Tw e e m a a l d o o r h e t o o g v a n d e n a a l d g e k r o p e n

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tw e e m a a l d o o r h e t o o g v a n d e n a a l d g e k r o p e n"

Transcriptie

1 A m e r s f o o r t Tw e e m a a l d o o r h e t o o g v a n d e n a a l d g e k r o p e n Door Max van den Berg R E P O R TA G E Alle aspecten van de bezettingsperiode hebben zich op lokale schaal in Amersfoort en omgeving afgespeeld. Het was de grootste garnizoensstad, een belangrijk spoorwegknooppunt, lag aan de rand van de Grebbelinie en had een groot militair vliegveld naast zich. Het alles kreeg met de oorlog te maken. En twee maal dreigde totale vernietiging van de stad. Een toer door de geschiedenis langs plaatselijke herinneringsplekken maakt dat duidelijk. naast nog drie militaire tehuizen. De stad was een strategisch centrum aan de rand van de Grebbelinie. Deze linie wordt in de publieke opinie vaak beperkt tot het heuvelgebied rond Amerongen en Renkum. door tot het IJsselmeer. Aangezien Amersfoort aan nie komen te liggen met alle consequenties voor de bevolking. De mobilisatie 1939 Op 28 augustus 1939 werd in Nederland de algehele mobilisatie afgekondigd. Ruim reservisten betrokken hun stellingen en dat was in Amersfoort te merken. In een ijltempo werden de barakkenkam- kenduinen en het kamp aan de Appelweg opgericht. Tegelijkertijd werd de Grebbelinie rond Amersfoort versterkt. De meeste soldaten waren in de mobilisatietijd meer bezig met de spade dan met het geweer. Om een goed schootsveld te krijgen moesten in het Hoogland 20 boerderijen worden platgebrand. Dit ging zo snel dat in een enkele geval de huisraad mee verloren ging. Vee en paarden werden in veiligheid De boerderij werd in brand gestoken. Mijn broertje en mijn moeder stonden toe te kijken. Mijn moeder huilde en mijn vader redde nog wat kippenvoer uit de boerderij. De Nederlandse soldaten beschikten over 15 jaar verouderde kanonnen van 1904 en verouderde hel- De mobilisatie van 1939 omvatte tienduizenden militairen. Met breiwerk in de hand dient men het vaderland. Veertigduizend man de huizen uit Op 10 mei 1940 vallen de Duitse troepen ons land binnen. Op die zelfde dag wordt in Amersfoort een compleet evacuatieplan uitgevoerd. De stad ligt deels midden in de Grebbelinie en dreigt het toneel van een zware veldslag te worden. Eerst ruimd. De bewoners mogen bescheiden bagage meenemen en worden met alle mogelijke vervoermiddelen naar de haven van Edam en Volendam brengen. We hebben geen koffers, dus namen we kleding mee in kussenslopen. De volgende dagen worden inwoners van Contactblad

2 Ondertussen Soesterberg Europa en het op een na oudste van de hele wereld. De geschiedenis van deze basis is verbonden met legendarische namen als Koolhoven en Anthonie Fokker. Begonnen als burgervliegveld werd het in de loop van de tijd de centrale militaire vliegbasis van onze luchtmacht. Bij de dreiging van een oorlog in het voorjaar 1940 wordt besloten de luchtmacht met zijn beroemde G1 toestellen te verspreiden over het land. Onze luchtmacht heeft dapper gestreden tegen de Duitse overmacht en daarbij belangrijke succes- luchtvloot niets meer over. Tijdens de bezetting werd behoeve van Hitlers Luftwaffe. Evacuatie van Amersfoorters per boot naar Marken en Volendam. Amersfoort per spoor naar Alkmaar en omgeving overgebracht. Ze zullen in de omringende dorpen onderdak krijgen. Over het algemeen verloopt deze massale evacuatie voorbeeldig. Op deze plek in Soesterberg werden 33 verzetsstrijders doodgeschoten. In dankbare herinnering aan de opvang van Amersfoortse evacué s in de dorpen rond Alkmaar. Duizenden stuks vee en paarden worden via het Gooi eveneens afgevoerd. In Amersfoort zelf blijven enkele tientallen bewakers achter die patrouille lopen in verlaten straten en alleen De veldslag blijft uit. Hitlers troepen marcheren hoofdzakelijk langs de zuidkant van de Veluwe op. Bij Amersfoort-Nijkerk komt een kleine Duitse legereenheid opdoemen. Hier voert het Nederlandse leger een succesvolle tegenaanval uit die leidde tot de herovering van een strategisch gelegen molen. Terwijl de Grebbelinie rond de spookstad Amersfoort nog volledig in bombardement op Rotterdam de capitulatie plaats. Druppelsgewijs komen de bewoners weer terug. De soldaten demobiliseren en Amersfoort is door het oog van de naald gekropen. Op 19 november 1943 werden op de basis 33 verzetsstrijders gefusilleerd. Jaarlijks worden die her- basis opgeheven vliegveld voor iedereen vrij toegankelijk. Hier zal binnen afzienbare tijd het Nationale met een groot Wellness-centrum en een info-bureau ving van bossen en heidevelden meer onder de aan- voor zweefvliegtuigen blijft een bescheiden start- en landingsbaan gehandhaafd. De terreur sluipt binnen rustig gedragen. Zou de bezetting meevallen? Maar op 18 augustus 1941 zagen de bewoners een colonne zwaarbewaakte gevangenen door de straten trekken richting Leusden. Het betrof hier 200 com- Amersfoort (PDA) moesten worden opgesloten. Dit concentratiekamp was gevestigd in het leeggekomen barakkencomplex van het Nederlandse leger aan de Appelweg. Er zouden gevangenen volgen. 4 Contactblad 40-45

3 Het grote Leger-oorlogsmuseum op de vliegbasis Soesterberg. Verschillend in samenstelling en leeftijd werden ze in eindeloze rijen van het station naar Leusden gevoerd gevangenen hebben de mishandelingen en ondervoeding niet overleefd. In totaal werden werden in de loop van de oorlog vrijgelaten en 5000 werden naar andere kampen in Nederland overgebracht. Op 8 maart 1945 werden als represaille voor de aanslag op Rauter 49 gevangenen op de schietbaan geëxecuteerd. Op 19 april 1945 gaf de van Overeem van het Rode Kruis. Op dat moment waren er nog maar 500 gevangenen aanwezig. Op 5 mei kregen die toestemming om het kamp te verlaten en naar huis te gaan. In de na-oorlogse jaren werd het concentratiekamp grotendeels gesloopt. Het algemene denkpatroon in die tijd was opbouwen en niet achteromkijken. Het kamp werd meer als een smet op de geschiedenis van Amersfoort gezien. Alleen enkele delen van het kamp bleven overeind staan en functioneren nu als een belangrijke herinneringsplek. Op de schietbaan staat - sche ladder naar de hemel vervaardigde. Er zijn nu plannen om het kamp als een belangwekkend oorlogsmemorial sterk op te waarderen. De begraafplaats waar honderden vermoorde Russische militairen ter aarde werden besteld. De Stenen Man, op de schietbaan van het concentratiekamp Amersfoort. Contactblad

4 De moord op de joodse gemeenschap in 1940 was dit aantal opgelopen tot 632. De instroom van Duits-joodse vluchtelingen lag daaraan ten grondslag. In dat zelfde jaar trad de burgemeester af en werd vervangen door de Deze sociaal democraat was fel antifascistisch ingesteld en wist allerlei onaangename Duitse maatregelen zo lang mogelijk tegen te werken. Terwijl overal in het land bordjes verschenen lang tegen te houden. Toch kon hij niet verhinderen dat de deportaties van zijn joodse medeburgers administratief grondig werd voorbereid. Op 5 maart 1942 werd Noorderwier vervangen door de nazi J.G.L. Harloff. Deze foute burgemeester kreeg ook nog steun tegenaan. Op 3 mei werd de Jodenster ingevoerd en op 18 augustus moesten alle joden tussen de 16 en 40 jaar zich melden. van waar ze in twee treinen naar een onbestemd adres in Amsterdam werden getransporteerd. Daarna volgde vertrek naar Westerbork en eindigde de reis in Auschwitz. aan enkele Amersfoorters die daar trek in hadden. Van de 632 Amersfoortse joden hebben 353 de oorlog niet overleefd. Landelijk werd 75% van alle joden vermoord in Amersfoort lag het aantal slachtoffers eerste plaats waren de joden hier vrij welvarend en hadden dus geld om te kunnen onderduiken. In de tweede plaats maakte de omgeving van de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug het onderduiken makkelijker. Bovendien werden door het verzet enkele beruchte joden-jagers voortijdig terechtgesteld. Een schietbaan in de Westerkerk In de Westerkerk aan de Lingestraat bevond zich in de onderaardse ruimte een schietbaan. Hier leerde een illegale verzetsgroep met revolvers en stenguns schieten. Onder de bezielende leiding van Rien van Gent werd hulp geboden aan joodse onderduikers en werd sabotage gepleegd aan de spoorwegen. Pastoor Holverda hielp actief mee. Uit de groep werden koster van de kerk. De omvangrijke verzetsbeweging in Amersfoort was divers van samenstelling en omvatte alle aspecten van de illegale strijd tegen de be- - Struikelstenen, zoals die worden geplaatst op de stoep voor woningen waar eens een Joodse familie woonde. Gruwelijker was de verplichte opkomst van de resterende - teerd. De oudste in dit transport was een man van 93 jaar en wist tijdens het transport nog een kaart uit de trein te gooien. Die werd gevonden en in Zwolle op de bus gedaan. De kaart is terugkomen? We weten het niet maar hopen van wel. Groeten aan allen ook aan Gajus en Marie. De allerbeste wenschen van - niet meer. Op 23 april 1943 verklaarde de nazi-burgemeester schadigd en als pakhuis in gebruik genomen. Ook werden vanaf december 1942 de ontruimde woningen van joden ge- De verzetsgroep van de Westerkerk. Zo werd op 11 april 1944 het distributiekantoor aan het Plantsoen West door een gewapende groep van de Raad van Verzet (RVV) onder leiding van R.Wolthuis samen met leden van de Knokploegen (KP) overvallen. Doel was het bemachtigen van bonkaarten voor onderduikers. Op die vrijdagmid- ontstonden schietpartijen. Van de zeven man die aan ten en werd een derde door een schot levenslang invalide. 6 Contactblad 40-45

5 Maquette herinnert aan de oprichting van de Raad van Verzet in Amersfoort. Hongerwinter, 250 patiënten sterven aan ondervoeding Door de spoorwegstaking werden de voedselleveringen aan Holland en Utrecht stilgelegd en er ontstond een ernstige hongersnood. Daar kwam nog bij dat zeker honderdduizend on- weigeraars en studenten van eten moesten worden voorzien. Het aantal succesvolle overvallen op distributiekantoren nam beruchte razzia op 6 oktober mannen in Amersfoort op straat werden gearresteerd en voor dwangarbeid naar met honderden uitgehongerde Amsterdammers die op doortocht waren op zoek naar voedsel in de Betuwe en Overijssel. R E P O R TA G E Het spoorwegpersoneel en de directie hadden zich in de eerste bezettingsjaren niet populair gemaakt. Ze weigerden deel te nemen aan de Februaristaking Ze vervoerden rijk beloonde transporten van de joden naar Westerbork en ruim militairen naar gevangenschap in Duitsland. Maar dat veranderde. Herdenkingsmedaille Spoorwegstaking Op 16 augustus 1944 klonk over de zender Radio Oranje de geheime boodschap De kinderen van Versteeg moeten onder de wol. Dat was het sein vanuit Londen om de spoorwegen plat te leggen. De staking ging op 17 augustus in en was vrijwel algemeen. Ineens gingen spoorwegmensen de ondergrondse in en moesten evenveel gezinnen van woedend en schoten als represaille 21 spoorwegmensen dood. De bezetter probeerde met Duits lukte nauwelijks. Op 5 februari 1945 werd bovendien het centrale seinhuis op het station van Amersfoort vernield. Als represaille werden 20 verzetsmensen standrechtelijk doodgeschoten. De hongerwinter sloeg ook toe onder de patiënten van Zon en Schild. Drie groepen scholieren gingen onder leiding van Paters van Tegen het einde van de oorlog werd de voedselsituatie ook in Amersfoort onhoudbaar. Een voorbeeld. In de inrichting Zon honger. Een monument ter plaatse herinnert aan dit intrieste drama. Een geslaagde wapendropping. Maar toch... De melk kookt over. Hij wist meteen dat de volgende nacht wapens zouden worden ge- Contactblad

6 dropt op een afgesproken plaats in de omgeving van Eemnes. In de nacht van April 1945 werd een deel van het gekleed in politie-uniformen. Toen de komst van vliegtuigen later kwamen 15 containers met wapens en 4 manden met voedsel en sigaretten naar beneden. Alles werd snel op de zolder van de RK Mariaschool ondergebracht. De verzetsmensen trokken zich terug in hun eigen woningen. Op de Wakkerendijk ontstond een vuurgevecht met toevallig met paard en kar passerende Duitse militairen. Een Duitser werd gedood de tweede werd gewond en door het op hol geslagen paard met veel lawaai Eemnes binnengereden. De bezetter sloeg alarm en in een mum van tijd werd de omgeving van de Wakkerendijk hevig bloedend gevlucht en had zich in een schuur verborgen. Hij werd gevonden en gearresteerd. Dat ben ik helemaal vergeten zei de prins Enkele dagen later capituleerde het Duitse leger. Vijf mei. Nederland was weer vrij en Amersfoort was voor de tweede maal door het oog van de naald gekropen. hij van de dropping niets wist. Vlasman was bij een totaal andere vorm van verzet betrokken. Hij had een joodse familie in later adjunct-inspecteur van het distributiekantoor in Maartensdijk en verhuisde naar Eemnes. Hij verzorgde bonkaarten voor joodse- en verzetsonderduikers. De leiding van de illegale CPN had enige keren in zijn huis vergaderd. Zijn arrestatie was een treurig toeval. De stengun had Buis per ongeluk in zijn tuin laten vallen. Buis en Vlasman werden in Laren achter de villa van een Duitse commandant op de Drift 25 kort voor de bevrijding standrechtelijk doodgeschoten. Beide mannen zijn op de Eerebegraafplaats Bloemendaal bijgezet. Hoge militairen in een klein gehucht De toestand in West-Nederland wordt onhoudbaar. De hongersnood dreigt miljoenen slachtoffers te maken. Er is geen voedselaanvoer meer. De Duitsers dreigen alle polders onder water te zetten en versterken de Grebbelinie (nu Panterlinie genoemd) tegen de in de Veluwe oprukkende geallieerden. Die voelen niets voor een huis-aan-huis-gevecht in het dichtbevolkte Holland. Diep in het geheim komen half april 1945 Drees en de vertrou- van de Duitse bezetting. Drees staat in verbinding met Londen en dat wordt aan het einde van de oorlog oogluikend door de Achterveld bij Leusden een gesprek tot stand tussen de geallieerden en de Duitse militairen. Op 28 en 30 april wordt een akkoord bereikt. Er komt een toestemming voor voedseldroppingen en vrachtwagens zullen in konvooien langs vastgestelde routes ook voedsel aanvoeren. Dit monument herdenkt de geheime onderhandelingen tussen de Duitse en geallieerde militairen in Achterveld. Ruim vijftig monumenten In en rond Amersfoort zijn minstens 50 monumen- - De afbeeldingen bij dit artikel geven een indicatie van de mogelijkheden. - - Nederlandse staatssecretarissen in bezettingstijd Louwes en 8 Contactblad 40-45

Marie Anne Tellegen overleefde de oorlog. Zij werd na de oorlog benoemd tot directeur van het Kabinet der Koningin (1945-1959).

Marie Anne Tellegen overleefde de oorlog. Zij werd na de oorlog benoemd tot directeur van het Kabinet der Koningin (1945-1959). Werkblad 1: Marie Anne Tellegen. Mijn naam is Marie Anne Tellegen. Ik ben geboren in het jaar 1893 in Arnhem. Mijn vader was burgemeester van Amsterdam van 1915 tot 1921. In februari 1944 kwam ik in de

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Hitler Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Ze laten zien dat ze geen leger meer willen. Werkblad 12 Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les 1: Wat er vooraf ging Naam: Werkblad Ω De Tweede Wereldoorlog Ω Les : Wat er vooraf ging Na de Eerste Wereldoorlog gaat het slecht met Duitsland. Het land moet veel geld Hitler betalen aan de winnaars van de oorlog. De leider van

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1

35 oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1 35 Oefenvragen over de Tweede Wereldoorlog 1. De Tweede Wereldoorlog dankt zijn naam aan: a. Het aantal landen dat erbij betrokken was b. Het feit dat de oorlog in meerdere werelddelen werd uitgevochten

Nadere informatie

Nederland vóór de Tweede Wereldoorlog

Nederland vóór de Tweede Wereldoorlog Nederland vóór de Tweede Wereldoorlog Anders Nederland ziet er voor de Tweede Wereldoorlog heel anders uit dan nu. Er wonen maar 9 miljoen mensen. Er bestaan nog geen tv, computer, supermarkt of mobiele

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

MONUMENTEN IN AMSTERDAM

MONUMENTEN IN AMSTERDAM MONUMENTEN IN AMSTERDAM ondek de monumenten in de stad Project van het Amsterdams 4 en 5 mei comité Tijdelijk monument voor actiegroep Dolle Mina uit 2009. Hier tussen de Westermarkt en de Keizersgracht,

Nadere informatie

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg

2 maart 1945. 2 maart 2016. Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg 2 maart 1945 2 maart 2016 Leerlingen groep 7 en 8 De Meeander Heelweg Er kwamen 4 Duitsers bij de Bark. Ze slaan piketten, voor het plaatsen van batterijen veldartillerie. Maar op die dag gingen de verzetsgroepen

Nadere informatie

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad

Waar gebeurde het? Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Materiaal. Docentenblad Docentenblad Waar gebeurde het? Korte omschrijving In de strip worden vaak plaatsen genoemd. Er zijn drie kaartjes (Nederland, Europa en de wereld) en een aantal stripplaatjes waarin plaatsen genoemd worden.

Nadere informatie

Bastiaan Jan Ader Pastorie NieuwBeerta Geboren 30 december 1909 Gefusilleerd 20 november 1944 - Veenendaal.

Bastiaan Jan Ader Pastorie NieuwBeerta Geboren 30 december 1909 Gefusilleerd 20 november 1944 - Veenendaal. Bastiaan Jan Ader Pastorie NieuwBeerta Geboren 30 december 1909 Gefusilleerd 20 november 1944 - Veenendaal. Bastiaan Jan Ader was een Nederlands-hervormd predikant in Drieborg /Nieuw- Beerta vanaf 1938.

Nadere informatie

1 Op de vlucht. vluchtelingen. Omdat er in Engeland geen oorlog was. Er is een vliegtuig neergestort op de stad en er zijn een paar bommen gevallen

1 Op de vlucht. vluchtelingen. Omdat er in Engeland geen oorlog was. Er is een vliegtuig neergestort op de stad en er zijn een paar bommen gevallen les 1 Op de vlucht 1 Wanneer speelt het verhaal zich af? Op 10 mei 1940 In de eerste dagen van de oorlog. In het midden van de oorlog Aan het eind van de oorlog 2 Waaruit blijkt dat Vlissingen in het begin

Nadere informatie

GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG GITS TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op vrijdag 31 juli 1914 staat Gits in rep en roer: de algemene mobilisatie wordt afgekondigd. Alle jongemannen die in aanmerking komen voor

Nadere informatie

SAMUEL VAN DER MEER. De Ontsnapte Joden

SAMUEL VAN DER MEER. De Ontsnapte Joden SAMUEL VAN DER MEER De Ontsnapte Joden De inval Het is een zonnige dag. Bram en Theo zijn een spelletje aan het spelen, maar ze moeten eigenlijk allang naar bed. Papa zegt tegen Bram: Bram, je moet naar

Nadere informatie

Toespraak van commissaris van de Koning Max van den Berg, Bevrijdingsdag, 5 mei 2014, Delfzijl

Toespraak van commissaris van de Koning Max van den Berg, Bevrijdingsdag, 5 mei 2014, Delfzijl Toespraak van commissaris van de Koning Max van den Berg, Bevrijdingsdag, 5 mei 2014, Delfzijl Dames en heren, Oorlog. Dat lijkt iets van generaals. Van presidenten en wereldleiders. Van Napoleon, Hitler

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: De Tweede Wereldoorlog: Hitler

Hoofdstuk 1: De Tweede Wereldoorlog: Hitler Hoofdstuk 1: De Tweede Wereldoorlog: Hitler Hitler wilde eerst kunstenaar worden, maar hij werd afgewezen op de kunstacademie. Hij werd militair en vocht mee in de Eerste Wereldoorlog. Ze verloren. Er

Nadere informatie

14 scholieren Quakerschool Eerde vermoord in WO 2

14 scholieren Quakerschool Eerde vermoord in WO 2 14 scholieren Quakerschool Eerde vermoord in WO 2 Veertien leerlingen van de Quakerschool Eerde zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) omgekomen. Ze dachten een veilig onderkomen te vinden in

Nadere informatie

Tweede Wereld Oorlog. Xavi van der Linden. 22 mei 2OI2 Groep 8A. Tekening; Bombardement van Rotterdam

Tweede Wereld Oorlog. Xavi van der Linden. 22 mei 2OI2 Groep 8A. Tekening; Bombardement van Rotterdam Tweede Wereld Oorlog Xavi van der Linden 22 mei 2OI2 Groep 8A Tekening; Bombardement van Rotterdam Inleiding Dit is mijn tweede werkstuk in groep 8. Voor dit werkstuk mag je geen eigen onderwerp kiezen,

Nadere informatie

Op één voetje en één kleppertje

Op één voetje en één kleppertje Op één voetje en één kleppertje Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen.

Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. Oefening 1: globaal lezen. Lees deze tekst in maximaal 8 minuten. Geef daarna antwoord op de vragen. 5 Nederland wordt door Duitsland bezet. De koningin en de regering vluchten naar Engeland. Ruim 75 procent

Nadere informatie

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking

Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Naam: JODENVERVOLGING Kristallnacht en Februaristaking Jodenvervolging in Duitsland De reden dat de joden vervolgd en vermoord werden tijdens de Tweede Wereldoorlog was, dat de joden rijk en succesvol

Nadere informatie

INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat de gemeente in rep en roer: het is oorlog! Overal wordt erover gepraat. De volgende dag al moeten de dienstplichtigen

Nadere informatie

Daarachter bevindt zich het monument met het opschrift: Ter nagedachtenis van de in 1940-1945 voor het vaderland gevallenen.

Daarachter bevindt zich het monument met het opschrift: Ter nagedachtenis van de in 1940-1945 voor het vaderland gevallenen. ENKELE BESPIEGELINGEN BIJ HET OORLOGSMONUMENT TE WASSENAAR Op 4 mei vindt in ons land de nationale dodenherdenking plaats: Tijdens de Nationale Herdenking op 4 mei herdenken we allen burgers en militairen

Nadere informatie

Brandaan Dilemma s groep 8 Mijn Malmberg

Brandaan Dilemma s groep 8 Mijn Malmberg Dilemma s Pag. Inleiding 2 1 Neem je een onderduiker in huis? 3 2 Geef je de vader van je beste vriendin aan? 4 3 Respecteer je de keuze van je zus als dat menslevens in gevaar brengt? 5 4 Vertel je over

Nadere informatie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie

Lesbrief Van Papa, voor Sammie Lesbrief Van Papa, voor Sammie 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Introductie 4 Tweede Wereldoorlog 5 Concentratiekamp 6 Stripverhaal (opdracht) 8 Collage maken (opdracht) 9 Colofon 10 2 Inleiding Voor u ligt

Nadere informatie

Wat rest is een foto

Wat rest is een foto Wat rest is een foto Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum, Leeuwarden

Nadere informatie

LESPAKKET DE KLAS VAN 45

LESPAKKET DE KLAS VAN 45 LESPAKKET DE KLAS VAN 45 Voorbereidende les Duur van de les Ca 60 minuten Doel De voorbereidende les heeft als doel uw leerlingen bekend te maken met de Tweede Wereldoorlog in het algemeen en de onderwerpen

Nadere informatie

WERKBLAD LOTTY VEFFER

WERKBLAD LOTTY VEFFER WERKBLAD LOTTY VEFFER Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Lotty Lotty Veffer is geboren op 10 juli 1921. Deze foto komt uit 1940.

Nadere informatie

DE MELKSTAKING. De melkstaking VENSTER 32. Melkstaking. Overval Blokhuispoort. Standrecht. 60 min OPDRACHT 1

DE MELKSTAKING. De melkstaking VENSTER 32. Melkstaking. Overval Blokhuispoort. Standrecht. 60 min OPDRACHT 1 60 min GEMAKKELIJK >GEMIDDELD< MOEILIJK OPDRACHT 1 1943 DE MELKSTAKING De melkstaking had een belangrijke invloed op het verzet in Fryslân. Voor de melkstaking waren er maar een aantal kleine verzetsgroepen.

Nadere informatie

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Staden voor de oorlog STA_07 De Speyhoek in Staden, voor de oorlog. Iedereen komt naar buiten voor de fotograaf. Moeders met lange rokken en grote schorten, vaders

Nadere informatie

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto.

Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. Wie is Wie? Zet het nummer van het bijschrift bij de goede foto. (28 september 1942) Het benauwt me ook meer dan ik zeggen kan dat we nooit naar buiten mogen, en ik ben erg bang dat we ontdekt worden en

Nadere informatie

Waarde familieleden van Jozef Denruyter, René Laermans en Georges Lambrechts, Waarde collega s uit de gemeenteraad, Dames en heren,

Waarde familieleden van Jozef Denruyter, René Laermans en Georges Lambrechts, Waarde collega s uit de gemeenteraad, Dames en heren, Waarde familieleden van Jozef Denruyter, René Laermans en Georges Lambrechts, Waarde collega s uit de gemeenteraad, Dames en heren, De Tweede Wereldoorlog vormt onmiskenbaar één van de meest donkere pagina

Nadere informatie

WERKBLAD WANDA VERDUIN

WERKBLAD WANDA VERDUIN WERKBLAD WANDA VERDUIN Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Wanda Wanda Verduin is geboren op 20 augustus 1925. Deze foto is van

Nadere informatie

IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG IZEGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat de stad in rep en roer: het is oorlog! Overal wordt erover gepraat, de mensen staan allemaal op straat. De volgende

Nadere informatie

2000 WOORDEN EN 200 BEELDEN

2000 WOORDEN EN 200 BEELDEN 2000 WOORDEN EN 200 BEELDEN Vervolging en deportatie van de Joden in Nederland 1940-1945 Een korte virtuele rondgang door de tentoonstelling in het Nederlands paviljoen in Auschwitz http://www.auschwitz.nl/paviljoen

Nadere informatie

Speurtocht (puzzel) Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Docentenblad

Speurtocht (puzzel) Korte omschrijving. Lesdoel. Lesbeschrijving. Docentenblad Docentenblad Speurtocht (puzzel) Korte omschrijving Een puzzel waarin leerlingen spelenderwijs negentien (moeilijke) begrippen uit het stripboek leren. Deze woorden staan ook in de begrippenlijst waarin

Nadere informatie

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog DAD_02 Dadizele, voor de oorlog. De kinderen wachten op de tram. Overal in de streek liepen tramlijnen. Maar de tram maakte plaats voor de auto. Ook

Nadere informatie

Daar mogen jullie niet naar kijken!

Daar mogen jullie niet naar kijken! Daar mogen jullie niet naar kijken! Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans

Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog. Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lesbrief bij het boek Kiezen in de oorlog Marte Jongbloed Roelof van der Schans Lees dit boek lekker rustig door. Beantwoord iedere keer als je een hoofdstuk uitgelezen hebt de vragen die bij dat hoofdstuk

Nadere informatie

WERKBLAD LOTTY VEFFER

WERKBLAD LOTTY VEFFER WERKBLAD LOTTY VEFFER Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Lotty Lotty Veffer is geboren op 10 juli 1921. Deze foto komt uit 1940.

Nadere informatie

Anne Frank, haar leven

Anne Frank, haar leven Vragen en opdrachten bij: Anne Frank, haar leven Doe meer met Leeslicht! Bij alle boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

Beleef de vrijheid! Opdrachtenboekje

Beleef de vrijheid! Opdrachtenboekje Beleef de vrijheid! In dit museum maak je de aanloop naar de oorlog mee, ervaar je de bezettingstijd, vier je de bevrijding en zie je de wederopbouw van Nederland en Europa. Beleef de vrijheid! Met deze

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het Joods Historisch Museum. Het onderwerp van je presentatie is:

WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het Joods Historisch Museum. Het onderwerp van je presentatie is: b WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het. Het onderwerp van je presentatie is: ONDERWERP: SCHOOL OPDRACHT g n i g l o v r e v Joden Baal stof met jodensterren

Nadere informatie

Welkom op deze interactieve pagina.

Welkom op deze interactieve pagina. Welkom op deze interactieve pagina. Tegenover Medisch Centrum Alkmaar staat een monument. Verscholen tussen de bomen. Één keer per jaar staan daar honderden mensen, want het is het eindpunt van de stille

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

Kunstenaars in verzet 1940 1945

Kunstenaars in verzet 1940 1945 Kunstenaars in verzet 1940 1945 Fototentoonstelling Hoorn Bezet & Bevrijd Comité 45-45 Hoorn 2016 Kunstenaars in verzet 1940 1945 In 1933 richtte Joseph Goebbels in Duitsland de Reichskulturkammer op,

Nadere informatie

Lesidee: Oorlog en verzet

Lesidee: Oorlog en verzet Lesidee: Oorlog en verzet Tussen 1940 en 1945 was Nederland bezet door Duitse troepen. Die waren in de nacht van 9 op 10 mei 1940 in opdracht van Adolf Hitler het land binnengevallen. Het Nederlandse leger

Nadere informatie

DE DEPORTATIES VAN JODEN UIT DE DOSSINKAZERNE

DE DEPORTATIES VAN JODEN UIT DE DOSSINKAZERNE Inhoud WOORD VOORAF 9 INLEIDING 11 DE JOODSE GEMEENSCHAP IN BELGIË VOOR EN BIJ HET BEGIN VAN DE TWEEDE WERELDOORLOG 15 Joden vluchten uit Nazi-Duitsland, Oostenrijk en Polen 15 België als opvangland in

Nadere informatie

Toespraak burgemeester Michel Bezuijen bij de herdenking bij het monument

Toespraak burgemeester Michel Bezuijen bij de herdenking bij het monument Toespraak burgemeester Michel Bezuijen bij de herdenking bij het monument aan t Haantje op 7 oktober 2015. Dames en heren, jongens en meisjes, fijn dat u hier vandaag heen bent gekomen om met elkaar stil

Nadere informatie

Tweede wereldoorlog. Veel joden gingen eraan, al hadden ze niks fout gedaan. Hitler verklaarde de oorlog tegen de joden,

Tweede wereldoorlog. Veel joden gingen eraan, al hadden ze niks fout gedaan. Hitler verklaarde de oorlog tegen de joden, Tweede wereldoorlog. Veel joden gingen eraan, al hadden ze niks fout gedaan. Hitler verklaarde de oorlog tegen de joden, En toen vielen er veel doden. Alle joden moesten naar kampen, Ze gingen zich aan

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Door Ruud en Jules Excursie Oorlogsmuseum Overloon (Liberty Park)

Door Ruud en Jules Excursie Oorlogsmuseum Overloon (Liberty Park) Door Ruud en Jules Excursie Oorlogsmuseum Overloon (Liberty Park) Inleiding Op dinsdag 11 januari zijn wij, Ruud en Jules, naar het oorlogsmuseum in Overloon geweest. In dit museum wordt onder andere herdacht

Nadere informatie

School. Luchthaven. Ziekenhuis. Dorp. Fabriek. Militair hoofdkwartier. Vluchtelingenkamp

School. Luchthaven. Ziekenhuis. Dorp. Fabriek. Militair hoofdkwartier. Vluchtelingenkamp X School 3 6 Luchthaven Ziekenhuis 8 9 Fabriek Dorp 10 11 Militair hoofdkwartier Vluchtelingenkamp 12 14 Je hebt een school geraakt met de aanval. 10 kinderen en 2 leerkrachten werden gedood 25 kinderen

Nadere informatie

RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG RUMBEKE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog RUM_02 Koetsen en karren over de kasseien van de vooroorlogse Rumbeeksesteenweg. De straat loopt recht op de mooie, fiere kerktoren. 31 juli 1914:

Nadere informatie

L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R

L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R L E S B R I E F B O V E N B O U W B A S I S O N D E R W I J S Op de weg van Liesel Aussen L E E R W I N S C H O T E N W E S T E R B O R K V U G H T W E S T E R B O R K S O B I B O R Op deze foto zie je

Nadere informatie

Tracébesluit. N50 Ens-Emmeloord. Conventionele Explosieven (CE n) Datum 20 maart 2014

Tracébesluit. N50 Ens-Emmeloord. Conventionele Explosieven (CE n) Datum 20 maart 2014 Tracébesluit N50 Ens-Emmeloord Conventionele Explosieven (CE n) Datum Status definitief Colofon Referentienummer RW1929-28/14-005-909 Uitgegeven door Rijkswaterstaat Midden-Nederland Informatie Telefoon

Nadere informatie

HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG HOOGLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Het is oorlog! Het brandweerkorps wordt snel samengeroepen voor het gemeentehuis. De brandweermannen moeten de jongens gaan waarschuwen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-15-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-15-2-b Bijlage VMBO-KB 2015 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-15-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een tekst op een website over de viering van 200 jaar koninkrijk

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE INLEIDING Op 17 augustus opende de tentoonstelling Tegen-Strijd, de beleving van de Groote Oorlog in het land

Nadere informatie

naam datum Op OnderZoek in het Verzetsmuseum Leven en verzet in bezet Nederland 1940-1945

naam datum Op OnderZoek in het Verzetsmuseum Leven en verzet in bezet Nederland 1940-1945 naam datum Op OnderZoek in het Verzetsmuseum Leven en verzet in bezet Nederland 940-945 Voor de Tweede Wereldoorlog Armoede Voor de Tweede Wereldoorlog wonen er 9 miljoen mensen in Nederland. Kijk naar

Nadere informatie

WERKBLAD CARLA VEFFER

WERKBLAD CARLA VEFFER WERKBLAD CARLA VEFFER Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Carla met neefje en tante Gebruik www.joodsmonument.nl voor achtergrondinformatie.

Nadere informatie

Dit boekje is van. Doodgewone Helden

Dit boekje is van. Doodgewone Helden Dit boekje is van Doodgewone Helden Echte helden! Je kent ze misschien wel van tv. Ze kunnen vliegen, ze kunnen mensen redden uit brandende gebouwen en ze vechten tegen slechteriken. Iedereen heeft zo

Nadere informatie

Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw.

Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw. EEN MONUMENT Bij het verhaal van Jan Terlouw Lees het verhaal Een monument geschreven door Jan Terlouw. Opdracht 2 Zet de volgende gebeurtenissen uit het verhaal in de goede volgorde. 1 De soldaat geeft

Nadere informatie

LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog LI_07 Er is veel volk op de dorpsplaats samengekomen en overal hangen vlaggen. Niemand is aan het werken. Het is waarschijnlijk zondag, en mooi

Nadere informatie

Memoryspel Kerstmis 1914: Het eerste kerstbestand. Verbroedering tussen strijdende partijen. Er wordt eten gedeeld en men

Memoryspel Kerstmis 1914: Het eerste kerstbestand. Verbroedering tussen strijdende partijen. Er wordt eten gedeeld en men Memoryspel Kerstmis 1914: Het eerste kerstbestand. Verbroedering tussen strijdende partijen. Er wordt eten gedeeld en men speelt zelfs een voetbalwedstrijd. Dit bestand was een poging geweest om er het

Nadere informatie

Kinder - slacht offers

Kinder - slacht offers Kinderslacht offers Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum, Leeuwarden

Nadere informatie

DE TWEEDE WERELDOORLOG

DE TWEEDE WERELDOORLOG 1 DE TWEEDE WERELDOORLOG Wie begon de Tweede Wereldoorlog? Duitsland begon de Tweede Wereldoorlog. Duitsland had ook bondgenoten: Italië en Spanje (in Europa), en Japan in het verre oosten. Onder leiding

Nadere informatie

LESPAKKET V-BOMMEN OP ANTWERPEN

LESPAKKET V-BOMMEN OP ANTWERPEN @ LESPAKKET V-BOMMEN OP ANTWERPEN pagina 2 en 3! inleiding V-BOMMEN OP ANTWERPEN Voor het maken van deze opdrachten moet je eerst het stripboek V-Bommen op Antwerpen hebben gelezen. De Duitsers ontwikkelden

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Mariekerke tijdens de eerste wereldoorlog

Mariekerke tijdens de eerste wereldoorlog Mariekerke tijdens de eerste wereldoorlog Voor de oorlog Mariekerke is vooral een vissersdorp waar de inwoners hun brood verdienen door op de Schelde te gaan vissen. 4 augustus 1914 : ten oorlog! Mariekerke

Nadere informatie

WERKBLAD WANDA VERDUIN

WERKBLAD WANDA VERDUIN WERKBLAD WANDA VERDUIN Zoek aanvullende informatie op internet: www.joodsmonument.nl en www.joodsekindereninkampvught.nl Bron 1. foto Wanda Wanda Verduin is geboren op 20 augustus 1925. Deze foto is van

Nadere informatie

2e Wereldoorlog verslag Verslag over de 2e Wereldoorlog. Jeroen de Wit Werkstuk Basisschool 2012

2e Wereldoorlog verslag Verslag over de 2e Wereldoorlog. Jeroen de Wit Werkstuk Basisschool 2012 2e Wereldoorlog verslag Verslag over de 2e Wereldoorlog Jeroen de Wit Werkstuk Basisschool 2012 Foto zelf gemaakt in herdenkingskamp Westerbork. Carnavalsvakantie 2012 Inhoudsopgave Voorwoord! 2 Ontstaan

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Excellentie, geachte heer Snep, burgemeester Laesicke, professor Morsch, beste Nederlandse vrienden, geachte dames en heren,

Excellentie, geachte heer Snep, burgemeester Laesicke, professor Morsch, beste Nederlandse vrienden, geachte dames en heren, Toespraak van Bondsminister dr. Barbara Hendricks ter gelegenheid van de bijeenkomst op de Nederlandse nationale dag van de Dodenherdenking op 4 mei 2015 in de Gedenkstätte Sachsenhausen Excellentie, geachte

Nadere informatie

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam

Leerlingen hand-out stadswandeling Amsterdam Leerlingen handout stadswandeling Amsterdam Groep 1: de Surp Hoki Armeens Apostolische kerk Adres: Kromboomsloot 22, Amsterdam Namen leerlingen: In deze handout staat alle informatie die je nodig hebt

Nadere informatie

lesbrief STOLPERSTEINE GOOR STICHTING STOLPERSTEINE GOOR

lesbrief STOLPERSTEINE GOOR STICHTING STOLPERSTEINE GOOR lesbrief STOLPERSTEINE GOOR STICHTING STOLPERSTEINE GOOR STOLPERSTEINE IN GOOR SECTIE 1 Oorlogslachtoffers in Goor Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn er veel slachtoffers gevallen. Ook in Nederland zijn

Nadere informatie

Dames en heren, jongens en meisjes,

Dames en heren, jongens en meisjes, SPEECH TER GELEGENHEID VAN DE DODENHERDENKING 4 mei 2008 EN DE HERDENKING VAN DE BEVRIJDING OP 5 MEI 2008 Dames en heren, jongens en meisjes, 4 mei, 8 uur, een moment om stil te zijn. twee minuten stilte.

Nadere informatie

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede heb ik meegekregen van mijn vader, die de gastvrijheid van de Duitse bezetter aan den lijve heeft mogen ondervinden. Mijn vader heeft in Scheveningen gezeten,

Nadere informatie

De tijd van: Wereldoorlogen

De tijd van: Wereldoorlogen De tijd van: Wereldoorlogen WoI Interbellum WoII Wereldoorlog I Casus Belli (Latijn, de oorzaak van de oorlog) Wereldoorlog I Tweefronten oorlog: Oostfront/Westfront Tannenberg 1914: Bewegingsoorlog: Verdun

Nadere informatie

Voorbeelden van draaiboeken

Voorbeelden van draaiboeken Praktische tips 2 Voorbeelden van draaiboeken 3 Voorbeeld uitnodiging herdenking 4 Voorbeeld uitnodiging overdracht 5 Voorbeeld welkomstwoord 5 Voorbeeld slotwoord 6 Gedichten Voorbeelden van draaiboeken

Nadere informatie

DE STAD EN DE OORLOG, ENKHUIZEN IN BEZETTINGSTIJD

DE STAD EN DE OORLOG, ENKHUIZEN IN BEZETTINGSTIJD WERKBLADEN Bij DE STAD EN DE OORLOG, ENKHUIZEN IN BEZETTINGSTIJD HOOFDSTUK 1 Kindertijd, oorlogstijd HOOFDSTUK 2 Mobilisatie HOOFDSTUK 3 De overval HOOFDSTUK 4 De Duitsers komen! HOOFDSTUK 5 Bombardement

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Onderduiken Mijn spreekbeurt gaat over mensen die in de tweede wereldoorlog zijn ondergedoken. Mijn werkstuk heb ik gemaakt over Anne Frank. Anne Frank is in de tweede wereld oorlog ook ondergedoken. Vandaar

Nadere informatie

Leven in veiligheid. Artikel 1, Vluchtelingenverdrag van Genève, 1951

Leven in veiligheid. Artikel 1, Vluchtelingenverdrag van Genève, 1951 Leven in veiligheid Niemand laat zonder reden zijn familie, vrienden en bezittingen achter. Vluchtelingen kunnen niet anders. De situatie in hun eigen land is te gevaarlijk om er te blijven. Ze vluchten

Nadere informatie

Wie is verantwoordelijk?

Wie is verantwoordelijk? Wie is verantwoordelijk? Anne Frank is vervolgd omdat zij joods was. Zij is één van de zes miljoen joden die in de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. Zonder hulp van anderen had Adolf Hitler nooit zoveel

Nadere informatie

WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede

WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede WEBQUEST L6-02 oorlog & vrede 2.3.1. Wereldoorlog I INHOUD OEFENBOEK De Eerste Wereldoorlog 02-03 2.3.2. Wereldoorlog II De Tweede Wereldoorlog 04-05 La Vita è Bella 06-07 3.1. Geweldige personen Jezus

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

ROESELARE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

ROESELARE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG ROESELARE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Kort voor de oorlog RO_03 Zo zag de Grote Markt er uit, kort voor de oorlog. - Wat zie je links vooraan in beeld? *Tip: als je de foto van de website haalt, dan

Nadere informatie

groetjes Thijs Bezoek kasteeltje Geijsteren.

groetjes Thijs Bezoek kasteeltje Geijsteren. Bezoek kasteeltje Geijsteren. 7 Juni bezocht groep 6 het kasteeltje in Geijsteren. Cynthia Siefers heeft de kinderen rondgeleid. Ze heeft een boek geschreven: een trots kasteel. Ze heeft verteld wat er

Nadere informatie

BIJDRAGE HERDENKING 12 april 2015

BIJDRAGE HERDENKING 12 april 2015 BIJDRAGE HERDENKING 12 april 2015 Geachte dames en heren, lieve familie en vrienden, Op 12 april 1945 was ik hier ook. Ik ben Eva Weyl en was toen bijna 10 jaar. Ik herinner mij de bevrijding heel goed;

Nadere informatie

Het dagboek. Enkele citaten uit het Dagboek van Anne Frank. Vraag. Vraag

Het dagboek. Enkele citaten uit het Dagboek van Anne Frank. Vraag. Vraag Een van de laatste foto s die van Anne gemaakt is. Het dagboek Enkele citaten uit het Dagboek van Anne Frank Wij zijn er heel sterk aan herinnerd dat wij geketende joden zijn, geketend aan één plek, zonder

Nadere informatie

Resultaten van het Bouwbiografisch Onderzoek t Huys te Kalkwegh Amersfoort.

Resultaten van het Bouwbiografisch Onderzoek t Huys te Kalkwegh Amersfoort. Resultaten van het Bouwbiografisch Onderzoek t Huys te Kalkwegh Amersfoort. In oktober 2010 is door ondergetekende op persoonlijke titel een kort historisch locatieonderzoek uitgevoerd naar t Huys te Kalkwegh

Nadere informatie

EMELGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

EMELGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG EMELGEM TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat het dorp in rep en roer: het is oorlog! Iedereen komt op straat en praat erover. De jonge mannen worden opgeroepen

Nadere informatie

SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG SLYPSKAPELLE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog MO_03 Moeders met lange rokken en schorten. Meisjes en jongens met zwarte kousen, sommige op klompen. Het lijkt gezellig op straat. Geen auto

Nadere informatie

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog

Lesbrieven WOI. 100 jaar Groote Oorlog Lesbrieven WOI 100 jaar Groote Oorlog De Ginter gemeenten 1 Gistel 2 Oudenburg 3 Ichtegem 4 Torhout 5 Zedelgem 6 Koekelare 7 Kortemark 2 Kortemark tijdens de Eerste Wereldoorlog Kortemark vóór de oorlog

Nadere informatie

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens.

> Lees In de loopgraven. > Lees Nieuwe wapens. LB -. Nederland doet niet mee > Lees Ruzie in Europa. Leg uit waarom Nederland toch met de oorlog te maken krijgt. Gebruik de volgende woorden: vluchten kamp voedsel België. In 9 krijgen twee landen ruzie

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie