NO PAY, NO PLAY? De grijze zone van de muziekindustrie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "NO PAY, NO PLAY? De grijze zone van de muziekindustrie"

Transcriptie

1 Universiteit Antwerpen Faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen Academiejaar NO PAY, NO PLAY? De grijze zone van de muziekindustrie Promotor: Prof. dr. J. Huypens Medebeoordelaar: Prof. dr. H. Van den Bulck Beoordeling: 16/20 Eindwerk voorgelegd met het oog op het behalen van de graad van licenciaat in de Communicatiewetenschappen Emile Nols Mei

2 Inhoudstafel Hoofdstuk 1: Spitzers payola probe 1. Introductie Pluggen, promotie en payola: enkele definities Etymologische verklaring en herkomst payola Spitzers payola probe Situering van de beschuldigde firma`s De `Majors`: het oligopolie van the Big Four Organisatiestructuren van de muziekgiganten The Payola probe: the Big Four Sony BMG Warner Music Group Universal EMI The Payola probe: de muziekzenders Entercom Communications Corporation CBS Radio Spitzers Payola probe Intense competitie voor adds en slots De aanklacht van Spitzer Hoofdstuk 2: De geschiedenis van payola Inleiding De periode voor De periode De periode De periode

3 2.5. De periode De periode De periode Hoofdstuk 3: Onderzoek in Vlaanderen naar payola 3.1. De selectieprocedure van radio of clipzender Selector De playlistmeeting De selectiecriteria De belangen van een zender versus de belangen van een platenfirma De invloed van de platenmaatschappij op de playlist Marketing en promotie De promo-afdeling Radio De audiovisuele media De schrijvende pers Evenementen en extra`s Merchandising Het Internet Distributeurs Enkele bedenkingen Plugging in Vlaanderen Vakkennis Public relations Opvallen met interessante evenementen en invalshoeken Argumenteren met nuttige informatie Onderhandelen Resultaten opvolgen en bereik maximaliseren Enkele remmende factoren op de invloed van payola in Vlaanderen Belang van de kijk- en luistercijfers Eigenschappen van de Belgische markt

4 Hoofdstuk 4: Algemeen besluit Bibliografie Bijlages

5 1. Introductie Op 24 mei 2002 stuurden de American Federation of Musicians (AFM), de American Federation of Television and Radio Artists (AFTRA), de Association for Independent Music (AFIM), de Future of Music Coalition (FMC), de Just Plain Folks Nashville Songwriters Association International (NSAI), de National Association of Recording Merchandisers (NARM), de National Federation of Community Broadcasters (NFCB), de Recording Academy en de Recording Industry Association of America (RIAA) gezamelijk het volgende bericht naar de Amerikaanse regering. We are deeply concerned about payola and payola-like practices, as well as the problems caused by radio station ownership consolidation, and the vertical integration of station ownership with venue ownership and concert promoters. New rules must be written by the Federal Communications Committee (FCC) to prohibit payments to radio stations...congress must be vigilant in ensuring that the FCC is upholding the public interest in all of these matters. De New Yorkse Procureur Generaal Spitzer ondernam een grootschalig onderzoek naar payola en vervolgde in de periode verscheidene mediagiganten wegens het overtreden van de wet die dergelijke omkooppraktijken verbied. De betrokkenen moesten gigantische dwangsommen betalen en een verklaring ondertekenen waarin ze verklaarden om voortaan op een correcte wijze te handelen. In het eerste deel gaan we dieper in op de betrokkenen en de feiten van deze rechtzaken. In het tweede deel gaan we dieper in op de geschiedenis van payola. Hieruit blijkt dat de praktijk in feite al bestaat sinds het prille van de muziekindustrie en dat het niet vanzelfsprekend is dat de praktijk door middel van wetgeving kan worden bestreden. In het derde deel tenslotte bespreken we de resultaten van het veldwerk waarbij we navraag deden naar het bestaan van payola in Vlaanderen en de mogelijke invloed hiervan op de radioprogrammatie Pluggen, Promotie en Payola: enkele definities Een plugger is iemand die in dienst is van een platenlabel of ingehuurd is door een artiest of muziekband om de muziek te promoten, meestal bij radiostation of anderen in de muziek- of amusementsindustrie. De oorspronkelijke pluggers waren in dienst van (blad)muziekuitgevers en hadden tot taak musici te bewegen muziekstukken te spelen van bij de uitgever aangesloten componisten en op die manier vergoedingen voor de uitvoeringen te genereren. Een plugger moet er voor zorgen dat zijn platen 'top of mind' zijn bij diegenen die de muziek bepalen, zodat zijn platen op de radio gedraaid worden. Door gedraaid te worden op de radio, raken singles bekend bij een groot publiek. Geen airplay is geen hit, doorgaans. In de muziekgeschiedenis wordt een plugger vaak geassocieerd met payola. (Wikipedia, plugger, 2006) 5

6 Payola is the practice of making undisclosed payments or other inducements to radio (or television) broadcast personnel in consideration for the inclusion of material in radio (or television) programming. (Sidak & Kronemyer,1987:521) Payola is het smeergeld dat een dj of een radiostation aanneemt van een plugger om een bepaalde song of een bepaalde vaak een aankomende of juist in de vergetelheid geraakte artiest meer te draaien en daarmee de bekendheid en de verkoop van de song of het aantal boekingen voor een artiest aan te moedigen. Dit smeergeld kan allerlei vormen aannemen, geld, geluidsapparatuur, relatiegeschenken zoals reisjes of het bijwonen van concerten, prijzen die verloot kunnen worden onder luisteraars enzovoort. (Wikipedia, Payola, 2006) Aanvankelijk en in de strikte zin gaat het om het betalen van een som waardoor de betaler vastlegt dat een lied of een opname, waarin hij financiële interesse heeft, gespeeld wordt of airplay zal krijgen. In een meer algemene betekenis staat de term voor alle oneerlijke promotieactiviteiten en inspanningen om songs in een hitparade te krijgen of de hitparade te beïnvloeden, bijvoorbeeld door zelf er een groot aantal exemplaren van in te kopen. Voorwaarde voor payola is dat de betrokken partijen zich expliciet verbinden. Daar ligt de ongetwijfeld subtiele grens met het begrip promotie, waarbij het geven van allerhande voordelen of giften impliciet geschiedt met het oog op een nooit op voorhand vaststaande programmering, gunstige recensie, enz... (De Meyer & Trappeniers,1994:98) 1.2. Etymologische verklaring en herkomst payola Elk vak of beroep, elke sport en hobby hebben een eigen jargon. Sommige van deze termen zijn enkel door de specifieke deelnemers van het vakgebied interpreteerbaar. (Shaw, 3/12/1949) Dit geldt evenzeer voor de vaktaal van de muziekuitgevers, songpluggers, radiopromotors en songwriters. Refererend naar de bekende straat waar de New Yorkse muziekuitgeverijen zich bevonden, werd de taal gehanteerd in de muziekindustrie Tin Pan Alley slang genoemd. Ze was zelfs onbegrijpbaar voor aanverwante beroepen uit het concertwezen of voor muzikanten.(shaw, 1949:53) Over de oorsprong van de term payola zijn er verschillende verklaringen in de literatuur terug te vinden. Sommigen zien de term als een samenbrengen van de woorden to pay en Victrola, een veelgebruikte professionele platenspeler uit de beginjaren van de platenindustrie. Anderen beweren dat Alan The Moondog Freed, in de fifities één van Amerika's populairste 6

7 radiopresentatoren, dezelfde man die de term rock 'n roll zou hebben uitgevonden en gepopulariseerd, ook de term payola zou hebben verzonnen.hoe het ook zij, iedereen is het ermee eens dat de term van to pay komt. (De Meyer en Trappeniers, 1994:98) In de literatuur zijn de meeste auteurs het erover eens dat een van de vroegste vermeldingen van het woord payola terug te vinden is in een artikel uit 1938 in het muziek- en showbizz-tijdschrift Variety. (Spitzer, 2005:3) Het tijdschrift Variety staat bekend als een bron van muziek-slang. Het tijdschrift blijkt bovendien veel gebruik te hebben gemaakt van de toevoeging ola. Van on the cuff maakte het tijdschrift cuffola ; een succesvolle act was een boff click of boffola Spitzers Payola Probe In 2004 startte de Attorney General van New York, Eliot Spitzer een grootschalig onderzoek naar overtredingen van de huidige wetgeving rond payola in de VS: de Payola Probe. Als gevolg van deze onderzoeken werden verscheidene zwaargewichten uit het medialandschap, zowel muziekgiganten als radioconglomeraten, aangeklaagd en tot een minnelijke schikking gedwongen. 15 juli 2005 tekende Sony BMG als eerste een settlement (dading) waarin het bedrijf toegeeft dat haar personeelsleden verkeerd gehandeld hebben. Het bedrijf belooft dat het zich voortaan aan de in de settlement bekrachtigde regels zal houden en interne hervormingen zal doorvoeren, bovenop het betalen van een boete van 10 miljoen dollar.(leeds, 23/7/2005) Enkele maanden later, op 22 november 2005, doet Warner Music Group hetzelfde en betaalt 5 miljoen dollar. (Leeds & Sweeney,23/11/2005) Op 8 maart 2006 wordt een van 's naties grootste radionetwerken, Entercom, in staat van beschuldiging gesteld. Ook zij zullen uiteindelijk op 27 december 2006 een settlement ondertekenen waarin ze beloven het probleem intern te aan te pakken en een boete van 4,25 miljoen dollar te betalen. (Morris, 9/3/2006) Op 11 mei 2006 doet Universal Music het zelfde en betaalt 12 miljoen dollar.(garrits, 11/5/2006) Op 15 juni 2006 is EMI aan de beurt om veranderingen te beloven en 3,75 miljoen te betalen.(bbc news,16/6/2006) Op 19 oktober 2006 is het CBS Radio die 2 miljoen dollar dient te betalen. Dezelfde dag verliest Entercom zijn aanvechting in hoger beroep.(www.radio.nl, 23/10/2006) Ook bij andere mediaconglomeraten zoals Clear Channel vielen er enkele ontslagen na interne onderzoeken uit vrees voor mogelijke aansprakelijkheid (www.radio.nl, 13/10/2005) maar ook dit bedrijf werd aangeklaagd door Eliot Spitzer. 7

8 2. Situering van de beschuldigde firma's Om het belang van deze berichtgeving te duiden situeren we de beschuldigden binnen het huidige muzieklandschap. Entercom en CBS radio zijn twee van de belangrijkste en grootste radionetwerken van de VS. De vier andere beschuldigden, Sony BMG, Warner Music, Universal en EMI staan bekend als de vier mediaconglomeraten die de muziek-industrie domineren: The Big Four De Majors : het oligopolie van the Big Four Sony BMG, Warner Music, Universal en EMI worden vaak ook de majors genoemd. Een major is een fonogramfirma die doorgaans alle stadia van de productie van fonogrammen controleert en in eigendom heeft, van het tekenen van talent tot en met de distributie. Bovendien vertegenwoordigen zij een voldoende groot marktaandeel. Majors opereren internationaal en maken deel uit van multinationale en op vele gebieden (film, video, muziekuitgeverij ) bedrijvige concerns. Majors wordt de reputatie toegeschreven dat zij minder de polsslag van de muziek in de straat kunnen voelen. Nochtans kan de major dit proberen te verhelpen door de firma op te delen in verschillende labels, die dan als het ware als een independent opereren binnen de major. De megasterren hebben in elk geval een contract met een major, die in staat moet zijn de fabelachtige voorschotten te betalen op hun royalties. (De Meyer en Trappeniers,1994:82-83) Vandaag heeft de muziekindustrie de vorm van een oligopolie. Een oligopolie wordt als volgt gedefinieerd: Een oligopolie wordt gekenmerkt door een klein aantal aanbieders waardoor de feitelijke (en door de oligopolisten vermoede) onderlinge relaties tussen hun gedragingen van groot belang zijn. Wijzigingen in de verkooppolitiek (prijs en verkochte hoeveelheid) van een producent zijn immers belangrijk genoeg om de marktvoorwaarden van de anderen te beïnvloeden. Daarom mag een producent bij gedragswijzigingen ook een verandering in de marktpolitiek van zijn concurrenten verwachten en is het logisch dat hij daarop in zijn gedrag probeert te anticiperen. (De Clercq,2002:354) Ook in de muziekindustrie bestaat de tendens van globalisering al geruime tijd. Deze globaliseringstendens gaat, net zoals in andere sectoren, ook hier gepaard met een hoge graad van concentratie. Ook kunnen we bij de majors, naast deze concentratievorming, een groeiende trend vaststellen van verticale en multimediale integraties, zoals de fusie tussen mediaconglomeraat Warner en internetprovider AOL. Door overnames en concentratievorming verzekeren de majors hun marktaandeel. Vijf grote bedrijven hadden in 2001 op die manier de 8

9 controle over maar liefst tachtig procent van de globale muziekmarkt. Deze Big Five, werd na de fusie tussen Sony en BMG de Big Four. Dergelijke majors hebben een globaal netwerk achter zich van lokale leveranciers en geaffilieerde labels met elk hun eigen specifieke functies. De concurrentiestrijd tussen bedrijven is in deze omstandigheden vaak terug te voeren tot interne concurrentie tussen de verschillende dochterondernemingen die trachten hun lokale artiesten op de globale markt te brengen. Volgens analyses van de muziekindustrie is de globale expansie van deze industrie een feit en leveren vooral gestandaardiseerde producten hoge winsten op.(gebesmar,2001:2-4) De Big Four kan beschouwd worden als de belichaming van de globaliseringstendens in de muziekindustrie. Op enkele jaren tijd evolueerde het oligopolie van zes majors naar vijf (na de fusie tussen Universal en Polygram) tot nu vier (na de fusie tussen Sony en BMG). Omdat de muziekindustrie zich gemakkelijker integreert met de rest van de entertainmentindustrie dan in de periode van The Big Five, spreekt men zelfs van een nieuwe consolidatieperiode. (Burkart,2005: ). Er wordt verwacht dat deze tendens zich verder zal zetten.(de Deurwaerder,2005:27) 2.2. Organisatiestructuren van de muziekgiganten De grote platenmaatschappijen hebben een min of meer gelijkvormige organisatiestructuur. De moedermaatschappij is zowel eigenaar van de muziekafdeling als van andere dochterondernemingen, die zich ook met andere mediasectoren (film, televisie, gedrukte media, informatica, ) bezighouden. De muziekafdeling bevat een muziekuitgeverij en een platenfirma. De platenfirma wordt op haar beurt verdeeld in verschillende kleinere labels die vaak als afzonderlijke entiteiten te werk gaan en die de taken van Artist & Repertoire management (A&R) en marketing op zich nemen. De distributieafdeling is een tweede tak onder de platenfirma en haar taak bestaat uit de distributie van alle labels van de groep en vaak ook van andere labels onder bepaalde contractuele voorwaarden. Tot slot is er ook nog een productietak voor de fabricage van het afgewerkte product. De grote spelers zijn sterk verticaal geïntegreerd. Ze gaan op zoek naar controle over alle aspecten van de productie van hun product, gaande van de ontwikkeling van artiesten en hun product tot de verkoop van hun producten aan de consument. Deze grote spelers hebben via de platenlabels bovendien hun impact op het opnameproces en de creatieve input van de artiesten, ze bezitten vaak ook de record manufacturing waardoor ze de volledige controle hebben over het afgewerkte product dat uiteindelijk bij de consument terecht komt. Hoe product 9

10 bij de consument geraakt, controleren ze via hun distributiebedrijven. De multinationals doen ook aan horizontale expansie als ze bijvoorbeeld concurrerende labels gaan opslorpen met het oog op een groter marktaandeel (de Deurwaerder:2005:29-30) Een schets van de typische corporate structuur van een major. (Hull,2004:131) Conglomerate holding company Other non-music divisions Music group Music publishing companies Record Group Record Labels Record distribution system Record manufacturing 10

11 Organigram van een major labelorganisatie (Hull,2004:132) Label president Business Affairs Accounting International Marketing A&R Administration Producers Sales Promotion Advertising Publicity Artist relations 2.3. The Payola Probe: the Big Four Sony BMG In 2004 sloegen twee reuzen, Sony en BMG, de handen in elkaar en brachten het oligopolie terug tot vier grote spelers. BMG, de Bertelsmann Music Group, is een onderdeel van het grote Duitse Bertelsmann-conglomeraat. De geschiedenis van BMG begon in 1958 toen Ariola werd opgericht als fonogramfirma binnen het Duitse Bertelsmann-conglomeraat. De status van major wordt bereikt door de aankoop van het Amerikaanse Arista en BMG groeit in 1986 uit tot een van de grootste transnationale spelers in de muziekbusiness door de aankoop van RCA. RCA had immers een sterke internationale positie in de muziekwereld en bestond reeds sedert 1928, toen de RCA Record Company werd opgericht na de overname van de Victor Talking Machine Corporation. (Burnett,1996:56) 11

12 Sinds 1987 groepeert men alle labels onder de naam Bertelsmann Music Group.(De Meyer & Trappeniers, 1994:34) Het Japanse Sony nam al in 1987 een belang in de muziekindustrie door haar overname van het bekende CBS. CBS ontstond in 1938 toen Columbia Broadcasting System (CBS) het Amerikaanse Columbia Phonograph Co.verwierf. (De Meyer & Trappeniers, 1994:116) Reeds in 2001 was er sprake van een mogelijke fusie tussen BMG en een andere partner, nl. AOL Time-Warner. (Van Kerrebroeck, 2002:24) Deze plannen werden echter onder druk van de Europese Commissie afgebroken. Sony was op zijn beurt al in 2000 op de uitkijk naar een partner voor zijn muziekbusiness: er werden gesprekken aangeknoopt tussen Sony en BMG, alsook tussen Sony en Vivendi Universal. Toen de toenadering tussen BMG en AOL Time-Warner afsprongen, tekenden Sony en Bertelsmann in november 2003 een niet-bindend contract om hun muziekafdelingen samen te voegen en in een joint venture stappen waarin ze elk de helft van de aandelen krijgen. Het fusiebedrijf zou goed zijn voor een theoretische omzet van 5,3 miljard euro en een marktaandeel van 25 procent waardoor het Universal zou voorbij steken als grootste major. De goedkeuring van de Europese Commissie kwam er in Juli 2004 (Larsb, 13/12/2003) ondanks de lobbying van enkele independentlabels die te hoge concentratie en aantasting van de Europese diversiteit aanhaalden. (Visser,2004:1). Ondertussen zou de Duitse mediagroep Bertelsman de verkoop van haar belangen in de muziekindustrie overwegen. GBL, de holding van de Waalse zakenman Albert Frère die een meerderheidsaandeel heeft in Bertelsmann, gaf hiertoe de aanleiding want Frère zou immers overwegen om zijn aandelen te verkopen. Bertelsmann wil op haar beurt het bedrijf in handen houden van de familie Mohn die het concern al decennia lang controleert. In deze context overweegt de Duitse groep nu haar muziekdivisies Sony BMG en BMG Music Publishing te verkopen, om met de opbrengst GBL als aandeelhouder uit te kopen. De belangrijkste overnamekandidaat zou het Japanse Sony zijn, dat een voorkooprecht heeft op het belang van 50 procent van de Duitse mediagroep in Sony BMG. (De Standaard, 12/5/2006);(De Deurwaerder,2005:34) Warner Music Group Warner Bros, de filmmaatschappij, begon in 1958 met de productie van platen onder haar eigen platenlabel: Warner Bros Records. Een eerste belangrijke independent, Reprise Records, werd ingelijfd in Eind van de jaren 1960 en begin van de jaren 1970 verwierf Warner Bros Records respectievelijk nog Atlantic en Elektra/Asylum. (Burnett,1995:52) De firmanaam voor de fonogramafdeling werd WEA (Warner-Elektra-Atlantic). In 1989 fusioneerden Time Inc. en Warner Communications Inc. (de moederorganisatie van WEA) tot Time Warner Inc. Het WEA label werd vervangen door de naam Warner Music en het sublabel East West. Warner is tevens ook eigenaar 12

13 van misschien wel de grootste muziekuitgeverij ter wereld, Warner/Chappell. (De Meyer & Trappeniers, 1994:130) Toen AOL, een van de grootste internet providers in de Verenigde Staten, eigenaar werd van Time Warner in 2000, groeide het nieuwe concern AOL Time Warner uit tot de grootste speler binnen de communicatie- en entertainmentindustrie. (Van Kerrebroeck, 2002:23) Via een herstructurering werden de activiteiten van de AOL Time Warner Group die zich in de muziekindustrie situeren gebundeld onder de naam Warner Music Group. (Burkart,2005:493) In Mei 2006 verwierp Warner Music nog een overnamebod vanwege EMI, een andere major. (LVA, De Tijd, 4/3/2006) EMI had in 2003 al een overnamebod uitgebracht op de muziekdivisie van het toen Amerikaanse mediaconcern Time Warner Inc. maar de fusie ging niet door. (Dereymaeker,2003:34);(De Deurwaerder,2005:32) Universal De geschiedenis van Universal gaat terug op die van MCA Inc, de Music Corporation of America. MCA begon eind jaren zeventig aan haar integratietocht toen het in 1979 ABC Records overnam, in 1984 Chess en in 1988 Motown. Motown werd in 1993 weer afgestoten uit Universal, maar het toont alvast de machtspositie van Universal. De belangrijkste overnames in de jaren negentig waren het jazz-label GRP en het bekende poplabel Geffen. In de jaren negentig werd MCA Inc. doorverkocht aan het Japanse Matsushita (De Meyer & Trappeniers,1994:84). De MCA groep was in de jaren tachtig reeds uitgebreid met overnames van Universal Pictures, Universal TV, MCA Music en MCA Records. In 1995 wisselt het hele concern opnieuw van eigenaar. De nieuwe grote baas, de Canadese entertainment- en frisdrankengigant Seagram, vormde het bedrijf om tot de Universal Music Group (Burnett,1996:58). Universal zou er in 1998 in slagen de Nederlandse major Polygram in handen te krijgen. Dit was het ogenblik waarop het muzieklandschap werd teruggebracht tot vijf grote spelers met de Universal Music Group als de toenmalige grootste speler binnen het oligopolie. De omvang van Universal nam in 2000 globale proporties aan toen Seagram en het Franse mediaconglomeraat Vivendi, bekend van oa. Canal+, fusioneerden met als resultaat een van de grootste mediaconcerns ter wereld. (Van Kerrebroeck, 2002:25) EMI EMI is het resultaat van de fusie tussen de Britse Columbia Grammophone, een van de eerste fabrikanten van cylinders en de Gramophone Company, de pioniers onder de grammofoonplatenfabrikanten. De fusie leidde in 1913 tot Electric and Musical Industries of kortweg EMI. In de jaren vijftig krijgt EMI in de Verenigde Staten het grote Capitol in handen. In 1979 neemt Thorn EMI over en tien jaar later koopt Thorn zich in bij Chrysalis en verwerft het ook de SBK muziek- 13

14 uitgeverij samen met diens fonogramlabel SBK.Een jaar later neemt EMI ook een participatie in IRS. Het begin van de jaren negentig doet de dan nog laatste grote independent Virgin opgaan in EMI. Het concern exploiteert ook nog de wereldwijde HMV-megastores en is eigenaar van een van de grootste muziekuitgeverijen ter wereld: EMI Music Publishing. (De Meyer & Trappeniers, 1994:56) In 1996 splitste de groep ThornEMI zich in een Thorn en de EMI-groep, uitsluitend gefocused op de muziekbelangen. (De Deurwaerder,2005:31) 2.4. The Payola Probe: de Radiozenders Entercom Communications Corporation In 1968, de beginjaren van de FM-broadcasting, werd Entercom opgericht onder de naam Entertainment Communications Inc met drie radiostations in Philadelphia door Joseph M. Field, die advocaat was in New York City en Philadelphia voordat hij in broadcasting terecht kwam. De Federal Communications Commission (FCC) bepaalde dat eigenaars van radiostations slechts één station per geografische markt mocht bezitten. Hierdoor moest Field telkens een nieuwe markt betreden als hij wou uitbreiden, zoals in 1973 toen hij KMTT-FM in Seattle kocht. De FM broadcasting industrie groeide en overtrof de AM markt, zoals Field had voorzien. Entercom ontwikkelde een langetermijnplan met het oog op expansie. De formats van Entercom's zenders werden ge restyled en aangepast om een mainstream-publiek aan te spreken. (Grant,1998: 234) In de jaren 90 versoepelden de regelgevingen van de FCC. Vanaf de introductie van de duopoly rules, mocht een bedrijf voortaan twee zenders per frequentieband bezitten. Entercom maakte van de gelegenheid gebruik om haar aanwezigheid in de door de firma reeds veroverde markten te vergroten. Zo betaalde Entercom bijvoorbeeld in april 1995, $24.5 miljoen voor drie radio stations in Portland, Oregon: KGON-FM, een classic rock station, KFXX-AM, een sportzender, en KMUZ-FM, een eigentijds rock station. (Hanigan 21/4/1995) Entercom stond nu in de startblokken van haar exponentiele groeispurt, gestimuleerd door een door de muziekbusiness literatuur gedoopte mijlpaal in de geschiedenis van de Amerikaanse mediawetgeving, de Telecommunications Act van Deze wetten waren een aanzienlijke verdere versoepeling van de eigendomsrestricties die jarenlang monopolievorming in de sector hebben trachten te voorkomen. Voortaan mocht een bedrijf tot 8 radiostations per markt bezitten. In Maart 1996 ruilde Entercom stations met Viacom m.n. een FM station in New York City in ruil voor Viacom's stations in Seattle, KSBG-AM and -FM en KNDD-FM. (Kim,10/1/1997) Deze ruil, ook wel de Bonneville transactie genoemd, zorgde ervoor dat het bedrijf op de achtste plaats van de 14

15 lijst met grootste radionetwerken van de VS terecht kwam en maakte haar marktleider van het Noordwesten, met drie stations in Portland en acht stations in Seatlle. Seattle werd zo Entercom's belangrijkste markt. In Augustus 1998, kocht het bedrijf een sports-talk station, WEEI-AM, en een ander talk-oriented station, WRKO-AM, beide in Boston. Het daaropvolgende jaar kocht Entercom nog drie zenders in Boston, WAAF-FM, WQSX-FM, en WVEI-AM, gevolgd door nog enkele aankopen in Portland, Sacramento, en Kansas City. In 1999 betrad Entercom de beurs, met een nettowaarde van ruwweg $236 miljoen dollar bij haar initial public offering (IPO). (Kasrel 4/9/1998) Het bedrijf gebruikte deze inkomsten om haar schuldenlast te verminderen om vervolgens in juli 1999 de Sinclair Broadcasting Group op te kopen, haar grootste aankoop tot nu toe. De deal, geschat op een slordige $824,5 miljoen dollar, betrof 46 radiostations in negen markten. Het aantal zenders en het aantal geografische markten van Entercom werden zo meer dan verdubbeld. (Bishop 10/10/1999) (Torpey-Kemph, 9/9/1999) Entercom Communications Corporation betrad dus het begin van de 21 e Eeuw als het vijfde grootste radioconglomeraat in de VS, met 100 AM en FM radio stations in 19 geografische markten verspreid over Noord-Amerika, waarbij het in de top drie van marktaandeelhouders in 18 van haar 19 markten was. Entercom verwierf oa. exclusiviteitsrechten in diverse sportdivisies zoals de rechten op the Seattle Seahawks, the Boston Red Sox, the Kansas City Royals, en the New Orleans Saints en op verscheidene belangrijke college sports-teams. Terwijl het bedrijf uitgebreide marktanalyses deed van elk van haar markten en vervolgens haar formats en muziekprogrammatie verfijnde met het oog op maximalisatie van de advertentie inkomsten, bleef de keten uitbreiden door het opkopen van zenders. In 2001 werden $333 miljoen aan inkomsten gegenereerd uit 101 stations in 19 markten. (Grant,2004: 237) CBS Radio CBS Radio (voorheen bekend onder de naam Infinity Broadcasting Corporation) is een van de grootste radioconcerns van de Verenigde Staten en heeft een omzet van miljard dollar. Alleen concurrent Clear Channel Communications is groter. CBS Radio bezit circa 180 radiostations in 22 staten verspreid door het hele land. Het is een onderdeel van CBS Corporation Infinity Broadcasting werd overgenomen door CBS in 1996 voor $ 4,7 miljard. Om een groter netwerk van Infinity te maken kocht CBS in de daaropvolgende jaren nog twee grote radionetwerken, American Radio System en Outdoor Systems voor $ 8,7 miljard. De moeder, CBS Corporation, bezit eveneens CBS Television en het CBS Radio Network, en is hoofdaandeelhouder van CW Television Network. In 1999 fuseerde CBS met Viacom, waardoor de grootste mediafusie ooit en het op een na grootste mediaconcern van de Verenigde Staten werd gecreëerd. In december

16 hernoemde Viacom de radiodivisie tot CBS Radio om de scheiding tussen de CBS Corporation en de radiozender duidelijker te maken. In Augustus 2006, kondigde CBS Radio de verkoop van haar 15 radio stations in Cincinnati, Ohio, Memhis, Tenessee, Austin, Texas en Rochester, New York aan Entercom Communications Verscheidenen andere stations, hoofdzakelijk in kleinere markten werden ook verkocht aan bedrijven zoals Border Media Partners en Peak Media Corporation. (Grant,2004:131) 2.5. Spitzer s Payola Probe Intense competitie voor adds en slots Radiostations, of ze nu onafhankelijk zijn of onderdeel van een netwerk, maken niet langer gebruik van disc jockeys om de muziek voor de uitzendingen te selecteren. Tegenwoordig is programmatie-personeel verantwoordelijk voor het formuleren van playlists, strikte gedetaillieerde schema's die bepalen welke nummers gedurende de volgende week gespeeld zullen worden. Wanneer zij de playlists voor de nieuwe week programmeren, verwijderen de programmeurs gewoonlijk een beperkt aantal nummers en voegen nieuwe nummers toe om de vrijgekomen slots te vullen. De nieuwe toegevoegde nummers worden adds genoemd. Platenlabels ondernemen zorgvuldig uitgedokterde promotiecampagnes met het oog op het vergaren van adds en elke add wordt beschouwd als een belangrijke verdienste van de promotieafdeling van het label. In het algemeen staat een add voor een overeenkomst met een radiostation, niet enkel om het nummer van het label te draaien, maar ook om dit verscheidene malen te doen in de loop van de daaropvolgende weken. (Sidak en Kronemeyer,1981:543) Eens een radiozender zijn playlist voor de komende week heeft gevuld, zal het station deze lijst meestal indienen bij andere deelnemers in de muziekindustrie, zoals andere platenlabels en de twee Amerikaanse hitlijstenfirma's, Billboard en Radio & Records. Deze bedrijven stellen de hitlijsten voor verscheidene muziekgenre's vast. De lijsten beweren de populariteit van de individuele nummers te reflecteren, gebaseerd op airplay, zoals ze wordt gemonitord door twee andere bedrijven, BDS, van de firma Nielsen, en MediaBase, die het aantal spins van elke song controleren. Platenlabels hebben, naast het ervoor zorgen dat hun nummers worden toegevoegd aan de playlist, veel belang bij handelingen die ervoor zorgen dat elke add zoveel mogelijk wordt gedraaid Regelmatige airplay creëert niet enkel bekendheid bij het publiek, maar verbetert tevens de chartpositie van het nummer en derhalve de vooruitzichten op een lucratieve hit. Daarom is een 16

17 van de hoofddoelen van de promoafdeling om akkoorden met radiozenders te bereiken zodat elke add een minimaal aantal keren wordt gespeeld. Liefst tussen 6:00 u in de ochtend en middernacht, wanneer het luisterbereik het grootst is. De intense prijzencompetitie tussen platenlabels omtrent het relatief beperkte aantal waardevolle playlist slots heeft een waaier aan aggressieve pay-for-play mechanismes in het leven geroepen. (Spitzer,2005:6) Alle labels hebben een gemeenschappelijk objectief, namelijk het bevorderen van de circulatie van hun producten en het bereikte publiek te maximaliseren, onafhankelijk van de artistieke waarde van deze producten. In elk geval, blijven muziekconsumenten onbewust van de mate waarin radioprogrammatie en statistieken rondom platenpopulariteit gemanipuleerd en beïnvloed worden. (Connolly en Kreuger,2005:47) De aanklacht van Spitzer Sptizer detailleerde een waslijst van payola-praktijken, waarmee de majors samen met de radiostations de radioprogrammatie illegaal beïnvloedden. Bovenop het gebruik van de traditionele payola-methode waarbij smeergeld wordt aangeboden aan radioprogrammeurs-dit kan zijn onder de vorm van vakantiepakketten, electronica, en andere waardevolle items- doen de platenlabels ook aan promotional support. Deze promotieondersteuning in zijn diverse vormen is erg welkom bij radiozenders aangezien ze op die manier hun kosten aan apparatuur kunnen drukken of meer prijzen kunnen weggeven om zo het luisterbereik van de zender te vergroten en dus hogere advertentie-inkomsten te innen. In dezelfde lijn sluiten platenlabels op regelmatige basis akkoorden met een zender om hun artiesten gratis of tegen voordelige tarieven te laten optreden voor een zender, natuurlijk op voorwaarde dat het station de toekomstige airplay van de artiest verzekerd. Om de huidige payola wetgeving te omzeilen zijn platenfirma's en radiostations bovendien gebruik beginnen te maken van de diensten van zogenaamde independent promoters of indies, tussenpersonen die worden ingeschakeld om de promotional support aan de zenders te leveren en om op deze wijze te veinzen dat deze steun in ruil voor airplay in feite niet van de labels komt. Op deze wijze kunnen de platenlabels niet rechtstreeks aansprakelijk gesteld worden voor het overtreden van de bestaande wetgeving. De meeste independent promoters ontvangen een extra compensatie van de labels, voor elke add die ze kunnen in de wacht slepen. Labels trachten eveneens de populariteit van hun werken te stimuleren doormiddel van de inventieve creatie van spin programs - zendtijd aangekocht door de labels onder het mom van advertentieruimte. In deze zendtijd worden bepaalde nummers gedraaid, opdat de chartingfirma's (BDS en Mediabase) deze songs zullen tellen als spins op gelijke wijze en bovenop de programmatiebeslissingen van de zender. 17

18 Tenslotte, wederom met het zelfde doel, krijgen belcentrales of het personeel van labels de opdracht om radiostations en radioprogramma's te contacteren om valse verzoekjes voor bepaalde nummers te doen. Door dergelijke gesophisticeerde ondernemingen met als doel het stimuleren van spins, en de manipulatie van de hitlijsten, veroorzaken Sony BMG en de andere platenlabels een vertekend beeld de beste en meest populaire muziekopnames.(spitzer,2005:7) Procureur Generaal Spitzer noemde ook Entercom in zijn Payola Probe een actieve deelnemer aan het bedrog van de luisteraars. Volgens hem hebben radiostations van Entercom airplay verkocht, met het medeweten en de steun van Entercom's kader. Dit gebeurde op twee manieren: sommige zenders, waaronder WKSE in Buffalo, vroegen in ruil voor het spelen van nummers uit hun repertoire voordelen zoals promo-items, betaling van facturen en computers aan labels. Andere zenders, zoals WBEE in Rochester en WTSS in Buffalo, verkregen bovendien inkomsten van een independent promoter. Deze betalingen komen onrechtstreeks van platenlabels in ruil voor het verzekeren van adds (additions=toevoegingen) van hun nummers aan de playlist. In beide gevallen gaat het volgens Spitzer om de verkoop van Entercom's zendtijd aan de hoogste bieder, zonder medeweten van het luisterend publiek. Bovenop deze pay-for-play die plaatsvond op lokaal niveau, bedacht Entercom handelspraktijken die resulteerden in de directe verkoop van zendtijd op Entercom zenders met als doel het manipuleren van de hitlijsten. Dit alles gesteund en gedirigeerd door de hoogste rangen van het management. Met haar CD Preview Programma, heeft Entercom haar zendtijd beschikbaar gesteld in ruil voor cash geld, met het expliciete doel om controlesystemen van hitlijstenfirma's zoals Billboard en Radio&Records te manipuleren. Deze systemen peilen naar de verkoop en de airplay van de platen. Door middel van manipulatie klimmen de platen in de hitlijsten. Zeer recent nog heeft Entercom een ander bedrijfsprogramma uitgewerkt: CD Challenge. Net als bij de vorige opzet betrof het een manier om de hitlijsten te manipuleren. Hiervoor gaf Entercom bewust foutieve informatie wat betreft airplay aan de hitlijstenfirma's. Sommige gerapporteerde platen werden nooit gedraaid en vice versa. CBS radio werd eveneens betrapt op haast identieke praktijken: het verkopen van zendtijd, het manipuleren van hitlijsten en vervalsen van playlists. 18

19 Uit de bewijsmaterialen die Spitzer bij beide zaken voorlegde blijkt duidelijk dat deze handelingen regelmatig en met het medeweten van de werknemers en kaderleden plaatsvonden. De bewijslast was overbluffend, en verbazend genoeg inderdaad regelmatig ondertekend door de hoogste rangen van het management. Dat deze Payola Probe resulteerde in settlements, duidt aan dat ook de majors en de betrokken radiozenders hierover geen verdere juridische betwisting wensten. Bovendien haalden zij bij hun beslissing om tot dading over te gaan aan dat de negatieve publiciteit over payola een heel negatief imago bij het publiek tot stand bracht. Hoofdstuk 2: De geschiedenis van payola Inleiding In wat volgt wordt er dieper ingegaan op de geschiedenis van payola. De aanleiding van de grondigheid van deze literatuurstudie zijn de artikels van Professor en Nobelprijswinnaar Ronald Coase en Louis Jacobs, Professor of Finance aan de University of Buffalo. Coase ondernam in 1979 een onderzoek naar de geschiedenis van payola. Jacobs (2005) haalt in zijn artikel zwaar uit naar Spitzer en zijn vermeende triomfen en verwijst hierbij naar het onderzoek van Coase(1979). Beiden zijn van mening dat de wetgeving die payola verbied dient worden opgeheven. Dit omdat payola volgens hen vergelijkbaar is met adverteren en product placement, waar geen verbod op bestaat. Payola heeft volgens hen geen negatieve impact op de kwaliteit van de programmatie aangezien zenders nu eenmaal gebonden zijn aan de wensen van het publiek. Ze delen de mening dat de talloze pogingen om payola tegen te gaan, ondernomen werden onder invloed van gelobby van de grotere platenmaatschappijen of muziekuitgeverijen. Uit de geschiedenis blijkt dat wanneer een muziekfirma merkt dat de concurrentie zich inlaat met payola, zij hetzelfde gaan doen. Op deze manier komen ze in een vicieuze cirkel terecht waarbij ze tegen elkaar blijven opbieden tot de situatie uit de hand loopt. Op dat moment werd telkens naar de alarmbel gegrepen en werden allerlei organisaties en overheidsinstanties ingeschakeld om een 'staakt het vuren' te verkrijgen, bijvoorbeeld door middel van wetgeving. Bij hun betoog om de situatie te reguleren halen de politici en de firma's in kwestie volgens hen valselijk de belangen van het publiek aan. Uit de literatuur blijkt dat de muziekindustrie meer rekening had moeten houden met de adviezen die Coase in 1979 publiceerde aangezien de majors in de loop van de jaren 80, juist als gevolg van de in het leven geroepen wetgeving, te kampen kreeg met een erg kostelijk probleem: de macht van de independent promoter. 19

20 2.1. De periode voor 1930 Payola in verband met radioprogrammatie werd voor de eerste maal beschreven door de pers in de late dertiger jaren. In enkele artikels uit 1938 in het muziek- en entertainmentmagazine Variety werd vermeld dat orkestleiders, zangers en zangeressen giften kregen van muziek-uitgevers om hen te overtuigen bepaalde nummers in hun repertoire op te nemen.(spitzer,2005:3); (Coase,1979:270);(Segrave,1994:1);(Sidak&Kronemeyer,1987:521);(Krasilovsky,1971:97) Dit was de periode van de Big Bands. Hun optredens in hotels en balzalen werden regelmatig uitgezonden op de radio. Volgens de muziekuitgeverijen kon de populariteit van een nummer worden gestimuleerd door het zoveel mogelijk door big bands te doen spelen.(coase,1979:270) Dergelijke vormen van payola waren in feite louter een verderzetting van praktijken die reeds lange tijd bestonden in de muziekindustrie.(segrave,1994:1) De vroegste voorbeelden in de literatuur zijn van 1860.(Coase,1979:271) Zo blijkt een Londense muziekuitgeverij, de Novello firm, concerten te hebben georganiseerd om de vraag naar muziek uit de eigen uigeverij te stimuleren. In de memoires van het hoofd van muziekuitgeverij Boosey staat beschreven hoe het er in Groot-Brittannië aan toeging op het einde van de 19e eeuw: In the old days the leading singers received a royalty for a term of years upon all songs introduced by them... There was a special reason for giving the leading singers royalties because if a leading soprano, contralto, tenor or baritone introduced a new song at the ballad concerts, all the smaller singers, according to their voices would take up the ballads made by the popular star artists. After a while, however, a certain W. H. Hutchinson appeared on the horizon, and he saw at once, being publisher and composer, that he could never get his songs advertised through concerts under the big ballad concert system. He therefore approached all the smaller singers, and paid them so much a time for so many concerts, provided they sang one of the songs that he was pushing... I was the first of the leading publishers to understand immediately that this new system was going to deal a severe blow to our old system, so, although we still paid the big singers royalties, I set to work at once subsidizing the small singers in the same way that Hutchinson did. (Coase,1979:271). Eveneens in Victoriaans Groot-Brittannië bleek de componist Arthur Sullivan het door hemzelf gecomponeerde lied Thou'rt Passing Hence op een inventieve wijze te hebben gepopulariseerd. Dit deed hij door een deel van de royalties op het nummer af te staan aan een destijds befaamde bariton, Charles Santley. Deze zanger inde nog steeds royalties op het nummer de dag dat de componist overleed. (Segrave,1994:2) 20

21 Met de toename van het aantal muziekuitgeverijen werd de concurrentie heviger. In die tijd was de verkoop van bladmuziek, partituren, de enige bron van inkomsten voor deze bedrijven. Wanneer een lied kon worden uitgevoerd maakte het een kans om een hit te worden en bestond de kans dat van de hit soms zelfs meer dan honderdduizend exemplaren bladmuziek verkocht werden. Platen zouden pas enkele decennia later enig belang krijgen.(de Meyer&Trappeniers) Rond de voorlaatste eeuwwisseling was een piano in huis even veel voorkomend als het bezit van een platenspeler in het begin van de jaren '50. In 1930 herinnert songplugger Isaac Goldberg zich het volgende over de Amerikaanse scene van 1890: Competition was keen. Singers were hardly safe along the Song Market, where the publishers lay in ambush for strolling performers...there were, in the first days, not enough singers to go around. Every effort was made to switch the alliance of a headliner from this firm to that. The succesful actor's hotel or boarding house was unceremoniously invaded by the publisher or his representative; he had about as much privacy as, to-day, a radio-orchestra leader. Pay his board bill. Buy him a suit of clothes...promise her a glittering stone...present him with a trunk...subsidize his act with a weekly pourboire. The performer heard but one refrain: Sing our song. (Segrave,1994:3) (Coase,1979:272) The plugger...is the publisher's lobbyist wherever music is played. He it is who, by all the arts of persuasion, intigue, bribery, mayhem, malfeasance, cajolery, entreaty, threat, insinuation, persistence and whatever else he has, sees to it that his employer's music shall be heard. (Coase,1979:272) Het New Yorkse muziekuitgeverijwezen van Tin Pan Alley was voor de toenmalige muziekindustrie wat Hollywood nu is voor de filmindustrie. New York City was het centrum van de muziekindustrie waar praktisch alle nummers eerst doorbraken alvorens zich over de rest van de VS te verspreiden.(de Meyer&Trappeniers). After The Ball, een liedje geschreven en uitgegeven door Charles K. Harris, haalt in 1892 in minder dan twaalf maanden een verkoopscijfer van meer dan 1 miljoen exemplaren en mag daarmee de aanspraak maken op de titel van 'eerste miljoenverkoper'. Op 10 Maart 1893 schreef dezelfde Harris in een brief aan L. E. Behymer, boekhouder van the LA Theater: On 23 to 25 march the Primrose & West Minstrel Co. will play your theater. A Young American Tenor, Evan Williams, will sing my new song 'After the Ball'. I am enclosing my check for $10. If Mr. Williams sings it all four times you are to give him the $10. If he sings it only three times you are to deduct $2.50. In fact, deduct $2.50 for each omission and return the money to me. (Segrave,1994:3) Ook een andere bekende bariton uit die tijd, J. Aldrich Libbey, geeft openlijk toe dat hij betaald werd in cash en aandelen in de verkoop om dit nummer te promoten.(coase,1979:273) 21

22 Rond 1895 was payola blijkbaar al zo gebruikelijk dat de uitgeverijen, uit zelfbescherming, samenkwamen en een pact sloten waarin ze beloofden om niet langers zangers te kopen om hun nummers te promoten. Dit was de eerste keer dat muziekuitgeverijen hebben geprobeerd om de kostelijke praktijk die payola is, in te tomen. Dit akkoord hield echter maar stand tot het ogenblik dat werd ontdekt dat sommigen zich niet aan de afspraken hielden. In reactie hierop zou Leo Feist, van de gelijknamige befaamde muziekuitgeverij hebben geroepen: If it's spending money, I'll show them how to spend it. I'l give them the bellyache. (Segrave, 1994:4);(Coase, 1979:273) Onder meer uit de memoires van Ray Walker, een New Yorkse songplugger die nog voor William Randolph Hearst en zijn American Advance Company en filmmagnaat William Fox gewerkt heeft, kunnen we afleiden hoe de werkdag van een songplugger rond de vorige eeuwwisseling eruit zag. Hieruit blijkt duidelijk dat het van groot belang was dat een songplugger uit die tijd een instrument bespeelde en kon zingen. Pluggers deden meer dan louter nummers overhandigen aan artiesten. Vaak begeleidden ze artiesten, leerden hen het nieuwe materiaal aan en speelden desnoods op de piano wanneer de nieuwe songs voor de eerste keer gebracht moesten worden. De meeste muziekuitgevers die performers betaalden om nummers te gebruiken, leenden ook pianospelers aan acts. Vanaf tien uur in de ochtend waren pluggers terug te vinden in grootwarenhuizen en speciaalzaken waar reeds een duizendtal exemplaren bladmuziek van de nieuwste uitgaves van de uitgeverij waren afgeleverd. De pluggers, of een door hen ingehuurde zanger, kregen elk een tijdstip toegewezen waarop deze de te promoten liederen mochten zingen terwijl ze exemplaren inpakten en verkochten aan klanten. Op deze wijze werden deze hits soms wel honderd keer op een dag gezongen. Een gangbare prijs voor deze liedjes was 10 cent per kopij, waarvan klanten vaak een vijf of zestal exemplaren kochten zodat vrienden en familie ook zouden kunnen meezingen. Tussen zeven en tien uur s'avonds trokken de pluggers dan naar de cinema's of nickelodeons. Een van de belangrijkste figuren daar waren de pianisten, die er soms tot tien uren per dag de muziek verzorgden. Om te verzekeren dat de pianist een van hun nummers zou spelen brachten de pluggers een aan het nummer aangepast setje dia's voor de projectionist mee. Deze dia's werden dan door de pianist voor, tijdens de pauze, of na een film voorzien van muziek. Soms deelde de plugger dan de songtekst uit aan het publiek zodat iedereen kon meezingen. Een ondernemend plugger deed op deze wijze een acht- tot tiental filmzalen per nacht. Daarna was het tijd om de cafe's te bespelen. Een aantal van deze plaatsen hadden destijds al regels om al dit geplug min of meer in te tomen. Zo werden pluggers verboden om rechtstaand te zingen. Alle promotie moest al zittend gebeuren. De resterende tijd werd gebruikt om in de backstage van de vaudevilletheaters te geraken.(segrave, 1994:10) 22

23 Sommige songpluggers schuimden wekelijks 40 tot 60 cafés, kantines en hotellobby's af. Vaak gaven ze dan elke klant een stuk papier met de woorden van het refrein erop, zodat iedereen kon meezingen met het orkest. Indien er een bekende zanger in de zaal zat zou de plugger proberen hem te overhalen om een solo te zingen. De belangrijkste plaatsen in die tijd om een populair nummer te promoten waren de varieté- en vaudevilletheaters. Pluggers kochten portiers om om in de backstage van deze theaters te geraken. Daar trachtten ze dan de regisseur of de artiesten te overtuigen om bepaalde nummers in hun repertoire op te nemen.(coase,1979:272) Twee andere voorbeelden van inventieve plugging uit die tijd waren het inzetten van waterjongens en de orgeldraaiers. De waterjongens die werden betaald om tijdens een varieté- of vaudevilleshow water aan klanten te schenken werden ook door de pluggers betaald om luidkeels mee te zingen wanneer een performer een van de geplugde songs bracht. Zo kreeg het publiek de indruk dat het een bekend en reeds populair nummer betrof. Daarnaast hadden de waterjongens de opdracht om de nummers van de plugger op zoveel mogelijk plaatsen te fluiten en te zingen, net zoals de plugger zelf deed. De honderden orgeldraaiers in New York City werden ook niet over het hoofd gezien. Deze orgels waren in het bezit van een tamelijk kleine groep die ze onderverhuurde aan de orgeldraaiers. Orgeleigenaars en muziekuitgevers zagen in dat ze van elkaar afhankelijk waren dus was het pluggen van een nieuw nummer bij de orgeleigenaars een belangrijke zet om het nummer zo op haast elke hoek van de straat gespeeld te krijgen.(segrave,1994:6) Tussen 1900 en 1910 zouden een honderdtal songs een minimum verkoop in bladmuziek van 1 miljoen halen.(de Meyer & Trappeniers,) Begin 1914 hielden een aantal uitgeverijen een conferentie om na te gaan of en hoe payola kon verminderd worden. Ze schatten dat het op dat moment ongeveer twintigduizend dollar kostte om een nummer te lanceren, zonder de garantie dat het nummer zou aanslaan. Een van deze uitgeverijen gaf toe dat ze op deze wijze alleen al in het voorbije jaar bijna dollar hadden gespendeerd aan payola aan performers. Die zomer besloten de vijftien grootste uitgeverijen om de Music Publishers' Board of Trade te vormen. Deze organisatie werd enkel en alleen in het leven geroepen om payola tegen te gaan. Overtreders van de afspraken riskeerden een boete van $5000. De organisatie schatte dat ze haar leden het volgende jaar een slordige $ dollar aan payolakosten zou kunnen besparen. Deze organisatie zou echter twee jaar later ontbinden. 23

Promoveren : gekkenwerk!

Promoveren : gekkenwerk! Promoveren : gekkenwerk! 1. Een onderwerp vinden Neem je broedtijd: zeer functioneel Blijf dicht bij jezelf Jij moet het boeiend blijven vinden Mijn zoektocht Poging I: september 2005 Innovatie op entertainment

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Night news. Fact sheets. Worksheet

Night news. Fact sheets. Worksheet 1 Night news read Het liedje van Caro Emerald speelt zich s nachts af. Lees twee nieuwsberichten die met nacht te maken hebben. Nieuwsbericht 1 Nieuwsbericht 2 Clouds block view for meteor watchers Do

Nadere informatie

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 AGENDA Leerdoelen Wat is sales promotie? Stappenplan voor het ontwikkelen van sales promoties Doelstelllingen van sales promotie Tools

Nadere informatie

De zakelijke kant van muziek

De zakelijke kant van muziek De zakelijke kant van muziek Leerlingentekst en opdrachten Muziek en tekst: eigendom, rechten en geld verdienen Je bent gek op muziek en wat is nou leuker dan van je hobby je werk maken? Als je een bandje

Nadere informatie

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn IE in de LED-wereld praktijkvoorbeelden, tips & trucs Hub Dohmen twitter: http://twitter.com/hdohmen LinkedIn: http://nl.linkedin.com/in/hubdohmen

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie

Concentratie & Diversiteit in de Vlaamse Muziekindustrie:

Concentratie & Diversiteit in de Vlaamse Muziekindustrie: KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN MASTER OF SCIENCE IN DE COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN Concentratie & Diversiteit in de Vlaamse Muziekindustrie: 1959-2011 Promotor : Prof. Dr.

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

De komende weken ga je een aantal akkoorden leren spelen en je gaat daarbij ook nog leren zingen.

De komende weken ga je een aantal akkoorden leren spelen en je gaat daarbij ook nog leren zingen. Beste cursist, De komende weken ga je een aantal akkoorden leren spelen en je gaat daarbij ook nog leren zingen. Aan het eind van de cursus ga je met je groep optreden voor familie en vrienden. Iedere

Nadere informatie

Verder in Fusie & Overnames

Verder in Fusie & Overnames Verder in Fusie & Overnames (Mid size en familiebedrijven) Datum: december 2009 Plaats: Zeewolde Door: Triple Play Keynote speaker: Mr. Pieter J.H. Mensink MBA Verbonden door vertrouwen; groeien door samenhang

Nadere informatie

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx )

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx ) ABLYNX NV Naamloze Vennootschap die een openbaar beroep heeft gedaan op het spaarwezen Maatschappelijke zetel: Technologiepark 21, 9052 Zwijnaarde Ondernemingsnummer: 0475.295.446 (RPR Gent) (de Vennootschap

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

THE OTHER SIDE OF THE GAME. Product Placement and Sponsor Voorstel

THE OTHER SIDE OF THE GAME. Product Placement and Sponsor Voorstel THE OTHER SIDE OF THE GAME Product Placement and Sponsor Voorstel A Mediatisation of Sport, Fashion, Entertainment and Education. SEYA COMPANY Unlock the Other Side of the Game The Other Side of the Game

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

De CBC, Canadian Broadcasting Corporation

De CBC, Canadian Broadcasting Corporation De CBC, Canadian Broadcasting Corporation In praktisch elk land ter wereld is er één of zijn er meerdere organisaties die zich verantwoordelijk stellen voor de organisatie van de publieke radio en televisie.

Nadere informatie

Afstudeerproduct Spelen in een band

Afstudeerproduct Spelen in een band Afstudeerproduct Spelenineenband PhilippeThijs DoMuIV 2009 2010 Inhoudsopgave Inleiding 3 Les1:Gewenning 6 Les2:Stopsencues 9 Les3:EenstapjeverderI 11 Les4:EenstapjeverderII 15 Les5:Uptempo 17 Les6:Fade

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER

XTRA LEUK DOCUMENTATION SHOPPEN IN DECEMBER FREE DOCUMENTATION Promotion for the gift-wrapping service/shop was part of the XTRA Leuk Shoppen in de Marikenstraat (XTRA Great Shopping in Marikenstraat) campaign, which also communicated about Sunday

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 12 THE FUTURE PAST TENSE DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 12.1 FUTURE PAST Als je over het verleden praat, maar iets wilt vertellen over wat toen in de toekomst was, gebruik je ook de Future,

Nadere informatie

Verzekeren per Kilometer / SaveDriver: Eerste Onderzoeksresultaten

Verzekeren per Kilometer / SaveDriver: Eerste Onderzoeksresultaten Verzekeren per Kilometer / SaveDriver: Eerste Onderzoeksresultaten Dit onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met : Rijks Universiteit Groningen Vrije Universiteit Amsterdam TU Delft Goudappel Coffeng

Nadere informatie

De introductie van de geluidsfilm

De introductie van de geluidsfilm De introductie van de geluidsfilm Mededelingen a.s. dinsdag tentamen: 11.00-13.00 uur Uithof, Gamma lees aanwijzingen op BB: soort vragen dat je kunt verwachten, voorbereiding etc. + regels voor ziekmelding

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

PEGI Zelfregulering in de Europese videogame-industrie

PEGI Zelfregulering in de Europese videogame-industrie PEGI Zelfregulering in de Europese videogame-industrie Dirk Bosmans PEGI N.V. dirk.bosmans@pegi.eu Zelfregulering: de perceptie De realiteit: onafhankelijk en objectief Verificatieproces Classificatiesysteem

Nadere informatie

STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE

STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE TOOLS VOOR MANAGERS 2 Vlerick Business School 1WAT IS STRATEGIE? WHAT IS STRATEGY? 4 Vlerick Business School Formulating Winning Business Strategies MISSIE,

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Italian desk Chi? Lokaal aanspreekpunt is Melissa Allegrezza. 2015. For information, contact Deloitte Fiduciaire

Italian desk Chi? Lokaal aanspreekpunt is Melissa Allegrezza. 2015. For information, contact Deloitte Fiduciaire Chi? Netwerk van (en samenwerking tussen) collega s met Italiaanse achtergrond, binnen Deloitte België, zowel Nederlandstalig als Franstalig, vanuit verschillende achtergrond en locaties Lokaal aanspreekpunt

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Using Media Hoorcollege 1. Media & strategie

Using Media Hoorcollege 1. Media & strategie Using Media Hoorcollege 1 Media & strategie Hoe ziet de global mediamarkt er ook alweer uit? Cijfers Global Entertainment en Media Outlook(in USD)prognose PWC 2008-2013 Gemiddelde groei per jaar Totaal

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Consumer billing Best practices

Consumer billing Best practices Consumer billing Best practices Jaap Jan Nienhuis 20 March 2013 tomorrow s transactions today Welcome 2 Titel subtitel. Auteur(s) datum voluit. Innopay BV. Alle rechten voorbehouden. Jaap Jan Nienhuis

Nadere informatie

TV+: Impact van nieuwe technologie op TV gedrag

TV+: Impact van nieuwe technologie op TV gedrag TV+: Impact van nieuwe technologie op TV gedrag Op verzoek van SPOT heeft het Technology Media Telecoms team (TMT) van Deloitte in samenwerking met Intomart GfK een rapport geschreven over de Nederlandse

Nadere informatie

GLOBAL EQUITY ORGANIZATION NETHERLANDS CHAPTER OPTION PROGRAMS AND DIVESTMENT OF A BUSINESS

GLOBAL EQUITY ORGANIZATION NETHERLANDS CHAPTER OPTION PROGRAMS AND DIVESTMENT OF A BUSINESS GLOBAL EQUITY ORGANIZATION NETHERLANDS CHAPTER OPTION PROGRAMS AND DIVESTMENT OF A BUSINESS MR. F.G. DEFAIX Partner AKD Practice Leader Employment Law woensdag 25 januari 2012 activa/passiva transactie

Nadere informatie

Dat zoeken we op! NIOC 2011. Paul.Jansen@tiobe.com

Dat zoeken we op! NIOC 2011. Paul.Jansen@tiobe.com Dat zoeken we op! NIOC 2011 Paul.Jansen@tiobe.com Wat komen gaat... Wie ben ik? Wat doe ik? Wat is het probleem? Basisschool - Geschiedenis, Nederlands en Aardrijkskunde Middelbare school - Informatica

Nadere informatie

Weconomics. Paul Bessems

Weconomics. Paul Bessems Van organisaties naar organiseren Weconomics een nieuwe kijk op samenwerken en delen Paul Bessems Vereniging SOD 12-12-2013 Paul Bessems Nieuwdenker www.paulbessems.com paul.bessems@gmail.com 06 20 30

Nadere informatie

World Class Finance in de Retail

World Class Finance in de Retail World Class Finance in de Retail Jaarcongres Controlling 24 april 2008 Hans Strikwerda Copyright 2008 by Nolan, Norton & Co. Private for the client. This report nor any part of it may not be copied, circulated,

Nadere informatie

7 tips voor een onverslaanbare. LinkedIn showcasestrategie

7 tips voor een onverslaanbare. LinkedIn showcasestrategie 7 tips voor een onverslaanbare LinkedIn showcasestrategie Hoe bereik je de klant met LinkedIn showcasepagina s? Sommige producten, diensten of merken die onder een organisatie vallen zijn dusdanig speciaal

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Eshuijs, Margriet Band

Eshuijs, Margriet Band Eshuijs, Margriet Band website Margriet Eshuijs Na de opheffing van van de band LUCIFER in 1978 kiest basgitarist Dick Buisman voor een zakelijke carri?re in geluidsapparatuur. Hij begint een eigen bedrijf

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale dienstenhandel

De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale dienstenhandel De Nederlandse concurrentiepositie in de internationale handel De Nederlandse architect die gebouwen ontwerpt in Frankrijk en Portugal is net zoals de Bulgaarse datatypist die vanuit Sofia werkt voor een

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

Nieuw thema: Thema: Dieren. Van 14 februari tot 11 maart 2011. Week 7 maart- 11 maart:

Nieuw thema: Thema: Dieren. Van 14 februari tot 11 maart 2011. Week 7 maart- 11 maart: Nieuw thema: Thema: Dieren. Van 14 februari tot 11 maart 2011 Week 14 feb. 18 feb. : Week 21 feb. 25 feb.: Week 28 feb-4 maart: Week 7 maart- 11 maart: dieren op het land dieren in de lucht dieren in de

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Aandacht voor breedband

Aandacht voor breedband Aandacht voor breedband Verwachtingen voor LTE en FTTH in Nederland Auteur: Tim Poulus Datum: 9 oktober 2013 Telecompaper Nieuws/news Research, analyse, consulting Events Overzicht Trends Spelers Infrastructuur

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3

IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3 IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3 AGENDA IMC, Crossmedia en Transmedia storytelling Wat is PR Wat zijn de zwakke en sterke punten van PR PR en IMC PR instrumenten

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

Alles draait om de muziek

Alles draait om de muziek Alles draait om de muziek Waarom independents een onzekere muziekmarkt betreden Door: Floor Los 326081 Scriptiebegeleider: Dr. E. Hitters Erasmus Universiteit Rotterdam Faculteit der Historische en Kunstwetenschappen

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Europese programma s en films vertegenwoordigen driekwart van de uitzendingen met de grootste kijkdichtheid

Europese programma s en films vertegenwoordigen driekwart van de uitzendingen met de grootste kijkdichtheid IP/09/840 Brussel, 28 mei 2009 Europese programma s en films vertegenwoordigen driekwart van de uitzendingen met de grootste kijkdichtheid In Europa vervaardigde films en televisieprogramma s blijven Europese

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

TV en video consumptie in het jaar 2020

TV en video consumptie in het jaar 2020 TV en video consumptie in het jaar 2020 Liesbeth Nekkers Hilversum, 27 november 2015 1 De toekomst voorspellen Onderzoek Tetlock (University of Pennsylvania) Super forecasters: Open-mindness: how well

Nadere informatie

De Crowdfunding Safari workshop

De Crowdfunding Safari workshop De Crowdfunding Safari workshop Veel organisaties kampen met dalende subsidies, hebben moeite met het ophalen van investeringen of leningen en kunnen doelen daardoor steeds moeilijker halen. Crowdfunding

Nadere informatie

MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE

MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE VRAGEN OVER MEDEDINGING CONTACT INFORMATIE: Telefoon: 402080 of 402339 tst. 1080 Fax: 404834 E-mail: juridischezaken@yahoo.com Paramaribo, december 2011 Ministerie van

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

studeerkamer open haard bad douche https://www.homeswapinternational.com/greatbritain-cheltenham garage car exchange / use of car study

studeerkamer open haard bad douche https://www.homeswapinternational.com/greatbritain-cheltenham garage car exchange / use of car study Madness 1 Home swap Flash info read Bekijk de website en lees de tekst. Wat is het Nederlandse woord voor home swap? studeerkamer open haard bad douche https://www.homeswapinternational.com/greatbritain-cheltenham

Nadere informatie

Actuele ontwikkelingen

Actuele ontwikkelingen Actuele ontwikkelingen Hans Erik-Jan Willem Bulthuis, Cortenraad, Productmanager directeur Digitale Diensten 22 april november 2013 2012 1 ABONNEMENTSMODELLEN BOOK DISCOVERY KORTERE E-BOOKS 2 Verticale

Nadere informatie

Look ahead. Find out. Worksheet. BLT Sandwich

Look ahead. Find out. Worksheet. BLT Sandwich 1 Look ahead Bekijk de tekst hieronder. Wat voor een tekst is dit? boodschappenlijst voor een feest menu voor een feestmaaltijd recept voor een bijzondere lunch BLT Sandwich Most people eat this sandwich

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

Vooraf. SOM voor de toekomst De Top 5 motieven van onze klanten. De toekomst moet je verdienen!

Vooraf. SOM voor de toekomst De Top 5 motieven van onze klanten. De toekomst moet je verdienen! Vooraf Strategisch OmgevingsManagement Voor het voorkomen, oplossen van problemen én het tegelijk versterken van het vertrouwen! Marc Wesselink Deze Hand-Out maakt onderdeel uit van een training. De uitleg

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

INBURGERING 2015 / 16

INBURGERING 2015 / 16 INBURGERING 2015 / 16 JAMILAA (18) HAD NOOIT GEDACHT DAT ZIJ DE NEDERLANDSE TAAL ZO SNEL ONDER DE KNIE ZOU HEBBEN. INBURGEREN? BEREID U VOOR! WIE ALS BUITENLANDER GEEN PASPOORT HEEFT VAN EEN LAND UIT DE

Nadere informatie

De eigen vermogens voor de fusie zullen opgeteld worden in het eigen vermogen na de fusie.

De eigen vermogens voor de fusie zullen opgeteld worden in het eigen vermogen na de fusie. Fusies en absorpties SigmaConso llen White Principieel kan een fusie van twee vennootschappen van dezelfde consolidatiekring geen impact hebben op de geconsolideerde rekeningen. Economisch gezien, wat

Nadere informatie

Pasen 2014. In de Voorhof te Woudenberg op 20 april 2014 aanvang 10.00 uur

Pasen 2014. In de Voorhof te Woudenberg op 20 april 2014 aanvang 10.00 uur Pasen 2014 In de Voorhof te Woudenberg op 20 april 2014 aanvang 10.00 uur Voorganger: ds Pieter Koekkoek Organist: Ton van Dienst Solist: Ton Kaljee Klarinet: Werner van de Burgh Dwarsfluit: Anneke Methorst

Nadere informatie

Om een S EYCHELLEN IBC vennootschap op te starten,hebben we de volgende informatie nodig.

Om een S EYCHELLEN IBC vennootschap op te starten,hebben we de volgende informatie nodig. 1 Om een S EYCHELLEN IBC vennootschap op te starten,hebben we de volgende informatie nodig. De wordt opgericht onder de INTERNATIONAL BUSINESS COMPANIES ACT Stap 1 Stap 2 Stap 3 - Gegev ens om de Sey chellen

Nadere informatie

Circulair geld verdienen

Circulair geld verdienen Circulair geld verdienen Strategische aanpak en bedrijfseconomisch verdienmodel voor met name producenten MiddagSymposium Circulaire Economie vraagt procesveranderingen 19 februari 2014 Advies Programma-

Nadere informatie

KIEN - Event. De E-installateur, de veranderende markt en het belang van institutionele innovatie.

KIEN - Event. De E-installateur, de veranderende markt en het belang van institutionele innovatie. KIEN - Event De E-installateur, de veranderende markt en het belang van institutionele innovatie. Prof. dr. Koen Vandenbempt (Universiteit Antwerpen, België) Gent, 21 juni 2013 1 2 jaar KIEN De veranderende

Nadere informatie

Betaalde applicaties Freemium Advertenties Sponsoring Mobile Ad Network Promotie

Betaalde applicaties Freemium Advertenties Sponsoring Mobile Ad Network Promotie PROBLEEMSTELLING Op het moment van schrijven bevinden zich meer dan één miljoen applicaties in de App Store van Apple. Dit aantal blijft alsmaar groeien. Steeds meer bedrijven willen een applicatie ontwikkeld

Nadere informatie

Welkom! Michael Sourbron.

Welkom! Michael Sourbron. Make IT personal Welkom! Michael Sourbron Michael.Sourbron@callexcell.be François Gysbertsen François.Gysbertsen@callexcell.be GertJan Coolen GertJan.Coolen@frontline.nl Agenda Introductie Engage uw klant

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie