De Nieuwe K 15. Eigenlijk houd ik niet zo van mode. Zijn benoeming betekende destijds een schok in omroepland. Een revolutie voor de muzieknotatie.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Nieuwe K 15. Eigenlijk houd ik niet zo van mode. Zijn benoeming betekende destijds een schok in omroepland. Een revolutie voor de muzieknotatie."

Transcriptie

1 Don Giovanni Fotograaf: Joris Jansen DN1520 DN1501 De Nieuwe 15 Verschijningsdatum volgend nummer: 23 januari 2009 Colofon De nieuwe is het nieuwsbulletin van de Hogeschool van Beeldende unsten, Muziek en Dans en de Academie der unsten van de Universiteit Leiden en komt vier keer per studiejaar uit. De redactie heeft getracht aan alle auteursrechtelijke verplichtingen te voldoen. Voorzover iemand meent alsnog rechthebbende te zijn, kan deze zich wenden tot de redactie. Redactie Annerieke Simeone, Rosalien van der Poel en Marleen Leroy Aan deze Nieuwe werkten mee Caroline Bakker, Danielle Boeling, Doris Dekker, Frans Evers, Renee Jonker, Corine Hendriks, Bas alle, Yolande olstee, Liesbeth Nieuwenweg, Michela Pelusio, Saskia Roos en Bart van Rosmalen Fotografie, beeld en illustratie ANP, Jessica de Boer, Meredith Heuer, Jeff Herman, Joris Jansen, Michela Pelusio, Robert Schlingemann, Mirjana Vrbaski Drukwerk Veenman Drukkers, Rotterdam Oplage: Beeldredactie en Fotografie Annabel Hesselink, Mirjana Vrbaski en Studio AB Ontwerp Rob van den Nieuwenhuizen en Mattijs de Wit Studio AB, Den Haag Eigenlijk houd ik niet zo van mode Een revolutie voor de muzieknotatie. uwe Zijn benoeming betekende destijds een schok in omroepland. De AB Open Dag AB: 31 januari pagina 4 Grondige verbouwing pand <TAG> pagina 8 Studenten Beeldende unst en Grafisch Ontwerpen maken publicatie Crossing Border pagina 9 C Interview met de nieuwe directeur van het C: Henk van der Meulen pagina 5 Samenwerkingsproject röller-müller Museum en het oninklijk Conservatorium pagina 7 Opera Monteverdi: L Incoronazione di Poppea door Dutch National Opera Academy pagina 12 Ad Nieuwe naam voor Faculteit der unsten: de Academie der unsten pagina 5 Samenwerking tussen de Universiteit Leiden en de AB in Den Haag: PhDArts pagina 14 leuren Pantone Black 6 U Pantone 457 U Papier IJsselprint, 80 g/m² Lettertypes Antique Olive, Balloon, Giovanni, abel, Simple Redactieadres p/a oninklijke Academie van Beeldende unsten t.a.v. redactie De nieuwe Antwoordnummer WB Den Haag Als musicus moet je niet alleen mooi op een instrument kunnen spelen, maar ook als zelfstandig ondernemer door het leven kunnen gaan. 15 Het lijkt wel of ik terug in de tijd ben! De verbouwing zal het pand toegankelijker maken Er is niet een vaststaande mal waar de musicus zomaar in past. Wie jeuk krijgt van Engelse termen, moet dit stukje niet lezen.

2 DN1502 DN1519 VR 10 OT Big Band John Ruocco, dirigent. De Big Band van het oninklijk Conservatorium heeft in het verleden tijdens elk North Sea Jazz Festival opgetreden. De band werd daarbij regelmatig gedirigeerd door bekende gastcomponisten/arrangeurs zoals onder meer: Bob Brookmeijer, Jim McNeely, Maria Schneider, Rob Pronk, en Bill Holman. C / ees van Baarenzaal / 12.45u DI 14 OT Concert Oude UB larinettrio van Brahms, Opus 114 Met Evelien Rozema (cello), anako Inoue (piano) en Ingrid van der Wiel (klarinet). Universiteit Leiden / Oude UB Rapenburg 70 / Leiden / 17.15u DI 14 OT C / Studio I / 12.45u DI 14 OT Early Music Open Stage C / ees van Baarenzaal / 19.30u DI 14 OT amermuziek Door studenten van de afdeling lassiek, blazers. Frank Timpe, coaching. Domenico Scarlatti Trois pièces (d après les Sonates pour clavecin, 427, 474, 519) (in een bewerking van Gabriel Pierné voor vier saxofoons). In deze kamermuziekserie staat de saxofoon centraal. Landgoed keukenhof / eukenhof 1 Lisse / 20.15u / 15 / Info: 19 WO 15 OT Boskantkerk / Fluwelen Burgwal 45 Den Haag / 12.30u DO 16 OT C / Arnold Schönbergzaal / 12.45u VR 17 OT amermuziek Zie dinsdag14 oktober. Vredenburg Leeuwenbergh Servaasbolwerk 1a, Utrecht 12.30u / Info: WO 22 OT - Raad van State Serie Waalse erk / Noordeinde Den Haag / 12.45u Agenda Dans VR 28 NOV & ZA 29 NOV Studioavond Dansvakopleiding Vast onderdeel in het schooljaar voor de leerlingen en studenten van de Dansvakopleiding zijn de Studioavondvoorstellingen. Tijdens deze voorstellingen demonstreren de leerlingen en HBO-studenten klassieke, folkloristische en hedendaagse danstechniek. C / ees van Baarenzaal / vr om 20.15u en za om 14.00u / 3 Reserveren via koncon.nl of (ma t/m vr 13.00u-17.00u) ZO 25 JAN Danstip Verschillende danstalen Studenten van de Rotterdamse Dansacademie (Codarts) en de Dansvakopleiding van het oninklijk Conservatorium uit Den Haag laten in één van de studio s van het Lucent Danstheater zien welke verschillende danstalen er zijn. Lucent Danstheater / Spuiplein 150 Den Haag / 16.00u / 5 / Reserveren via of Exposities t/m 16 NOV In Between Werken van Roos Campman, Hendrik erstens, Michael irkham, Hellen van Meene, Arno Nollen, Vanessa Jane Phaff, L.A. Raeven en Martine Stig Universiteit Leiden / Galerie LUMC Albinusdreef 2, Leiden t/m 4 JAN 2009 Statistisch Vooruitgangsmonument Objecten, keramiek, meubelen, tekeningen, typografie en film van Ruchama Noorda. De Lakenhal (Scheltema) / Marksteeg 1 Leiden / Info: Film WO 29 OT t/m ZO 2 NOV Leids Film Festival Vijf dagen in meerdere bioscopen, musea en op culturele en poppodia. Ontdek nieuwe en bijzondere films. Info: Lezingen WO 15 OT Promovendi in de kunsten presenteren zich Juan Parra Cancino presenteert de stand van zijn onderzoek: een uitvoeringspraktijk van computermuziek. Scheltemacomplex / Marktsteeg 1 Leiden / 20.00u WO 19 NOV Promovendi in de unsten presenteren zich Wouter oelewijn presenteert de stand van zijn onderzoek: De uitvoeringspraktijk van de Noord-Duitse klaviermuziek uit de Barok. Scheltemacomplex / Marktsteeg 1 Leiden / 20.00u WO 10 DEC Seminar met Louis Andriessen Frans de Ruiter interviewt Louis Andriessen over zijn eigen werk. Scheltemacomplex / Marktsteeg 1 Leiden / 20.30u / Aanmelden: rhm. WO 21 JAN Promovendi in de kunsten presenteren zich Claire Genewein presenteert de stand van haar onderzoek: De fluitconcerten van Baldassare Galuppi en sinfonie avanti l opera. Scheltemacomplex / Marktsteeg 1 Leiden / 20.00u Muziek VR 10 OT Presentatie Orkestdirectie Vera ooper, piano. Een paar keer per jaar werken de studenten Orkestdirectie onder leiding van Jac van Steen met een studentenorkest van het C. Ludwig van Beethoven Symfonie nr. 1, op. 21, C gr.t.: deel 1. Ludwig van Beethoven Concert voor piano en orkest nr. 3, op. 37, c kl.t. Ludwig van Beethoven Symfonie nr. 2, op. 36, D gr.t.: deel 1. C / Arnold Schönbergzaal / 12.30u VR 10 OT Initiatie van de Stockhausenstudio Bij deze gelegenheid wordt de elektronische studio I van de compositieafdeling herdoopt in de arlheinz Stockhausenstudio. In het bijzijn van Stockhausens naasten athinka Pasveer en Suzanne Stephens wordt de Nederlandse première van diens laatste elektronische werk Cosmic Pulses gekoppeld aan een uitvoering van Zyklus door Pepe Garcia. C / ees van Baarenzaal / 17.00u DO 6 NOV Voorspeelavond Zang Door C-studenten Zang. C / ees van Baarenzaal / 19.30u VR 7 NOV Bach en Schütz Jan leinbussink, muzikale leiding. Ensemble van de afdeling Oude Muziek. Johann Sebastian Bach - Cantate BWV 68 Also hat Gott die Welt geliebt. Heinrich Schütz - Psalm 100 Jauchzet dem Herrn. Heinrich Schütz Herr, ich trau auf dich, uit Geistliche Chormusik. Lutherse erk / Lutherse Burgwal 7-9 Den Haag / 17.00u / 6 / studenten en CJP Gratis / Geen reserveringen mogelijk, kaarten te verkrijgen vanaf 16.30u aan de kerk / Info: MA 10 NOV t/m VR 14 NOV Masterclass lavierwerken van Joseph Haydn Het Haydn-jaar begint met een projectweek waarin alle studenten en vele docenten samenkomen voor masterclass, lezingen en discussies. C / Studio III / 10.00u DI 11 NOV Concert Oude UB Concert door vier Leidse studenten die Fluit studeren aan het C. Universiteit Leiden / Oude UB Rapenburg 70 / Leiden / 17.15u DO 11 NOV C / Studio III / 12.45u WO 12 NOV lavierwerken van Joseph Haydn: Twilight Concerten Bart van Oort en Stanley Hoogland, muzikale leiding. C / Studio III / 18.30u DO 13 NOV Chr. Triumfatorkerk / Juliana van Stolberglaan 154, Den Haag / 12.30u DO 13 NOV C / ees van Baarenzaal / 12.45u VR 14 NOV Big Band John Ruocco, dirigent. De Big Band van het oninklijk Conservatorium heeft in het verleden tijdens elk North Sea Jazz Festival opgetreden. De band werd daarbij regelmatig gedirigeerd door bekende gastcomponisten/arrangeurs zoals onder meer: Bob Brookmeijer, Jim McNeely, Maria Schneider, Rob Pronk, en Bill Holman. Van deze gastdirigenten en andere grote namen uit de jazzgeschiedenis speelt de Big Band een selectie van composities en arrangementen. C / ees van Baarenzaal / 12.45u DI 18 NOV Historische Documentatie Voordracht: Muziek a/h Stadhouderlijk Hof. C / Studio I / 10.00u-17.00u DI 18 NOV C / Arnold Schönbergzaal / 12.45u WO 19 NOV Boskantkerk / Fluwelen Burgwal 45 Den Haag / 12.30u DO 20 NOV C / Studio I / 12.45u WO 26 NOV - Raad van State Serie Waalse erk / Noordeinde Den Haag / 12.45u DO 27 NOV Chr. Triumfatorkerk / Juliana van Stolberglaan 154, Den Haag / 12.45u DO 27 NOV C / Studio I / 12.45u DO 27 NOV Presentatie Duo-klas gitaar en zang Door studenten van Enno Voorhorst (gitaar) en Phyllis Ferwerda (zang). C / ees van Baarenzaal / 19.30u DO 27 NOV Muziek aan het Stadhouderlijk Hof Jaap ter Linden, muzikale leiding. Strijkorkest afdeling Oude Muziek. Christian Ernst Graf - Sei sinfonie a violino primo, secondo, viola e basso. Op. 1 no. I (F gr.t.), II (C gr.t.), III (G gr.t.), IV (D gr.t.), VI (Bes gr.t.). Unico Wilhelm van Wassenaer - Concerti Armonici nr. I (G gr.t.), IV (f kl.t.), V (G gr.t.). C / Arnold Schönbergzaal / 20.00u VR 28 NOV Muziek aan het Stadhouderlijk Hof Jaap ter Linden, muzikale leiding. Strijkorkest afdeling Oude Muziek. Christian Ernst Graf - Sei sinfonie a violino primo, secondo, viola e basso. Op. 1 no. I (F gr.t.), II (C gr.t.), III (G gr.t.), IV (D gr.t.), VI (Bes gr.t.). Unico Wilhelm van Wassenaer - Concerti Armonici nr. I (G gr.t.), IV (f kl.t.), V (G gr.t.). Dorpskerk Voorschoten / erkplein 2 Voorschoten / 20.15u / 15 Studenten en CJP 7,50 / Reserveren via: ZA 29 NOV amermuziek rondom Elliott Carter Onderdeel van Dag in de Branding 9. Werken van o.a.: Elliott Carter - A Mirror on which to dwell. Charles Ives - Liederen. Theater De Regentes / Weimarstraat 63, Den Haag / 15.00u / Info: ZA 29 NOV Muziek aan het Stadhouderlijk Hof Jaap ter Linden, muzikale leiding. Strijkorkest afdeling Oude Muziek. Christian Ernst Graf - Sei sinfonie a violino primo, secondo, viola e basso. Op. 1 no. I (F gr.t.), II (C gr.t.), III (G gr.t.), IV (D gr.t.), VI (Bes gr.t.). Unico Wilhelm van Wassenaer - Concerti Armonici nr. I (G gr.t.), IV (f kl.t.), V (G gr.t.). Oostkerk / Middelburg 20.00u / 8 / Reserveren via: of ZO 30 NOV amermuziek rondom Elliott Carter Onderdeel van Dag in de Branding 9. Werken van o.a.: Elliott Carter - A Mirror on which to dwell. Charles Ives - Liederen. Dr. Anton Philipszaal Spuiplein 150, Den Haag 11.00u / 5 / Reserveren via: of MA 1 DEC C LAB 1 Door studenten afdeling Compositie. orzo organiseert jaarlijks drie C- LAB-avonden waar de studenten carte blanche krijgen hun werk naar believen te presenteren met een nadruk op het onderzoek. Een waaier van veelsoortig werk vouwt zich open: van electronisch muziektheater tot subtiele kamermuziek en performances. orza 5 hoog Theater Binckhorstlaan 36, Den Haag / 20.30u / Info: DI 2 DEC Early Music Open Stage Afwisselend programma met een selectie uit het repertoire van de afdeling Oude Muziek. C / Studio I / 19.30u DI 2 DEC Sonologie Concert 2 Werken van Instituut voor Sonologie. C / ees van Baarenzaal / 19.30u DI 2 DEC Historische Documentatie Voordracht: Le concert spirituel C / Studio I / 10.00u-17.00u DI 2 DEC C / Studio III / 12.45u WO 3 DEC lavierwerken van Joseph Haydn: Twilight concerten Bart van Oort en Stanley Hoogland, muzikale leiding. C / Studio III / 18.30u DO 4 DEC C / Studio III / 12.45u DO 4 DEC Voorspeelavond Zang Door C-studenten Zang. C / Arnold Schönbergzaal / 19.30u DO 11 DEC Chr. Triumfatorkerk / Juliana van Stolberglaan 154, Den Haag / 12.30u VR 12 DEC Intro Slotconcert Tijdens het slotconcert presenteren de eerstejaarsstudenten de workshops die ze in het kader van Intro gevolgd hebben. Dit varieert van koor, tot free jazz, tot Afrikaans drummen. Het precieze programma wordt later bekendgemaakt via de website van het C. C / Arnold Schönbergzaal / 15.00u VR 12 DEC Bach en de Stadtpfeiffertradition Ensemble van de afdeling Oude Muziek Charles Toet, muzikale leiding. Giovanni Pierliugi da Palestrina - Missa sine nomine a 6. Giovanni Pierliugi da Palestrina - O magnum mysterium a 6. Johan Sebastian Bach Cantate BWV 64 Sehet, welch eine Liebe hat uns der Vater erzeiget. Werken van Johann Christoph Pezel en Gottfried Reiche. Lutherse erk / Lutherse Burgwal 7-9 Den Haag / 17.00u / 6 / Studenten en CJP gratis / Geen reserveringen mogelijk, kaarten te verkrijgen aan de zaal vanaf 16.30u / Info: ZA 13 DEC Bach en de Stadtpfeiffertradition Ensemble van de afdeling Oude Muziek Charles Toet, muzikale leiding. Giovanni Pierliugi da Palestrina - Missa sine nomine a 6. Giovanni Pierliugi da Palestrina - O magnum mysterium a 6. Johan Sebastian Bach Cantate BWV 64 Sehet, welch eine Liebe hat uns der Vater erzeiget. Werken van Johann Christoph Pezel en Gottfried Reiche. De Waag / Aalmarkt 21, Leiden / 20.15u Info: MA 15 DEC Atheneum amerorkest erstconcerten Arjan Tien, dirigent. Wolfgang Amadeus Mozart - Ouverture Apollo et Hyacinthus, V38. Wolfgang Amadeus Mozart - Vioolconcert nr. 1, V 207, Bes gr.t. François-Joseph Gossec Symphonie, D gr.t. [arrangement H. euning]. Hector Berlioz - Rêverie et Caprice, op. 8 [bewerking voor strijkorkest Wim Bredenhorst]. Gerard Hengeveld erstliederen georkestreerd door Bob Zimmerman. Nieuwe erk / Spui 175, Den Haag 20.15u / Reserveren verplicht Reserveren via: DI 16 DEC Theater De Tobbe / Burgemeester Feithplein 95, Voorburg / 12.45u 3 / Info: DI 16 DEC Concert Oude UB amermuziek pianotrio. Met Hagit Amirav op piano, een klarinettist en een viola. Universiteit Leiden / Oude UB Rapenburg 70 / Leiden / 17.15u DI 16 DEC C / Studio I / 12.45u DI 16 DEC Voorspeelavond Zang Door C-studenten Zang. C / Studio I / 19.30u WO 17 DEC Afdelingsconcert Piano Op deze avond kunt u kennismaken met de pianisten van morgen. C / Studio I / 19.30u WO 17 DEC Boskantkerk / Fluwelen Burgwal 45 Den Haag / 12.30u DO 18 DEC C / Studio III / 12.45u DO 18 DEC Advent en kerstnacht in de Franse Barok Sebastien Marq, muzikale leiding. Vocaal en instrumentaal ensemble van de afdeling Oude Muziek. Marc-Antoine Charpentier - Messe de Minuit pour Noël H 9. Marc-Antoine Charpentier- Salut de la veille des O et les 7 O suivant le romain. Marc- Antoine Charpentier - In Nativitatem, DNJC H 414. Noëls: Instrumentale kerstliederen Paleiskerk / Paleiskerk 8, Den Haag 20.15u / 17,50 / Studenten en CJP 7,50 / Reserveren via: musantica.nl of het Uitburo Den Haag: MA 5 JAN amermuziek Jong C Verrassend Frans. Joseph Bodin de Boismortier Concert voor 5 fluiten, op. 15. Jacques Ibert - Entr acte voor viool en gitaar. Claude Debussy - Rapsodie voor altsaxofoon en piano. Georges Auric - Impromptu voor hobo en piano. C / Studio I / 19.00u WO 7 JAN lavierwerken van Joseph Haydn: Twilight concerten Bart van Oort en Stanley Hoogland, muzikale leiding. Eén keer per maand worden de klavierwerken van Haydn uitgevoerd. C / Studio III / 18.30u DO 8 JAN Chr. Triumfatorkerk / Juliana van Stolberglaan 154, Den Haag / 12.30u VR 10 JAN Piñón, regie. Ensemble van het Conservatorium van Amsterdam. C / ees van Baarenzaal 19.30u / 17,50 / Studenten 10 Reserveren via: koncon.nl of (ma t/m vr 13.00u-17.00u) ZO 11 JAN Zondagmiddagconcert Door Merel van Geest (sopraan) en Erwin Weerstra (piano). Parktheater / Cornelis Geellaan 2 Alphen a/d Rijn / 15.30u / 10,80 Info: ZO 11 JAN Piñón, regie. Ensemble van het Conservatorium van Amsterdam. Academie bestaat sinds 1996 en is een samenwerkingsverband tussen het Conservatorium van Amsterdam en het oninklijk Conservatorium in Den Haag. C / ees van Baarenzaal / 14.00u 17,50 / Studenten 10 / Reserveren via: of (ma t/m vr 13.00u-17.00u) MA 12 JAN amermuziek Jong C (try-out) Weense lassieken. Wolfgang Amadeus Mozart - Pianokwartet V 493, Es gr.t.: deel 1. Joseph Haydn - Strijkkwartet Hob. III:38, Es gr.t. The Joke: deel 1. Ludwig van Beethoven - Pianotrio op. 1, nr. 3, c kl.t.: deel 1. C / Studio I / 19.00u DI 13 JAN Piñón, regie. Ensemble van het Conservatorium van Amsterdam. C / ees van Baarenzaal / 19.30u 17,50 / Studenten 10 / Reserveren via: of (ma t/m vr 13.00u-17.00u) DI 13 JAN Early Music Open Stage Caleidoscopische programmering van de afdeling Oude Muziek, uit voorgesteld repertoire van studenten. C / Studio I / 19.30u WO 14 JAN Piñón, regie. Ensemble van het Conservatorium van Amsterdam. Academie bestaat sinds 1996 en is een samenwerkingsverband tussen het Conservatorium van Amsterdam en het oninklijk Conservatorium in Den Haag. C / ees van Baarenzaal / 19.30u 17,50 / Studenten 10 / Reserveren via: of (ma t/m vr 13.00u-17.00u) DO 15 JAN Liedrecital Het belooft een mooi vocaal programma te worden met verschillende liederen en operafragmenten, verzorgd door masterstudenten Zang. apelzaal Leidse Volksuniversiteit Oude Vest 45, Leiden / 12.30u 3,75 / &O leden, CJP en studenten 2,75 / Info: VR 16 JAN Piñón, regie. Ensemble van het Conservatorium van Amsterdam. C / ees van Baarenzaal / 19.30u 17,50 / Studenten 10 / Reserveren via: of (ma t/m vr 13.00u-17.00u) ZO 18 JAN Liedrecital Een vocaal programma met verschillende liederen en operafragmenten, verzorgd door masterstudenten zang. Dr. Anton Philipszaal Spuiplein 150, Den Haag 11.00u / 5 / Reserveren via: of WO 21 JAN Piñón, regie. Ensemble van het Conservatorium van Amsterdam. Academie bestaat sinds 1996 en is een samenwerkingsverband tussen het Conservatorium van Amsterdam en het oninklijk Conservatorium in Den Haag. Muziekgebouw aan t IJ / Piet Heinkade 1, Amsterdam / 20.30u / 23 MIJ-kaart 18,50 / Stadspas 19 CJP 19 / Reserveren via: www. muziekgebouw.nl of (ma t/m za u) DO 22 JAN Door C-studenten. Chr. Triumfatorkerk / Juliana van Stolberglaan 154, Den Haag / 12.30u Overig ZA 25 OT Studiefestival Voorlichtingsfestival van de Universiteit Leiden. Doe bij de Academie der unsten mee aan OutRandom van studenten Media Technology: Tiago Borges Coelho, Christina Papakonstantinou en Maarten Wesselius Universiteit Leiden / Pieterskerk 9.30u-16.00u VR 21 NOV Open Middag Academie der unsten Voorlichting over de combinatie van een Leidse studie met keuzevakken of een minorprogramma aan de AB of het C. AB en C / 14.00u-17.00u / Info en aanmelden: leidenuniv.nl VR 30 JAN Traag of snel - De productie van fotoboeken Symposium over produceren, verzamelen en analyseren van fotoboeken. Met o.a. Susan Meiselas. Universiteit Leiden / Academie der unsten / Masteropleiding Photographic Studies / 9.30u-16.30u 35; studenten: 15 / locatie n.t.b. Info en aanmelden: kunsten.leidenuniv.nl of ZA 31 JAN Open Dag AB Heb je je altijd al afgevraagd of de kunstacademie iets voor jou is of ben je benieuwd naar wat studenten hier zoal doen? om dan naar de Open Dag van de AB in Den Haag. Daar krijg je inzicht in de vele mogelijkheden die deze academie biedt. Zie ook pagina 4 van deze Nieuwe. AB / Prinsessegracht u-16.00u / Info: OT NOV DEC JAN Voor nadere informatie over de inhoud van deze agenda kunt u contact opnemen met het oninklijk Conservatorium, de oninklijke Academie van Beeldende unsten, de Academie der unsten of de betreffende organiserende instantie. Tenzij anders vermeld, zijn de in deze agenda aangekondigde concerten, voorstellingen en activiteiten gratis toegankelijk. Studenten/medewerkers van de Hogeschool van Beeldende unsten, Muziek en Dans, de Universiteit Leiden, het Noord-Nederlands Conservatorium en het Instituut voor Muziekwetenschap van de Universiteit Utrecht hebben recht op één vrijkaart voor alle in deze agenda vermelde concerten, voorstellingen, openbare lessen, interpretatieklassen, etc. die in het oninklijk Conservatorium worden gehouden met uitzondering van dans- en operavoorstellingen. Uitvoeringen van de Hogeschool maken deel uit van het onderwijsprogramma. De TICETSHOP van het oninklijk Conservatorium is geopend van maandag tot en met vrijdag van 13.00u-17.00u: en Bezoek voor de laatste updates de websites oninklijk Conservatorium Juliana van Stolberglaan CA Den Haag oninklijke Academie van Beeldende unsten Prinsessegracht AN Den Haag Academie der unsten Postadres: Postbus RA Leiden Bezoekadres: Rapenburg EX Leiden DO 23 OT Chr. Triumfatorkerk Juliana van Stolberglaan 154 Den Haag / 12.30u ZO 26 OT amermuziek Door studenten van de afdeling lassiek, blazers. Frank Timpe, coaching. Domenico Scarlatti Trois pièces (d après les Sonates pour clavecin, 427, 474, 519) (in een bewerking van Gabriel Pierné voor 4 saxofoons). Florent Schmitt Légende, voor saxofoon en piano. Alexander Glazunov wartet voor vier saxofoons, op. 109: deel 1. Darius Milhaud Scaramouche, voor saxofoon en piano. Jean Françaix Petit quatuor pour saxophones. Dr. Anton Philipszaal / Spuiplein 150, Den Haag / 11.00u / 5 / Info: of DI 28 OT Theater De Tobbe / Burgemeester Feithplein 95, Voorburg / 12.45u / 3 Info: of DI 28 OT C / Arnold Schönbergzaal / 12.45u DO 30 OT C / Studio I / 12.45u ZA 1 NOV Atheneum amerorkest Arjan Tien, dirigent. Wolfgang Amadeus Mozart - Ouverture Così fan tutte, V 588. Hendrik Andriessen - Variaties en fuga op een thema van Johann uhnau: voor strijkorkest. ara arayev Drie Miniaturen voor strijkorkest. Ludwig van Beethoven Symfonie nr. 1, op.21, C gr.t. C / Arnold Schönbergzaal / 13.00u DI 4 NOV C / Studio III / 12.45u DI 4 NOV Early Music Open Stage Caleidoscopische programmering van de afdeling Oude Muziek, geselecteerd uit voorgesteld repertoire van studenten. C / ees van Baarenzaal / 19.30u DO 6 NOV C / Studio III / 12.45u

3 DN1503 Zijn benoeming betekende destijds een schok in omroepland Foto: ANP Marleen Leroy C 900 woorden Henk van der Meulen, de nieuwe directeur van het oninklijk Conservatorium Bij de start van het nieuwe schooljaar werd bekendgemaakt dat per 1 oktober 2008 Henk van der Meulen toetreedt als lid van het College van Bestuur van de Hogeschool van Beeldende unsten, Muziek en Dans en tevens benoemd wordt als directeur van het oninklijk Conservatorium. Als eindredacteur Muziek en Dans bij de NPS Televisie heeft hij een belangrijk aandeel gehad in het culturele programma-aanbod van de publieke omroep. Zijn benoeming betekende destijds een schok in omroepland. Niet alleen had Van der Meulen nog nooit een leidinggevende functie bekleed, hij had naar eigen zeggen zelfs nog nooit een vaste baan gehad. Van der Meulen kwam, zag en wist zich tegen alle scepsis in staande te houden op de voor cultuurliefhebbers steeds verder aangevreten Gooise matras. Onder zijn leiding werd de NPS het laatste bastion waar nog serieus televisie wordt gemaakt over hoogwaardige muziek en dans. Van der Meulen studeerde compositie aan het Conservatorium van Amsterdam en nam lessen bij John Cage en Morton Feldman, componeerde voor vele muziekensembles en dansgezelschappen en doceerde in binnenen buitenland. Hij maakte naam met verrassend werk voor muziektheater en composities voor zowel instrumentale als vocale bezettingen. De wereld van de moderne dans heeft ook in zijn compositorisch werk van meet af aan zijn belangstelling gehad. De afgelopen weken is Henk van der Meulen begonnen met de eerste kennismakingsgesprekken ter voorbereiding op zijn officiële aantreden. Tijd dus voor een eerste interview met zijn nieuwe lijfblad : Ik ken het conservatorium al een hele tijd, heb diverse concerten bijgewoond, ken bovendien een heleboel docenten die hier les geven en heel veel mensen die hier gestudeerd hebben. Het oninklijk Conservatorium is mij dus niet onbekend. Daarbij is het een hele bijzondere plek in het Nederlandse muziekleven. Wat ik vooral bijzonder vind, is dat het niet alleen een school is maar ook een cultuurinstituut waar veel projecten en voorstellingen plaatsvinden. Studenten leren hier niet alleen een vak, maar er wordt hier ook nagedacht hoe je het vak het beste kan uitoefenen. Ik vind het erg belangrijk om deze tweeledigheid te behouden. Een school die zich richt op een kunstgebied is alleen interessant als naast het aanleren van vaardigheden ook de praktijk centraal staat en de bijdrage die studenten hieraan in de toekomst kunnen leveren. Wat ik al gemerkt heb, is dat er binnen de school veel nagedacht wordt over wat het conservatorium een student moet bieden om een goed musicus of danser van hem of haar te maken. Dat is niet uniek, maar Den Haag is altijd een school geweest waar veel dingen konden en dat past heel goed bij de moderne student die zelfstandig moet zijn, eigen keuzes moet maken en die niet zomaar een baan krijgt. Een school waarin veel mogelijk is, leidt uiteindelijk studenten op die heel veel kunnen. Wat is de relatie tussen hetgeen u bij de NPS deed en wat u bij het C gaat doen? De inhoudelijk kant van mijn werk als eindredacteur van de afdeling Muziek en Dans heeft uiteraard een verwantschap met het oninklijk Conservatorium. 3 Hilversum is een ongelofelijk ingewikkelde omgeving. Ik begrijp dat dit een vrij grote school is met veel geledingen, veel mensen met heel verschillende achtergronden, waardoor het hier op een andere manier ook ingewikkeld is. Ik heb wel geleerd om met dit soort situaties om te gaan. Bij de NPS was ik verantwoordelijk voor zowel de programmering, het artistieke gedeelte maar ook voor het financiële deel van diezelfde programma s en dat is een hele goede combinatie. Het beheersen van zowel de managerkant als de artistieke kant is een kunst op zichzelf die we uiteindelijk allemaal moeten leren. Als musicus moet je niet alleen mooi op een instrument kunnen spelen, maar ook als zelfstandig ondernemer door het leven kunnen gaan. Wat is het beeld dat de buitenwereld van het oninklijk Conservatorium heeft? Het instituut heeft een hele goede naam met fameuze afdelingen en geweldige docenten, maar het is veel mensen niet ontgaan dat er een moeilijke periode is geweest waardoor men zich is gaan afvragen hoe gaat dat verder met die school? Wat mij is opgevallen, is dat in de afgelopen tijd binnen de school toch heel veel kapitaal heeft kunnen floreren. Waar gaat u zich op richten het komende jaar? Naast mijn dagelijkse werkzaamheden en verantwoordelijkheden, wil ik in het eerste jaar twee dingen tegelijk doen: de mensen en de school leren kennen, bestuderen en tegelijkertijd deze informatie gebruiken om een plan van aanpak te ontwikkelen waarin de lijnen voor de toekomst beschreven worden. Als ik na het eerste jaar mijn studie en plannen voorleg, gaat het er niet om wie wel of niet zijn zin krijgt, maar om de ontwikkeling van goede muziek en musici waarin het toverwoord kwaliteit centraal staat. Van belang is dan of we hierover in gesprek kunnen. Wat is een goede musicus of een goede docent, waar moet het curriculum aan voldoen? Daar kan men verschillend over denken en die discussie wil ik heel graag aangaan, maar zodra er dan een koers wordt ingeslagen, moet er ook alles aan gedaan worden om deze vast te houden. Momenteel heb ik het gevoel dat er heel veel kwaliteit aanwezig is binnen de school, dat het onderwijsprogramma veelvormig is en dat ook zo moet blijven, en ik zie het als mijn taak om hier verder structuur in aan te brengen. Als musicus moet je niet alleen mooi op een instrument kunnen spelen

4 DN1504 DN1505 Annerieke Simeone AB 220 woorden OPEN DAG AB Noteer in je agenda: 31 januari! Rosalien van der Poel Ad 460 woorden Op dinsdag 23 september is de nieuwe Leidse Faculteit der Geesteswetenschappen ingewijd met een feestelijke presentatie. Het programma begon om uur in de Orangerie in de Hortus Botanicus in Leiden. Tijdens dit programma werd onder andere de nieuwe facultaire brochure Vensters op de wereld aangeboden. Hierin stellen de zeven instituten binnen de faculteit, waaronder de Academie der unsten, zich voor. Een van de voordrachten tijdens deze middag werd verzorgd door Hendrik Vanden Abeele. Sinds 2004 werkt Vanden Abeele aan een promotieonderzoek in de kunsten aan de Academie der unsten van de Universiteit Leiden (met de doctoraatsopleiding docartes aan het Orpheus Instituut te Gent). Hij bestudeert de uitvoeringspraktijk van het gregoriaans in het vijftiende-eeuwse Gent, en gaat daarbij op zoek naar een hedendaagse uitvoeringsstrategie. Hedendaags gregoriaans? In zijn onderzoek is Vanden Abeele op zoek naar een creatieve en hedendaagse uitvoeringsstrategie voor laat-middeleeuws gregoriaans. Hieronder volgt een korte samenvatting van de presentatie over zijn promotieonderzoek, die hij op 23 september hield. Bij het onderzoeken en ontwikkelen van een hedendaagse uitvoeringsstrategie voor laatmiddeleeuws gregoriaans kan de onderzoeker verschillende onderzoeksmethoden toepassen. In zijn doctoraatsproject B-Gu Ms 15. Wat een laat vijftiende-eeuws antifonarium doet met een hedendaagse uitvoerder van gregoriaans, spitst Vlaming Hendrik Vanden Abeele zijn onderzoek ondermeer toe op de zogenaamde kwadraatnotatie. De invoering van die notatie betekende een revolutie voor de muzieknotatie met verstrekkende gevolgen: het huidige muzieknotatiesysteem heeft nog steeds veel te danken aan de innovatieve instructiemethode van de kwadraatnotatie met betrekking tot de (mogelijke, potentiële) duur van de noten. De neumen, die tot de twaalfde eeuw als notenschrift werden gehanteerd, gaven namelijk geen uitsluitsel over deze toch wel essentiële aanwijzing. Desondanks weet men nog steeds niet precies welke ritmische implicaties de kwadraatnotatie precies had, met name in de context van het gregoriaans van de late Middeleeuwen. De praktijkervaring van zangers vormt een belangrijk uitgangspunt voor het begrijpen van dit specifieke uitvoeringsprobleem. Heb je je altijd al afgevraagd of de kunstacademie iets voor jou is of ben je benieuwd naar wat studenten hier zoal doen? om dan naar de Open Dag van de oninklijke Academie van Beeldende unsten (AB) in Den Haag op zaterdag 31 januari 2009 van 10.00u tot 16.00u. Daar krijg je inzicht in de vele mogelijkheden die deze academie biedt. De activiteiten die tijdens deze dag georganiseerd worden, liegen er niet om: minicolleges in de bibliotheek, een informatiecentrum waar studenten en docenten je vragen kunnen beantwoorden, een AB-shop met eigentijds werk van studenten en als je specifiek geïnteresseerd bent in een bepaalde studierichting, dan kun je mee doen aan de afdelingsrondleiding. Promovendus Academie der unsten tijdens opening Faculteit der Geesteswetenschappen Psallentes Hendrik Vanden Abeele stichtte in 2000 de gregoriaanse groep Psallentes. Deze kleine groep gaat met professionele stemmen op zoek naar het gregoriaans uit de late Middeleeuwen en de Renaissance. Hij realiseerde een dertigtal cd's, en ondernam concertreizen in Europa, Noord-Amerika, Nieuw-Zeeland, Zuid- orea, China en Japan. De verschillende cd's van Psallentes (met Capilla Flamenca, Millenarium, La Fenice, Arnaud Van de Cauter) kregen veel lof, met vijf sterren van het tijdschrift Goldberg, tweemaal een Diaposon d'or, een répertoire 10 en een Prix Choc van Le Monde de la Musique en de Cecilia-prijs van de Belgische muziekkritiek. Naast zijn activiteiten als onderzoeker, docent, pianist en zanger was hij van 2000 tot 2005 vaste bariton bij het Vlaams Radio oor. Verder is hij regelmatig gastdocent aan de conservatoria van Rotterdam en Den Haag. Meer informatie: Info AB De AB kent de studierichtingen ArtScience, Beeldende unst, Fotografie, Grafisch Ontwerpen, Interactive/Media/Design, Interieurarchitectuur en Meubelontwerpen, en Textiel en Mode. Daarnaast biedt de AB een aantal voortgezette opleidingen aan: Type and Media, ArtScience en de Post Graduate Course Industrial Design. Om je voor te bereiden op de Academie kun je lessen volgen aan de School voor Jong Talent of deelnemen aan een Voortrajecten-programma. In de Academie der unsten (Universiteit Leiden) werkt de AB mee aan de volgende masteropleidingen: Media Technology en Photograpic Studies. Houd in de gaten voor het programma van de Open Dag. Optreden van Psallentes met rechts Hendrik Vanden Abeele een revolutie voor de muzieknotatie Renee Jonker C 511 woorden Nieuwe Joint Master van start Wie jeuk krijgt van Engelse termen, moet dit stukje niet lezen. Wat overigens jammer zou zijn, want in september is een unieke masteropleiding van start gegaan: een samenwerking van vijf hogescholen en universiteiten in Europa die gezamenlijk een onderwijsprogramma aanbieden onder de titel Joint Music Master for New Audiences and Innovative Practice. Een titel die na nachten lang vergaderen verzonnen lijkt en niet onmiddellijk prijsgeeft waar het hier om gaat. Spreek hem uit bij een slechte telefoonverbinding en aan de andere kant van de lijn denken ze dat je opnieuw auditie moet doen vanwege not enough practice. Niets is minder waar. Deze studie biedt ruimte aan studenten die zich bij hun bachelor-examen hebben onderscheiden en/of excellente musici die al een professionele praktijk hebben opgebouwd, om zich met name te verdiepen in de vragen: hoe vind ik nieuwe publieksgroepen voor mijn kunst en hoe kan ik de uitvoeringspraktijk daarvan vernieuwen? Officieel gaat deze Joint Master van start in september 2009, maar nu al begint er een pilot waarin de betrokken instellingen het onderwijsprogramma testen. Dit programma voorziet in een tweejarige opleiding. In het eerste jaar volgen de studenten vier compulsary modules en een aantal keuzevakken om vervolgens een semester te studeren aan een van de andere vier instellingen. Gelouterd, prettig in de war en erg geïnspireerd keren zij vervolgens terug om in het tweede jaar hun Professional Integration Project te realiseren. Een project waarmee ze zich luid en duidelijk op de kaart zetten als vernieuwend musicus die nieuw publiek weet te vinden. Deze samenwerking tussen het oninklijk Conservatorium in Den Haag, de muziekafdeling van de Universiteit in Jyväskylä, Finland, het Conservatorium van Reykjavik, IJsland, the Guildhall School for Music and Drama in Londen en het Prins Claus Conservatorium in Groningen, is een initiatief van Rineke Smilde. Als bevlogen musicus en pedagoog, binnenkort promoverend op het onderwerp Lifelong Learning in Music én internationaal erkend autoriteit op het terrein van het muziekvakonderwijs, heeft zij een klein wonder bewerkstelligd door een onderwijskundig zeer complex project met externe financiering tot stand te brengen. Alle betrokken instellingen profiteren van deze samenwerking door de royale uitwisseling van expertise en ervaring. Frans de Ruiter Ad 225 woorden Nieuwe naam voor Faculteit der unsten Academie der unsten Per 1 september 2008 gaat de Faculteit der unsten verder onder de naam Academie der unsten en maakt vanaf dat moment onderdeel uit van de nieuwe Faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit Leiden. De unieke samenwerking tussen de Universiteit Leiden en de Hogeschool van Beeldende unsten, Muziek en Dans blijft onverminderd bestaan, waardoor studenten van de drie instellingen (oninklijk Conservatorium, oninklijke Academie van Beeldende unsten en Universiteit Leiden) over en weer gebruik kunnen maken van elkaars veelzijdige onderwijsaanbod. Onderzoek in en de beoefening van de kunsten komen samen in de Academie der unsten. Hier ontmoeten Leidse wetenschappers en studenten het onderwijs en onderzoek in de kunsten zoals dat plaatsvindt in het oninklijk Conservatorium en de oninklijk Academie van Beeldende unsten in Den Haag, en vice versa. 5 De modulen die de studenten krijgen aangeboden, richten zich op de aspecten Performance and Communication, Leading and Guiding, Project Management en Action Research. Oftewel: heel goed kunnen zingen/spelen/componeren/ improviseren en vaardig zijn om daarover te communiceren, leiding kunnen geven, zakelijk kunnen ondernemen en ondertussen je eigen praktijk ook nog eens goed tegen het licht kunnen houden. Voor de pilot van deze Joint Master zijn in Den Haag na selectie voor zeven beschikbare plaatsen, uiteindelijke zes studenten toegelaten. Zij vormen de voorhoede van een nieuwe generatie van muzikanten die weet te betoveren, het voortouw kan nemen en van vele markten thuis is. Belangstelling voor deze Joint Master? Volg om te beginnen de verrichtingen van de lichting pilot-studenten. Wie bij aanmelding voor deze studie de naam Joint Music Master for New Audiences and Innovative Practice zonder hakkelen uit de mond krijgt, heeft straks alvast een streepje voor Voor meer informatie: Centraal staan de doctoraatstrajecten in de muziek (docartes), en in de beeldende kunsten en vormgeving (PhDArts), toegankelijk voor kunstenaars die hun artistieke ontwikkeling expliciet laten leiden door een helder gearticuleerde onderzoeksvraag. Zij worden begeleid door academici en kunstenaars-hoogleraren. Dit alles vindt plaats in een internationale Graduate School: een onderzoeksomgeving in samenwerking met het Conservatorium van Amsterdam, het Orpheus Instituut in Gent, de atholieke Universiteit Leuven, Royal College of Music in Londen, Royal Holloway/University of London en University of Oxford. De Academie der unsten biedt bovendien onderdak aan minoren en keuzevakken in de bachelorfase en levert bijdragen aan het masteronderwijs binnen de Leidse universiteit. Daarbij zorgt de Academie ook voor opvallende verschijningen van kunst en kunstenaars in de universiteit en de stad. Wie jeuk krijgt van Engelse termen, moet dit stukje niet lezen

5 DN1506 DN1507 Annerieke Simeone AB 950 woorden Het is zo n anderhalf jaar geleden dat ik voor De nieuwe een gesprek had met Sara Vrugt, toen nog eindexamenstudent Mode. Tijdens dit gesprek ging het over haar studieperiode en over haar haat-liefde-verhouding met mode: Eigenlijk houd ik niet zo van mode, ik wil me niet bezighouden met wat wel en niet hip is. Ondanks deze ambivalente houding bleek ze succesvol. Tijdens haar diploma-uitreiking won ze voor haar collectie de Stroom Aanmoedigingsprijs ter waarde van 1.250,- en nog geen jaar later ontving ze, ook van Stroom, een subsidie voor het opzetten van een eigen studio. Dit voorjaar viel ze weer in de prijzen: Sara werd de winnaar van de omeetprijs, de Haagse cultuurprijs voor jong talent, met haar project De Rode Draad, waarmee ze in juni 2009 in een uitbundige parade van honderden rode outfits de straten van Den Haag op z n kop wil zetten. Daarnaast neemt Sara in oktober deel aan een expositie van kunstagentschap VERS en maakt ze tussendoor nog decors en kostuums voor theatergezelschappen. Tijd dus voor een nieuwe ontmoeting met deze multitasker. Als ik aan kom fietsen, zie ik haar al zitten: rood vestje, rode schoenen. Rood beheerst duidelijk haar leven op dit moment. Rood is nu eenmaal een sterke kleur, zegt ze. Jij hebt zelf ook een rode jas aan. Rood valt op, is warm. Ook de flyer van Almost, de muziektheatervoorstelling die afgelopen september in Theater de Regentes te zien was, heeft haar rode decor als beeld gebruikt. Deze twee wanden zijn tevens de kostuums van de dansers. Zij zitten vast in het decor en proberen mogelijkheden uit om toch vrij te bewegen. een wereldreis in een tramritje De Rode draad van Sara Vrugt De dansers-in-wanden waren al eerder te zien tijdens het festival People making Stuff: Ik reflecteer via deze decors op mezelf. Soms voelt het alsof ik zelf in zo n doek zit en me laat beperken door de gedachte dat mensen mijn ontwerpen misschien raar vinden. Ik zit vast aan ongeschreven regels, mijn eigen geschiedenis en aan de andere kant denk ik: ja, wacht even, ik ben hier toch de vrije vormgever, ik kan doen wat ik wil! Ondanks de onzekerheid is ze niet te stoppen. Naast de decors, ontwerpt ze kostuums voor Stella Den Haag en heeft binnenkort alweer een expositie met andere oud-ab ers in de kelder van Maison de Bonneterie. Deze expositie is een initiatief van kunstagentschap VERS, die samenwerkingen tussen kunstenaars en bedrijven wil stimuleren. Tot aan november presenteren mode-ontwerpers, fotografen, grafisch ontwerpers, beeldend kunstenaars, interieurarchitecten hun werk. De nieuwe collectie van Sara is daar te zien vanaf half november. Daarna is het tijd voor De Rode Draad. Het idee voor dit project gaat terug naar de periode dat Sara van Haarlem naar Den Haag verhuisde om daar te studeren: In Haarlem is alles keurig, blank en hoogopgeleid. Toen ik in tram 12 stapte, zag ik een stad met grote tegenstellingen. Je reist van het multiculturele Hollands Spoor en de Haagse markt naar het blanke Duindorp. In een tramritje maak je bij wijze van spreken een wereldreis. Met De Rode Draad wil ik de verschillende lagen van de bevolking laten zien. Ik wil de route laten lopen van de Jacob Catslaan in Zorgvliet naar de Jacob Catsstraat in de Schilderswijk, waarbij de catwalk letterlijk een rode draad door de stad vormt en het lopen erop een performance is. Het wordt een modeshow waarbij de stad dient als podium en haar inwoners als modellen. Het wordt geen krampachtig elitaire sfeer, die wel eens aan modeshows kleeft, maar een modeshow waar iedereen plezier heeft. En zoals al duidelijk werd: het wordt een rode modeshow. Niet alleen is rood op zich een sterke kleur, een show met variaties op een kleur verbroedert. Met ondeugend lachje zegt ze: Daarnaast wil ik op straat een rode baan verven van drie kilometer lang en ik hoop dat ik de Stadsreinigingsdienst zo ver krijg dat ze de verf aanbrengen en weer verwijderen. Er valt nog genoeg te regelen: vergunningen, extra subsidies en niet te vergeten het ontwerp van de 300 outfits. Deze maand wil ik onderzoek doen naar de kostuums uit verschillende culturen die in Den Haag te vinden zijn. Sara maakt vijf basisstukken, variërend van top tot mouw en probeert vervolgens mensen bij elkaar te brengen die in groepjes de outfits tot een geheel maken. In deze collectie zullen dus traditionele vormen verwerkt worden, maar de collectie wordt wel een eigentijds geheel die niet aan één cultuur gebonden is. Ook wil ze muzikale ondersteuning in de vorm van fanfares, sambabands en majorettemeisjes. Daarnaast gaat ze op zoek naar modellen. Iedereen is welkom, ik hoop dat er wat oude, dikke mannetjes bijzitten en meisjes van zestien. Als het zo ver is, hoop ik dat mensen het zo leuk vinden dat ze zelf ook uit eigen beweging aansluiten. Ik vraag haar of ze haar jaargenoot Claes Iversen nog wel eens volgt, die op het moment flink aan de weg timmert in de Nederlandse modewereld. Eigenlijk niet, zegt ze, hij maakt mooie jurken, en daar is hij goed in, maar dat is niet de manier waarop ik mijn kleding maak. Ik wil verder kijken dan de buitenkant, onderzoek doen en iets vertellen. Zo wil ik verder gaan met de kostuumwanden en er een hele collectie in plaatsen. In eerste instantie zitten de kledingstukken vast, maar via ritsen kun je ze eruit halen en worden ze draagbaar. Mijn ambigue houding ten opzichte van mode blijft vertrekpunt vanuit het maakproces. Wil je meewerken aan de uitvoering van de outfits of lijkt het je leuk om mee te lopen in de modeshow? De voorbereidingen vinden plaats tussen januari en maart Mail voor aanmeldingen en meer informatie. Bas alle C 553 woorden Tussen 1969 en 1971 ontstond in de studio van componist Ton Bruynèl een bijzonder werk dat later bekend zou worden als het ubusproject. Bruynèl werkte hiervoor samen met beeldhouwer Carel Visser. Er ontstond een environment waarbij muziek en sculptuur een onlosmakelijke eenheid vormden en waarbij de bezoeker actief onderdeel werd van het creatieproces. De bezoeker kon door middel van twee 81-sporen-recorders de klanken van het werk beïnvloeden. In 1971 werd het werk binnen een context van experimentele muziek en beeldende kunst voor het eerst in het Stedelijk Museum in Amsterdam opgebouwd en door jong en oud als een bijzondere belevenis ervaren. In 1976 stond het werk in een iets gewijzigde opstelling in het Centraal Museum in Utrecht. Door een plotseling besluit van Bruynèl om in Frankrijk te gaan wonen en alles in Nederland achter te laten, ontstond het gevaar dat werken van Bruynèl verloren zouden gaan. Vrienden van Bruynèl wisten veel van zijn werken te redden, waaronder ook de kubussen en recorders. Zij bewaarden de werken jarenlang in en rond hun huis. Honours Programme Nu, in 2008, precies tien jaar na de dood van de componist en in het jaar van de tachtigste verjaardag van Visser, duikt het werk weer op en wordt het geschonken aan het röller-müller Museum. Begin 2008 wordt er begonnen met het restaureren van de kubussen en het inspecteren van de geluidsrecorders. Het röller-müller Museum benaderde hiervoor de Elektronische Dienst van het oninklijk Conservatorium (de EWP). Samen met afdelingshoofd Lex van den Broek werkten ondermeer Jo Scherpenisse (oud-afdelingshoofd EWP) en Steef Eijdenberg intensief samen om de klanken die op de banden van de recorders Toen ik in tram 12 stapte, zag ik een stad met grote tegenstellingen Samenwerkingsproject röller-müller Museum en het oninklijk Conservatorium stonden, weer te laten klinken. Het was een mooi weerzien voor Jo en Steef, die beiden in de jaren zeventig betrokken waren bij het oorspronkelijke project. Uiteindelijk slaagden zij erin om de klanken van de oorspronkelijke recorders te digitaliseren en op die manier zeker te stellen voor de toekomst. Al snel bleek echter dat de oorspronkelijke recorders niet meer gebruikt konden worden voor het interactieve deel van het werk: het veranderen van de klanken door de bezoekers. Hiervoor werd de hulp ingeroepen van Bas alle (systeembeheerder en webmaster van het oninklijk Conservatorium). Hij bouwde een nieuwe digitale interface waarmee het werk van Bruynèl en Visser gepimpt werd naar deze tijd. Door de nieuwe interface kunnen bezoekers via moderne touch-screens de klanken van de compositie beïnvloeden. Medio mei 2008 was het dan zo ver: het testen van het werk in z n totaliteit. Een spannend moment, omdat voor het eerst in meer dan dertig jaar het werk weer in z n totaliteit zou zijn hersteld. Hiervoor reisden ook bekenden en vrienden van Bruynèl, onder wie Frits Weiland, die in de jaren zeventig betrokken was bij de eerste tentoonstelling, af naar de omgeving van Otterlo. En gelukkig: de reacties waren enkel positief, wat ook bleek uit de opmerkingen: Dit is het! en Het lijkt wel of ik terug in de tijd ben! ortom: project geslaagd! Het ubusproject is tot en met 4 januari 2008 te bewonderen in het röller-müller Museum te Otterlo. Geïnteresseerd in meer? Neem dan contact op met het röller- Müller Museum of met Lex van den Broek of Bas alle. Meer informatie: of 7 Het lijkt wel of ik terug in de tijd ben! Frans de Ruiter Ad 248 woorden Schaduwcommissie ingesteld Op maandag 8 september jl. tijdens het feestconcert ter gelegenheid van de 70 ste verjaardag van dirigent Reinbert de Leeuw kondigde Frans de Ruiter, directeur Academie der unsten, de oprichting van een schaduwcommissie aan om de advisering inmiddels beschikkingen uitgebracht door het Nederlands Fonds voor Podiumkunsten over de subsidiëring van Asko Schönberg, het Amsterdam Baroque Orchestra en het Nederlands amerkoor over te doen. De Academie der unsten wil aantonen dat de Commissie Muziek van het Fonds onvoldoende competent is gebleken en inconsequent ten aanzien van de eigen beleidslijnen, en derhalve niet in staat een afgewogen oordeel uit te brengen. Het dramatische gevolg hiervan is de nu dreigende kaalslag voor het gehele Nederlandse muziekleven. De Academie der unsten heeft dit initiatief voor deze contra-expertise genomen omdat Reinbert de Leeuw en Ton oopman beiden hoogleraar zijn van de Academie der unsten. Zij vervullen die functie mede vanuit hun artistiek leiderschap van Asko Schönberg en het Amsterdams Baroque Orchestra, terwijl zij ook regelmatig met het Nederlands amerkoor werk(t)en. De schaduwcommissie is inmiddels voortvarend aan het werk en zal medio oktober haar advies naar buiten brengen. De schaduwcommissie bestaat uit: Jan van den Bossche Directeur Festival Oude Muziek Utrecht Peter de Caluwe Directeur De Munt Brussel Rokus de Groot Hoogleraar muziekwetenschap UvA Mathieu Heinrichs Oud-directeur Muziekcentrum Vredenburg Louwrens Langevoort Intendant Philharmonie eulen Martijn Padding Componist Jan Zekveld Artistiek manager Brabants Orkest Mathieu Heinrichs is secretaris en Frans de Ruiter is technisch voorzitter. Meer informatie: Frans de Ruiter, ubusproject Ton Bruynèl Carel Visser,

6 Juan Parra Cancino DN1508 DN1509 Frans de Ruiter en Rosalien van der Poel Ad Promoveren in de kunsten is in Europa vooralsnog een bijzonder fenomeen. Slechts enkele universiteiten maken de koppeling tussen artistieke ontwikkeling en onderzoek in and through artistic practice. In landen als Groot-Brittanië en Finland en intussen ook in België (Leuven) is het mogelijk een doctorsgraad te behalen in bijvoorbeeld compositie of beeldende kunsten. Ook in Leiden kun je aan de Academie der unsten (Ad) promoveren. Wie de doctorstitel verwerft, dankt deze titel aan een combinatie van artistieke prestaties en theoretische reflectie. andidaten moeten voor hun promotie artistiek werk van hoog niveau leveren zoals concerten, performances, masterclasses, installaties, grafiek, schilderijen, etc. én onderzoek doen, waarvan hun proefschrift het eindresultaat is. Samen met drie andere instellingen (het Conservatorium van Amsterdam, het oninklijk Conservatorium in Den Haag, het Orpheus Instituut te Gent, inmiddels aangevuld met de.u. Leuven en in samenwerking met het Royal College of Music in London, Royal Holloway (University of London) en de University of Oxford heeft de Ad De verbouwing zal het pand toegankelijker maken woorden docartes Academie der unsten unst is van onvervangbare waarde voor een kennissamenleving een promotietraject voor musici ontwikkeld, dat internationaal functioneert binnen de Leiden University Graduate School of Creative and Performing Arts. Deze instellingen werken samen onder de naam docartes/documa alliance. Het traject inclusief een tweejarig onderwijsprogramma dat aan het Orpheus Instituut, als onderzoekscentrum, plaatsvindt wordt voor promovendi wereldwijd georganiseerd. Op dit moment nemen ruim twintig promovendi deel aan het programma. Hun onderzoeksonderwerpen variëren van real time processing tot de uitvoeringspraktijk van het Gregoriaans, boventoonzang en extended techniques voor diverse intrumenten. In Europees verband maakt docartes deel uit van MIDAS (Musical Insitutions with Doctoral Arts Studies). Bij het onderzoek in de kunsten werkt de promovendus vanuit de praktijk en is het artistieke proces een wezenlijk onderdeel van de onderzoeksvraag. Het soort onderzoek dat de promovendi doen, is alleen mogelijk dankzij hun kunstenaarschap, en omgekeerd ontwikkelen ze hun kunstenaarschap door het onderzoek dat ze doen. Hun werk is van onvervangbare waarde voor een kennissamenleving, die immers ook gevoed wordt door kunst. Drie van de promovendi die in de komende maanden tijdens Promovendi in de kunsten presenteren zich de stand van hun onderzoek presenteren, zijn: Juan Parra Cancino op 15 oktober met een lezing, getiteld: Towards a performance practice in computer music (Engelstalig) Wouter oelewijn op 19 november over de uitvoeringspraktijk van de Noord-Duitse klaviermuziek uit de Barok, met de nadruk op de vrije werken van Dieterich Buxtehude en de jonge Johann Sebastian Bach. Claire Genewein op 21 januari over de fluitconcerten van Baldassare Galuppi en sinfonie avanti l opera (Engelstalig). Belangstellenden zijn van harte welkom deze avonden bij te wonen. Meer informatie: Locatie: Scheltemacomplex Marktsteeg 1, Leiden Aanvang: 20.00u Toegang: Gratis Danielle Boeling AB 335 woorden Annerieke Simeone AB 140 woorden Grondige verbouwing pand <TAG> <TAG>, platform voor hedendaagse audio- en visuele kunst is sinds 2003 gevestigd in zijn pand aan de Stille Veerkade. <TAG> nodigt (internationaal) gerenommeerde kunstenaars uit die divers, fris en actueel werk leveren en hier tegelijkertijd op een toegankelijke wijze over kunnen communiceren. Ook talentontwikkeling verdient veel aandacht, onder academiestudenten tot net afgestudeerden. Dit wordt onder andere gedaan door hen te koppelen aan gerenommeerde artiesten. <TAG> bracht naast exposities en symposia ook een serie concerten in nieuwe elektronische akoestische muziek onder de naam <Touch>. In september 2008 is de grootscheepse verbouwing van het pand aan de Stille Veerkade begonnen. De verbouwing zal het pand toegankelijker maken en efficiënter in gebruik. De vernieuwde voorgevel zorgt voor meer transparantie en nodigt het publiek uit kennis te komen maken met het programma van <TAG>. De huidige ruimte zal worden uitgebreid naar een grootte van 280 m² waardoor er vier verschillende ruimtes ontstaan. Het souterrain wordt geluidsdicht en zal gaan dienen als podium en ontmoetingsplaats. Het audioprogramma <Touch> zal in dit souterrain gaan plaatsvinden. Daarnaast komen er twee expositieruimtes. De openingsceremonie zal naar verwachting eind januari 2009 plaatsvinden. De ruimte zal gevuld worden met kunst en presentaties van kunstenaars met wie <TAG> al eerder heeft samengewerkt en er zal een spetterend muziekprogramma worden gepresenteerd. Ondanks de verbouwing loopt de programmering van <TAG> door en worden er tijdens het TodaysArt Festival, najaar van 2008, nieuwe projecten gepresenteerd. In 2009 gaat het nieuwe programma van start met vier grote exposities/symposia en een nieuwe reeks <Touch>-concerten. De programmering van 2009 zal zich richten op de toegang tot informatie. westies als: wat zijn de gevolgen van het aansluiten van de Derde Wereld en het concept van de stad als informatienetwerk zullen worden onderzocht. <TAG> nodigt verschillende wetenschappers en kunstenaars uit om deel te nemen aan de symposia. Voor meer informatie over <TAG> en zijn programmering kun je je opgeven voor de nieuwsbrief op de website of contact opnemen met communicatiemedewerker Danielle Boelling: Studenten Beeldende unst en Grafisch Ontwerpen maken publicatie Crossing Border Crossing Border is het festival waar de combinatie literatuur, muziek, film en beeldende kunst centraal staat. Van dinsdag 18 tot en met zaterdag 22 november heersen schrijvers, dichters, muzikanten, filmers en artiesten in het centrum van Den Haag. Ook dit jaar heeft de organisatie de afdelingen Beeldende unst en Grafisch Ontwerpen gevraagd een publicatie te maken naar aanleiding van een Zuid-Hollandse mythe. Dit keer is de keuze gevallen op de mythe het ind en de at, over de ontstaanswijze van het dorp inderdijk. De publicatie Corine Hendriks Ad 555 woorden Het ontwerp van Uri Ruff, derdejaarsstudent Beeldende kunsten aan de AB, is in juni gekozen om in de trappentoren van het universitaire Academiegebouw vanaf de eerste verdieping aangebracht te worden. Het vormt een voortzetting van de tekeningen van rechtenstudent Victor de Stuers uit Studenten Beeldende unst In februari namen tien studenten van de afdelingen Grafiek, Schilderen en Autonoom met Ewoud van Rijn, docent Grafiek aan de oninklijke Academie van Beeldende unsten in Den Haag, en Corrie van Maris, conservator van het Academisch Historisch Museum van de Universiteit Leiden, een kijkje in de trappentoren van het Academiegebouw. Zij waren daar omdat ze belangstelling hadden getoond voor de opdracht om een ontwerp te maken voor beschildering van de muur van de toren vanaf de tweede verdieping. Dit bij wijze van voortzetting van de tekeningen van rechtenstudent Victor de Stuers, die zich in 1865 een nacht liet opsluiten in het gebouw, om in de trappentoren in houtskool vier fasen in het leven van een student uit te beelden. Hij begon op de begane grond en kwam tot de tweede verdieping. De studenten waren zeer onder de indruk van de sfeer van het gebouw en de trappentoren. unstacademie en museum besloten een aantal studenten te selecteren en met hen een competitie te organiseren. Eind mei zou de uiteindelijke keuze worden gemaakt, maar de jury, met onder meer prof. Willem Otterspeer en Rosalien van der Poel, hoofd Communicatie van de Academie der unsten en tevens student unstgeschiedenis, kwam er niet uit: aan de studenten Nare Elyan en Uri Ruff werd gevraagd méér werk te tonen. Begin juni hakte de jury de knoop door ten gunste van Ruff. ontstaat doordat een student Beeldende unst binnen 24 uur reageert op de tekening van zijn voorganger. De tekeningen worden uiteindelijk gebundeld en vormgegeven door studenten van Grafisch Ontwerpen; deze bundel wordt tijdens de openingsavond aan de bezoekers uitgereikt. Half november staan de tekeningen op Een echte Ruff in Leids Academiegebouw Langdurig project Ruff is in de zomervakantie begonnen aan de muurschildering. Op dit moment 9volgt hij weer de verplichte lessen in zijn opleiding op de k a b k en blijft er één dag in de week over om aan het project te werken. De tekeningen van Ruff zijn later in dit studiejaar in het gerestaureerde Leidse Academiegebouw te zien. Victor de Stuers ging de geschiedenis in als geestelijk vader van de Nederlandse monumentenzorg en het museumbestel. Ruffs toekomst ligt nog open Marleen Leroy C 224 woorden Ikworddanser.nl De Dansvakopleiding van het oninklijk Conservatorium in Den Haag (C) en de Rotterdamse Dansacademie in Rotterdam (RDA) hebben de handen ineengeslagen om jongens en meisjes vanaf 8 jaar enthousiast te maken voor de dans en hen op de best mogelijke manier voor te bereiden op een professionele loopbaan in de internationale danswereld. De eerste zichtbare activiteiten in het kader van deze samenwerking zijn twee speciale open dagen. De twee open dagen van het C en de RDA op zaterdag 8 november 2008 in Den Haag en op 24 januari 2009 in Rotterdam, van 11.00u tot 12.30u zijn bedoeld voor 8- tot 12-jarigen (en hun ouders). Het programma van beide dagen is identiek. Bezoekers kunnen kennismaken met de huidige jonge dansers-in-opleiding van het C en de RDA, hun ouders en hun docenten. Belang van vrije universiteit In de poëtische en dromerige schilderingen in zwarte inkt van Ruff (Israel, 1983) zien we een Aziatisch meisje tijdens college en daarna (zie de afbeelding van een student in diepe slaap boven haar boek). De sterk verhalende schilderingen zijn in een omgekeerde volgorde aangebracht. Ze eindigen aan de onderste trede van de trap op de eerste verdieping en ontmoeten daar letterlijk de oude tekeningen van De Stuers. Het werk van Ruff is dan ook geïnspireerd door dat van De Stuers. Ruff kiest in zijn verhaal nadrukkelijk voor een vrouwelijke student met een niet-westerse achtergrond en legt zo de nadruk op het belang van een vrije universiteit waar ook minderheden hun stem kunnen laten horen, hun kansen kunnen verbeteren en hun dromen kunnen verwerkelijken. Dit project werd gefinancierd door Stichting 3D, een initiatief van de L.S.V. 'Minerva' om de gemeenschappelijke belangen van de Gemeente, de Universiteit en Minerva te ondersteunen. Zij vertellen wat het inhoudt om aan deze dansvakopleidingen te worden voorbereid op een loopbaan in de dans. Daarnaast kunnen bezoekers de dansstudio s bekijken en presentaties bijwonen. inderen kunnen ook meedoen met een dansles. Het C richt zich op academische theaterdans (klassiek ballet), de RDA op hedendaagse dans (moderne dans). Beide instituten kennen een rijke historie, maar ze staan volop in de 21ste eeuw en bieden een even actueel als dynamisch onderwijsprogramma aan. Zowel het C als de RDA staat hoog aangeschreven in de internationale danswereld. Wie de open dag(en) wil bezoeken, kan zich per opgeven via de website of

7 DN1510 DN1511 Fotograaf: Jessica de Boer Jessica de Boer VerZilt Jessica de Boer kwam met haar project VerZilt tijdens de Eindexamenprijzen als grote prijswinnaar uit de bus. Zij won achtereenvolgens de Afdelingprijs van ArtScience en de oninklijke Academieprijs. Ook nam zij, samen met fotografe Magdelena Pilko, de stimuleringsprijs van Stroom Den Haag naar huis. Omschrijving Het werk VerZilt toont het organische proces van (ver)smelting. Transparant ijs met daarin een kristal steenzout verandert in 11 dagen van binnenuit langzaam van vorm. Middenin een kubieke meter ijs (1000 kg) is een kubus van steenzout, Haliet, geplaatst. Dit zout doet het ijs van binnenuit smelten tot een zilte oerzee. Van buitenaf blijft het werk onaangetast (het staat in een tot -1 C verkoelde ruimte) tot het zilte water zich een weg naar buiten baant en het ijs langzaam oplost. Zie ook pagina 18

8 DN1512 DN1513 Don Giovanni Fotograaf: Joris Jansen Wil jij exposeren in het kleinste museum van Nederland? Saskia Roos C 406 woorden Opera Monteverdi: L Incoronazione di Poppea door Dutch National Opera Academy Na de zeer succesvolle voorstellingen van Mozarts Don Giovanni in het Lucent Danstheater in Den Haag staat in januari 2009 bij de Dutch National Opera Academy (voorheen Academie) de alom bekende opera L Incoronazione di Poppea van Claudio Monteverdi op het programma. Hoewel de vraag naar de oorspronkelijke gedaante van deze compositie vooralsnog onbeantwoord blijft, staat Monteverdi s auteurschap buiten kijf. Poppea is de eerste opera die op een historisch gegeven is gebaseerd: een wereldlijke handeling, waarin voor de goden echter nog wel een rol is weggelegd. L Incoronazione di Poppea is een opera over historische figuren, die met bijtend realisme worden weergegeven en die worden gedreven door politieke ambitie en zinnelijke liefde. Centraal staat de Romeinse keizer Nero. Hij verkeert als heerser voortdurend in tweestrijd tussen eigenbelang en het algemeen belang. Dat het eigenbelang nogal eens wint van het algemene bewijst het feit dat hij zijn vrouw Ottavia uiteindelijk verstoot om met de courtisane Poppea te kunnen trouwen. Dat alles om macht draait, blijkt onder andere uit de weddenschap tussen de Deugd, het Fortuin en de Liefde: zij betwisten wie van hen het machtigst is. Dat een courtisane tot keizerin wordt gekroond, bewijst dat de mythologische figuur Amor (de Liefde) uiteindelijk de weddenschap wint. Géén van de personages wordt onverdeeld positief gekarakteriseerd. Toch klinkt aan het slot een van de mooiste liefdesduetten uit de operageschiedenis. De altijd gedurfde enscenering door Javier López Piñón en het aanstormende zangtalent, zorgen voor een fascinerende avond opera. De voorstellingen vinden plaats in de ees van Baarenzaal van het oninklijk Conservatorium op zaterdag 10, zondag 11 (matinee), dinsdag 13, woensdag 14 en vrijdag 16 januari Verder verhuist de productie naar Amsterdam voor voorstellingen in het Muziekgebouw aan t IJ op maandag 19, dinsdag 20 en woensdag 21 januari. Doris Dekker AB 200 woorden In Delft staat De Telefooncel, waar sinds het jaar 2000 maandelijks wisselende exposities worden gehouden. Gelegen aan de mooiste gracht van Delft, onder de scheve kerktoren De Oude Jan, staat deze cel tegenover Uit de unst, koffiehuis en (meubel- en kleding)winkel. De uitdaging voor de kunstenaar ligt in de beperking van die vierkante meter binnen vier glazen muren, ten opzichte van de grootse historische setting van de gracht, de scheve kerk naast de brug, het Frans aandoende koffiehuis en de poort naar het Prinsenhof. De tentoonstellingen hebben steeds meer impact: passanten, van groepen toeristen tot nachtelijk uitgaanspubliek, staan letterlijk en figuurlijk uit nieuwsgierigheid stil bij de cel. De kunstenaar die met de cel aan de slag gaat, krijgt dan ook alle vrijheid om te doen wat ie wil. Dutch National Opera Academy biedt een intensieve twee jaar durende masteropleiding. Het doel van deze opleiding is om jonge talentvolle zangers een goede basis te geven in alle aspecten van het operavak en hen zo op te leiden tot hedendaagse operazangers. Dutch National Opera Academy is een samenwerkingsverband tussen het Conservatorium van Amsterdam en het oninklijk Conservatorium in Den Haag. Sinds 1999 is de artistieke leiding in handen van Alexander Oliver. De opleiding is na auditie ook toegankelijk voor zangers van buiten deze beide instellingen en heeft inmiddels internationaal een belangrijke status verworven. Doris Dekker, medewerker van het projectbureau van de AB, beheert De Telefooncel vanaf oktober dit jaar en nodigt jou uit om te exposeren in dit kleinste museum van Nederland! Heb je interesse of ideeën? Neem dan gerust contact op door een te sturen naar of te bellen: Hier vind je meer informatie over de kunstenaar die op dat moment exposeert Nog meer informatie dekrantonline_show_1641_1.html Liesbeth Nieuwenweg AB 336 woorden STROOM Den Haag Sloopwoningen in Transvaal en Rivierenbuurt Stroom Den Haag is al geruime tijd actief in het tijdelijk beheren van sloopwoningen in Transvaal, een wijk die momenteel opnieuw wordt ingericht. In goede samenwerking met woningbouwcorporatie Staedion Wonen heeft Stroom sinds 2003 ruim 450 woningen in beheer gehad! Helaas zijn er op dit moment geen huizen beschikbaar in Transvaal: het wachten is op de gemeente, die een nieuw actiegebied moet aanwijzen. Naar verwachting zal er in november weer ruimte beschikbaar komen. Sinds kort doet Stroom ook zaken met de corporatie Haag Wonen in de Rivierenbuurt, een buurt die zich op een steenworp afstand van de AB bevindt. De woningen in dit deel van de stad worden op termijn gesloopt en zijn vooralsnog beschikbaar tot en met augustus In verband met het huidige tekort worden er door Stroom twee personen per woning toegewezen. De gebruikersvergoeding die Stroom in rekening brengt voor de sloopwoningen in Transvaal en de Rivierenbuurt, is de laagste van Nederland. Voor een woning in Transvaal betaal je 35,- per maand (excl. energie) en een woning in de Rivierenbuurt kost slechts 35,- per maand (incl. energie)! Als je interesse hebt in deze avontuurlijke en goedkope manier van wonen, kun je dit bij Stroom bij voorkeur per kenbaar maken. Check voor meer informatie en contactgegevens (kijk onder Ateliers ). TENTOONSTELLINGEN STROOM DEN HAAG Since we last spoke about monuments met: Azra Aksamija (AT), Matthew Buckingham (US), Sam Durant (US), Office GDVS (B), Hans van Houwelingen (NL), Irwin (SLO), Alon Levin (NL), Metahaven (NL), Ciprian Muresan (RO), Tom Nicholson (AU), Jonas Staal & Vincent van Gerven Oei (NL), Mona Vatamanu & Florin Tudor (RO) Curator: Mihnea Mircan (RO) Datum: 14 september t/m 9 november 2008 Locatie: Hogewal 1-9 Concrete without essence', een installatie van Angeline Dekker 19 oktober t/m 30 november 2008 Locatie: projectruimte Toussaintkade 55 Adres: Stroom Den Haag Hogewal HA Den Haag Telefoon: Website: antoor: ma t/m vrij 9.00u-17.00u Tentoonstellingen: wo t/m zo 12.00u-17.00u Rosalien van der Poel Ad 371 woorden Louis Andriessen ontvangt prestigieuze prijs Louis Andriessen, componist en hoogleraar in de Scheppende kunsten bij de Academie der unsten, ontvangt de prestigieuze Johan Wagenaar Prijs 2008, ter bekroning van zijn muzikale oeuvre. Deze prijs wordt eens per vier jaar toegekend door de Johan Wagenaar Stichting, een organisatie opgericht in 1947 voor het stimuleren van nieuwe muziek. De prijs bestaat uit een geldbedrag van ,- en de opvoering van een werk naar keuze. 13toe aan Louis Andriessen. Jury Een vakjury, bestaande uit Winnie Sorgdrager, Anthony Fiumara, Arnold Marinissen, Elmer Schönberger en Cees van Zeeland, kende de Johan Wagenaar Prijs van 2008 unaniem Louis Andriessen Uit het juryrapport: 'Louis Andriessen wordt vaak beschouwd als de invloedrijkste Nederlandse componist van zijn generatie. Al sinds de jaren zestig timmert hij aan de weg. Aanvankelijk als luis in de pels van de gevestigde orde, later steeds meer deel uitmakend van die gevestigde orde, maar wel altijd kritisch en zoekend naar nieuwe wegen. Temidden van zijn tijdgenoten heeft hij als geen ander gezocht naar alternatieven in de uitvoeringspraktijk. Dat hij daarbij de orkestcultuur grotendeels links liet liggen, is een Louis Andriesen Fotograaf: Emy Barendse van de belangrijkste oorzaken geweest van de enorme ontwikkeling van de ensemblecultuur in Nederland. Voor elke compositie stelt hij een geëigend ensemble samen, steeds zoekt hij een specifieke invalshoek. Zo wordt elk werk een statement, waarbij ook buitenmuzikale onderwerpen in de muziek worden opgenomen en daarin een bijzondere zeggingskracht vinden.' Johan Wagenaar Stichting De Johan Wagenaar Stichting is in 1947 opgericht door de Gemeente Den Haag, en heeft als voornaamste doelstelling het stimuleren en promoten van nieuwe muziek. Het toekennen en uitreiken van de gemeentelijke muziekprijzen maken hier deel van uit. De stichting is ook de drijvende kracht achter Dag in de Branding, het festival voor nieuwe muziek dat vier maal per jaar in Den Haag plaatsvindt. De Johan Wagenaar Stichting beloont nieuwe inzichten binnen de nieuwe muziek met meerdere prijzen, waarvan de Johan Wagenaar Prijs de bekendste is. Deze prijs wordt eens per vier jaar toegekend ter bekroning van een geheel oeuvre en is uniek in Nederland. De prijsuitreiking vindt op 28 januari 2009 plaats in Theater De Regentes in Den Haag. Meer informatie over de uitreiking:

9 DN1514 DN1515 Er is niet een vaststaande mal waar de musicus zomaar in past Bart van Rosmalen C 848 woorden De unst van het Gesprek Verhaal 1. Wil je die toelichting snel herschrijven? Graag minder droge feiten en meer human interest! En ik heb een nagesprek geregeld bij het concert. Waarom? Het publiek wil de kunstenaar spreken natuurlijk. O ja, de school voor kunsteducatie belde dat jouw project waar je met verschillende kunstdisciplines samenwerkt, door de wijk is uitgekozen. Ze waren gecharmeerd van jouw aanpak om muzikale waarden als stilte, luisteren en speelplezier als uitgangspunt te nemen. De interviews met de wijkbewoners met een andere culturele achtergrond kunnen van start. Heb je de vragen daarvoor voorbereid? En dat ensemble X, waar je als solist mee hebt opgetreden, is financieel in moeilijkheden door het wegvallen van de subsidie. Ze maken nu een vriendenclub om hun draagvlak in de samenleving groter te maken. Of je komt spelen en praten? Ik heb gezegd dat je het waarschijnlijk wel wil. En tot slot: jouw eten staat klaar in de oven. Je hoeft er bijna niks meer aan te doen, alleen de sla er nog bij te maken. Dag! P.S. Studeer ze vanavond! Dit denkbeeldige briefje lag op de keukentafel van een drie tot vier jaar afgestudeerde musicus met C-achtergrond. Waarom ik het hier citeer? Het maakt een aantal grote veranderingen in de beroepsuitoefening duidelijk: het publiek wil directer betrokken zijn bij ervaring en beleving. Nieuw maatschappelijk draagvlak voor de kunst is van steeds groter belang. Reguliere vormen zoals het concert maken plaats voor projecten en samenwerkingsverbanden. Educatie wordt een vast onderdeel in de beroepsuitoefening. Er is in de samenleving een grote vraag naar creativiteit en betekenis, maar lang niet altijd in de traditionele vorm van het concert en de muziekles zoals we die kennen. Verhaal 2 Ik heb eigenlijk zonder uitzondering de hoogste cijfers gehaald voor mijn beoordelingen. De docenten hebben meermalen aangegeven dat ik een groot talent heb en dat ik tot de potentiële top gerekend kan worden. Het is heel gek misschien, maar toch is dat niet mijn belangrijkste ambitie. Ik heb een grote liefde voor muziek en heb ook het gevoel dat muziek een belangrijke betekenis heeft voor mensen. Ik wil mijn muzikale vermogen zo zinvol mogelijk inzetten. Dat betekent misschien eerder lesgeven en meedoen in projecten waar de muzikale beleving volledig tot haar recht komt. Ik ben zelf minder en minder gecharmeerd van de afstandelijkheid van het concert en het hele ritueel dat daaromheen zit. Ik denk dat ik mensen met mijn muziek nog veel directer kan raken. Daar zoek ik naar. Dit is een vrije weergave van een gesprek vorig seizoen met één van de Masterstudenten. In het eerste verhaal verandert de beroepspraktijk en vraagt die iets anders van de kunstenaar, tegelijkertijd verandert in het tweede verhaal de kunstenaar en wil die iets anders in de samenleving. Er is dus iets aan de hand met het kunstenaarschap en met de tijdgeest. Dat raakt de basis van onze opleiding, de docenten en de studenten. Artistry21, kunstenaarschap in de 21 ste eeuw, is de titel van het lectoraat waar ik (ondergetekende, Bart van Rosmalen) lector van ben. Samen met een kenniskring met docenten als Gerda van Zelm, Hein van de Geyn, Liesbeth Steffens en Wieke arsten wil het lectoraat met de docenten van het Conservatorium het begrip kunstenaarschap onderzoeken: in de school, met relevante contacten buiten de school en in internationaal verband. Wat komt daar uit? Er is niet een vaststaande mal waar de musicus zomaar in past. De musicus van de 21 ste eeuw zal zelf de context van zijn werk en de verbinding met het publiek moeten scheppen: waarom dit werk? Voor wie? Onder welke omstandigheden? Met welk verhaal eromheen? In wat voor andere vormen Dat zijn vragen waar elk eigentijds kunstenaarschap mee te maken krijgt. Wat heeft de musicus daarvoor nodig? Waar het op aan komt, is dat de musicus zich veel bewuster wordt van zijn eigen kunstenaarschap om vanuit zijn artistieke kern richting te blijven geven aan een veelheid van interacties met de samenleving. In het seizoen organiseert en presenteert het lectoraat o.a.: een lezing voor masterstudenten over kunstenaarschap een reeks van tien werkcolleges voor masterstudenten: Art in Conversation vier middagen voor/met docenten en gasten over effectief studeren een reeks van zeven avonden over improviseren een studiedag met de zangafdeling over het kunstenaarschap van de zanger/zangeres een studiedag met de afdeling Docent Muziek. Bart van Rosmalen Fotografe: Mirjana Vrbaski Meer weten? Meepraten? om langs, bel op of mail Verhaal 3 Nog een kort bericht: kopstukken in de wetenschap, het onderwijs en het bedrijfsleven zeiden bij de start van het studiejaar dat het hoger onderwijs niet bang moet zijn voor kosmopolitisme. Nederland heeft een unieke positie als knooppunt van kennis, creativiteit en internationale diversiteit. Die kwaliteiten moeten we meer benutten. Het hoger onderwijs moet oppassen om niet eenzelvig en naar binnen gekeerd te zijn. De topstudenten die nu uitstromen, moeten nieuwe argonauten zijn die internationale verbindingen leggen en kennis en creativiteit verknopen. De uitdaging om aan dat beeld bij te dragen ligt er ook voor docenten en studenten van het oninklijk Conservatorium. Yolande olstee AB 380 woorden Caroline Bakker C 382 woorden Nieuws vanuit het AR+RFID Lab Wat is RFID en waarom moet ik dat weten? Het AR+RFID Lab van de AB gebruikt de RFIDtechnologie om met virtuele 3D-beelden te interacteren. Het lab neemt deel aan het DIFR-netwerk, dat bestaat uit instituten die betrokken zijn bij de RFIDtechnologie en de impact daarvan op de samenleving. Radio frequency identification, RFID, is een technologie waarmee van een afstand informatie kan worden gelezen en opgeslagen van RFID-tags, een soort chip die op of in objecten zit en die een unieke Electronic Product Code, EPC heeft. De toekomst is niet meer wat die was Navigatiemiddelen in de auto, internet op de mobiele telefoon en een kopie van de aarde op Google Earth: dit heet wel digitalisering van de openbare ruimte. Als we door de echte fysieke ruimte bewegen, dragen we onze virtuele identiteit met ons mee en die wordt waargenomen door diverse lezers : met je mobiel ben je traceerbaar. Dergelijke technologie kan worden gebruikt om consumenten te volgen, te controleren en sturen. Lokaliseren, betalen, identificeren, autoriseren en profileren vinden steeds meer plaats met behulp van digitale technologie. Alles wordt internet en internet komt overal Cyberspace was eerst een oneindige ruimte waar je naar binnen ging via je computerscherm, maar nu is internet steeds meer om ons heen in de vorm van allerhande communicatiemiddelen en sensoren. DIFR-RFID Deelnemers van het DIFR-netwerk zijn, naast het AR+RFID Lab: Waag Society, ECP Global, GS1.nl, de Balie, Rathenau Instituut, HvA Medialab, Instituut voor Netwerkcultuur, TNO Groningen, de faculteit der Rechtsgeleerdheid Universiteit van Tilburg, de hackers van de Radboud Universiteit Nijmegen en hun vakgroep Digitale Veiligheid. De tags op producten die je bij je hebt of kleding die je aan hebt, kunnen gelezen worden zonder dat iemand dat door heeft, bijvoorbeeld als je door een winkel loopt. Dat is op een andere manier ook zo voor betaalpasjes en straks voor de OV-chipkaart. DIFR werkt nu aan een pilot project, waarin een tool gemaakt wordt om mensen te informeren of er een tag zit in het product dat ze willen aanschaffen of al hebben. En, hoe ze te weten kunnen komen of er door gebruik van RFID-technologie informatie wordt verzameld, welke informatie, of die bewaard wordt en hoe lang, en of die informatie wordt samengevoegd met andere informatie. Tiende Dag in de Branding langs de grenzen van nieuwe muziek Na twee seizoenen is Dag in de Branding niet meer weg te denken uit Den Haag. Dit ééndaagse festival vindt op zaterdag 29 november voor de tiende keer plaats. Het belooft weer een twaalf uur durende ontdekkingsreis langs de grenzen van de nieuwe muziek te worden, met onder meer het Ensemble Royal, het Residentie Orkest en moderne dans in ORZO 5HOOG. De jubileumeditie van Dag in de Branding opent in Theater De Regentes. Daar speelt het Ensemble Royal van het oninklijk Conservatorium werk van de Amerikaanse componist Elliott Carter. Het is een speciaal voor het festival samengesteld programma van Carters kamermuziek ter gelegenheid van zijn honderdste verjaardag. Uitgevoerd wordt onder andere A Mirror on which to dwell (1975), een liederencyclus op teksten van Elizabeth Bishop. In dit concert klinken ook liederen van Charles Ives, één van de grote voorbeelden van Carter. Het maakproces van muziek In ORZO 5HOOG zijn drie nieuwe werken van choreografe Neel Verdoorn op muziek van componiste ate Moore te zien. De muziek wordt uitgevoerd door leden van het ensemble Earmassage. Ad Interessante filmvertoningen op treffende locaties 81 woorden Van 29 oktober t/m 2 november 2008 vindt voor de derde keer het Leids Film Festival plaats. Vijf dagen lang wordt in meerdere bioscopen, musea en op culturele en poppodia in Leiden een groot aantal nieuwe en bijzondere films getoond. Het festival mikt op een breed publiek van filmliefhebbers en haalt naast internationale (voor-)premières en nieuwe arthousefilms ook populaire Russische films en Japanse klassiekers naar Leiden. 15 Meer informatie: De vier muzikanten vormen ieder een duet met een danser in een spannende dialoog waarin de gelijke verhouding tussen beweging en muziek centraal staat. Studio LOOS presenteert in het DCR-complex een serie lezingen onder de titel The Making Of. In deze lezingen belicht LOOS het maakproces van muziek. Het ensemble gaat in 2009 met een nieuwe opera van Boudewijn Tarenskeen in regie van Gerardjan Rijnders in première. Tijdens Dag in de Branding presenteren componist en regisseur alvast hun werk in wording. s Avonds speelt het Residentie Orkest de Nederlandse première van Entangled Tales van Robin de Raaff (uit 2007) en combineert het dit met de derde symfonie van Skriabin. Het Paard van Troje en <TAG> presenteren ten slotte diverse installaties en multimedia-artiesten in de kleine zaal van het Paard. Voor studenten van het oninklijk Conservatorium heeft Dag in de Branding een speciale korting: een passe-partout voor een hele dag kost slechts 20,-. Houd voor actuele informatie de website in de gaten. Hier kun je ook je passe-partout of combikaarten bestellen. Dag in de Branding vindt dit seizoen plaats op: 29 november 2008, 14 maart 2009 en 23 mei Eliott Carter Fotograaf: Meredith Heuer

10 DN1516 DN1517 Fotograaf: Robert Schlingemann Frans Evers and Michela Pelusio AB / C 710 woorden Interfaculty ArtScience research group Genius Loci at the XIII Biennale di Carrara The Biennale Internazionale di Scultura di Carrara is an international sculpture exhibition, held every two years in Carrara, Italy. Students of the Interfaculty ArtScience have exhibited in the previous and the current edition. In 2006 at the 12th edition of the Biennale di Carrara, Michela Pelusio and Vignir arlsson (at the time students of the ArtScience master program) were invited to exhibit their light- and sound-sculptures. LightSpeaker and Metalight formed an exception at the Biennale di Carrara, for their synesthetic approach. The current edition of the 13th Biennale di Carrara is entitled Nothing but sculpture. The choice of the title underlines the specific character of this event, and it reasserts the tight link between the town and the production of sculptures. The exhibition focuses on the most significant and innovative aspects of sculpture, giving rise to an indepth reflection and to a more precise vision of the present situation in this creative sector, by comparing young emerging artists with artists of great renown. The Biennale di Carrara is divided into several sections: Hommages, The Topicality of Marble, New Statues, Sculpture as a Living Body, In Town, The Marble Workshops and Sculpting Time. An overview of all the sections can be found in the catalogue, Nothing but Sculpture (Silvana Editoriale). The section Sculpting Time, in the main academy building, focuses on the introduction of the time dimension in sculpture. Sculpting Time hosts young artists from different European art academies. This section hosts some of the pieces created during the ArtScience research group Genius Loci, which investigated the spirit of the place in the mountains of Carrara, during a two week stay in April The pieces were inspired by the anarchic movement of Carrara, the natural and artificial sounds of the caves, and the industrial and unsustainable exploitation of the marble mountains. A number of pieces were selected for the exhibition: Thijs Elich and Violet Jongejans performance Marmo was presented for the opening ceremony of the Biennale di Carrara. Their petrified white bodies were hidden in a pile of five hundred kilo marble powder which slowly started to move, breathe, and come alive. In the exhibition Alfredo Ciannameo presents Cavascopio, an audio-visual installation and performance in which video and sound are projected in a glass ball filled with moving marble powder. Nicky Assmann and Eric Parren show Transizione, a splitscreen video documentary on the interior of the marble caves, and the industrial activities. The sounds of the video are a composition of sounds in the cave, an overtone singing performance, and a remix of anarchist songs, reminding of the cantilena which made marble move by the rhythmic use of voices. Renée Hulshoff and Lars ynde present Cutting marble, cutting sound, an installation consisting of a bookcase taken from the anarchist library and a poetic videobook of the Italian anarchist and poet Riccardo Villari reciting his text on the destruction of the mountains. The exhibited pieces were fruits of the Genius Loci research group, earlier this year in Carrara. While the pieces had already premiered right after the end of the research group at the NII, the Dutch University Institute for Art History in Florence, the Biennale di Carrara offered a great opportunity for the students to present their work in an international exhibition for a period of two months. It is remarkable that, next to the interest shown into the works of the ArtScience students the interest in our way to innovate the art curriculum has been covered in two independent art publications. The first one, about art and technology, was published by Alessandro Romanini in the form of an interview with Frans Evers, at the time head of Interfaculty ArtScience, and published in the first issue of the semestral magazine HiArt (Gangemi Editore, April 2008). And, subsequently to this year s Biennale, the organizers of the environmental and itinerary art exhibition Genius Loci, held in August on the Italian island of Palmaria, invited Michela Pelusio to write about her experiences as a guest teacher of the Interfaculty ArtScience and the project in Carrara. The article Genius Loci / Genius Itineris was published last July in the publication Genius Loci (Athena Edizioni, 2008). non-dutch non-dutch Martijn Padding C 400 woorden Initiatie arlheinz Stockhausen Studio De rituele opening van het schooljaar van de afdelingen Compositie, Sonologie en ArtScience had dit jaar (10 oktober 2008) een bijzonder karakter. Op deze dag werd de vorig jaar overleden grootste muzikale vernieuwer van de twintigste eeuw, arlheinz Stockhausen herdacht. Ten tijde van het C-directeurschap van Jan van Vlijmen ontstond er in de jaren tachtig een hechte relatie tussen arlheinz Stockhausen en het C die onder meer resulteerde in het spraakmakende Stockhausen-project, dat de hele conservatoriumgemeenschap weken in de ban hield. Stockhausen gaf onnavolgbare lezingen, repeteerde, analyseerde en danste zo nodig zijn eigen choreografie uit delen van zijn opera Licht, waar hij toen aan werkte. Om deze geniale componist, die zoveel betekende voor het Nederlandse muziekleven, te eren en blijvend in onze herinnering te houden, werd de elektronische studio I van de afdeling Compositie op 10 oktober herdoopt tot de arlheinz Stockhausen Studio. Het bijzondere van deze studio is dat zij onder andere is uitgerust met een prachtige verzameling analoge apparatuur zoals Stockhausen die al gebruikte in de jaren zestig en zeventig. In het bijzijn van Stockhausens levensgezellin (en oud-c-studente) athinka Pasveer is de arlheinz Stockhausen Studio geopend. Dit gebeurde tijdens een concert waarop ook het evocatieve lavierstuck IX werd vertolkt door pianiste Teodora Stepancic. Bovendien beleefde het laatste elektronisch werk van Stockhausen, Cosmic Pulses, hier zijn Nederlandse première. Cosmic Pulses is een monumentaal elektronische compositie die tot klinken kwam door een prachtige speakeropstelling in de ees van Baarenzaal. Cosmic Pulses ging in première op 7 mei 2007 in Rome. Uit Stockhausens toelichting bij die première: 24 melodic loops, each of which has a different number of pitches between 1 and 24, rotate in 24 tempi and in 24 registers within a range of circa 7 octaves. The tempi apply to sequences of 8 pulses. Thus tempo 24 means: = 1920 pulses. Thus tempo 1: = 9.36 pulses per minute. The loops are successively layered on top of each other from low to high and from the slowest to the fastest tempo, and end one after another in the same order. They were enlivened by manual regulation of the accelerandi and ritardandi around the respective tempo, and by quite narrow glissandi upwards and downwards around the original melodies. This was carried out by athinka Pasveer according to the score. For the first time, I have tried out superimposing 24 layers of sound, 17 as if I had to compose the orbits of 24 moons or 24 planets (for example, the planet Saturn has 48 moons). If it is possible to hear everything I do not yet know it depends on how often one can experience an 8-channel performance. In any case, the experiment is extremely fascinating. What is completely new for me is the new kind of spatialization: each section of each of the 24 layers has its own spatial motion between 8 loudspeakers, which means that I had to compose 241 different trajectories in space. That sounds very technical and it is. Initiatie Studio: Vrijdag 10 oktober, 17.00u oninklijk Conservatorium ees van Baarenzaal Rosalien van der Poel Ad / AB 123 woorden PhDArts Does research produce art? The website of PhDArts has recently been launched. Read all about the PhD in visual art and design, a new phenomenon in the Dutch education system. PhDArts is a unique cooperation between Leiden University and the Royal Academy of Art in The Hague. PhDArts will start an education programme of PhD students this fall. After being admitted, visual artists and designers can participate in this programme. The programme consists of seminars, presentations and colloquia. PhD students will be supervised by expert academic supervisors and artists. For parts of the programme, PhDArts cooperates with the Institute for Research in the Arts (IvO) of the Catholic University of Leuven in Belgium. Honours Programme ijken en benoemen The theme of one of PhDArts first activities for students of the Honours Programme is: the observation of the art piece, about the mutual penetration of image and language. Programma: veertien wekelijkse bijeenkomsten/ workshops van februari tot juni 2009 afgesloten met een dag waarop studenten de resultaten van de cursus presenteren in de oninklijke Galerie van de kunstacademie in Den Haag. Aanmeldingsdeadline: 1 december 2008 Voertaal: Nederlands Contact: Janneke Wesseling Prof.dr. itty Zijlmans Meer informatie

11 DN1518 Prikbordjes! Word werkstudent op de AB! Het projectbureau van de AB is op zoek naar enthousiaste studenten die wat bij willen verdienen door zich in te zetten voor de kunstacademie. Binnen de academie zijn er regelmatig projecten waar het projectbureau hulp bij kan gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan de Eindexamenexpositie, de Open Dag, de Studiebeurs, introductiedagen, borrels, feesten, sjouwwerk, etc. Als werkstudent kom je in een database en word je met enige regelmaat gebeld of g d met de vraag of je wilt werken. Je ontvangt hiervoor een netto vergoeding per gewerkt uur. Om je aan te melden hoef je alleen even een te sturen naar met daarin: je naam, adres, telefoonnummer, opleiding en studiejaar. Je kunt natuurlijk ook langskomen bij het projectbureau: PA016 (tegenover de Gipsenzaal) en vragen naar Toyah of Doris. StuaFest Leiden zoekt bestuurders! StuaFest, kort voor Studentenamer- Festival, is een cultureel festival voor en door studenten. Groot geworden in Nijmegen, is dit festival ondertussen een begrip in Amsterdam, Rotterdam, Maastricht, Eindhoven en Groningen. En dit jaar komt StuaFest ook naar Leiden, en daar kunnen we jouw hulp goed bij gebruiken! Het festival bestaat al zeven jaar in andere steden van Nederland (check en het is de bedoeling van het landelijk bestuur om het festival nu ook in Leiden te lanceren. Je organiseert en coördineert een klein aantal (tussen de 10 en 20) optredens in studentenkamers/fusies, en medestudenten kunnen deze tegen een kleine vergoeding bezoeken. Aangezien Leiden behoorlijk cultureel verantwoord is, zal dit allesbehalve een probleem zijn. Het festival wordt afgesloten met een groot feest. De uitdaging zit hem natuurlijk in het organiseren en in de eerste grote promotie voor dit evenement. Hierin word je ondersteund door Stichting StuaFest, die verantwoordelijk is voor de landelijke coördinatie en garant staat voor goede ondersteuning. Wil jij cultureel verantwoord bezig zijn? Durf jij de uitdaging aan? Neem dan contact op met Stichting StuaFest En de winnaars zijn: De Gaudeamus Prijs 2008 Uit meer dan 400 inzendingen uit de gehele wereld van componisten jonger dan 31 jaar, selecteerde de jury 13 werken die in de Internationale Gaudeamus Muziekweek werden uitgevoerd. Huck Hodge kreeg de prijs voor Parallaxes, een compositie voor ensemble, uitgevoerd 3 september in het Muziekgebouw aan t IJ door het Asko Schönberg Ensemble onder leiding van Bas Wiegers. De jury gaf twee eervolle vermeldingen aan onder anderen Hugo Morales Murguia (Mexico, 1979), student Sonologie aan het oninklijk Conservatorium, voor \_/, een compositie voor versterkte triangel, gespeeld op 5 september in het Bimhuis door Juan Martinez. Valerio De Bonis (Italië, 1981) kreeg de vermelding voor Un cadeau pour voor video, afgespeeld in het Muziekgebouw op 2 september. De VPRO en De Concertzender zenden binnenkort samenvattingen van de Gaudeamus Muziekweek uit op Radio 4 en Radio 6. Reinbert de Leeuw tijdens viering zeventigste verjaardag geridderd De zeventigste verjaardag van dirigent, pianist en componist Reinbert de Leeuw werd begin september op bijzondere wijze gevierd in het Muziekgebouw aan t IJ. De Leeuw werd door Job Cohen geprezen om zijn tomeloze inzet als inspirator, pedagoog en propagandist voor de nieuwe muziek. Hij is oprichter en vaste dirigent van het Asko Schönberg en is nauw verbonden met het oninklijk Conservatorium en de Academie der unsten van de nieuwe Faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit Leiden. Namens de koningin benoemde de burgemeester van Amsterdam de jarige tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Zomerse prijzen In de zomer is het als student van de AB goed mogelijk om flink in de prijzen te vallen. Tijdens de Eindexamenexpositie werden maar liefst veertien prijzen uitgedeeld. Nieuw dit jaar was de oninklijke Academieprijs per studierichting met als winnaars: ArtScience > Jessica de Boer Beeldende unst > Jelena Opacic Fotografie > Susan van Hengstum Grafisch Ontwerpen > Laure van den Hout Textiel en Mode > Hafida Larkoubi Interieurarchitectuur > Jan Willem Terlouw Jessica de Boer, met haar project VerZilt kwam als grote prijswinnaar uit de bus. Zij won achtereenvolgens de Afdelingprijs van ArtScience en de oninklijke Academieprijs. Ook nam zij, samen met fotografe Magdelena Pilko, de stimuleringsprijs van Stroom Den Haag naar huis. Arno van Roosmalen, directeur van Stroom Den Haag, zei tijdens de prijsuitreiking: Jessica de Boer heeft een installatie gemaakt die de bezoeker onderdompelt in een betoverende ervaring. Als bezoeker van VerZilt stap je heel even, maar wel letterlijk, in een andere wereld. In het voorportaal kun je een passend tenue aantrekken. De witte dekenjasjes gemaakt door modeontwerper Sara Vrugt, twee jaar geleden winnares van de Stroom-aanmoedigingsprijs en onlangs winnaar van de omeet!prijs, combineren mooi met de strakke, witte regenlaarzen. Eenmaal gewend aan het licht en de kou, stap je in een bijna sacraal ingerichte laboratoriumachtige cel. Daarin voltrekt zich een zuiver natuurkundig fenomeen: een kubus met zout baant zich langzaam maar zeker een weg door de grote ijskubus. Het zout laat een onnavolgbaar spoor van breuklijnen, volumes en tegenvormen, spiegeling en transparantie na. Ook Jan Willem Terlouw viel twee keer in de prijzen. Uit de 22 afstudeerprojecten van Interieurarchitectuur sleepte de pas afgestudeerde Jan Willem Terlouw, naast de hierboven genoemde afdelingsprijs, de van Mourik Stimuleringsprijs 2008 in de wacht. Aan deze laatste prijs is een bedrag van 3.000,- verbonden, naast een publicatie in De Architect. De jury prees Terlouw als een bevlogen ontwerper die niet snel tevreden is: Hij maakt een plan dat echt nader moet worden bestudeerd om er grip op te krijgen. De confrontatie tussen bestaand en nieuw is maximaal. De jury is verdeeld over de esthetische kwaliteit van het plan. Het plan oogt als een gestold schema maar de bewijsvoering tot in het kleinste detail is overtuigend. Twee eervolle vermeldingen gingen naar Lisa Antila en Casandra Piket. Zij ontvingen ieder een bedrag van 1.000,-. De Scriptieprijs ging dit jaar naar beeldend kunstenaar Maria Papanikolaou en de Schuitemaprijs naar grafisch ontwerper Xandra van der Eijk. De Goedmanprijzen gingen achtereenvolgens naar Sanne Maes, Jan Wattjes en Yuki Hatazawa. Marieke Berghuis Leewens wint affiche Crossing Border Elk jaar zet festival Crossing Border, dat eind november plaatsvindt, een wedstrijd uit onder studenten Grafisch Ontwerpen. Dit jaar sleepte Marieke Berghuis Leewens de eerste prijs in de wacht. Zie ook pagina 9 voor het Mythe Project van CB door studenten Beeldende unst en Grafisch Ontwerpen. Loominary Awards Voor de Loominary Awards, die jaarlijks wereldwijd nieuw Textieltalent spot en daarvoor een wedstrijd uitschrijft, zijn respectievelijk Evelien van Benthum en Charlotte de Groot van de afdeling Textiel 1e en 2e prijswinnaar geworden. Barbara Vos wint HEMAontwerpwedstijd Barbara Vos, student van Post Graduate Course Industrial Design (AB), won uit 85 inzendingen afgelopen september de eerste prijs van de HEMA-ontwerpwedstrijd in de categorie hardwaren met haar project Bête tête. De opdracht van de 21e editie van de HEMA ontwerpwedstrijd was dit jaar: ontwerp een mode of hardwaren product van milieuvriendelijk, duurzaam materiaal zoals bamboe, biologisch katoen of gerecycled hout, in een vernieuwende toepassing en indien mogelijk geproduceerd volgens een milieuvriendelijk proces.

Kunstenaarstoets. Achternaam. Voorletters

Kunstenaarstoets. Achternaam. Voorletters Kunstenaarstoets Waarom deze toets? U wilt de Utrechtse Cultuurlening aanvragen. Om in aanmerking te komen voor deze lening moet u beroepsmatig werken als kunstenaar. Met dit formulier kunt u uw beroepsmatigheid

Nadere informatie

Kunstenaarstoets. Uw gegevens. Beroep en opleiding als kunstenaar

Kunstenaarstoets. Uw gegevens. Beroep en opleiding als kunstenaar Kunstenaarstoets Waarom deze toets? U wilt een cultuurlening aanvragen bij Cultuur+Ondernemen. Om in aanmerking te komen voor deze lening moet u beroepsmatig werken als. Met dit formulier kunt u uw beroepsmatigheid

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF oktober 2004

NIEUWSBRIEF oktober 2004 NIEUWSBRIEF oktober 2004 Voor u ziet u de laatste Nieuwsbrief van dit jaar ten behoeve van de vrienden van de Stichting Hans Kox, bol van de informatie en voor een belangrijk gedeelte gewijd aan de activiteiten

Nadere informatie

MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1. MCO Educatie Voortgezet Onderwijs. Muziek. moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www.

MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1. MCO Educatie Voortgezet Onderwijs. Muziek. moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www. MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1 MCO Educatie Voortgezet Onderwijs Muziek moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www.mco/educatie MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 2 Muziek moet je

Nadere informatie

Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2014

Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2014 Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2014 Artistiek Jaarverslag Amerfortissimo editie 2014 Met Amerfortissimo editie 2014 hebben we op veel gebieden enorme stappen gemaakt. Met name op het gebied

Nadere informatie

SEIZOEN 14// 15. vereniging Vrienden. óók toegankelijk voor niet-leden! ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ

SEIZOEN 14// 15. vereniging Vrienden. óók toegankelijk voor niet-leden! ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ SEIZOEN 14// 15 vereniging Vrienden óók toegankelijk voor niet-leden! ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ Vriendentafels Muziekkenner Frank de Munnik neemt u mee langs bijzondere opnamen en verhalen uit de wereld

Nadere informatie

Programma 21 november 2015 Open dag muziek JAZZ POP WERELDMUZIEK KLASSIEKE MUZIEK DOCENT MUZIEK MUZIEKTHEATER MASTERS EN HAVO/VWO VOOR MUZIEK EN DANS

Programma 21 november 2015 Open dag muziek JAZZ POP WERELDMUZIEK KLASSIEKE MUZIEK DOCENT MUZIEK MUZIEKTHEATER MASTERS EN HAVO/VWO VOOR MUZIEK EN DANS Programma 21 november 2015 Open dag muziek JAZZ POP WERELDMUZIEK KLASSIEKE MUZIEK DOCENT MUZIEK MUZIEKTHEATER MASTERS EN HAVO/VWO VOOR MUZIEK EN DANS Welkom op de open dag Muziek! Muziek is jouw passie,

Nadere informatie

Academie Merksem. Welkom op de vrije infosessie.

Academie Merksem. Welkom op de vrije infosessie. Academie Merksem Welkom op de vrije infosessie. Maandag 6 oktober, tussen 17 en 18u30 in Brecht Woensdag 8 oktober, tussen 18 en 19u30 in Merksem Dinsdag 14 oktober, tussen 18 en 19u30 in Sint Job Academie

Nadere informatie

Nieuwsbrief 17 november 2015

Nieuwsbrief 17 november 2015 Nieuwsbrief 17 november 2015 Beste Bachkoristen, Het dendert maar doorrrrr bij het Bachkoor. De repetities voor de uitvoering van de Maria Vespers van Monteverdi op 18 december in de Grote Kerk te Breda

Nadere informatie

Cultuur in Den Haag in cijfers

Cultuur in Den Haag in cijfers Cultuur in cijfers Gemeente Den Haag Afdeling Cultuurbeleid Oktober 2013 Cultuur in cijfers 1 Voorwoord Voor u ligt het cijfermatig overzicht van de prestaties van de Haagse culture instellingen. Deze

Nadere informatie

PROGRAMMA. vr. 4 okt 20:30 Tour de Chanson Matthias Kadar Ç 16,00 (Internetprijs) / Ç 20,00

PROGRAMMA. vr. 4 okt 20:30 Tour de Chanson Matthias Kadar Ç 16,00 (Internetprijs) / Ç 20,00 PROGRAMMA Klassiek vocale muziek van Hõndel tot Verdi en Wagner, en van Franz Schubert tot Georges Brassens en Ramses Shaffy op verschillende locaties in Zuid Limburg en Aken, met meer dan 100 uitvoerenden,

Nadere informatie

SCHOOL OF ARTS - KONINKLIJK CONSERVATORIUM - AP HOGESCHOOL ANTWERPEN OPLEIDING MUZIEK 2015-2016

SCHOOL OF ARTS - KONINKLIJK CONSERVATORIUM - AP HOGESCHOOL ANTWERPEN OPLEIDING MUZIEK 2015-2016 SCHOOL OF ARTS - KONINKLIJK CONSERVATORIUM - AP HOGESCHOOL ANTWERPEN OPLEIDING MUZIEK 2015-2016 KEUZEPAKKET MUZIEK KLASSIEK Opleidingsonderdelen waarmee het keuzepakket kan samengesteld worden, mits toestemming

Nadere informatie

Wat wordt de studenten nog meer geboden? Een gratis retourtje Den Helder- Texel Verblijf in een bungalowpark Een fiets in bruikleen.

Wat wordt de studenten nog meer geboden? Een gratis retourtje Den Helder- Texel Verblijf in een bungalowpark Een fiets in bruikleen. 3 maart t/m 7 maart 2014 Algemene informatie OSG (openbare scholengemeenschap) organiseert vanaf de jaren 90 elke twee jaar een Kunstweek. Dit schooljaar vindt de kunstweek plaats van 3 t/m 7 maart. Alle

Nadere informatie

amsterdam chamber orchestra concertserie concertgebouw 2012-2013

amsterdam chamber orchestra concertserie concertgebouw 2012-2013 concertserie concertgebouw 2012-2013 het bestaat in de basis uit een kleine groep internationale topstrijkers waaraan afhankelijk van het te spelen repertoire blazers wordt gevoegd. doel van het is om

Nadere informatie

Concours: talenten voortgezet onderwijs

Concours: talenten voortgezet onderwijs Concours: talenten voortgezet onderwijs Concours: uitnodiging Beste docenten, schoolleiders, Namens Kunstencentrum Kadmium willen wij via u uw leerlingen uitnodigen om mee te doen aan het project Concours,

Nadere informatie

Sonologie. Minor Sonologie (30 ects) Tweede semester - Music psychology 1 (3 ects) - Music psychology 2 (3 ects) - DSP research projects (n.t.b.

Sonologie. Minor Sonologie (30 ects) Tweede semester - Music psychology 1 (3 ects) - Music psychology 2 (3 ects) - DSP research projects (n.t.b. Sonologie Het programma van de Engelstalige minor Sonologie bestaat uit in totaal tien modulen en is onderdeel van het eenjarige programma Sonologie dat al jarenlang wordt verzorgd door docenten van het

Nadere informatie

31 OKTOBER T/M 9 NOVEMBER 2008

31 OKTOBER T/M 9 NOVEMBER 2008 31 OKTOBER T/M 9 NOVEMBER 2008 gelderland zaterdag 1 nov Concertgebouw De Vereeniging, Nijmegen 20.15 uur www.keizerkarelpodia.nl / 024-3221100 28,00 pashouders 25,75 Rotterdams Kamerorkest Conrad van

Nadere informatie

GRIEKSE EPIGRAFIE OP LOCATIE (MA/PhD)

GRIEKSE EPIGRAFIE OP LOCATIE (MA/PhD) N e d e r l a n d s I n s t i t u u t A t h e n e Ολλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών Netherlands Institute at Athens NIA INTERUNIVERSITAIRE CURSUS GRIEKSE EPIGRAFIE OP LOCATIE (MA/PhD) Nederlands Instituut in

Nadere informatie

INFORMATIE BOEKJE 2013-2014

INFORMATIE BOEKJE 2013-2014 INFORMATIE BOEKJE 2013-2014 WELKOM Droom jij er van om in de spotlights te staan, te acteren, te zingen of misschien wel te dansen? Dan ben je bij Theaterschool Westelijke Mijnstreek aan het juiste adres!

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. Academische Bachelor en Master muziek. muziek

Academiejaar 2014/2015. Academische Bachelor en Master muziek. muziek Academiejaar 2014/2015 Academische Bachelor en Master muziek muziek Academische Bachelor en Master muziek muziek Kiezen voor de opleiding Muziek aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen is geen alledaagse

Nadere informatie

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 kunstliefde ruimte voor &beeldende kunst Utrechtse kunst Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 Voorwoord; In de cultuurnota 2013-2016 geeft de commissie in haar advies aan

Nadere informatie

willem2.nl WAARIN BEN JIJ KONING?

willem2.nl WAARIN BEN JIJ KONING? willem2.nl WAARIN BEN JIJ KONING? VMBO-TL HAVO ATHENEUM GYMNASIUM 2 WWW.WILLEM2.NL Kennismaken met het Koning Willem II College Misschien heb je dit jaar al kennisgemaakt met het Koning Willem II College

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF, December 2015 NIEUWE PROGRAMMA S!!

NIEUWSBRIEF, December 2015 NIEUWE PROGRAMMA S!! NIEUWSBRIEF, December 2015 NIEUWE PROGRAMMA S!! In aansluiting op mijn reguliere series colleges Geschiedenis van de Klassieke Muziek, (voor lopende inschrijvingen zie website!!) heb ik een aantal nieuwe

Nadere informatie

Resultaten Open Dag 2013 Colofon

Resultaten Open Dag 2013 Colofon Resultaten Open Dag Colofon Uitgegeven door: Uitgevoerd door: Contactpersonen: Datum: Status: Koninklijk Conservatorium Bureau Kwaliteitszorg Janneke Ravenhorst en Frederique Luijten 21-mrt-13 concept

Nadere informatie

CURRICULUM VITAE FLEUR LAMERS PERSONALIA

CURRICULUM VITAE FLEUR LAMERS PERSONALIA CURRICULUM VITAE FLEUR LAMERS PERSONALIA Geboorteplaats: Haarlem Burgerlijke status: ongehuwd, samenwonend met partner en kind Adres: Uiterwaardenstraat 500, 1079 AZ, Amsterdam, Nederland Geboorte datum:

Nadere informatie

PRACHTIGE KLASSIEKE MUZIEK OP UNIEKE LOCATIES IN ZUID-LIMBURG! AVONDCONCERTREEKS 20-30 AUGUSTUS 2015 INTERNATIONAAL KAMERMUZIEK FESTIVAL & CONCOURS

PRACHTIGE KLASSIEKE MUZIEK OP UNIEKE LOCATIES IN ZUID-LIMBURG! AVONDCONCERTREEKS 20-30 AUGUSTUS 2015 INTERNATIONAAL KAMERMUZIEK FESTIVAL & CONCOURS PRACHTIGE KLASSIEKE MUZIEK OP UNIEKE LOCATIES IN ZUID-LIMBURG! AVONDCONCERTREEKS 20-30 AUGUSTUS 2015 INTERNATIONAAL KAMERMUZIEK FESTIVAL & CONCOURS Henk Guittart Artistiek leider 20-30 AUGUSTUS 2015 Het

Nadere informatie

Nieuwsbrief Christelijk Gymnasium

Nieuwsbrief Christelijk Gymnasium Nieuwsbrief Christelijk Gymnasium editie april 2015 Agenda 23 04: stunt leerjaar 6, studiemiddag lesvrij v.a. 12.00 uur 25 04: start meivakantie t/m 10 mei 11 05: start centraal examen t/m 28 05 14 05:

Nadere informatie

Initiatie en vervolmakingstage voor jazzmuziek 31ste editie - van 19 tot 25 juli 2015

Initiatie en vervolmakingstage voor jazzmuziek 31ste editie - van 19 tot 25 juli 2015 Les Lundis d Hortense presenteert : Initiatie en vervolmakingstage voor jazzmuziek 31ste editie - van 19 tot 25 juli 2015 Jazz au Vert is een niet te missen jaarlijks evenement voor muzikanten die hun

Nadere informatie

Harmonie in Gedrag De maatschappelijke en pedagogische betekenis van muziek

Harmonie in Gedrag De maatschappelijke en pedagogische betekenis van muziek Conferentie Harmonie in Gedrag De maatschappelijke en pedagogische betekenis van muziek Vrijdag 6 oktober 2006 Haagse Hogeschool Conferentie Harmonie in Gedrag. De maatschappelijke en pedagogische betekenis

Nadere informatie

zangen van zoeken en zien

zangen van zoeken en zien NIEUWSBRIEF nr 10 - NAJAAR 2015 presentatie nieuwe oecumenische liedbundel Sportlaan 4-47 9728 PH Groningen T +31 (0)50 851 75 85 M +31 (0)6 53 79 96 35 E c.w.a.fictoor@gmail.com W www.chris-fictoor-foundation.nl

Nadere informatie

Het Symfonie orkest. Lessuggestie bovenbouw: Lesdoelen: Lesopbouw:

Het Symfonie orkest. Lessuggestie bovenbouw: Lesdoelen: Lesopbouw: Lessuggestie bovenbouw: Het Symfonie orkest Lesdoelen: Kinderen maken kennis met klassieke muziek. Ze weten welke instrumenten er in een symfonieorkest te vinden zijn. De kinderen kunnen de verschillende

Nadere informatie

MuziekgebouwEindhoven.nl. óók toegankelijk voor niet-leden! SEIZOEN 15// 16. Vereniging Vrienden ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ

MuziekgebouwEindhoven.nl. óók toegankelijk voor niet-leden! SEIZOEN 15// 16. Vereniging Vrienden ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ MuziekgebouwEindhoven.nl óók toegankelijk voor niet-leden! SEIZOEN 15// 16 Vereniging Vrienden ALLE ACTIVITEITEN OP EEN RIJ Vereniging Vrienden VAN MUZIEKGEBOUW EINDHOVEN Achter de schermen van Muziekgebouw

Nadere informatie

Welkom. op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00

Welkom. op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00 Welkom op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00 Zelf vinden we onze school gewoon, omdat je bij ons een diploma kunt halen dat past bij jouw inzet en capaciteiten. Maar wij denken dat je op Markenhage

Nadere informatie

U I T N O D I G I N G

U I T N O D I G I N G U I T N O D I G I N G Janusz Korczak Prijs 2012 voor Stichting Leerorkest te Amsterdam Presentatie Maartje van Weegen Janusz Korczak Prijs 2012 De Janusz Korczak Stichting en Stichting Leerorkest nodigen

Nadere informatie

Muziek. Elke tijd heeft zijn eigen vormen

Muziek. Elke tijd heeft zijn eigen vormen Muziek Elke tijd heeft zijn eigen vormen Klassieke Sonate / Symfonie Eerste deel; snel en dramatisch (met sonatevorm) Tweede deel; langzaam en lyrisch. Liedvorm of thema met variaties contrasterende toonsoort

Nadere informatie

Presentatie nieuwe Jaarprogrammaboek Kunst&Cultuur 2014-2015 Vrijdag 19 september 2014, Rendez-vous, vanaf 16.00 uur

Presentatie nieuwe Jaarprogrammaboek Kunst&Cultuur 2014-2015 Vrijdag 19 september 2014, Rendez-vous, vanaf 16.00 uur Cultuuragenda Parc Imstenrade 7 e jaargang, nr. 28, september 2014 Door een technische storing kon deze agenda niet eerder gedrukt en bezorgd worden. Presentatie nieuwe Jaarprogrammaboek Kunst&Cultuur

Nadere informatie

Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities.

Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities. N e e r, 2 6 m e i 2 0 1 0 Visie & Beleid Beste lezer, Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities. Indien u opmerkingen, suggesties of vragen heeft, laat ons dit weten.

Nadere informatie

Graduation Project: Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond te Amsterdam

Graduation Project: Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond te Amsterdam Graduation Project: Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond te Amsterdam. Main tutors: Christoph Grafe, Heike Löhmann. Technical tutor: Maarten Meijs. Student Rob Wesselink, b1212362. P5 . Geschiedenis. Het

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

inschrijvingen kunstonderwijs

inschrijvingen kunstonderwijs inschrijvingen kunstonderwijs schooljaar 2015-2016 verantwoordelijk uitgever College van burgemeester en schepenen Stadionstraat 2 / 9190 Stekene stekene van nature actief foto: Martine Goossens Schone

Nadere informatie

facebook.com/fritsphilips voor brugklassers twitter.com/fritsphilips

facebook.com/fritsphilips voor brugklassers twitter.com/fritsphilips Frits! facebook.com/fritsphilips voor brugklassers twitter.com/fritsphilips over meneer Frits! Meneer Frits, ofwel Frits Philips, werd geboren in 1905 en studeerde af aan de TU van Delft als werktuigbouwkundig

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

< A r tfac tor y > Enter. de wereld van de. - Spor t s- digitale kunst en media. Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo

< A r tfac tor y > Enter. de wereld van de. - Spor t s- digitale kunst en media. Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo < A r tfac tor y > N a a s t e e n s t e r k b a s i s p a k ke t, t i j d vo o r t a l e n t! Enter de wereld van de digitale kunst en media Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo Fa s t L

Nadere informatie

We hopen dat we u ook dit jaar mogen begroeten bij een of meerdere activiteiten van onze Stichting.

We hopen dat we u ook dit jaar mogen begroeten bij een of meerdere activiteiten van onze Stichting. Stichting de Kerk in Klooster Secretariaat: Postbus 1 4587 ZG Kloosterzande (Ned.) Bank: RABO-Bank rek.nr.: 1421.38.371 Anbi verklaring aanwezig Kloosterzande, september 2011 Geachte Lezer, Bij dezen ontvangt

Nadere informatie

Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810.

Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810. Classicisme 1. Wanneer? Classicisme is een korte tijdsperiode in de muziek. Ze loopt van 1750 tot 1810. Dit is de periode van de industriële revolutie. De technologie en de wetenschap kennen een grote

Nadere informatie

SEIZOEN 2016-2017 7 Concerten op de zondagmiddag Dorpskerk, Abcoude, aanvang 15:00 uur

SEIZOEN 2016-2017 7 Concerten op de zondagmiddag Dorpskerk, Abcoude, aanvang 15:00 uur SEIZOEN 2016-2017 7 Concerten op de zondagmiddag Dorpskerk, Abcoude, aanvang 15:00 uur 25 sep - 23 okt - 20 nov - 18 dec 15 jan GHC 12 feb - 12 mrt www.abcoudeconcerten.nl 25 september 2016 - Domenica

Nadere informatie

Personalia Annelies Willemse

Personalia Annelies Willemse Concertcyclus Op zondag 8 juli om 16.00 uur musiceren in de St.Willibrorduskerk in Deurne Annelies Willemse op orgel, Carla Nies op dwarsfluit/panfluit en Rolf van Meurs op gitaar. In diverse combinaties

Nadere informatie

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering...

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... Inhoud 1. Visie op cultuureducatie... 1 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... 5 4. De volgende culturele instellingen leveren een bijdrage

Nadere informatie

Wat is het Heerbeeck International College?

Wat is het Heerbeeck International College? Wat is het Heerbeeck International College? Het HIC is een onderwijsstroom in ons havo en vwo waarin we leerlingen voorbereiden op studeren, leven en werken in een internationaal georiënteerde wereld.

Nadere informatie

Cursussen Frans en Culturele Activiteiten. September 2010 - Januari 2011. Sinds 1965

Cursussen Frans en Culturele Activiteiten. September 2010 - Januari 2011. Sinds 1965 Cursussen Frans en Culturele Activiteiten September 2010 - Januari 2011 Sinds 1965 Het Centre Culturel Français gaat verhuizen! Het Centre Culturel Français (CCF) blijft op de eerste verdieping van het

Nadere informatie

Curiculum vitae. Martijn Runia. Graphic, Brand & Web design - Marketing - Music & art

Curiculum vitae. Martijn Runia. Graphic, Brand & Web design - Marketing - Music & art Curiculum vitae Martijn Runia Graphic, Brand & Web design - Marketing - Music & art Persoonlijke informatie Martijn Runia Ik ben freelance vormgever en concept ontwikkelaar voor verschillende bedrijven

Nadere informatie

Beste vrienden en belangstellenden van Stichting Cellosonate Nederland

Beste vrienden en belangstellenden van Stichting Cellosonate Nederland De nieuwsbrief van Stichting Cellosonate Nederland cd-project partners presentatie Album en cd 5 website albumproject vriendenconcert 2013 concerten januari - mei tot slot Beste vrienden en belangstellenden

Nadere informatie

Culturele activiteiten.

Culturele activiteiten. . 2015-2016 De school bestaat dit jaar 66 jaar! En dat gaan we vieren met een jubileum event voor groep 8 leerlingen, een reünie voor oud leerlingen, en een groot feest voor de leerlingen. En we mogen

Nadere informatie

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena.

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma www.cultuurpuntaltena.nl Informatie voor van het basisonderwijs Gemeente Woudrichem 019500_BIBLIOTHEEK_ALTENA_brochure_CPA_MuziekWijzer_Altena_A5.indd 16-17

Nadere informatie

Naar de brugklas. Naar de brugklas...

Naar de brugklas. Naar de brugklas... Naar de brugklas Naar de brugklas... spannend! Naar de brugklas gaan vinden veel leerlingen spannend. We vinden het belangrijk dat je je snel thuis voelt op onze school! Daar gaan we je ook bij helpen.

Nadere informatie

The voice of Holland workshops

The voice of Holland workshops Presenteert The voice of Holland workshops Wie zijn wij? Babette Labeij is de bekendste zangcoach van Nederland. Zij is als zangcoach te zien bij televisieprogramma s als The voice of Holland en The Voice

Nadere informatie

Bimlokaal Muziekacademie

Bimlokaal Muziekacademie Zaterdag 31 januari, 12.30 15.30 uur Samen spelen: Mozart s Eine kleine Nachtmusik Zaterdag 7 februari, 14.00 15.30 uur Het blokfluitconsort Dinsdag 24 februari, 13.00 15.30 uur / 19.30 22.00 uur Welk

Nadere informatie

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een vakcollege techniek vakcollege zorg en welzijn vakcollege economie en ondernemen vakcollege media, vormgeving en ICT mavo mavo + havo vwo gymnasium vwo + entreprenasium technasium Volgend schooljaar naar

Nadere informatie

Postbus 1520 3500 BM Utrecht. Desiree.Majoor@hku.nl 06 33933746. Leo.Capel@hku.nl 06 20449127. Henny.Dorr@hku.nl 06 53545793

Postbus 1520 3500 BM Utrecht. Desiree.Majoor@hku.nl 06 33933746. Leo.Capel@hku.nl 06 20449127. Henny.Dorr@hku.nl 06 53545793 Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding Nieuwe opleiding hbo master Nieuwe opleiding Joint Degree x Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

raad voor cultuur R.J.Schimmelpennincklaan 3

raad voor cultuur R.J.Schimmelpennincklaan 3 R.J.Schimmelpennincklaan 3 so-to-3612+3 2506 AE Den Haag teler.cn.3172312esse fax +31(o)70 36147 27 e-mail cultuur@cultuur.nl www.cultuur.nl De minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen de heer

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. Academische Bachelor en Master drama

Academiejaar 2014/2015. Academische Bachelor en Master drama Academiejaar 2014/2015 Academische Bachelor en Master Drama drama Academische Bachelor en Master Drama DRAMA Kiezen voor de opleiding Drama aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen is geen alledaagse

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Onderwijs 2011-2012. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1

Onderwijs 2011-2012. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis. Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1 Onderwijs Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 2011-2012 Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1 1. Inleiding en samenvatting De Onderzoekschool Politieke Geschiedenis (OPG) biedt in het academisch

Nadere informatie

De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen.

De symfonie. Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen. De symfonie Welke symfonie hoor je? Schrijf de juiste volgorde in de kaders bij de cd-hoezen. Welke van deze symfonieën spreekt je het meest aan en waarom? Welke van deze symfonieën spreekt je het minst

Nadere informatie

g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK

g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK De Graduate School van de Universiteit voor Humanistiek (UvH) biedt een vierjarige promotieopleiding, die uitmondt in een wetenschappelijk proefschrift

Nadere informatie

Gymnasium. Op lariks. www.csvincentvangogh.nl. Ook tweetalig onderwijs!

Gymnasium. Op lariks. www.csvincentvangogh.nl. Ook tweetalig onderwijs! Gymnasium Ook tweetalig onderwijs! Op lariks Inhoud Welkom! Het gymnasium aan CS Vincent van Gogh Eerste fase Tweede fase Romereis Gymnasium en tweetalig onderwijs Activiteiten Gymnasiumteam Viva Vox Contact

Nadere informatie

Aanwijspictogrammen voor bij de dokter Opdrachtgever: Elvia Reisverzekeringen

Aanwijspictogrammen voor bij de dokter Opdrachtgever: Elvia Reisverzekeringen Aanwijspictogrammen voor bij de dokter Opdrachtgever: Elvia Reisverzekeringen Aanwijspictogrammen voor bij de hoeren Pictogrammen voor bij de hoeren en EHBO waren o.a. te zien in Kopspijkers Jan Pieter

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek BRUSSEL t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook

Nadere informatie

grafisch ontwerp voor nieuwe en andere media

grafisch ontwerp voor nieuwe en andere media Opgeleid als grafisch vormgever en illustrator ontwikkelde ik me tot een veelzijdig en eigenzinnig creatief op het snijvlak van professionele communicatie en multimediaal ontwerp. SpOp is een samenwerking

Nadere informatie

Overzicht van zijn artikelen

Overzicht van zijn artikelen Overzicht van zijn artikelen Artikelen over Bartók Titel Verschenen in Datum * Pleidooi voor de pianocomposities van Bartók * Een brief van Béla Bartók * Sonate voor twee piano s en slagwerk Mens en Melodie

Nadere informatie

Muziekbibliotheek van de Omroep

Muziekbibliotheek van de Omroep MCO_bibliotheek_aanlever_28_4_10 29-04-10 10:29 Pagina 1 Muziekbibliotheek van de Omroep Muzikale schatkamer van Nederland muziekcentrum van de omroep MCO_bibliotheek_aanlever_28_4_10 29-04-10 10:29 Pagina

Nadere informatie

BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE

BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE BINK 36 BINK 36 RUIMTE TONEN: ENTREE BINK 36 RUIMTE TONEN: GANG BINK 36 RUIMTE TONEN: BINK 36 VESTIA EN JOHAN DE WITT SCHOLENGROEP PRESENTEREN: MEDIA OPEN/INSPIREREND GALERIERUIMTES/PRESENTATIES INDUSTRIEEL/WERKEN

Nadere informatie

Rhedelijk Cultureel. Leerplan. September 2015

Rhedelijk Cultureel. Leerplan. September 2015 Rhedelijk Cultureel Leerplan September 2015 1 Inhoudsopgave 1. Ter inleiding 3 2. Missie en visie 4 2.1 Missie 2.2 Visie 2.3 Doelstellingen 2.4 Werkwijze 3. Uitgangspunten en kwaliteitsbeleid 5 3.1 Uitgangspunten

Nadere informatie

Werkgroep Muziek KONINKLIJK ZEEUWSCH GENOOTSCHAP DER WETENSCHAPPEN

Werkgroep Muziek KONINKLIJK ZEEUWSCH GENOOTSCHAP DER WETENSCHAPPEN INCANTO Stichting voor Oude Muziek in samenwerking met Werkgroep Muziek KONINKLIJK ZEEUWSCH GENOOTSCHAP DER WETENSCHAPPEN SEIZOEN 2014-2015 Secretariaat: Schuitvlotstraat 16 4331 SZ Middelburg info@incantoconcerten.nl

Nadere informatie

Jaarverslag z25 2010. Inhoudsopgave

Jaarverslag z25 2010. Inhoudsopgave Inhoudsopgave Voorwoord... 2 Activiteiten... 3 Publiciteit... 4 SETUP:... 4 CBKU Openingsexpositie Doors of Dissociation... 4 Digital Marbles... 4 The Respons(e)ible Project... 4 UNMA... 4 L â u N a y...

Nadere informatie

2012-2013. ervaringsdeskundige. Mensen met een licht verstandelijk beperking. Opleiding tot

2012-2013. ervaringsdeskundige. Mensen met een licht verstandelijk beperking. Opleiding tot 2012-2013 Opleiding tot ervaringsdeskundige Mensen met een licht verstandelijk beperking Uit eigen ervaring... Ik wil mijn stem laten horen, in een groot aantal werkvelden wordt er steeds meer gebruik

Nadere informatie

Podium Azijnfabriek Bethaniestraat 4 s-hertogenbosch. Entree 7,- Vrienden gratis. Martijn Willers piano Joris van den Berg cello

Podium Azijnfabriek Bethaniestraat 4 s-hertogenbosch. Entree 7,- Vrienden gratis. Martijn Willers piano Joris van den Berg cello Programma Kamermuziek 9 juni 2011, 12.30 uur Podium Azijnfabriek Bethaniestraat 4 s-hertogenbosch Entree 7,- Vrienden gratis Martijn Willers piano Joris van den Berg cello L. van Beethoven Variaties op

Nadere informatie

Cultuur in cijfers Leiden 2011

Cultuur in cijfers Leiden 2011 Maart 2011 Cultuur in cijfers Leiden 2011 Leiden is een historische stad met een breed aanbod aan culturele voorzieningen. Zo is de oudste schouwburg van het land hier te vinden, zijn de musea flinke publiekstrekkers,

Nadere informatie

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Probleemomgeving Roots2Share is een internationaal samenwerkingsverband van twee Nederlandse musea (Museum Volkenkunde

Nadere informatie

Stichting Jumpstart Jr. Muziekinstrumentenfonds 2012 2016

Stichting Jumpstart Jr. Muziekinstrumentenfonds 2012 2016 Stichting Jumpstart Jr. Muziekinstrumentenfonds 2012 2016 Inhoudsopgave Doel en focus Instrumenten strategie aanschaf barokke setup onderhoud en taxatie aankoopplan Musici gewenst resultaat talenten 2011

Nadere informatie

2015-2016. Stedelijke Academie voor Muziek, Woord en Dans Peter Benoit Harelbeke

2015-2016. Stedelijke Academie voor Muziek, Woord en Dans Peter Benoit Harelbeke 2015-2016 Stedelijke Academie voor Muziek, Woord en Dans Peter Benoit Harelbeke SAMWD Peter Benoit - Toekomststraat 29 8530 Harelbeke - Tel 056 694 570 Muziek Jongeren Pre-notenleer vanaf 6 en 7 jaar Ben

Nadere informatie

Elke dag inspirerend. vwo / havo. elke dag een uitdaging

Elke dag inspirerend. vwo / havo. elke dag een uitdaging Elke dag inspirerend vwo / havo elke dag een uitdaging Samen met uw zoon of dochter staat u voor een belangrijke keuze. Op basis van het advies van de basisschool ligt de uitdaging op vwo of havo-niveau.

Nadere informatie

Wishful Music. Education. Powered by. Meer in je mars met muziek

Wishful Music. Education. Powered by. Meer in je mars met muziek Wishful Music Education Meer in je mars met muziek Powered by Stichting Wishful Singing November 2014 SAM ENVATTING Wishful Singing wil een impuls geven aan beter klassikaal muziekonderwijs op basisscholen.

Nadere informatie

Samen innoveren met onze Creatieve professionals BLOOM CO-CREATIVES IDEATION TOOL

Samen innoveren met onze Creatieve professionals BLOOM CO-CREATIVES IDEATION TOOL Samen innoveren met onze Creatieve professionals BLOOM CO-CREATIVES IDEATION TOOL Wat is Bloom Co-Creatives? Co-Creatives is de nieuwe Ideation tool van Bloom. Met Co-Creatives brengen wij jonge, creatieve

Nadere informatie

Ontwikkel je specialiteit! TOPklas leerjaar 1 Cultuur, Sport, ICT en Science

Ontwikkel je specialiteit! TOPklas leerjaar 1 Cultuur, Sport, ICT en Science Ontwikkel je specialiteit! TOPklas leerjaar 1 Cultuur, Sport, ICT en Science Op het Picasso Lyceum sta jij centraal. En de leraren doen er alles aan om jouw talenten verder te ontwikkelen. Daar staat natuurlijk

Nadere informatie

1. Zwanenmeer - Ballet en Orkest van de Staatsopera van Tatarstan - Ballet

1. Zwanenmeer - Ballet en Orkest van de Staatsopera van Tatarstan - Ballet 1. Zwanenmeer - Ballet en Orkest van de Staatsopera van Tatarstan - Ballet Het Zwanenmeer is één van de hoogtepunten van het klassiekromantische balletgenre. Het Ballet van de Staatsopera van Tatarstan

Nadere informatie

MYSTERIES VAN HET VENERABEL

MYSTERIES VAN HET VENERABEL MYSTERIES VAN HET VENERABEL Elke tweede donderdag na Pinksteren viert de Katholieke Kerk Sacramentsdag. Men herdenkt de instelling van de eucharistie, waarbij Jezus Christus zichzelf onder de gedaanten

Nadere informatie

-----------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------- Maite de Wit Maite Cathérine studeerde Kunst & Economie aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Na haar afstuderen in 2010 vertrok zij naar Wenen om daar de klassieke muziekwereld te ontdekken, waar

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

Gezinsaanbod. speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg!

Gezinsaanbod. speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg! gezinsactiviteiten Gezinsaanbod speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg! 29 UNIVERSITEITS- BIBLIOTHEEK Mgr. Ladeuzeplein 21 3000 Leuven Universiteitsbibliotheek bib.kuleuven.be

Nadere informatie

Aan de slag bij het orkest

Aan de slag bij het orkest Aan de slag bij het orkest Een introductie van het symfonieorkest Groep 7-8 en VO onderbouw Docentenhandleiding Vooraf Voor u ligt de docentenhandleiding bij de educatieve website Introductie van het symfonieorkest

Nadere informatie

Hiermee wil Stichting Africa Life aan de wereld laten zien dat Den Haag rijk is en heel trots kan zijn op de Haagse multiculturele samenleving.

Hiermee wil Stichting Africa Life aan de wereld laten zien dat Den Haag rijk is en heel trots kan zijn op de Haagse multiculturele samenleving. The Hague Cultural Parade: Met de Culturele Parade wil Stichting Africa Life de culturele rijkdom van Den Haag en de verschillende culturele gemeenschappen in beeld brengen en daarmee de sociale cohesie

Nadere informatie

Tentoonstellingskalender 2009-2010

Tentoonstellingskalender 2009-2010 PRESS 1 Tentoonstellingskalender 2009-2010 Het Design museum Gent heeft een druk tentoonstellingsprogramma. Het accent ligt ook hier op 20ste-eeuwse vormgeving. Aansluitend bij de collecties varieert het

Nadere informatie

!"#$%&%'()*+,-).,/'0%1$23%2/'45,#%*"05,,%,'%2').#*%6%2,,.%"$550'&))*'7%6*$8&%2/'$2,#%00$23%2'%2',"-)0%29

!#$%&%'()*+,-).,/'0%1$23%2/'45,#%*05,,%,'%2').#*%6%2,,.%$550'&))*'7%6*$8&%2/'$2,#%00$23%2'%2',-)0%29 !"#$%&%'()*+,-).,/'0%1$23%2/'45,#%*"05,,%,'%2').#*%6%2,,.%"$550'&))*'7%6*$8&%2/'$2,#%00$23%2'%2',"-)0%29 "#$#%!&'(#% ;%#%*'.'%0+'3%7$%6'$2'-%#

Nadere informatie

Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten

Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten Bij ons leer je de wereld kennen Leiden Leadership Programme Voor wie? In het Leiden Leadership Programme ontwikkel je als

Nadere informatie

christelijke school voor mavo-havo-vwo met elkaar voor elkaar voor nu en later

christelijke school voor mavo-havo-vwo met elkaar voor elkaar voor nu en later christelijke school voor mavo-havo-vwo met elkaar voor elkaar voor nu en later Onderwijs met aandacht voor iedereen! Op mavo, havo of drie jaar vwo onderbouw: Engels PLUS Sport PLUS Science PLUS Business

Nadere informatie

Organ Academy Maastricht 2014

Organ Academy Maastricht 2014 Organ Academy Maastricht 2014 Masterclasses Excursie Concerten 6 juli - 9 juli 2014 In 2014 organiseert het Conservatorium Maastricht in samenwerking met de stichting Pro Organo voor de tweede maal de

Nadere informatie

IN DEZE BIJLAGE VAN DE NIEUWSBRIEF:

IN DEZE BIJLAGE VAN DE NIEUWSBRIEF: NIEUWSBRIEF Bijlage 29 oktober 2015 nr. 3A ------------------------------------------------------- Alle informatie die in deze bijlage staat is een weergave van activiteiten in uw woonomgeving. De Boomgaard

Nadere informatie