verwijderd en eventueel ook een resectie van de vene wordt uitgevoerd, tot een betere overleving zal leiden, maar tot op heden is dat niet aangetoond.

7 60-Chirurgie :34 Pagina ICTERUS 485 Figuur Schematische weergave van een pancreaticoduodenectomie (Whipple-procedure) waarbij de pancreaskop, het duodenum, de distale galweg, de galblaas en de distale maag worden verwijderd. Palliatieve behandeling. Bij de overige patiënten is alleen palliatie mogelijk. Palliatie wordt verricht om de meest voorkomende symptomen zoals icterus, passageklachten, obstructie van het duodenum en pijnklachten te behandelen. Icterus kan worden behandeld door middel van een stent in de galwegen of door een bypassoperatie (hepaticojejunostomie). Endoscopische behandeling gaat initieel gepaard met een kortere opnameduur en minder complicaties. Tijdens de followup is de kans op een recidiverende icterus of op een obstructie van het duodenum echter groter. Hoewel er geen duidelijke criteria zijn, is een niet-operatieve behandeling met een stent over het algemeen de behandeling van keuze bij patiënten met een korte levensverwachting (levermetastasen). Patiënten in een relatief goede conditie en met een langere levensverwachting (> zes maanden) worden bij voorkeur behandeld met een bypassoperatie, met als voordeel een geringe kans op cholangitis en recidiverende obstructie-icterus. Indien voor chirurgische palliatie wordt gekozen, worden meestal een hepaticojejunostomie en een gastrojejunostomie aangelegd. Passageklachten door obstructie van het duodenum worden doorgaans behandeld met een gastro-enterostomie. Het valt te overwegen dan tegelijkertijd galwegdrainage aan te leggen. Pijn is een ernstig symptoom en komt vooral voor bij een pancreascarcinoom in een vergevorderd stadium. De pijnklachten kunnen meestal medicamenteus worden behandeld, in de overige gevallen door selectieve blokkade van de plexus coeliacus of een thoracoscopische splanchnicotomie. Aanvullende behandeling. Postoperatieve chemoof radiotherapie na resectie wordt tegenwoordig vaak toegepast, maar heeft in de meeste gerandomiseerde onderzoeken geen significante verbetering in overleving gegeven. Bij een geselecteerde groep patiënten met voortgeschreden ziekte wordt palliatief chemotherapie (5FU, al of niet in combinatie met gemcitabine) of een hoge dosis conventionele radiotherapie gegeven, vooralsnog alleen in onderzoeksverband. Literatuur Bergmann JJGHM, Berge Henegouwen GP van, Wit LT de, Terpstra OT. Galblaas en galwegstenen. In: Lanschot JJB van, Gouma DJ, Schouten WR, Tytgat GJN, Jansen PLM. Gastro-intestinale chirurgie en gastro-enterologie in onderling verband. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum; p Gouma DJ. Galweg- en pancreaskanker. In: Veenhof CHN, Voute PA, redacteuren. Behandeling van kanker. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum; p Gouma DJ, et al. Rates of complications and death after pancreaticoduodenectomy: risk factors and the impact of hospital volume. Ann Surg 2000; 232(6); Rauws EAJ, Leeuwen MS van, Obertop H, Jeekel J. Tumoren van pancreas en galwegen: In: Lanschot JJB van, Gouma DJ, Schouten WR, Tytgat GNJ, Jansen PLM, redacteuren. Gastro-intestinale chirurgie en gastro-enterologie in onderling verband. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum; p

8 60-Chirurgie :34 Pagina 486

Om foto s voor de casus te verkrijgen zal een fotosessie met een icterische patiënt nodig zijn. Dit kan niet eenvoudig van te voren gepland worden.

Om foto s voor de casus te verkrijgen zal een fotosessie met een icterische patiënt nodig zijn. Dit kan niet eenvoudig van te voren gepland worden. Casus 05L Fase A Titel Mevrouw Klaassen Onderwerp Pancreaskop carcinoom Inhoudsdeskundige J.M. van Baalen Technisch verantwoordelijke S. Eggermont Literatuur Bestaande Cascoo casus. Multimedia materiaal

Nadere informatie

Galblaascarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 1.1

Galblaascarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 1.1 Galblaascarcinoom Landelijke richtlijn, Versie: 1.1 Datum Goedkeuring: 10-05-2004 Methodiek: Consensus based Verantwoording: Landelijke werkgroep GI-tumoren Inhoudsopgave Algemeen...1 Screening...2 Diagnostiek...3

Nadere informatie

Galgangcarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 1.1

Galgangcarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 1.1 Galgangcarcinoom Landelijke richtlijn, Versie: 1.1 Datum Goedkeuring: 06-10-2003 Methodiek: Consensus based Verantwoording: Landelijke tumorwerkgroep gastro-intestinale tumoren Inhoudsopgave Algemeen...1

Nadere informatie

Infectierisico na ERCP. Marcel Groenen MDL-arts

Infectierisico na ERCP. Marcel Groenen MDL-arts Infectierisico na ERCP Marcel Groenen MDL-arts Disclosure slide (potentiële) belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Saffire Phoa. CT voor preoperatieve stagering van het pancreascarcinoom

Saffire Phoa. CT voor preoperatieve stagering van het pancreascarcinoom Saffire Phoa CT voor preoperatieve stagering van het pancreascarcinoom Pancreascarcinoom heeft een zeer slechte prognose, en de enige kans op curatie is een resectie van de tumor. Hoewel de mortaliteit

Nadere informatie

Klinisch College Decentrale Selectie 2013. Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013. Buikpijn. Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts

Klinisch College Decentrale Selectie 2013. Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013. Buikpijn. Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts Klinisch College Decentrale Selectie 2013 Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013 Buikpijn Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts Afdeling Maag-. Darm- en Leverziekten Academisch Medisch Centrum,

Nadere informatie

27.2 Icterus. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. Differentiële diagnose

27.2 Icterus. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. Differentiële diagnose 61-Chirurgie 27.2 01-06-2005 11:32 Pagina 487 487 27.2 Icterus D.C. Aronson Een kind van zesenhalve week wordt verwezen voor verdere analyse van ruim zes weken bestaande progressieve icterus. Wat zou u

Nadere informatie

Pancreascarcinoom

Pancreascarcinoom 7.1.3. Pancreascarcinoom 1. Pancreasadenocarcinoma: diagnose en staging 1.1. Symptomen Zeer aspecifiek. 10% van de patiënten presenteren zich met nieuwe DM. Bij oudere patiënten is acute pancreatitis vaak

Nadere informatie

Afwijking van of in de alvleesklier

Afwijking van of in de alvleesklier Afwijking van of in de alvleesklier Deze folder geeft u informatie over afwijkingen in de alvleesklier. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan beschreven. De

Nadere informatie

11.2 Chronische bovenbuikpijn

11.2 Chronische bovenbuikpijn 27-Chirurgie 11.2 01-06-2005 10:04 Pagina 211 211 11.2 Chronische bovenbuikpijn Th.M. van Gulik Op uw spreekuur ziet u een 45-jarige man met pijn in de bovenbuik. De pijn wisselt in intensiteit en is niet

Nadere informatie

Leverfunctiestoornissen

Leverfunctiestoornissen Leverfunctiestoornissen Claire Fitzpatrick, Saskia te Loo, Ruud Klomp DuodagenIJsselland Ziekenhuis 2015 Stellingen Als de levertesten normaal zijn is de leverfunctie ook normaal Steatose kan uitmonden

Nadere informatie

bloed, ademhaling & spijsvertering info voor de patiënt Alvleesklier of pancreas UZ Gent, Dienst Algemene en Hepatobiliaire Heelkunde

bloed, ademhaling & spijsvertering info voor de patiënt Alvleesklier of pancreas UZ Gent, Dienst Algemene en Hepatobiliaire Heelkunde bloed, ademhaling & spijsvertering info voor de patiënt Alvleesklier of pancreas UZ Gent, Dienst Algemene en Hepatobiliaire Heelkunde Alvleesklier of pancreas De alvleesklier is een langwerpige, trosvormige

Nadere informatie

Nascholing verpleegkundig specialisten oncologie De Lever: anatomie, leverschade en leverfunctie

Nascholing verpleegkundig specialisten oncologie De Lever: anatomie, leverschade en leverfunctie Nascholing verpleegkundig specialisten oncologie De Lever: anatomie, leverschade en leverfunctie GJ (Geert) Bulte, MDL-arts i.o. Jeroen Bosch ziekenhuis, s Hertogenbosch donderdag 19-6-2014 5x leverfuncties

Nadere informatie

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst 18 mei 2006 Jaarbeurs Utrecht Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum Pancreas Carcinoom Incidencie: 33.730 nieuwe patiënten

Nadere informatie

PTC drainage procedure

PTC drainage procedure PTC drainage procedure Masterclass GE-oncologie 11 september 2015 Adriaan Moelker Hoofd Interventie Radiologie ErasmusMC Rotterdam Overzicht Interventie radiologie ErasmusMC 4 interventie radiologen 2

Nadere informatie

Antwoordformulieren open vragen

Antwoordformulieren open vragen Antwoordformulieren open vragen Bloktoets : 5O0 Datum : 9 juli 009 Aanvang : Studentnummer : Studentnaam :. BLOKTOETS STOFWISSELING 5O0 9 juli 009 Sint Radboud. Het uitvragen van de pijnklachten is van

Nadere informatie

Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen

Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen 22 mei 2007 Jaarbeurs Utrecht Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen Erik van Muilekom MANP Verpleegkundig specialist Nederlands Kanker Instituut-Antoni van Leeuwenhoek

Nadere informatie

Probleem-georienteerde kliniek Icterus. W. Van Steenbergen

Probleem-georienteerde kliniek Icterus. W. Van Steenbergen Probleem-georienteerde kliniek Icterus W. Van Steenbergen Arts 1, 2006-2007 Casus 1: Man, 53 jaar Raadpleging 06-09-2005 Sinds één week: Vermoeidheid Sclerale icterus, donkere urine, ontkleurde stoelgang

Nadere informatie

23.1 Slik- en passagestoornissen

23.1 Slik- en passagestoornissen 49-Chirurgie 23.1 01-06-2005 10:48 Pagina 403 403 23.1 Slik- en passagestoornissen J.J.B. van Lanschot Een 62-jarige man wordt door zijn huisarts verwezen vanwege sinds drie maanden bestaande passageklachten,

Nadere informatie

Galwegcarcinoom: ontwikkeling van een multidisciplinair, ziekenhuis overstijgend zorgpad 7 oktober 2016

Galwegcarcinoom: ontwikkeling van een multidisciplinair, ziekenhuis overstijgend zorgpad 7 oktober 2016 Galwegcarcinoom: ontwikkeling van een multidisciplinair, ziekenhuis overstijgend zorgpad 7 oktober 2016 Annuska Schoorlemmer, Verpleegkundig Specialist Academisch Medisch Centrum, Amsterdam Inhoud Het

Nadere informatie

Nederlandse introductie en samenvatting voor niet-ingewijden

Nederlandse introductie en samenvatting voor niet-ingewijden Nederlandse introductie en samenvatting voor niet-ingewijden 157 Introductie In de Westerse wereld is het aantal mensen dat slokdarmkanker krijgt de laatste jaren sterk toegenomen. In 1989 werd de diagnose

Nadere informatie

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K Inhoudsopgave 1 B 2 B 3 B 4 B 5 B 6 B 7 B 8 B 9 B 1 B 11 B 12 B 13 B Palpabele schildkliernoduli en euthyreotische struma... 1 Lange

Nadere informatie

Operatie dikke darm kanker

Operatie dikke darm kanker Operatie dikke darm kanker Inleiding Deze folder geeft u algemene informatie over diverse soorten operaties aan de dikke darm. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan

Nadere informatie

Auto-immune pancreatitis als oorzaak van geelzucht en een tumor in het pancreas

Auto-immune pancreatitis als oorzaak van geelzucht en een tumor in het pancreas Klinische les Auto-immune pancreatitis als oorzaak van geelzucht en een tumor in het pancreas Sandra Coenen, Lieke Welling, Anneke M.P. de Schryver, Johan S. Laméris, D. Lucette Schipper en Thomas M. van

Nadere informatie

Pancreascarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 2.0

Pancreascarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 2.0 Pancreascarcinoom Landelijke richtlijn, Versie: 2.0 Datum Goedkeuring: 22-08-2011 Methodiek: Evidence based Verantwoording: Landelijke werkgroep Gastro-intestinale tumoren Inhoudsopgave Algemeen...1 Diagnostiek

Nadere informatie

Schematische voorstelling van de normale afbraak en verwerking van hemoglobine en de vorming van de diverse kleurstoffen (bilirubine, urobiline en

Schematische voorstelling van de normale afbraak en verwerking van hemoglobine en de vorming van de diverse kleurstoffen (bilirubine, urobiline en Icterus Icterus Icterus is een situatie waarin het gehalte aan galkleurstof in het bloed en de weefsels te hoog is. Dit leidt in lichte gevallen tot een gele verkleuring van alleen het oogwit, in ernstigere

Nadere informatie

Verwijderen van de galblaas

Verwijderen van de galblaas Verwijderen van de galblaas Deze folder geeft een globaal overzicht van de klachten en de behandeling bij galsteenlijden. Het is goed u te realiseren dat bij het vaststellen van een aandoening de situatie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting List of publications Dankwoord Curriculum vitae

Nederlandse samenvatting List of publications Dankwoord Curriculum vitae List of publications Dankwoord Curriculum vitae 131 Cholangiocarcinoom is een relatief zeldzame maligniteit uitgaande van het galwegepitheel. De tumor wordt anatomisch ingedeeld in drie typen: intrahepatisch,

Nadere informatie

longcarcinoom: stadiëring en behandeling

longcarcinoom: stadiëring en behandeling Hoe actueel is de CBO richtlijn? Niet-kleincellig longcarcinoom: stadiëring en behandeling Prof. dr. Harry J.M. Groen UMCG Groningen Wat moet er veranderen? TBNA? Plaats van EUS-FNA? Plaats van EBUS-FNA?

Nadere informatie

De indicatoren omtrent borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn :

De indicatoren omtrent borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn : Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

Richtlijn Galweg- en galblaascarcinoom Versie: 2.0 Datum: juli 2012 Richtlijn Galweg- en Galblaascarcinoom Versie

Richtlijn Galweg- en galblaascarcinoom Versie: 2.0 Datum: juli 2012 Richtlijn Galweg- en Galblaascarcinoom Versie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Richtlijn Galweg- en galblaascarcinoom Versie: 2.0 Datum: juli 2012 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Richtlijn Galweg- en Galblaascarcinoom Versie 21 22 Concept Richtlijn galweg- en galblaascarcinoom

Nadere informatie

Verwijderen van een zaadbal via de lies. Inguinale orchidectomie

Verwijderen van een zaadbal via de lies. Inguinale orchidectomie Verwijderen van een zaadbal via de lies Inguinale orchidectomie Inhoudsopgave Inleiding... 1 De operatie... 1 Na de operatie... 2 Bloedverdunners... 2 Ontslag... 3 Tot slot... 4 Ruimte voor vragen... 5

Nadere informatie

11.1 Chronische bovenbuikpijn

11.1 Chronische bovenbuikpijn 26-Chirurgie 11.1 01-06-2005 10:04 Pagina 203 203 11.1 Chronische bovenbuikpijn J.F. Lange Een 42-jarige patiënte bezoekt uw spreekuur omdat zij sinds twee maanden pijnklachten in de bovenbuik heeft. De

Nadere informatie

25.2 Veranderd defecatiepatroon

25.2 Veranderd defecatiepatroon 56A-Chirurgie 25.2 01-06-2005 11:45 Pagina 453 453 25.2 Veranderd defecatiepatroon Th. Wiggers Een 40-jarige vrouw bezoekt haar huisarts omdat zij in toenemende mate last heeft van constipatie. Een enkele

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 101 Chapter 7 SAMENVATTING Maligne tumoren van de larynx en hypopharynx ( keelkanker ) zijn de zesde meest voorkomende type kankers van het hele lichaam, en de meest voorkomende

Nadere informatie

11.3 Chronische bovenbuikpijn

11.3 Chronische bovenbuikpijn 28-Chirurgie 11.3 01-06-2005 10:03 Pagina 217 217 11.3 Chronische bovenbuikpijn Th.M. van Gulik Een 70-jarige man bezoekt uw spreekuur wegens pijn in de bovenbuik en braken na de maaltijd. Wat zou u nog

Nadere informatie

ERCP. Onderzoek van galwegen en afvoergang van de alvleesklier

ERCP. Onderzoek van galwegen en afvoergang van de alvleesklier ERCP Onderzoek van galwegen en afvoergang van de alvleesklier Inhoudsopgave Wat is een ERCP... 1 Hoe verloopt dit onderzoek?... 1 Direct behandelen... 2 Voorbereiding... 2 Medicatie... 3 Risico s en mogelijke

Nadere informatie

Antwoordformulieren open vragen

Antwoordformulieren open vragen Antwoordformulieren open vragen Bloktoets : 5O0 Datum : 9 juli 009 Aanvang : Studentnummer : Studentnaam :. BLOKTOETS STOFWISSELING 5O0 9 juli 009 Sint Radboud. Het uitvragen van de pijnklachten is van

Nadere informatie

Darmoperatie bij Diverticulitis. Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis

Darmoperatie bij Diverticulitis. Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Darmoperatie bij Diverticulitis Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Chirurgie Waregem_Versie 1_Feb 2016 Inleiding Deze folder geeft uitleg over een operatie van de dikkedarm bij diverticulitis.

Nadere informatie

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J J. Mamma aandoeningen nhoudsopgave 1 J 2 J 3 J 4 J 5 J 6 J 7 J 8 J 9 J 1 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J Screening: vrouwen jonger dan 4 jaar zonder genetisch risico... 1 Screening: vrouwen

Nadere informatie

Echo-endoscopie. Dr. Mike Cool. AZ Damiaan Oostende UZ Leuven. Echo-endoscopie

Echo-endoscopie. Dr. Mike Cool. AZ Damiaan Oostende UZ Leuven. Echo-endoscopie Echo-endoscopie Dr. Mike Cool AZ Damiaan Oostende UZ Leuven 1. Wat is echo-endoscopie? 2. Wat is de meerwaarde van echo-endoscopie? 3. Diagnostische toepassingen A. Oncologie 1. Slo kdarmcarcinoom 2. Maagcarcinoom

Nadere informatie

Beentumoren (=bottumoren)

Beentumoren (=bottumoren) Beentumoren (=bottumoren) Inleiding Gezwellen in beenderen worden beentumoren genoemd. Er zijn verschillende typen beentumoren te onderscheiden. Zo zijn er vormen waarbij de tumor of het gezwel direct

Nadere informatie

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op Prostaatkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker bij mannen. Een op de zes mannen krijgt er last van. Maar het is ook een erg lastig op te sporen

Nadere informatie

Wat is een ERCP? 2 Waarom een ERCP? 3 Een goede voorbereiding is belangrijk bij een

Wat is een ERCP? 2 Waarom een ERCP? 3 Een goede voorbereiding is belangrijk bij een at is een ERCP? ERCP is een afkorting voor endoscopische retrograde cholangio- en pancreaticografie. Dit betekent een kijkonderzoek van de galwegen en de afvoergang van de alvleesklier. Met een ERCP kan

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van de. galblaas. Cholecystectomie

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van de. galblaas. Cholecystectomie PATIËNTEN INFORMATIE Verwijderen van de galblaas Cholecystectomie 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u een globaal overzicht geven van de klachten en

Nadere informatie

[Man] [Vrouw] (LLLL:) (DDMMJJJJ:) (NNNNLL:)

[Man] [Vrouw] (LLLL:) (DDMMJJJJ:) (NNNNLL:) DPCA Dutch Pancreatic Cancer Audit Vetgedrukte items zijn verplicht voor invoer. Overige items zijn inhoudelijk verplicht. Identificatie Kliniek Burger Service Nummer Patiëntnummer binnen kliniek Geslacht

Nadere informatie

Dutch Pancreatic Cancer Audit DPCA

Dutch Pancreatic Cancer Audit DPCA pagina 1 Dutch Pancreatic Cancer Audit DPCA Vetgedrukte items zijn verplicht Versie: 2015-9-30 - v2.1.16 Identificatie Kliniek BSN nummer Lokaal uniek patiëntnummer Geslacht Man Vrouw Voorletters (LLLL)

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel BORSTKANKER

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel BORSTKANKER Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE onderdeel BORSTKANKER Inhoud Wat is borstkanker?... 3 Vormen van kanker... 4 DCIS... 4 Ductaal carcinoom... 4 Lobulair carcinoom... 4 Erfelijke en familiare belasting...

Nadere informatie

Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie. Paul Fockens, MDL-arts AMC

Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie. Paul Fockens, MDL-arts AMC Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie Paul Fockens, MDL-arts AMC Nieuwe ontwikkelingen MDL-oncologie De termen van 2012: Minimally invasive Patient centered Multi-modality Ageing population (Neo-)adjuvant

Nadere informatie

Verwijdering van de galblaas (cholecystectomie)

Verwijdering van de galblaas (cholecystectomie) Chirurgie Patiënteninformatie Verwijdering van de galblaas (cholecystectomie) U ontvangt deze informatie, omdat uw galblaas binnenkort wordt verwijderd. Uw arts heeft al het een en ander over deze galblaasoperatie

Nadere informatie

Chronische alvleesklierontsteking

Chronische alvleesklierontsteking Chronische alvleesklierontsteking U bent opgenomen in Maasziekenhuis Pantein in verband met een chronische alvleesklierontsteking (chronische pancreatitis). In deze folder vindt u informatie over de oorzaken

Nadere informatie

Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET

Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET F.J. van Oost 1, J.J.M. van der Hoeven 2,3, O.S. Hoekstra 3, A.C. Voogd 1,4, J.W.W. Coebergh

Nadere informatie

Plexus Coeliacus blokkade Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum

Plexus Coeliacus blokkade Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum Plexus Coeliacus blokkade Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum Albert Schweitzer ziekenhuis oktober 2012 pavo 0803 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u besproken dat u in aanmerking

Nadere informatie

Alvleesklierontsteking

Alvleesklierontsteking Alvleesklierontsteking Uit onderzoek is gebleken dat u een alvleesklierontsteking (pancreatitis) heeft. In deze folder leest u meer over de oorzaken en behandeling van een alvleesklierontsteking. Neem

Nadere informatie

24.4 Braken. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. M. Eeftinck Schattenkerk

24.4 Braken. Specifiek lichamelijk onderzoek. Specifieke anamnese. Probleemlijst. M. Eeftinck Schattenkerk 55-Chirurgie 24.4 01-06-2005 11:47 Pagina 441 441 24.4 Braken M. Eeftinck Schattenkerk Een 55-jarige vrouw wordt door de huisarts naar de afdeling spoedeisende hulp van een ziekenhuis verwezen wegens buikpijn

Nadere informatie

Patiënt informatiebrief DRAINAGE Studie

Patiënt informatiebrief DRAINAGE Studie Patiënt informatiebrief DRAINAGE Studie Endoscopische versus percutane galwegdrainage voor operatie van een hilair cholangiocarcinoom Geachte mevrouw/mijnheer, Dit onderzoek, waarvoor uw medewerking wordt

Nadere informatie

Galsteen & niersteenlijden

Galsteen & niersteenlijden Galsteen & niersteenlijden Wij dragen ons steentje bij Milan Pijl Maatschap Radiologie & Nucleaire Geneeskunde Rijnstate Huisartsen nascholing 2 oktober 2012 Galstenen - Epidemiologie Zeer frequent bezit

Nadere informatie

Schildkliernodus Iris Wakelkamp

Schildkliernodus Iris Wakelkamp Schildkliernodus Iris Wakelkamp 30 september 2010 Casus I Vrouw 53 jaar, komt met zwelling rechts in de hals. Ontdekt door de schoonheidspecialiste. Geen klachten passende bij hyperthyreoidie. Familie

Nadere informatie

Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 0-3 maanden postoperatief

Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 0-3 maanden postoperatief Aantal maanden? Setting: O klinisch O poliklinisch Beoordelaar: (naam) Algemeen Onderstaande vragen zijn van toepassing op de periode 0- postoperatief Is de patient opgenomen geweest in een van de volgende

Nadere informatie

Inschatting van het risico op uitzaaiingen van prostaatkanker

Inschatting van het risico op uitzaaiingen van prostaatkanker Inschatting van het risico op uitzaaiingen van prostaatkanker 2 Uw uroloog heeft met u besproken dat de resultaten van de onderzoeken helaas bevestigen dat u prostaatkanker heeft. Ook is besproken of er

Nadere informatie

Verwijderen van de galblaas (cholecystectomie)

Verwijderen van de galblaas (cholecystectomie) Verwijderen van de galblaas (cholecystectomie) Deze folder geeft een globaal overzicht van de klachten en de behandeling bij galsteenlijden. Het is goed u te realiseren dat bij het vaststellen van een

Nadere informatie

Otto van Delden. Het pancreaskopcarcinoom: wat is belangrijk voor de radioloog? Inleiding

Otto van Delden. Het pancreaskopcarcinoom: wat is belangrijk voor de radioloog? Inleiding Otto van Delden Het pancreaskopcarcinoom: wat is belangrijk voor de radioloog? Inleiding Het pancreascarcinoom is een relatief frequent voorkomende tumor, met een incidentie van 7,6 per 100.000 inwoners

Nadere informatie

Voorblad SIMPEL TRIAL

Voorblad SIMPEL TRIAL F1.5 Scoringsformulier arts(-assistent) Voorblad SIMPEL TRIAL Artsen-status voor (poli)klinische informatie Invul instructie In te vullen door behandelend staflid en/of arts-assistent! Vermeldt op elk

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Centraal in dit proefschrift staat de minimaal invasieve slokdarmresectie als behandeloptie voor het slokdarmcarcinoom. In hoofdstuk 2 en 3 belichten wij in twee overzichtsartikelen de in de literatuur

Nadere informatie

Splanchnicus blokkade Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum

Splanchnicus blokkade Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum Splanchnicus blokkade Behandeling van pijn bij kanker bij het Pijnbehandelcentrum Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Inleiding Uw behandelend arts heeft met u besproken dat

Nadere informatie

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary VII Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary naar Algemeen 538 Epidemiologie 538 1. Screening 538 2. Diagnostiek 538 2.1 Anamnese

Nadere informatie

Uitzaaiingen in de wervelkolom

Uitzaaiingen in de wervelkolom Oncologie Uitzaaiingen in de wervelkolom Inleiding Kwaadaardige gezwellen (tumoren) kunnen soms uitzaaien naar andere delen van het lichaam. We spreken dan van uitzaaiingen of metastasen. Uitzaaiingen

Nadere informatie

G. Gastro-intestinaal stelsel

G. Gastro-intestinaal stelsel Tractus digestivus Slikstoornissen Ba-slikfunctie Geïndiceerd [B] klinisch hoog (het obstakel is hoog of laag gesitueerd) 1 G Slikstoornissen Ba-slikfunctie klinisch laag (het obstakel is laag gesitueerd)

Nadere informatie

BASISPRINCIPES VAN KANKER

BASISPRINCIPES VAN KANKER BASISPRINCIPES VAN KANKER Prof.dr. D.J. Ruiter Afdeling Pathologie Cursus Introductie in de Fundamentele en Klinische Oncologie HET BEGRIP KANKER? a.alle gezwelgroei b.alle kwaadaardige gezwelgroei c.alle

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands. Samenvatting

Samenvatting in het Nederlands. Samenvatting Samenvatting Dit proefschrift bevat de resultaten van enkele wetenschappelijke studies over magnetische resonantie (MR) enteroclyse en video capsule endoscopie (VCE). Deze twee minimaalinvasieve onderzoeksmethoden

Nadere informatie

VERWIJDEREN VAN DE GALBLAAS FRANCISCUS VLIETLAND

VERWIJDEREN VAN DE GALBLAAS FRANCISCUS VLIETLAND VERWIJDEREN VAN DE GALBLAAS FRANCISCUS VLIETLAND Inleiding Deze folder geeft u informatie over de galblaasoperatie (cholecystectomie). Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders

Nadere informatie

Neuroendocriene Tumoren in het Pancreas: Hoe behandel je? Els Nieveen van Dijkum, Chirurg AMC 10 januari 2014

Neuroendocriene Tumoren in het Pancreas: Hoe behandel je? Els Nieveen van Dijkum, Chirurg AMC 10 januari 2014 Neuroendocriene Tumoren in het Pancreas: Hoe behandel je? Els Nieveen van Dijkum, Chirurg AMC 10 januari 2014 Presentatie NET - neuroendocriene tumor Pancreas NET Behandeling van pancreas NET Neuroendocriene

Nadere informatie

Een melanoom, wat nu?

Een melanoom, wat nu? Een melanoom, wat nu? Aanvullende diagnostiek Is er op gericht om aan te tonen dat er sprake is van gelokaliseerde ziekte Gelokaliseerde ziekte = een primair melanoom met ten hoogste satelliet-, intransit-

Nadere informatie

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker INDICATOR B1 Proportie van patiënten gediagnosticeerd met invasieve borstkanker bij wie een systeembehandeling voorafgegaan werd door ER/PR-

Nadere informatie

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg Hersenmetastasen Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg Hersenmetastasen (HM) + Introductie + Enkele cijfers. + Wanneer denken we aan HM? + Behandeling van HM (Landelijke

Nadere informatie

Verwijderen van de galblaas. (cholecystectomie)

Verwijderen van de galblaas. (cholecystectomie) Verwijderen van de galblaas (cholecystectomie) Inleiding Deze folder geeft een globaal overzicht van de klachten en de behandeling bij galsteenlijden. Het is goed u te realiseren dat bij het vaststellen

Nadere informatie

Chronische ontsteking

Chronische ontsteking Chronische ontsteking van de alvleesklier - Chronische pancreatitis Chirurgie Beter voor elkaar Chronische ontsteking van de alvleesklier Chronische Pancreatitis Inleiding Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie

St. Antonius Ziekenhuis

St. Antonius Ziekenhuis VOEDING & DIEET Dieetadviezen bij een ontstoken alvleesklier ADVIES Dieetadviezen bij een ontstoken alvleesklier Als u klachten hebt die worden veroorzaakt door een, kunt u met een aantal leefregels en

Nadere informatie

Inleiding Wat is een melanoom? Hoe vaak komt het voor? Hoe ontstaat een melanoom?

Inleiding Wat is een melanoom? Hoe vaak komt het voor? Hoe ontstaat een melanoom? MELANOOM 1179 Inleiding De dermatoloog heeft bij u een melanoom geconstateerd. Deze folder geeft u informatie over een melanoom en de behandelmogelijkheden. Daarnaast krijgt u meer informatie over zelfonderzoek

Nadere informatie

Onderwerpen. De lever en zijn functies PBC: oorzaak? Wat is het precies? Verschijnselen en klachten Natuurlijk beloop Behandeling Overlapsyndromen

Onderwerpen. De lever en zijn functies PBC: oorzaak? Wat is het precies? Verschijnselen en klachten Natuurlijk beloop Behandeling Overlapsyndromen Onderwerpen De lever en zijn functies PBC: oorzaak? Wat is het precies? Verschijnselen en klachten Natuurlijk beloop Behandeling Overlapsyndromen 1 De lever 2 De Lever 3 Functies van de lever Voedingsstoffen:

Nadere informatie

Ontstoken alvleesklier

Ontstoken alvleesklier INTERNE GENEESKUNDE Ontstoken alvleesklier Pancreatitis Ontstoken alvleesklier In deze folder vindt u informatie over pancreatitis, een ontstoken alvleesklier (de pancreas). De meest voorkomende oorzaken,

Nadere informatie

U heeft alvleesklier kanker

U heeft alvleesklier kanker U heeft alvleesklier kanker en uw leven staat op zijn kop PATIËNTENGROEP ALVLEESKLIERKANKER lotgenotencontact voorlichting belangenbehartiging U heeft alvleesklierkanker, uw leven staat op zijn kop. Ongetwijfeld

Nadere informatie

Komt een man bij de dokter

Komt een man bij de dokter Komt een man bij de dokter Over PSA en mictieklachten 11 november 2014 Prostaat Specifiek Antigeen eiwit geproduceerd door prostaatepitheel verhoogd bij afwijkingen van de prostaat prostaatontsteking

Nadere informatie

Laparoscopische verwijdering van de galblaas (Cholecystectomie)

Laparoscopische verwijdering van de galblaas (Cholecystectomie) Laparoscopische verwijdering van de galblaas (Cholecystectomie) 1 Binnenkort gaat u naar het ziekenhuis voor een operatie aan de galblaas. Dit informatieboekje geeft u een globaal overzicht van de gebruikelijke

Nadere informatie

Chronische alvleesklierontsteking

Chronische alvleesklierontsteking Chronische alvleesklierontsteking Synoniem : chronische pancreatitis De medische naam voor alvleesklier is pancreas. Een alvleesklierontsteking (pancreatitis) is een ernstige aandoening waarbij de alvleesklier

Nadere informatie

Ontwikkelingen op het gebied van MRI bij endometriose

Ontwikkelingen op het gebied van MRI bij endometriose Nederlandse samenvatting Ontwikkelingen op het gebied van MRI bij endometriose Chapter 9 148 Naar schatting lijdt ongeveer 10% van alle vrouwen in de vruchtbare levensjaren aan endometriose. Er zijn verschillende

Nadere informatie

Blindedarmontsteking. Appendicitis. Poli Chirurgie

Blindedarmontsteking. Appendicitis. Poli Chirurgie 00 Blindedarmontsteking Appendicitis Poli Chirurgie Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten van blindedarmontsteking (appendicitis) en hoe dit behandeld kan worden. Hou er rekening mee

Nadere informatie

Acute alvleesklierontsteking

Acute alvleesklierontsteking Acute alvleesklierontsteking U bent opgenomen in het ziekenhuis in verband met een alvleesklierontsteking (Acute Pancreatitis). In deze folder vindt u informatie over de oorzaken en behandeling van een

Nadere informatie

Casus oncologie,, D.R., 1930

Casus oncologie,, D.R., 1930 Casus oncologie,, D.R., 1930 Medische voorgeschiedenis 1992: prostatectomie wegens benigne prostaathypertrofie 2009: CVA met rechter hemiparese, volledige recuperatie 03/2013: paroxysmale VKF: echocor:

Nadere informatie

Blaaskanker, informatie over behandeling Urologie

Blaaskanker, informatie over behandeling Urologie Blaaskanker, informatie over behandeling Urologie Beter voor elkaar 2 In Nederland wordt per jaar in totaal bij ongeveer 5.200 mensen blaaskanker vastgesteld. Daarvan hebben circa 2.600 mensen een spierinvasief

Nadere informatie

Concept Richtlijn diagnostiek en behandeling van het Pancreascarcinoom en periampullaire tumoren

Concept Richtlijn diagnostiek en behandeling van het Pancreascarcinoom en periampullaire tumoren Conceptrichtlijn diagnostiek en behandeling van het Pancreascarcinoom en periampullaire tumoren Datum: 10 maart 2011 Concept Richtlijn diagnostiek en behandeling van het Pancreascarcinoom en periampullaire

Nadere informatie

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn:

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn: Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

Verplichte indicatoren die moeten worden aangeleverd aan Zorginstituut Nederland

Verplichte indicatoren die moeten worden aangeleverd aan Zorginstituut Nederland Zorginstituut Nederland Kwaliteitsinstituut Eekholt 4 1112 XH Diemen Postbus 320 1110 AH Diemen www.zorginstituutnederland.nl T +31 (0)20 797 89 20 Transparantiekalender@zinl.nl Oplegger indicatorenset

Nadere informatie

Slokdarmkanker. Behandeling van slokdarmkanker en pancreaskanker. Toename incidentie slokdarm ca NL

Slokdarmkanker. Behandeling van slokdarmkanker en pancreaskanker. Toename incidentie slokdarm ca NL Behandeling van slokdarmkanker en pancreaskanker Dr. Jelle Ruurda, chirurg Elles Steenhagen, diëtist, lid CHIODAZ Slokdarmkanker Toename incidentie slokdarm ca NL Harbers MM (RIVM), Wilk EA van der (RIVM),

Nadere informatie

Medische Publieksacademie

Medische Publieksacademie Medische Publiekacademie Medisch Centrum Leeuwarden Leeuwarder Courant Aan de winnende hand Borstkanker 27 oktober 2015 Welkom! #mclmpa 1 Borstkanker aan de winnende hand Marloes Emous, oncologisch chirurg

Nadere informatie

G. Gastro-intestinaal stelsel. Inhoudsopgave

G. Gastro-intestinaal stelsel. Inhoudsopgave G. Gastro-intestinaal stelsel Inhoudsopgave 1 G 2 G 3 G 4 G 5 G 6 G 7 G 8 G 9 G 1 G 11 G 12 G 13 G 14 G 15 G 16 G 17 G 18 G 19 G 2 G 21 G 22 G 23 G 24 G 25 G 26 G 27 G 28 G 29 G 3 G 31 G 32 G 33 G 34 G

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van niertumoren

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van niertumoren PATIËNTEN INFORMATIE Verwijderen van niertumoren 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de behandeling van niertumoren. Wij adviseren

Nadere informatie

Behandelmogelijkheden bij Gastrointestinale kanker. Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum

Behandelmogelijkheden bij Gastrointestinale kanker. Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum Behandelmogelijkheden bij Gastrointestinale kanker Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum pidemiology: Estimated New Cancer Cases,* United States, 1999 Prostate

Nadere informatie

Richtlijnen Digestieve Oncologie Adenocarcinoom van de pancreas

Richtlijnen Digestieve Oncologie Adenocarcinoom van de pancreas Laarbeeklaan 101 1090 Brussel Oncologisch Handboek Richtlijnen Digestieve Oncologie Adenocarcinoom van de pancreas V3.15 ADENOCARCINOOM PANCREAS ICD-O C25 Volgende subregio s worden beschreven: - Pancreaskop

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Informatie over de operatie voor het verwijderen van de galblaas

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Informatie over de operatie voor het verwijderen van de galblaas Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Informatie over de operatie voor het verwijderen van de galblaas INFORMATIE OVER DE OPERATIE VOOR HET VERWIJDEREN VAN DE GALBLAAS INLEIDING Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie