Serious games in virtuele werelden als tools voor de auditor

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Serious games in virtuele werelden als tools voor de auditor"

Transcriptie

1 KUNNEN NIEUWE TECHNIEKEN ZOALS VIRTUELE WERELDEN GEBRUIKT WORDEN OM DE RISICO S VAN COMPLEXE BELEIDSVORMING TE BEHEERSEN? Serious games in virtuele werelden als tools voor de auditor Serious gaming binnen virtuele werelden biedt vele mogelijkheden. Bedrijven zien kansen voor dit medium bij het gebruik als interne samenwerkingstool maar ook als een platform om in contact te blijven met hun klanten. KRISTEL DE NOBREGA Virtuele werelden maken, dankzij de sterk toegenomen rekenkracht van processors en grafische kaarten, een enorme doorbraak. Hierdoor worden deze platforms ook toegankelijk voor het brede publiek. Het toenemende belang van virtuele werelden blijkt onder meer uit een miljard actieve aanmeldingen in het derde kwartaal van 2010 [KZER10]. Virtuele werelden hebben een enorme boost gehad vanuit de gaming industrie die, op de filmindustrie na, de grootste entertainmentindustrie vormt en een omzetgroei van 48,2 miljard in 2009 naar 70,9 miljard euro in verwacht. Volgens historicus Johan Huizinga, in zijn boek Homo Ludens [HUIZ55], speelt de mens in bijna alle situaties en omstandigheden. Hij beschrijft en benadrukt het belang van spel in alles wat we doen en hoe we als mens ons ontwikkelen op diverse terreinen, onder andere in de wetenschap. Door spel verkeert de speler in een modus waarin het veilig is om mogelijkheden te exploreren. Juist dit is belangrijk voor het stimuleren van innoverende oplossingen bij complexe vraagstukken. Zo wijst de publicist Marck Prensky [PREN01] op een nieuwe digitale generatie en ziet hij meer inzet van nieuwe media binnen het onderwijs als de manier om deze generatie op te leiden en met hen te communiceren. Dankzij de toepassing van nieuwe technologie raken spelen, communiceren en leren steeds meer vervlochten met het dagelijkse leven. Dit artikel gaat over virtuele werelden en serious gaming en mogelijke toepassingen binnen het auditvak. De essentie van moderne auditing in de steeds complexer wordende IT-systemen, wordt alleen maar prominenter. Tools zoals process mining geven auditors inzicht om hun werk nog beter uit te kunnen voeren. Dit artikel pleit ervoor om serious gaming binnen virtuele omgevingen ook een plek te geven in de IT-auditors toolbox. SERIOUS GAMES Serious gaming is geen nieuw fenomeen; het werd voor het eerst gedefinieerd in de jaren zeventig van de vorige eeuw en heeft de schijn van een contradictie. Het grote verschil tussen serious games en overige games is het entertainmentgehalte. Waar het bij overige games gewoonlijk gaat om het verslaan van virtuele vijanden of het ontdekken van verloren schatten, gaat het bij serious games vaak om wat je leert over de werkelijkheid. Spelsimulatie [CALU06] wordt hierbij gezien als een veilige vorm van de IT-Auditor nummer

2 oefenen en leren. Een spel wordt ook als gedefinieerd als een ongedwongen activiteit die: - zich voltrekt binnen zekere temporele en ruimtelijke grenzen; - verloopt volgens vrij gekozen, maar daarna verplichte regels; - als doel heeft de activiteit zelf; - wordt begeleid door een gevoel van spanning en vreugde en het bewustzijn dat de activiteit anders is dan het gewone leven. Gaming en virtuele werelden zijn zeer hecht verbonden en worden vaak geassocieerd met vormen van entertainment. Voorbeelden zijn de huidige populaire Wii, Playstation of Xbox. Het spel Het geheim van Rotterdam is een voorbeeld van een game waarbij informatie wordt overgebracht aan haar spelers over hoe Rotterdam er voor en na de Tweede Wereldoorlog uit heeft gezien. Online games kunnen een aantal doelen dienen, zoals informatie- en kennisoverdracht, maar ook oefenen en leren. De zorgsector gebruikt games en simulaties om haar personeel en professionals te trainen voor een operatie. Ook het onderwijs zet games in om het leren aantrekkelijk en effectiever te maken. Specifiek voor de financiële sector zijn er games die nieuwkomers op diverse niveaus in Battle of the Treasury bijeen brengen om te strijden voor de titel van Financial Potentials van het jaar [ILFA10]. Defensie zet games in om strategieën te oefenen en kennis van missies over te dragen. Deze vallen onder de categorie war games en hebben als einddoel om de optimale aanvals- of verdedigingsstrategie te bepalen. Niet bij alle spellen is er direct sprake van winst of verlies als ultieme doelstelling. Het openen van de dialoog over een bepaalde problematiek of thema kan ook het doel zijn van het spel. Juist dit aspect is vaak interessant bij het vormen van beleid. MMORPGS Het meest populaire online gamegenre binnen virtuele werelden is de Massive Multi Online Role Playing Games (MMORPGs) variant. Spelers komen bijeen om samen groepen of clans te vormen om zo opdrachten uit te voeren en/of virtuele vijanden te verslaan. Kenmerkend voor de virtuele wereld is dat het leven in zulke omgevingen persistent is: de wereld bestaat, ook al ben je niet aangemeld. Het opereren binnen een spelersgroep verloopt zonder enige ingreep door een regulerende instantie. Alle statistieken van alle spelers zijn inzichtelijk voor de spelende populatie. Op basis van de opdracht worden de spelers gerekruteerd en aan de operatie of missie toegevoegd. Na afloop van een dergelijke operatie of missie is het niet vanzelfsprekend dat de groep nog dezelfde samenstelling heeft. Spelers die goed hebben gepresteerd als leider hoeven niet per se weer de rol van leider te hebben bij de volgende opdracht. Deze snelle afwisseling van groepsrollen blijkt bij te dragen aan een effectievere prestatie van de groep. Bekende voorbeelden van MMORPG s zijn World of Warcraft, Final Fantasy en Second Life. 16 de IT-Auditor nummer

3 AUDITING GAMES IN VIRTUELE WERELDEN Risicomanagement beoordelen en risicoanalyses uitvoeren, zijn significante onderdelen van het werk van een auditor. Risicomanagement bestaat uit het benoemen van mogelijke risico s en vervolgens het opstellen en uitvoeren van plannen om te voorkomen dat de gesignaleerde risico s werkelijkheid worden. Het nadenken over risico s zou mogelijk ondersteund kunnen worden met een serious game in een virtuele wereld. In een virtuele wereld kan men extreme situaties creëren die mogelijke risico s in de werkelijke wereld sneller aan het licht brengen. De invloed van hyperinflatie of een ineenstorting van kapitaalmarkten is in een virtuele wereld eenvoudiger en minder pijnlijk te simuleren dan in een echte wereld. Collega s die op verschillende locaties werken zouden mee kunnen doen aan een brainstorm over mogelijke risico s. Hulpmiddelen om dit soort gespeelde besluitvormingsprocessen te ondersteunen zijn al beschikbaar in de virtuele wereld. Een voorbeeld hiervan is te zien in de brainstormtool en de stemvloer ontwikkeld voor Second Life [MOLI08]. Om deze tools en hun toepassing te testen, hebben diverse vooraanstaande bedrijven deelgenomen aan virtuele brainstorm sessies. Tijdens het brainstormen kan met diverse ideeën gestapeld worden rondom een thema. Avatars kunnen vrij bewegen in de ruimte en ook tekstuele toevoegingen plaatsten. In een latere fase van besluitvorming kan gestemd worden in een virtuele omgeving. De avatars brengen met hun positie een stem uit. MMORPG s bewijzen in staat te zijn om door middel van een virtuele omgeving grote groepen mensen op internet te mobiliseren en samen te laten komen. Deze technologie zou ook ingezet kunnen worden voor het betrekken van grotere groepen burgers bij de besluitvorming. Het onverwachts afwijzen van de Europese grondwet door de Nederlandse bevolking was een van de triggers voor het starten van onderzoek naar het gebruik van virtuele werelden om meer burgers te betrekken bij beleidsvoorbereiding. Een onderdeel van dit onderzoek wordt uitgevoerd door Het Expertise Centrum (HEC), in samenwerking met de Universiteit van Tilburg en heeft reeds geleid tot meerdere hulpmiddelen om met groepen in virtuele werelden informatie uit te wisselen. De hulpmiddelen zouden gebruikt kunnen worden om manieren van fraude op te sporen door informatie hierover met grote groepen burgers te bespreken. Iedereen kent wel een voorbeeld van een slimme manier om een werkgever, overheid of bedrijf op te lichten. Hoewel het niet bedoeld is als kliklijn, biedt dit een manier om effectief maatregelen te bedenken om zo gaten in bestaande regelingen en beveiligingen te vinden en te dichten. Een virtuele wereld is laagdrempelig: met een internetverbinding kan iedere burger meedoen, hij hoeft zijn veilige omgeving niet te verlaten en kan snel zijn meest duidelijke voorbeeld kwijt. Of hij kan ervoor kiezen om in een gedetailleerde discussie met anderen de meer complexe fraudegevallen te detecteren. Dit biedt een meer gestructureerde manier van interactie met de burger dan radioprogramma s (stand.nl) waar mensen meningen geven zonder gestructureerde opvolging. Ook is de interactie effectiever dan de bewindspersonen bij ieder incident ter verantwoording te roepen na berichten in de media. POLICY GAMING: BELEIDSVORMING IN DE VORM VAN EEN GAME? De integratie van leren en werken is al jaren een bekende doelstelling van ontwikkeltrajecten binnen de overheid. Dat volwassenen kunnen leren door te spelen, is ook niet nieuw [KOLB05]. Maar dat werken en spelen in elkaar overgaan, is een nieuwe ontwikkeling voor de beleidsmakers. Serious games over beleid, hierna te noemen policy games, maken deze ontwikkeling mogelijk. Policy games kunnen complexe beleidsproblemen en processen daaromheen vereenvoudigd afbeelden. Er zijn bijvoorbeeld vraagstukken met veel stakeholders de definitie van het probleem is niet voor alle partijen helder, er zijn veel en soms tegenstrijdige doelstellingen, keuzes en opties zijn vaak niet helder maar wel risicovol en de uitkomsten zijn onvoorspelbaar en onzeker. Gaming als techniek geeft een groep als geheel een veilige omgeving om nieuwe scenario s te exploreren. Vervolgens kan men via een game deze scenario s ook uittesten op uitvoerbaarheid. De techniek blijkt tevens geschikt als communicatiemiddel tussen stakeholders bij complexe problemen [GEUR07]. Een aantal voordelen van policy games bij het ondersteunen van strategische vraagstukken: Ze zijn uitermate geschikt voor complexe problemen, omdat er sprake is van veel stakeholders, veel issues en ook een onduidelijke probleembeschrijving. In tegenstelling tot traditionele gaming en simulatie geven policy games ruimte om ongestructureerde en moeilijk te kwantificeren, zogeheten fuzzy problemen, aan te pakken. De toenemende complexiteit in de wereld van de auditor, onder meer door de toenemende wet- en regelgeving, vraagt om extra hulpmiddelen om de complexiteit te beheersen. Gaming is zo n hulpmiddel. Ze verbreden het inzicht van de spelers in het onderwerp, onder meer doordat de game op een vereenvoudigde manier de relevante aspecten en hun onderlinge samenhang kan afbeelden. Gaming en simulatie helpen ook te voorkomen dat de basis waarop we besluiten nemen al in een vroeg stadium te smal wordt. Tijdens het gamen krijg je ook genoeg tijd om inzicht in elkaars problematiek te krijgen. Hiertoe wordt bij het ontwer- de IT-Auditor nummer

4 pen van de game, een zo volledig mogelijke inventarisatie van alle behoeften en mogelijke scenario s gemaakt. Ze worden gespeeld door vertegenwoordigers van verschillende belangengroepen tegelijk en vergroten zo het wederzijds begrip en de onderhandelingsvaardigheden, mits onder deskundige begeleiding. In de huidige praktijk vinden de games plaats in een lokaal netwerk van computers en wordt er begeleid op de inhoud, het proces en de techniek. Steeds meer games zijn gemaakt om live via internet met alle stakeholders te spelen. Hierbij is communicatie essentieel als het gaat om het nemen van besluiten. Ze geven inzicht in de effecten van beleidsbeslissingen op prestatie-indicatoren met behulp van een realistisch model. Dit model maakt gebruik van statistisch cijfermateriaal en wordt per onderwerp en opdrachtgever aangepast. Een verschil met traditionele computermodellen is dat de beleidsopties afkomstig zijn van spelende vertegenwoordigers van belangengroepen en niet alleen van de beleidsexpert. Bij het spelen door meerdere groepen tegelijkertijd kunnen verschillende scenario s worden uitgeprobeerd. Een voorbeeld van een recente policy game die door de overheid is geïnitieerd, gaat over bevolkingsdaling. Daarin is in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de virtuele stad Krimpstad gecreëerd. 2 De stad bestaat uit vier onderdelen: een wijk met huurwoningen, een met rijtjeshuizen, een gemengde wijk en een bedrijventerrein. In deze stad onderhandelen wethouders, woningcorporaties, scholen, zorginstellingen, bedrijven en de stadsregio of de provincie over de aanpak van bevolkingsdaling. Tijdens de game hebben de beslissingen van iedere speler invloed op de inrichting van de regio en dus op de mogelijkheden van de andere spelers. De game wordt in verschillende regio s gespeeld, met de bij iedere regio passende basisgegevens, zoals de demografische ontwikkeling en het werkloosheidspercentage. Tot nu toe zijn policy games ontwikkeld voor specifieke beleidsdossiers, zoals Bevolkingsdaling en Watermanagement. Deze dossiers in kaart brengen, is al behoorlijk ingewikkeld. Helemaal spannend wordt het als meer beleidsonderwerpen in dezelfde virtuele wereld aan bod komen. Om verder in te gaan op de twee genoemde voorbeelden: een game over watermanagement levert tijdens een periode van bevolkingsdaling waarschijnlijk nieuwe inzichten over de verminderde vraag naar water en de gevolgen daarvan. Dit zou de spelers in een veilige omgeving inzicht kunnen geven in het complexe terrein van beleid en de gevolgen hiervan. Door het simuleren van mogelijke uitkomsten komen ze hopelijk zo tot de optimale oplossing binnen de scope van het probleem. Technisch zou de realisatie hiervan ook een hele uitdaging zijn. Zo moet de techniek het mogelijk maken dat diverse partijen tegelijk in één omgeving besluiten nemen. Ook moeten partijen hun eerder genomen besluiten kunnen herzien als ze dit nodig vinden, zonder de overige spelers teveel te frustreren doordat ze automatisch teruggetrokken worden naar een bepaald punt in het spel. Spelleiding en technische ondersteuning zullen hierbij een belangrijke rol spelen. Virtualisatie van het beleidsproces stelt naast technologische eisen ook randvoorwaarden aan het spel zelf en aan de ondersteuning ervan. Een policy game bouwen, vereist veel inzicht in de problematiek van het specifieke domein. Bewezen is dat de opkomende technologie die onze huidige werkelijkheid nabootst ook hogere kansen heeft op doorbraak. Het gebruik van 3D-technologie ten opzichte van het traditionele 2Dinternet biedt een rijker communicatiekanaal waarlangs men kan communiceren. Ten opzichte van de huidige 2D weergave kan deze technologie in eerste instantie als cognitief belastend worden ervaren. Daarom dient er nog rekening gehouden te worden met de relatief steile leercurve waar we nu bij vele virtuele werelden nog mee te maken hebben. De techniek is echter nog sterk in ontwikkeling. AUDITING EN POLICY GAMES Zowel het artikel van Aalst, Van Werf, en Verdonck [AALS10] als dat van Bezverhaya-Haasnoot, Caron en Goeyenbier [BEZV09] legt uit hoe process mining de volgende stap kan zijn voor het werkgebied van de auditor. Na diverse bedrijfsschandalen, zoals Enron, Tyco, Adelphia, Peregrine en Worldcom, is het belangrijk om strakkere vormen van auditing toe te passen om zo risico s te beheersen. SOX en BASEL II zijn reacties vanuit de wetgeving hierop. Door technieken als process mining kan de auditor live logs van bedrijven analyseren en modelleren. Dit brengt met zich mee dat, in tegenstelling tot de traditionele steekproefsgewijze manier van werken, de auditor ineens beschikt over een continue stroom van data ter analyse. Dit kan ook leiden tot een beter beeld over hoe de processen in elkaar steken. Het vertalen van de bevindingen naar maatregelen blijft lastig. Een game in een virtuele wereld, met als input het product vanuit het mining-proces, zou de auditor kunnen helpen om het probleem inzichtelijk te maken voor het management. Specifiek in de vorm van een policy game zou de auditor het formuleren van mitigerende maatregelen inzichtelijk kunnen maken. Voorlopig blijft het nog nodig om een spelleider te hebben voor het ondersteunen van policy games. In diverse onderzoeken wordt wel al vergaand geëxperimenteerd met het inzetten van avatars met kunstmatige intelligentie om de spelleiders te ontlasten. Bij het maken van beleid zullen serious games worden ingezet om diverse scenario s uit te proberen om zo tot een optimale exploratie van mogelijkheden te komen, alvorens een besluit te nemen. Ook in het auditveld komen complexe proble- 18 de IT-Auditor nummer

5 men aan de orde. De auditor heeft hierbij een bindende functie tussen stakeholders om het probleem met zijn behorende risico s helder in kaart te brengen. Dit is te vergelijken met de rol van de facilitator van een serious game waar zijn taak ook is toegespitst op het assisteren van de spelers in hun specifieke domeingerichte vragen. Door de interactie bij multiplayer games helpt een onderliggend model vooral bij het uitrekenen van de gevolgen van menselijke beslissingen: zo is de besluitvorming computerondersteund, maar blijft het mensenwerk. Onderzoek over hoe en wanneer deze ingezet kan worden om het proces goed te faciliteren is nog aan de orde. Dit zijn vraagstukken die ook in het auditvak spelen. Men is een soort verbinder en initiator van verandering in de organisatie. INZET EN GEBRUIK VAN VIRTUELE WERELDEN De Gartner Group voorspelt jaarlijks adoptie van nieuwe technologieën in 5 fasen, namelijk: 1) technologie trigger; 2) piekfase; 3) fase van desillusie; 4) toenemende verheldering en 5) productiviteitsplateau. Na de introductie zal de opkomende technologie een aantal fasen doormaken voordat deze door de massa wordt geadopteerd. De laatste voorspellingen van deze hype cycle plaatst virtuele werelden in de derde fase. Na introductie van een aantal populaire virtuele werelden hebben ze een enorme piek meegemaakt in Bedrijven als Cisco en IBM bouwen nieuwe platforms en tools om problemen rond privacy en identiteit binnen deze omgevingen te tackelen en om deze omgevingen geschikter te maken voor serieus en commercieel gebruik. Zo wordt bijvoorbeeld ook gewerkt aan een versie van Sun World en een bèta versie van Second Life voor bedrijven. Tabel 1 bevat een eerste aanzet voor een model om deze platforms te classificeren, om zo een beeld te krijgen van de inzet en het gebruik ervan door bedrijven. Een typologie gebaseerd op virtuele gemeenschappen is opgesteld om virtuele werelden ook enigszins te kunnen classificeren. De typologie is gebaseerd op het door Messinger [MESS08] uitgebreide model van de econoom Michael Porter. Messinger wil via zijn classificatie enige orde en houvast creëren voor toekomstige gebruikers van virtuele werelden. De classificatie dient als hulpmiddel bij het ontwikkelen van bijvoorbeeld games binnen bestaande virtuele werelden. SERIOUS GAMES ALS COMMUNICATIETAAL VOOR DE TOEKOMST Serious games kunnen bijdragen aan het veranderen van organisaties, mits ze op de juiste manier worden ingezet. Niet alles kan een game worden en een game kan niet over alles gaan. De rol van de spelleider is in dit geval belangrijk. De game blijft ondersteunend aan het proces. Belangrijk is ook dat de game als oplossing voor het aanpakken van bedrijfsrisico s breed gedragen wordt. Grote bedrijven als IBM en Cisco zijn actief in deze virtuele omgevingen of bouwen hun eigen virtuele werelden. Virtuele werelden hebben de potentie om de manier waarop we spelen, Klasse Doel van het platform Locatie Platform Populatie Verdienmodel Subklasse Met onderscheid tussen inhoud en interactie in een virtuele wereld. Het gaat hier om interactie van strategisch, tactisch spelniveau of met thematische onderwerpen als grondslag (fantasie vs. realistisch). Ook de structuur van de virtuele wereld is bepalend voor haar doel. Eindgebruikers kunnen (mee)bouwen aan objecten, zoals huizen of kleding, of de ontwikkeling is volledig in handen van de aanbieder. De setting van de virtuele wereld kan afwijken van de bestaande natuurwetten zoals wij die nu kennen en varieert tussen volledig fantasie en gesimuleerde realiteit. Zo kun je in Second Life bijvoorbeeld vliegen of teleporten om je te verplaatsen. Het platform categoriseert de virtuele wereld op haar technische ondersteuning. De virtuele wereld opereert vanaf de internet browser of via specifieke programma s die hiervoor gedownload moeten worden. Ook de mate waarin synchrone of asynchrone communicatie ondersteund worden en de representatie van haar gebruikers al dan niet via avatars, horen bij de eigenschappen van het platform. Omdat virtuele werelden, zoals hierboven vermeld, uiteenlopende technische eigenschappen, maar ook doelen behelzen, spreekt ook elke virtuele wereld een specifieke doelgroep aan. Voor marketingdoeleinden is het voor een bedrijf handig om te weten welke populatie ze aanspreken. Voordat bedrijven investeren in virtuele werelden is het belangrijk om te weten dat er verschillende verdienmodellen mogelijk zijn. Cross-over sales vinden ook plaats binnen de virtuele wereldeconomie. Gebruikers ervaren een product of dienst door middel van een virtuele wereld en gaan het daarna in de winkel aanschaffen. Tabel 1: Overzicht classificatie van virtuele werelden de IT-Auditor nummer

6 werken en leren ingrijpend te beïnvloeden. De inzet van nieuwe technologieën als virtuele werelden voor het ondersteunen van besluitvorming is ook in opkomst. Belangrijk voor bedrijven die overwegen om serious games en virtuele werelden in te zetten, is om hun doelen daarbij goed in kaart te brengen, bijvoorbeeld met het model van Messinger. Deze spiegeling zal de organisatie aan de start van het traject helpen om de virtuele omgeving te kiezen met de beste match tussen mogelijkheden geboden door virtuele werelden en de bedrijfsdoelen. Zoals in dit artikel is aangegeven, is gaming een krachtig middel om informatie over te brengen en mensen te laten spelen en samenwerken door het verkennen van nieuwe scenario s. Auditors worden vaak gevraagd om een gedegen analyse om bijvoorbeeld het kwaliteitsniveau te bewaken. Auditors zijn ook initiators van verandering en stimuleren dat ook door diverse onderzoeken. Binnen het auditveld zou gaming als interventietool of als verandertool kunnen worden ingezet, door bijvoorbeeld een game te bouwen over risico s. Zo zou de klant de risico s die de auditor aanstipt beter kunnen visualiseren en hier ook gepaste maatregelen voor kunnen bedenken. Deze games zouden als communicatiemiddel een significante bijdrage kunnen leveren. Bij projecten waarin de auditor voor langere tijd meeloopt, zou dit bijvoorbeeld een uitstekende mogelijkheid bieden om aandacht voor verandering te stimuleren. Serious gaming, noch virtuele werelden zijn wonderoliën. De combinatie van de twee biedt echter goede mogelijkheden om meer mensen in het auditproces te betrekken en hun inbreng op een effectieve manier te verwerken en te gebruiken. Dit geldt niet alleen voor de meer traditionele auditactiviteiten (forensisch, fraudedetectie, riskmanagement, met andere woorden: waar een oordeel, inclusief aanbevelingen over mogelijke oplossingen wordt gevraagd van de auditor), maar juist ook voor de meer adviserende werkzaamheden, zoals het stimuleren en begeleiden van veranderingstrajecten. Graag wil ik Prof. dr. J.L.A. ( Jac) Geurts van de Universiteit van Tilburg bedanken voor zijn commentaar op de conceptversie van dit artikel. Drs. K.M.(Kristel) de Nobrega promoveert aan de Universiteit van Tilburg op het gebied van virtuele werelden en serious games. Ze is IT-Auditor. Noten 1. artikel_ z24/pwc_verwacht_enorme_groei_ omzet_gamesindustrie.html 2. Literatuur [AALS10] Wil M.P. van der Aalst, Kees M. van Hee, Jan Martijn van Werf, Marc Verdonk, Auditing 2.0: Using Process Mining to Support Tomorrow's Auditor, Computer, vol. 43, no. 3, pp , Mar. 2010, DOI: /MC [BEZV09] Maria Bezverhaya-Haasnoot, Emiel Cardon en Piet Goeyenbier, Naar een softwarematige analyse van bedrijfsprocessen voor auditing, IT-auditor, pp (2009/2). [CALU06] L. de Caluwé, J.Geurts, D.Buis en A. Stoppelenburg, Gaming: Organisatieverandering met simulaties, s Gravenhage, DELWEL uitgeverij B.V., [GEUR07] J.L.A. Geurts, R.D. Duke, en P.A.M. Vermeulen, Policy gaming for strategy and change. Long Range Planning, 40 (6), , [HUIZ55] J. Huizing, Homo Ludens, Beacon Publishing, [ILFA10] ILFA Tools4Treasury, 15%20jaar%20ILFA%20-%20augustus% pdf. [KZER10] [KOLB05] Alice Kolb, David Kolb, Experiential learning in teams, Simulation & Gaming, vol. 36 no , september [MOLI08] J.Molina Orrego, Collaborative virtual environments for group support systems. Studying the effect of space on group support systems, TU Eindhoven, [MESS09] Paul R. Messinger, Eleni Stroulia, Kelly Lyons, Michael Bone, Run H. Niu, Kristen Smirnov, Stephen Perelgut, Virtual worlds past, present, and future: New directions in social computing, Decision Support Systems 47, , [PREN01] M. Prensky, Digital Natives, Digital Immigrants. On the Horizon, MCB University Press, Vol. 9, No. 5, oktober H 20 de IT-Auditor nummer

Informatiemanagement, -processen en -implementaties

Informatiemanagement, -processen en -implementaties Informatiemanagement, -processen en -implementaties Spelsimulatie en Organisatieverandering imvalues Presentatie Inhoud Introductie Spelsimulatie Aanpak Toepassing Meer informatie Introductie imvalues

Nadere informatie

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries Naam: Cursus: Coördinator: Docent: Patrick Venendaal 1553805 Entrepreneurship Creative Industries Aljan de boer Mark Nutzel Inhoudsopgave Het idee... 3 De doelgroep... 3 Introductie... 3 Wat wordt er getest...

Nadere informatie

Incore Solutions Learning By Doing

Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Gestart in November 2007 Consultants zijn ervaren met bedrijfsprocessen en met Business Intelligence Alle expertise onder 1 dak voor een succesvolle

Nadere informatie

Inhoud leereenheid 1. AI voor computerspelen. 1.1 Onderwerp 15 1.2 Studeeraanwijzingen 15 1.3 Aanvullingen 15

Inhoud leereenheid 1. AI voor computerspelen. 1.1 Onderwerp 15 1.2 Studeeraanwijzingen 15 1.3 Aanvullingen 15 Inhoud leereenheid 1 AI voor computerspelen 1.1 Onderwerp 15 1.2 Studeeraanwijzingen 15 1.3 Aanvullingen 15 14 Leereenheid 1 AI voor computerspelen Leereenheid 1 AI voor computerspelen 1.1 Onderwerp Het

Nadere informatie

ATLANTIS GAMES BV. Frank Zijlmans, Managing Director. Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers

ATLANTIS GAMES BV. Frank Zijlmans, Managing Director. Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers ATLANTIS GAMES BV Frank Zijlmans, Managing Director Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers ATLANTIS GAMES BV Spin off van de NHTV op het gebied van game development, onderdeel

Nadere informatie

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com Veilig de cloud in Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1 www.traxion.com Introductie Deze whitepaper beschrijft de integratie aspecten van clouddiensten. Wat wij merken is dat veel organisaties

Nadere informatie

Flight School Crisissimulatie. Online social media simulatietool

Flight School Crisissimulatie. Online social media simulatietool Flight School Crisissimulatie Online social media simulatietool Regie over crisiscommunicatie Digitalisering van nieuws, explosieve groei van social media en technologische innovaties die van iedere smartphone

Nadere informatie

Hoewel online gamen relatief veilig is, zijn er toch een aantal zaken waar u rekening mee kunt houden. In dit PDF-bestand leest u daar meer over.

Hoewel online gamen relatief veilig is, zijn er toch een aantal zaken waar u rekening mee kunt houden. In dit PDF-bestand leest u daar meer over. 1 Veilig online gamen Het spelen van games is één van de meest populaire bezigheden op de computer. Er zijn duizenden games in allerlei genres: variërend van puzzelspellen tot avonturenspellen. Een groot

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

G A M E SC OREN ME T S PO R E N

G A M E SC OREN ME T S PO R E N G A M E SC OREN ME T S PO R E N RICHAR D D E RIJK, EDI TH PH IL IPSEN PRORAIL / RAILWAYLAB 11 november 2015 INTRODUCTIE ProRail is verantwoordelijk voor het spoorwegnet van Nederland. We verdelen als onafhankelijke

Nadere informatie

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Royal HaskoningDHV biedt u met Virtual Design & Construction (VDC) een unieke methode om integraal

Nadere informatie

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers Onderzoeker Universiteit van Tilburg, Faculteit Sociale Wetenschappen Departement Personeelswetenschappen E-coaching belicht vanuit

Nadere informatie

INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY

INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY INVENTARISATIE EN CLASSIFICATIE VAN STANDAARDEN VOOR CYBERSECURITY Leesvervangende samenvatting bij het eindrapport Auteurs: Dr. B. Hulsebosch, CISSP A. van Velzen, M.Sc. 20 mei 2015 In opdracht van: Het

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Dag van de Trainer. Gaat online leren ten koste van verbinding?

Dag van de Trainer. Gaat online leren ten koste van verbinding? Dag van de Trainer Gaat online leren ten koste van verbinding? Marion Reijerink 10 jaar ABN AMRO Trainer sinds 2005 Online trainer sinds 2010 Opleidingen in VS Nu: directeur atsync Trainer van het jaar

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

WIKI-Games. Wiki-based games in higher education. Wim Westera Peter van Rosmalen

WIKI-Games. Wiki-based games in higher education. Wim Westera Peter van Rosmalen WIKI-Games Wiki-based games in higher education Wim Westera Peter van Rosmalen SURF Academy: Seminar innovatie en inspiratie, Utrecht, 17 februari 2011 Overzicht Project inbedding Learning Media Progamma

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Het Huis voor democratie en rechtsstaat is een nog op te richten instelling. Het Huis wil kennis van burgers over onze

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Introducing strategy

Hoofdstuk 1: Introducing strategy Hoofdstuk 1: Introducing strategy Wat is strategie? Definitie Porter: Concurrentiestrategie = verzameling van verschillende activiteiten kiezen om een unieke waardemix te brengen. Onderscheid tussen operationele

Nadere informatie

Gamen? Novadic-Kentron. Preventie, voorlichting en advies. Novadic-Kentron

Gamen? Novadic-Kentron. Preventie, voorlichting en advies. Novadic-Kentron Gamen? GAME OVER Preventie, voorlichting en advies Werkgebieden, regio s en vestigingen 2.600.000 inwoners - 1.100 medewerkers - 260 opnameplaatsen - 13.000 cliënten per jaar Dus Hoe heet het duurste spel

Nadere informatie

De alles-in-1 Zorgapp

De alles-in-1 Zorgapp De alles-in-1 Zorgapp Tevreden cliënten en medewerkers Impact van zorgapps op de zorgverlening Meerwaarde van zorgapps in het zorgproces De rol van de zorgverlener verandert in rap tempo door nieuwe technologie

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht

Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht 13.30 - Opening danielle@digitalestedenagenda.nl h.haveman@enschede.nl www.twitter.com/dezorgendestad 1 Digitale

Nadere informatie

DE MMO. De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams. zorgadviseurs

DE MMO. De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams. zorgadviseurs DE MMO De Lean verbetertool voor procesoptimalisatie door (verpleeg)teams zorgadviseurs pak nieuwe kaart Is dit wenselijk? ACTIVITEIT Is dit wenselijk? pak nieuwe kaart onnodige handeling z.o.z. CONTINU

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Competentieprofiel kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Generieke Competenties... 2 Affiniteit met kaderlidmaatschap... 2 Sociale vaardigheden... 2 Communicatie... 2 Lerend vermogen... 3 Initiatiefrijk... 3

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

De Virtuele Wereld: Green IT om bewustwording van duurzaamheid bij studenten te stimuleren

De Virtuele Wereld: Green IT om bewustwording van duurzaamheid bij studenten te stimuleren De Virtuele Wereld: Green IT om bewustwording van duurzaamheid bij studenten te stimuleren Agenda 1. Introductie 2. Virtuele werelden in het onderwijs 3. Demo: Green IT 4. Effectmeting 5. Conclusies De

Nadere informatie

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH Roadmap Institute for Positive Health April 2016 Stichting IPH INTRODUCTIE VAN DE IPH ROADMAP De IPH roadmap schetst de resultaten die IPH de komende jaren wil realiseren. De weg naar de resultaten toe

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Introductie Serious Gaming

Introductie Serious Gaming Introductie Serious Gaming Programma Introductie: de kracht van games Prijzenoorlog Serious Gaming: de theorie Spelbundel klaslokaalexperimenten Zelf ervaren 2 Eind 2010: 72 miljoen actieve spelers Groter

Nadere informatie

Scenario-ontwikkeling, Gereedschap om plannen te maken voor een onzekere of ondenkbare toekomst

Scenario-ontwikkeling, Gereedschap om plannen te maken voor een onzekere of ondenkbare toekomst Scenario-ontwikkeling, Gereedschap om plannen te maken voor een onzekere of ondenkbare toekomst A.C. Visser MSc. DTV Consultants a.visser@dtvconsultants.nl Bijdrage aan het Colloquium Vervoersplanologisch

Nadere informatie

Doelstelling. Presentatie onderzoek. CASINO SPELERS VAN DE TOEKOMST Holland Casino als marktspeler in de transformerende gokwereld.

Doelstelling. Presentatie onderzoek. CASINO SPELERS VAN DE TOEKOMST Holland Casino als marktspeler in de transformerende gokwereld. Presentatie onderzoek CASINO SPELERS VAN DE TOEKOMST Holland Casino als marktspeler in de transformerende gokwereld Wie zijn wij Programma Inleiding Wat is holland casino Holland Casino is de enige legale

Nadere informatie

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen.

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Praktijkplein Titel: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Toepassing: Beknopte samenvatting van twee implementatiemethodieken en hun toepassing bij het implementeren van een operational

Nadere informatie

Veranderen door te Spelen

Veranderen door te Spelen Veranderen door te Spelen Game-based leren Gerard Dekker & Michael Hebben yourmail@business.com Denkwijze Madlogic Wij zijn jong en innovatief bureau gespecialiseerd in het ontwikkelen van op gaming gebaseerde

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Planning futures. Workshop Interactie tussen GEO- ICT en Ruimtelijke Planning in de praktijk. 12 juni maart 2008 Wageningen Universiteit

Planning futures. Workshop Interactie tussen GEO- ICT en Ruimtelijke Planning in de praktijk. 12 juni maart 2008 Wageningen Universiteit Planning futures Workshop Interactie tussen GEO- ICT en Ruimtelijke Planning in de praktijk 12 juni maart 2008 Wageningen Universiteit De toekomst komt vanzelf De ongekende wederzijdse aantrekkelijkheid

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

STRATEGIEONTWIKKELING

STRATEGIEONTWIKKELING STRATEGIEONTWIKKELING drs. P.W. Stolze 1 SITUATIE Strategie geeft in het algemeen richting aan een organisatie of organisatie-eenheid in haar omgeving (wat gaan we doen) en vormt een richtsnoer voor de

Nadere informatie

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT INTRODUCTIE De Motives, Values, Preferences Inventory () is een persoonlijkheidstest die de kernwaarden, doelen en interesses van een persoon in kaart brengt.

Nadere informatie

Improve Condition Technology. Guido Peters & Frank Kistemaker

Improve Condition Technology. Guido Peters & Frank Kistemaker Improve Condition Technology Guido Peters & Frank Kistemaker Agenda Introductie Innov8 4life Uitgangspunten ICT & zorg Patiënt Consument Gezondheidsbevordering en gedragswetenschappen Huidige oplossingen

Nadere informatie

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie.

Bekend zijn met de visie en inzet van procesmanagement in de eigen organisatie. en werkwijze BPM awareness Inzicht in de toepassing van BPM op strategisch niveau in het algemeen en binnen de eigen organisatie. Kennismaken met BPM vanuit een strategisch perspectief Nut en toegevoegde

Nadere informatie

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015.

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015. Prikkelen tot leren door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming Presentatie bij: V&VN-congres 2015 Lokatie: De Reehorst, Ede Datum: 29-01-2015 Dr. W.J.Trooster Drs. E. Ploeger Domein

Nadere informatie

Zes tools om je doelgroep actief te betrekken

Zes tools om je doelgroep actief te betrekken Zes tools om je doelgroep actief te betrekken Hoe kun je je doelgroep laten meepraten, meedenken, meebeslissen en meedoen? door Marijke Krabbenbos 18-10-2015 We leven in een wereld van sociale innovatie

Nadere informatie

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen!

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Introductie In een wereld die op alle vlakken steeds meer digitaal verbonden raakt,

Nadere informatie

WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1

WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 2 /16 Beschrijving van het spel Doel van het spel Het spel Op Stap is bedoeld om gemeentelijke beleidsmakers en aanbieders van zorg en welzijn te helpen bij de voorbereiding

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

Competentieleren met EMERGO. Hans Hummel, Henk van den Brink

Competentieleren met EMERGO. Hans Hummel, Henk van den Brink Competentieleren met EMERGO Hans Hummel, Henk van den Brink Presentatie Competentieleren (A) Serious games (B) Authentieke taken én toetsing (C) EMERGO: aanpak en tools (D) Demo functionaliteiten (E) Discussie

Nadere informatie

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale.

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. 1 Geachte heer/mevrouw Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. Bij verschillende gemeenten en instellingen

Nadere informatie

Bestuurssecretaris en...

Bestuurssecretaris en... het Zijlstra Center for Public Control and Governance www.hetzijlstracenter.nl Bestuurssecretaris en... Oriëntatie op de functie bestuurssecretaris het Zijlstra Center for Public Control and Governance

Nadere informatie

Het nieuwe verzekeren

Het nieuwe verzekeren Het nieuwe verzekeringssoftware Het nieuwe Ongebonden door plaats en tijd, zonder menselijk handelen met elkaar verbonden door de digitale wereld. Verzekerden, intermediairs en verzekeringsmaatschappijen

Nadere informatie

Informatie over ID@5 aanpak en methodieken 2013

Informatie over ID@5 aanpak en methodieken 2013 ID@5 Informatie over ID@5 aanpak en methodieken 2013 www.kaikaku.nl www.idat5.nl ID@5 is geregistreerd bij K.v.K. te Tilburg onder nummer 56821514 ID@5; Veranderproces Lean Leiderschap Creëer gezamenlijk

Nadere informatie

The Future: what s in it for us!

The Future: what s in it for us! The Future: what s in it for us! Tim Rook Marketing Republic! 16 juni 2010 Persoonlijke introductie: Chief Inspiration Officer: Marketing Republic! Ruim 20 jaar ervaring in Channel Marketing & Communicatie:

Nadere informatie

Briefing V1. interactieve content

Briefing V1. interactieve content Briefing V1 interactieve content Marianne Meijers m.b.meijer-meijers@hva.nl Wat is interactieve Content?. Definitie Interactieve content is de inhoudelijke bijdrage van een medium die bestaat uit tekst,

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

Sourcing realiseert u onder andere met behulp van een van de volgende oplossingsrichtingen:

Sourcing realiseert u onder andere met behulp van een van de volgende oplossingsrichtingen: Sourcing ADVISORY Sourcing wordt door veel organisaties omarmd als een belangrijk middel om de financiële en operationele prestatie te verbeteren. Welke functies binnen de organisatie behoren echt tot

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken wwww.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! 13 december 2011 drs. Lourens Dijkstra MMC CMC drs. Peter Elzinga

Nadere informatie

Wetenschap 2.0. Social media als tools voor wetenschapscommunicatie en burgerparticipatie

Wetenschap 2.0. Social media als tools voor wetenschapscommunicatie en burgerparticipatie Wetenschap 2.0 Social media als tools voor wetenschapscommunicatie en burgerparticipatie Marjolein Pijnappels Inspiratiedag 2012: Cocreatie & participatie in onderzoek 13 december, Stadscampus Universiteit

Nadere informatie

Kaders voor burgerparticipatie

Kaders voor burgerparticipatie voor burgerparticipatie 1 Inhoud Pagina Hoofdstuk 3 1. Inleiding 1.1 Doel van deze notitie 1.2 Opbouw van deze notitie 4 2. Algemeen 2.1 Twee niveaus: uitvoering en meedenken over beleid 2.2 Tweerichtingsverkeer

Nadere informatie

Het nieuwe werken. gedragsverandering is de succesfactor

Het nieuwe werken. gedragsverandering is de succesfactor Het nieuwe werken gedragsverandering is de succesfactor Kees Froeling, Bart Atema Overheidsorganisaties willen een aantrekkelijke werkgever zijn, nu en in de toekomst. Daarbij hoort een virtuele werkomgeving

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken www.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! MANAGEMENT GAME HET NIEUWE WERKEN Inleiding Think too Organisatieadviseurs

Nadere informatie

Strategische Personeelsplanning

Strategische Personeelsplanning Strategische Personeelsplanning en Onderwijslogistiek Strategische Personeelsplanning 1 Strategische Personeelsplanning / onderwijslogistiek 1.Impact van ontwikkelingen 2.Integraal plannen 3.De oplossing

Nadere informatie

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)?

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Chris Aalberts Internet en sociale media hebben de wereld ingrijpend veranderd, dat weten we allemaal. Maar deze simpele waarheid zegt maar weinig

Nadere informatie

Rik Jan van Hulst Wittenburgergracht 269 1018 ZL Amsterdam rikjan@ppqa.nl 0653814034

Rik Jan van Hulst Wittenburgergracht 269 1018 ZL Amsterdam rikjan@ppqa.nl 0653814034 Personalia Naam van Hulst Voornaam Rik Jan Geb.datum 20-06-1964 Geslacht Man Burg. staat Gehuwd Nationaliteit Nederlandse Talen Nederlands, Engels, Frans, Italiaans Website www.ilexit.nl www.ppqa.nl www.risicoproces.nl

Nadere informatie

KOSTENBEWUST LEAN DIGITAAL

KOSTENBEWUST LEAN DIGITAAL Referenties KOSTENBEWUST LEAN DIGITAAL en ZAAKGERICHT Modern Informatiemanagement Project en programmamanagement Programmamanagement digitaal informatiemanagement Ministerie IenM Van Kaliber is verantwoordelijk

Nadere informatie

REEF-carrièremanagement. voor jouw persoonlijke groei. delen om te groeien

REEF-carrièremanagement. voor jouw persoonlijke groei. delen om te groeien REEF-carrièremanagement voor jouw persoonlijke groei delen om te groeien REEF hecht veel waarde aan de persoonlijke groei van zijn medewerkers. Daarom helpt REEF je in de eerste plaats aan uitdagende en

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015 NTA 8620 versus ISO-systemen Mareille Konijn Voorstellen Mareille Konijn Lid van de NEN-werkgroep Senior HSE consultant Industry, Energy & Mining T: 088 348 21 95 M: 06 50 21 34 27 mareille.konijn@rhdhv.com

Nadere informatie

Big Data: wat is het en waarom is het belangrijk?

Big Data: wat is het en waarom is het belangrijk? Big Data: wat is het en waarom is het belangrijk? 01000111101001110111001100110110011001 Hoeveelheid 10x Toename van de hoeveelheid data elke vijf jaar Big Data Snelheid 4.3 Aantal verbonden apparaten

Nadere informatie

Op weg naar meer rendement uit IT in het onderwijs

Op weg naar meer rendement uit IT in het onderwijs Op weg naar meer rendement uit IT in het onderwijs Inleiding De digitalisering binnen het onderwijs bevindt zich midden in een stroomversnelling. Dit leidt tot onontkoombare veranderingen. Zo komt er in

Nadere informatie

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking

Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking Be here, be there, be everywhere Maak meer mogelijk met videosamenwerking VideoSamenwerking Met het oog op zakelijk succes Videosamenwerking (collaboration) is een snelle en effectieve oplossing voor face

Nadere informatie

2.2 Organisatie van co-creatie sessies met de doelgroep.

2.2 Organisatie van co-creatie sessies met de doelgroep. 2.2 Organisatie van co-creatie sessies met de doelgroep. Introductie Onder invloed van sociale media en web 2.0 (interactieve internet technologieën) werd co-creatie aan het einde van de vorige eeuw gebruikt

Nadere informatie

Green Shipping. Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren?

Green Shipping. Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren? Green Shipping Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren? & Welkom! Introductie De automobielsector als benchmark Tools, functionaliteiten en voordelen: Virtual Classroom Training - VCT Video-based

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT ONTWERPVERSLAG. Commissie interne markt en consumentenbescherming 2008/2173(INI) 20.11.2008

EUROPEES PARLEMENT ONTWERPVERSLAG. Commissie interne markt en consumentenbescherming 2008/2173(INI) 20.11.2008 EUROPEES PARLEMENT 2004 2009 Commissie interne markt en consumentenbescherming 2008/2173(INI) 20.11.2008 ONTWERPVERSLAG over de bescherming van de consumenten, met name minderjarigen, met betrekking tot

Nadere informatie

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen 1 Innovatiekompas Inspiratie Sessies Contacteer ons voor: Een voordracht om kennis te maken met het kompasmodel. Een workshop om het toepassen van

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

Strategische planning Workbook

Strategische planning Workbook Strategische planning Workbook Dr. Sebastian Desmidt 2 Inhoudstafel Opstellen strategisch businessplan: het 10 stappenplan... 4 STAP 0: Analyse van de organisatiestrategie... 5 STAP 1: Probleemanalyse

Nadere informatie

Opleiding Regisseur Maatschappelijk Domein

Opleiding Regisseur Maatschappelijk Domein Kennis van de Overheid Opleiding Regisseur Maatschappelijk Domein Sturing van (jeugd)zorg, welzijn en participatie Regisseren in het maatschappelijk domein In het maatschappelijk domein krijgt de gemeente

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

In twee dagen een jaar verder

In twee dagen een jaar verder In twee dagen een jaar verder The 48 hrs by Laboratorivm Met The 48 hrs introduceert Laboratorivm een nieuwe methode om binnen 48 uur een diepgaande merkstrategie te ontwikkelen, inclusief creatieve vertalingen

Nadere informatie

dutch building better//energy markets

dutch building better//energy markets building better//energy markets Alliander versnelling van de energietransitie Opzetten van een nieuwe dienst in een zelfstandige BV; inbrengen van gewenst ondernemerschap Vertalen van mogelijkheden nieuwe

Nadere informatie

PROJECT PLAN. Contact across Cultures - DigiHouse. Introductie

PROJECT PLAN. Contact across Cultures - DigiHouse. Introductie PROJECT PLAN Contact across Cultures - DigiHouse Introductie Vanuit de stichting Contact across Cultures willen wij graag het project DigiHouse opzetten. Dit project is ontstaan vanuit onze deelname aan

Nadere informatie

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang:

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang: Profiel Bestuur Uitgangspunten Het algemene belang van stichting SOM staat bij de leden voorop De leden onderschrijven de visie en de missie van stichting SOM De leden onderschrijven de grondslag en de

Nadere informatie

Brug tussen strategie en realisatie. Herfst 2014

Brug tussen strategie en realisatie. Herfst 2014 Herfst 2014 Waarom is het realiseren van de strategie vaak zo lastig? Het ontwikkelen van een goede strategie is al niet eenvoudig, laat staan de realisatie ervan Het blijkt in de praktijk dat veel organisaties

Nadere informatie

Datamining: Graven in gegevens

Datamining: Graven in gegevens Datamining: Graven in gegevens Business Intelligence in de praktijk Jasper Lansink CMG Noord Nederland - Advanced Technology Agenda Business Intelligence Datamining theorie Datamining in de praktijk management

Nadere informatie

Communicatie verenigingen KNVB 2014

Communicatie verenigingen KNVB 2014 1 Communicatie verenigingen KNVB 2014 1. Achtergrond van de notitie: veranderde rollen De kern van de bestuurlijke vernieuwing is het realiseren van een efficiëntere besluitvorming in het amateurvoetbal.

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

privacy statement WerkvoorWerk.nl Privacy Statement aandachtig door te nemen. De schuin geschreven gebruiksvoorwaarden van WerkvoorWerk.nl.

privacy statement WerkvoorWerk.nl Privacy Statement aandachtig door te nemen. De schuin geschreven gebruiksvoorwaarden van WerkvoorWerk.nl. privacy statement WerkvoorWerk.nl WerkvoorWerk.nl neemt de privacy van haar gebruikers zeer serieus en zal informatie over u op een veilige manier verwerken en gebruiken. In dit document wordt het Privacy

Nadere informatie

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen Mareen van Londen van de Beek Opleidingskundige & e-learningadviseur www.kies-advies.nl Welkom Mareen van Londen Opleidingskundige & (e)learning adviseur Blended learning design Interne adviseur Externe

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

3 daagse cursus: Train de Trainer Morele Dilemma s

3 daagse cursus: Train de Trainer Morele Dilemma s 3 daagse cursus: Train de Trainer Morele Dilemma s Wat? EtiQs en Nyenrode Business Universiteit organiseren een train de trainer - training voor belangstellenden. Het doel van de train-de-trainer is dat

Nadere informatie

UNIT SCENARIO TRAINING

UNIT SCENARIO TRAINING UNIT SCENARIO TRAINING "Difficile est tenere quae acceperis nisi exerceas" Het is moeilijk te onthouden wat je hebt geleerd tenzij je oefent Inleiding De Unit Scenario Training (UST) is een groep ervaren

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd:

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd: Samenvatting De opkomst van Health 2.0 en e-health zorgt ervoor dat de patiënt verandert naar zorgconsument. Health 2.0 zorgt voor een grote mate van patiënt-empowerment; zorgconsumenten nemen zelf de

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Organisatieontwikkeling

Organisatieontwikkeling Organisatieontwikkeling TRAINING - GAMING - COACHING The Only Thing That Is Constant Is Change Heraclitus Legenda De zorg verandert. Uw organisatie verandert. Q-Academy helpt u bij de ontwikkeling van

Nadere informatie