CKV-vmbo: de (on)mogelijkheden voor culturele organisaties. Verslag van zes bijeenkomsten over CKV-vmbo in april 2003

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CKV-vmbo: de (on)mogelijkheden voor culturele organisaties. Verslag van zes bijeenkomsten over CKV-vmbo in april 2003"

Transcriptie

1 CK-vmbo: de (on)mogelijkheden voor culturele organisaties erslag van zes bijeenkomsten over CK-vmbo in april 2003 Cultuurnetwerk Nederland, Utrecht 2003

2 Inhoud Inleiding 3 Opzet van de dag 3 Opzet van het verslag 4 CK-vmbo 4 Kernpunten CK-vmbo 4 Stappenplan CK-vmbo 5 raag en antwoord 5 De vmbo-leerling 7 Tips voor het ontwikkelen van een activiteit 7 Tips voor de promotie van het aanbod 7 Tips voor de activiteit7 CK-bonnen 8 raag en antwoord 9 Praktijkervaringen pilot CK-vmbo 12 Belang van netwerken 11 Tips voor netwerken 12 Tips voor het ontwikkelen van culturele activiteiten 13 Uitwisselen van ervaringen en verkennen van de eigen (on)mogelijkheden 16 raag en antwoord 16

3 Inleiding anaf augustus 2003 is het vak Culturele en Kunstzinnige orming (CK) ook in het vmbo een verplicht vak. De culturele wereld krijgt dan te maken met tienduizenden vmbo-leerlingen die culturele activiteiten (moeten) ondernemen. Wat staat de culturele instellingen te wachten? Deze vraag stond centraal tijdens de bijeenkomstenreeks CK-vmbo De (on)mogelijkheden voor culturele organisaties. Dit verslag is de weerslag van de belangrijkste onderwerpen en bevindingen van de zes bijeenkomsten. Tussen 3 en 24 april 2003 traden zes verschillende instellingen op als gastlocatie: het Nederlands Openluchtmuseum te rnhem, het Teylers Museum te Haarlem, De Nieuwe este te Breda, de cademie voor muziek en dans te Weert, de Stadsschouwburg te Groningen en het olksbuurtmuseum te Den Haag. In totaal bezochten ruim 300 medewerkers van culturele organisaties de bijeenkomsten. De titel CK-vmbo: De (on)mogelijkheden voor culturele organisaties riep veel, maar vooral verschillende reacties op. eel deelnemers zagen mogelijkheden te over voor culturele organisaties, een scala aan succesvolle voorbeeldprojecten passeerden de revue. nderen benadrukten dat culturele instellingen hun eigen grenzen moeten kennen én stellen. Een belangrijke conclusie van de bijeenkomsten is dat contact tussen docent en culturele organisatie een absolute voorwaarde is om een project of activiteit tot een succes te laten zijn. Zonder overleg en afstemming zijn zelfs megaprojecten gedoemd te mislukken. Het netwerk, waarin onderwijs, culturele instellingen, intermediairs en ook jongeren zijn vertegenwoordigd, is de beste plaats voor overleg, afstemming en samenwerking. Opzet van de dag oor de zes bijeenkomsten is een programma ontwikkeld met een aantal vaste en een aantal wisselende onderdelen. SLO, specialisten in leerprocessen en Stichting Cultureel Jongeren Paspoort (CJP) verzorgden elke bijeenkomst een presentatie, de overige programmaonderdelen werden door mensen uit de regio ingevuld. De Kunstconnectie verzorgde zes presentaties van consulenten die bij het pilotproject betrokken waren. Ook de gastlocaties leverden een actieve bijdrage aan de bijeenkomsten. Zo kregen lokale en regionale projecten extra aandacht en konden de deelnemers discussiëren met vakgenoten, docenten en intermediairs uit het eigen netwerk. Het programma zag er als volgt uit: Welkom medewerker van de gastlocatie Introductie CK-vmbo en de vmbo-leerling, geïllustreerd door het videofragment Kunst en cultuur op school (SLO) medewerker SLO en docent CK-vmbo Nieuwe ronde, nieuwe kansen, presentatie CK-bonnen Stichting CJP Praktijkervaringen CK-vmbo en voorbeelden van samenwerking intermediair(s) en medewerkers educatie van culturele instellingen 3 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

4 Discussieronde forum bestaande uit alle sprekers CK-vmbo activiteit, ingeleid door een medewerker van de gastlocatie Opzet van het verslag Dit verslag van de belangrijkste bevindingen volgt grotendeels het programma. In het verslag komen achtereenvolgens aan de orde: 1. het vak CK-vmbo 2. de vmbo-leerling 3. CK-bonnen 4. praktijkervaringen met CK-vmbo 5. uitwisselen van ervaringen en verkennen van de eigen (on)mogelijkheden. Bij elk thema vindt u een korte samenvatting van de inleidingen, een mogelijkheid om een aantal gehouden presentaties te bekijken en een compilatie van vragen van het publiek met bijbehorend antwoord. CK-vmbo ls gevolg van het succes van CK 1 werd in 1998 beslist dat het vak CK ook een plaats zou krijgen in het vmbo. De Projectgroep Cultuur en School (OCenW) gaf SLO de opdracht een examenprogramma te ontwikkelen, passend bij het vmbo. Dat betekende praktijkgericht met weinig theorie en de beleving van de leerling centraal. Randvoorwaarde was dat er maar 40 uur beschikbaar was voor CK-vmbo. Ter vergelijking, vwo heeft 200 uur en havo 120. SLO startte een pilotproject. Tijdens het tweejarige pilotproject CK-vmbo is er naast een examenprogramma ook een stappenplan ontwikkeld. Dit stappenplan maakt deel uit van de methodiek. Doel van CK-vmbo is dat leerlingen kennis maken met hun culturele omgeving en zelfstandig een keuze leren maken uit het culturele aanbod. Horizonverruiming is daarbij het uitgangspunt: leerlingen maken kennis met voor hen nieuwe vormen van kunst en cultuur. Leerlingen zijn zelf actief, werken zelfstandig en in kleine groepjes. De vier culturele activiteiten en het kunstdossier vormen de kern van CK-vmbo. Het kunstdossier vormt het uitgangspunt voor het schoolexamen. Scholen zijn vrij CK in het 3 e of 4 e leerjaar te geven, maar meestal wordt gekozen voor het 3 e jaar. Bij CK-vmbo geven docenten niet langer klassikaal les, maar nemen zij de rol van coach in. Zij ondersteunen de leerlingen in de te zetten stappen en zij stimuleren de leerlingen zelfstandig te werken en individuele keuzes te maken. Er wordt zo min mogelijk geschreven bij CK-vmbo. Dat houdt in dat verslagen vaak bestaan uit video- of fotomateriaal. Kernpunten CK-vmbo - De leerling onderneemt vier culturele activiteiten die hij zelf kiest. - Leerlingen werken zelfstandig en in kleine groepjes uur per jaar beschikbaar. Scholen kiezen vaak voor 1 uur per week, maar zijn vrij om te kiezen voor 2 uur/week gedurende een half jaar, enkele dagen per jaar of zelfs een CKprojectweek. - Weinig theorie, nadruk ligt op de eigen beleving, het ervaren van de activiteiten 4 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

5 - Enorme verscheidenheid aan leerlingen. Het vmbo kent vier verschillende sectoren en daarnaast een theoretische, gemengde, kader- en basisberoepsgerichte leerweg. Kortom, er bestaat niet één type vmbo-leerling. Stappenplan CK-vmbo Op basis van de ervaringen uit Pilotproject CK-vmbo ontwikkelde SLO een stappenplan voor CKvmbo: Stap 1: Wat is kunst en cultuur?; het formuleren van een definitie. Deze definitie bepaalt ook welke activiteiten de leerlingen kunnen gaan ondernemen Stap 2: In kaart brengen van de eigen culturele omgeving, foto s maken van kunst/cultuur in de directe omgeving van de school. Stap 3: Keuze voor culturele activiteit, onderzoek en voorbereiding Stap 4 Ondernemen van de activiteit Stap 5 Kunstdossier en reflectie Stap 6. Presentatie en reflectie De stappen 3 tot en met 5 worden vier keer herhaald zodat leerlingen vier activiteiten ondernemen. Klik hier voor een uitgebreide beschrijving van de methodiek van CK-vmbo, inclusief stappenplan. raag en antwoord Waarom is er eigenlijk CK-vmbo? Wegens het succes van CK 1 werd besloten dat het vmbo niet achter kon blijven. In 1998 werd er een expertmeeting CK-vmbo belegd. Tijdens deze bijeenkomst werd geadviseerd dat er ook CK voor het vmbo ontwikkeld ging worden. Wat valt er onder 40 uur CK? In principe het volledige examenprogramma, methodisch vertaald in alle stappen uit het stappenplan. aak zijn leerlingen veel meer tijd kwijt, zeker wanneer er ook presentatieavonden zijn. Wie geeft CK-vmbo? lleen docenten die bevoegd zijn voor een van de kunstvakken mogen CK-vmbo geven. oor CK 1 geldt dat de docent een eerstegraads bevoegdheid moet hebben voor een van de kunstvakken of de talen. Zijn er cultuurcoördinatoren op het vmbo? Ze zijn er wel, maar lang niet overal. Het verschilt per school of hier extra uren voor worden vrijgemaakt. Hoe breed is het begrip cultuur? allen koken en tuinieren hier ook onder? Leerlingen definiëren de begrippen kunst en cultuur in de eerste stap van het stappenplan. Die definities bepalen de grenzen. Er is in het vmbo wel sprake van een breed cultuurbegrip, dus koken en tuinieren kunnen hier wel degelijk onder vallen. 5 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

6 Zijn leerlingen verplicht verschillende disciplines te kiezen voor hun activiteiten? Dit is niet verplicht maar docenten hebben wel de verantwoordelijkheid om horizonverruiming bij de leerling te bewerkstelligen. Dat betekent dat zij leerlingen zullen stimuleren vier activiteiten te ondernemen in de verschillende disciplines; bijvoorbeeld: beeldend (inclusief architectuur), muziek, dans en theater. ier keer naar de film gaan zal geen enkele docent toestaan. De ervaring leert dat leerlingen elkaar enthousiasmeren om te kiezen voor een activiteit in een andere discipline. Worden er kwalitatieve criteria gesteld aan de culturele activiteiten? Kwaliteitscriteria zijn niet opgenomen in de exameneisen. De rol van de docent is hierbij dus erg belangrijk. De docent coacht de leerlingen bij het definiëren van kunst en cultuur, het in kaart brengen van de eigen culturele omgeving en vervolgens het kiezen voor de activiteiten. Het is de taak van de docent om te laten zien dat er meer dans is dan breakdance en dat het theater meer biedt dan cabaret. In de ontwikkelde methodiek is veel aandacht voor de kleine groepjes en individuele keuzes, maar kiezen niet veel scholen voor bijvoorbeeld een workshop waaraan een hele klas deelneemt? Zelfstandig werken en eigen keuzes maken zijn de uitgangspunten van CK-vmbo, maar scholen kunnen wel klassikale activiteiten aanbieden waaruit de leerlingen zelf een keuze maken. De leerling maakt dan een eigen keuze uit een beperkter aanbod. De ervaring leert dat juist bij verplichte activiteiten er een grote kans is op rotzooi. Bij een vrije keuze zijn leerlingen gemotiveerder. Wanneer een school start met CK werkt het goed om grootschaliger activiteiten aan te bieden waaruit de leerlingen een keuze kunnen maken. Het duurt vaak geruime tijd voordat docenten hun leerlingen durven loslaten. Wij ontwikkelen al een paar jaar activiteiten voor het vmbo, overigens met groot succes. Nu blijkt dat onze manier absoluut niet past in de methodiek voor het vmbo en de beperkte tijd die voor het vak staat. Wat nu? Het stappenplan is een methodiek, dat wil zeggen een middel, geen wet. Wanneer een project meer tijd kost dan beschikbaar is, kan bijvoorbeeld naar een combinatie met andere vakken worden gezocht. Zo komen er meer uren beschikbaar. Scholen kennen vaak hun eigen mogelijkheden niet. Culturele instellingen kunnen docenten stimuleren de mogelijkheden uit te buiten en dergelijke alternatieven te zoeken. Daarvoor is van belang dat educatieve medewerkers scholen, programma s en methodieken voldoende kennen. Het doel van CK is het participeren in kunst en cultuur. Wanneer leerlingen een project op school doen, wordt er dan wel voldaan aan dit doel? Het eerste doel van CK is leerlingen over de drempel van cultuur te krijgen, Een cultureel arme omgeving bestaat niet. ls er in de omgeving geen culturele instellingen zijn, dan biedt een oriëntatie op het culturele erfgoed in de omgeving dikwijls ongekende mogelijkheden. Ook kiezen scholen om een voorstelling naar school te halen. eel scholen kampen in die situaties met organisatorische problemen zoals het vervoer. Daarnaast bieden veel scholen een schoolvoorstelling aan ter introductie op of als afsluiting van CK. 6 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

7 De vmbo-leerling De vmbo-leerling is duidelijk anders dan een havo of vwo-leerling, zo betoogden de verschillende sprekers. Er is niet één typering van dé vmbo-leerling mogelijk, maar er zijn wel een aantal kenmerken te geven. Zoals: - een grote praktische aanleg en beperkt(er) intellectueel vermogen. - de eigen ervaring en belevenissen staan voorop. - veel gevoel voor sfeer. - sterke emotie, iets is of heel mooi of verschrikkelijk. De medewerkers van SLO en de aanwezige docenten hadden een aantal handige tips voor het omgaan met vmbo-ers. Tips voor het ontwikkelen van een activiteit - Kijk als culturele instelling eens een aantal methodes CK-vmbo in om te zien wat docenten leerlingen bieden. In het studiecentrum van Cultuurnetwerk Nederland kunt u verschillende leermethoden inzien en op de site vindt u een artikel over de verschillende leermethoden. - Sommige thema s liggen gevoelig bij de leerlingen. Provoceer niet en neem contact op met de school in geval van twijfel. Een goede voorbereiding in de klas kan eventuele schaamtegevoelens ter plaatse voorkomen. - Bel een vmbo-school en ga een keertje kijken. Doe dit alleen om sfeer te proeven en dus zonder promotiepraatje. eel docenten zullen u graag ontvangen en rondleiden. - Ga in een netwerk CK-vmbo zitten. Ontwikkel activiteiten ook in overleg met docenten en laat ze testen door leerlingen. Dit soort projecten is in de praktijk het meest succesvol. - Speel in op persoonlijke interesses van de leerlingen. - Sta stil bij de benodigde basisvaardigheden en bereid leerlingen voor op bijvoorbeeld een bezoek aan de schouwburg (Bijvoorbeeld, het Koorenhuis werkt aan een video waar het gedrag in een schouwburg centraal staat). Tips voor de promotie van het aanbod - oor veel leerlingen is Nederlands de tweede taal, houdt daar rekening mee bij het schrijven van teksten. - Pas het promotiemateriaal aan: weinig tekst, geen moeilijk taalgebruik, veel afbeeldingen. Haal inspiratie uit jongerenbladen, zoals Hitkrant en Yes. - Stel een apart boekje samen met het aanbod voor vmbo, een seizoensbrochure maar dan met korte teksten en veel beeldmateriaal. Werk samen met scholen en leerlingen bij de samenstelling. - Maak leerlingen ambassadeur. Nodig een aantal leerlingen uit voor het bijwonen van een repetitie. Laat ze praten met de acteurs en laat ze ook meespelen. De leerlingen vertellen over hun bezoek in de klas en vragen hun klasgenoten of ze ook naar de voorstelling willen komen. - Laat leerlingen basisvorming voor een spotprijsje een rondleiding doen door het theater. Wanneer ze zelf een keer in de spotlights hebben gestaan, vinden ze een jaar later gemakkelijk de weg naar het theater. Tips voor de activiteit 7 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

8 - Keep it short and simple: leerlingen zijn snel afgeleid, houd de inleiding kort en laat ze gelijk dingen doen. - Geef de leerlingen het gevoel dat ze belangrijk zijn. - eel leerlingen hebben een korte spanningsboog, praat niet te veel en houdt inleidingen kort. - Laat de leerlingen gelijk aan de slag gaan. - Neem kleine stapjes in het proces. Leg alles duidelijk uit en maak geen gedachtesprongen. - Laat de leerlingen zitten in plaats van staan en laat ze hun jas uittrekken. - Wees vriendelijk, maar wel duidelijk, geduldig en consequent. - Begin op tijd. - Stel open vragen en ga een gesprek aan. - Speel in op de belevingswereld van de leerlingen. - Laat je niet ontmoedigen door één slechte ervaring. - Luister ook naar de ideeën van leerlingen. aak zijn de opmerkingen en suggesties nog heel bruikbaar ook. - Wees voorbereid op onverwachte vragen (Meneer, wat verdient u?). CK-bonnen De stichting CJP verzorgt de distributie van de CK-bonnen en doet daarnaast ook onderzoek naar de besteding van de bonnen. De afgelopen jaren konden naast havo- en vwo-scholen ook vmbo-scholen bonnen aanvragen. Nog niet alle vmbo-scholen hebben van deze mogelijkheid gebruikt gemaakt. Nu vanaf komend schooljaar CK-vmbo een verplicht vak is, worden er in het najaar van 2003 ook aan alle vmbo-leerlingen bonnen uitgedeeld. Elke vmbo-leerling ontvangt net als havo en vwo-leerlingen- 22,70 euro aan bonnen en kan met deze bonnen de culturele activiteiten betalen bij, op dit moment, 1100 culturele instellingen. Uit het jaarlijkse onderzoek naar de besteding van de bonnen blijkt dat nog steeds veel bonnen, en dus geld (1,7 miljoen), blijft liggen. De stichting CJP stelt al het mogelijke in het werk om naar een maximale besteding van de bonnen te komen. Daartoe onderneemt CJP het komende jaar verschillende nieuwe activiteiten. Leerlingen worden bijvoorbeeld directer benaderd via nieuwe kanalen: en sms. Daarnaast doet CJP suggesties voor besteding van (overgebleven) bonnen. Eén suggestie is dat de school aan het einde van het jaar de overgebleven bonnen terugvraagt van de leerlingen om daarvan een slotactiviteit te organiseren. Een andere mogelijkheid is om met de overgebleven bonnen een introductieactiviteit voor het volgende schooljaar te organiseren. De bonnen voor dat nieuwe schooljaar komen immers pas in november. CJP introduceert en stimuleert het kaartje-plusconcept. Dit betekent dat er meer met bonnen kan worden betaald dan alleen de toegangsprijs. Een culturele organisatie kan, voor culturele activiteiten met een educatief onderdeel, een totaalprijs maken waar bijvoorbeeld niet alleen de toegangsprijs, maar ook ontwikkelkosten of zelfs kosten voor vervoer in doorberekend zijn. Zeker voor culturele instellingen die geen toegangsprijs kennen kan dit een deel van de financiële problemen ondervangen. Een school kan (gedeeltelijk) betalen met bonnen. Ook propageert CJP dat culturele organisaties hun docenten gaan pamperen, verwennen. De docent is de verbindende factor tussen de culturele instelling en de leerling. Door de docenten te betrekken 8 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

9 bij de culturele activiteiten en zodoende te enthousiasmeren en meer bekend te raken met een culturele instelling en de mensen achter de schermen, kunnen zij hun leerlingen gerichter informeren en enthousiasmeren. CJP promoot de ip-behandeling voor docenten, onder andere door een nieuwe invulling van de CK-docentenpas. Klik hier voor de Powerpointpresentatie van CJP. Klik hier voor goede voorbeelden CK van CJP. raag en antwoord ls er zoveel bonnen blijven liggen, halen leerlingen het vak dan wel? De leerlingen voldoen wel aan hun verplichtingen voor CK, in een groot aantal gevallen zonder gebruik van de bonnen. Hiervoor zijn een aantal redenen te geven. Sommige activiteiten zijn bijvoorbeeld gratis en andere activiteiten worden misschien betaald door henzelf of de ouders. Bij het saldo niet-ingeleverde bonnen zit ook het aantal dat is kwijtgeraakt of verloren is gegaan wegens diefstal of brand. Waarom ontvangen scholen de bonnen pas in november terwijl zij al in september starten met CK? Dit heeft te maken met de zogenaamde peildatum van het ministerie van OCenW. In oktober stelt OCenW het aantal leerlingen per school vast. Pas wanneer dit bekend is, ontvangt CJP de gegevens. De bonnen worden dan in november verstuurd. Sommige scholen hebben zelf een oplossing bedacht. Zij doorlopen in de periode september en oktober de eerste twee stappen van het stappenplan. anaf november ondernemen de leerlingen culturele activiteiten. Op dat moment zijn de bonnen ook binnen. ndere scholen maken afspraken met culturele instellingen over de betaling van activiteiten. Zij nemen in het begin van het schooljaar een activiteit af en betalen daar voor wanneer de bonnen binnen zijn. Intermediaire organisaties kunnen ook behulpzaam zijn bij een betalingsregeling. Waarom is het podium bij ons in het dorp geen bonacceptant? Misschien heeft het podium (nog) geen aanvraag ingediend. Of misschien is de aanvraag afgewezen. Om bonnen te mogen accepteren moet een culturele organisatie aan een aantal criteria voldoen. Bijvoorbeeld, de Free Recordshop of een busmaatschappij kan geen bonacceptant worden. Het kaartje-plusconcept maakt het betalen van vervoerskosten met bonnen echter wel mogelijk. Op staat een overzicht van alle culturele instellingen waar de bonnen kunnen worden ingeleverd. Hoe word ik bonacceptant? Om in aanmerking te komen voor toelating dient een culturele organisatie jongerenbeleid te voeren. erder moet de instelling voldoen aan minimaal één van onderstaande criteria: 1. angesloten zijn bij een culturele koepelorganisatie 2. Subsidie ontvangen in de zin van de lgemene wet bestuursrecht voor culturele activiteiten, of 3. Culturele prestaties verlenen die vallen onder het verlaagde BTW-tarief oor meer informatie zie: Krijgt een vmbo-leerling hetzelfde bedrag aan bonnen als een havo en vwo-leerling? 9 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

10 Ja, en dat terwijl een vmbo-leerling maar vier activiteiten hoeft te ondernemen. oor havo zijn dat er zes en voor vwo zelfs tien. De gedachte hierachter is het geleijkheidsprincipe. lle leerlingen hebben recht op hetzelfde. Bovendien zullen vmbo-leerlingen meer gestimuleerd moeten worden om activiteiten te gaan ondernemen in de culturele wereld. Daarnaast moeten havo en vwo leerlingen hun activiteiten spreiden over de verschillende disciplines zoals ook literatuur. eel van deze activiteiten zijn gratis. 10 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

11 Wanneer gaat CJP de ip-behandeling voor docenten introduceren? Na de zomer oor culturele organisaties komt er tegen die tijd een speciale nieuwsbrief. En CJP spreekt met een aantal koepelorganisaties om een en ander toe te lichten. De bonnen staan op naam van de leerling, maar is het niet zo dat scholen vaak de bonnen in eigen beheer houden in plaats van ze aan de leerlingen te geven? Dit gebeurt inderdaad. Het is de keuze van de school om de bonnen zelf te beheren of ze aan de leerlingen te geven. Het in eigen beheer houden van de bonnen zorgt voor een betere besteding, maar brengt wel een flinke administratie voor de docent met zich mee. De trend is dat steeds meer scholen overgaan op het uitdelen van de bonnen. De verwachting is dat naarmate het vak bekender wordt, ook meer scholen de bonnen aan de leerlingen zullen toevertrouwen. Door het kaartje-plusconcept krijgen scholen een pakket (incl. ontwikkelkosten, vervoer etc.) voor een klas aangeboden. Het is dan toch geen vrije keuze van een leerling? Dit komt inderdaad voor. Zeker bij scholen in een cultureel arme omgeving. Het is de verantwoordelijkheid van de docent om de leerlingen te stimuleren en de mogelijkheid te bieden zelf een keuze te maken. Wat ook kan, is een totaalpakket aanbieden waaruit de leerlingen een eigen keuze kunnen maken. Hoe werkt dat, vervoer betalen met CK-bonnen? Een culturele instelling kan een totaalprijs maken, waarin ook de vervoerskosten zijn opgenomen. De culturele instelling betaalt de busmaatschappij en de school betaalt de culturele instelling met bonnen. eel culturele instellingen zijn huiverig om ook vervoer te regelen. Dit kost tijd en het wordt gezien als een risico. Het kaartje-plus-concept van CJP heeft echter niet alleen betrekking op vervoer, maar ook op ontwikkelkosten van een educatieve activiteit of de kosten voor een workshop. Is 22,70 euro wel genoeg om culturele activiteiten van te doen? Bij scholen is er meer budget voor cultuur dan alleen de CK-bonnen. Denk bijvoorbeeld aan de ouderbijdrage of een geoormerkt gedeelte van het totale schoolbudget. Scholen moeten nog wat wennen aan het feit dat ze moeten betalen voor externe diensten omdat veel voor hen gratis of gesubsidieerd is. De CK-vouchers zijn bedoeld als een stimulans. Hoe is kunst en cultuur in de basisvorming geregeld? Er is nu een pilotproject voor kunst en cultuur in de basisvorming. Scholen krijgen op basis van het aantal leerlingen CK-bonnen ter waarde van 5,70 euro die meestal klassikaal besteed worden ter voorbereiding op CK in het 3 e of 4 e jaar. ctiviteiten als Rondje cultuur of Cultuurdagen worden nu vaak voor de basisvorming ingezet. Culturele instellingen kunnen ook activiteiten voor de basisvorming aanbieden. Deze projecten zijn vaak klassikaal en projectmatig. Dit is een mooie kans om jonge leerlingen al kennis te laten maken met de instelling. Zij weten dan later de weg beter te vinden. 11 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

12 Mijn museum is gratis toegankelijk. Ik ben dus geen bonacceptant. Hoe dan wel bekendheid geven aan aanbod? lle culturele instellingen kunnen hun activiteiten al dan niet gratis- voor de komende maand(en) mailen naar CJP plaatst deze activiteiten in een culturele agenda die op de website staat. Ook kunnen jongeren zich abonneren op de culturele agenda per . Ook musea en andere instellingen die gratis zijn kunnen zich aanmelden als bonacceptant, zie hiervoor de eerder genoemde voorwaarden of kijk op Het kaartje-plus-concept klinkt wel leuk, maar moet het geld van de bonnen niet ten goede komen aan kunst en cultuur in plaats van aan vervoer? Natuurlijk zijn CK-bonnen er in eerste instantie voor de culturele ervaring zelf en moeten ze ten goede komen aan de individuele leerlingen. Kunst en cultuur moeten daarin leidend zijn. De kosten voor het vervoer van leerlingen zijn voor veel scholen het struikelblok bij het organiseren/ondernemen van een culturele activiteit. De bonnen kunnen een financiële bijdrage leveren. De CK-bonnen staan nu op naam, maar veel scholen houden ze centraal. Waarom niet gewoon scholen een budget geven voor culturele activiteiten in plaats van bonnen op naam die vaak blijven liggen? Het uitgangspunt van CK is dat leerlingen een eigen keuze leren maken uit het culturele aanbod. De bonnen staan daarom op naam van de individuele leerling en dit zal niet veranderen. Er zijn nu ook bonnen voor PBO-studenten om hen te stimuleren kennis te maken met het aanbod op gebied van kunst en cultuur. Is het mogelijk om ook bonnen te verstrekken aan studenten die erover denken CK te gaan geven? eel studenten vinden het wel een interessant vak, maar zijn huiverig omdat ze niet precies weten wat het vak inhoudt. Het ministerie is in overleg met de Stichting CJP om een nog bredere verspreiding van kunstvouchers eventueel mogelijk te maken. Wordt er met bonnen gefraudeerd? Er zijn voorbeelden van fraude met bonnen bekend. Wat te denken van de ouders die met de bonnen van zoon of dochter een voorstelling bezoeken? Maken zij ook het verslag? Of leerlingen die na afloop van een voorstelling buiten de deur de kaartjes vragen van anderen en zo met de informatie uit het programmaboekje een verslag van een zogenaamde activiteit maken. Praktijkervaringen pilot CK-vmbo Belang van netwerken De centrale boodschap van de verschillende sprekers is duidelijk: overleg en samenwerking tussen scholen, culturele instellingen en intermediairs is van levensbelang bij het laten slagen van projecten. De ervaring van de culturele instellingen leert dat de meeste problemen zich voordoen wanneer leerlingen onvoorbereid en verplicht- naar museum of theater gaan. Een goede voorbereiding en samenwerking tussen culturele instellingen en onderwijs is erg belangrijk. lleen in onderlinge afstemming kunnen succesvolle activiteiten ontwikkeld worden. Deze vormen van afstemming zijn vaak georganiseerd in lokale netwerken. 12 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

13 In een netwerk worden diverse partijen bijeengebracht met als doel uitwisseling, evaluatie, kruisbestuiving en het stimuleren van samenwerking. In de meest volledige vorm zijn in een netwerk vertegenwoordigd: - alle coördinatoren en docenten CK - alle culturele instellingen - jongeren - intermediair - individuele kunstenaars - private initiatieven die opereren in cultuureducatie eel netwerken stranden al in een vroeg stadium. Docenten en culturele instellingen haken af wegens tijdgebrek of gebrek aan resultaten. eel lokale initiatieven en netwerken worden ondersteund door de intermediaire organisatie. In sommige gevallen worden er ook bijeenkomsten voor de schooldirecties belegd om zo goodwill op managementniveau te kweken. Culturele instellingen kunnen hun steentje bijdragen door ook directies uit te nodigen voor de ontwikkelde activiteit. Sommige gepresenteerde activiteiten en ontwikkeltrajecten roepen in de zaal reacties op als: maar dat kost toch veel te veel tijd en dat krijg ik nooit voor elkaar. Het ontwikkelen van een project kan inderdaad erg arbeidsintensief zijn, zowel voor de docent als voor de medewerker educatie. Maar wanneer het project succesvol is, levert het wel een format op dat ook voor de andere projecten gebruikt kan worden. Het ontwikkelen van volgende projecten kost dan beduidend minder tijd. In het kader van het ervolgproject CK-vmbo zijn 28 voorbeeldprojecten ontwikkeld die in zekere mate de ontwikkelde methodiek volgt. De beschrijvingen van deze projecten komen, naarmate ze opgeleverd worden, op de website. Klik hier voor de voorbeeldprojecten. In Breda sprak Nico Out over de ervaringen van Scoop Zeeland met CK-vmbo. Klik hier voor de presentatie van Nico. In Weert sprak Rene Lebens over de ervaringen van de Muziekschool Sittard met CK-vmbo. Klik hier voor de presentatie van Rene. In Den Haag sprak Liesbeth Bouwhuis over de ervaringen in Zuid Holland met CK-vmbo. Klik hier voor de presentatie van Liesbeth. Tips voor netwerken - Leg je kaarten op tafel tijdens een netwerkoverleg. Wees niet bang dat goede ideeën worden afgepikt. lleen door onderlinge openheid zijn problemen op te lossen. Streef naar doelgericht werken met creatieve oplossingen. - Baken werkterreinen en verantwoordelijkheden goed af in de voorbereiding naar een activiteit. Bijvoorbeeld, is de docent verantwoordelijk voor het gedrag van de leerlingen in de culturele organisatie? - Ook voor promotie kan het netwerk een goede dienst bewijzen. Het netwerk is de uitgelezen plaats om het aanbod te communiceren. Tijdens een bijeenkomst kan de culturele instelling het 13 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

14 aanbod toelichten en komt er gelijk reactie vanuit het onderwijs. Doe dit in een vroeg stadium. Mocht het aanbod niet direct aansluiten, dan kunnen er nog aanpassingen doorgevoerd worden. - Om een netwerk te laten slagen moet er minimaal 4 keer per jaar overleg zijn. - Bij tijdgebrek: adopteer één school en ontwikkel met die school een bepaalde activiteit. Dit is veel minder tijdsintensief en complex. - Nodig scholen en culturele instellingen uit voor een etentje. Centraal staan informatieuitwisseling en een kennismaking tussen docenten en educatief medewerkers in een informele sfeer. De volgende keer leg je veel makkelijker contact. - Ook netwerken waar jongeren in zitten leveren veel op. Maar let op, biedt wel iets concreets. Blijf niet in de brainstormfase hangen. Zorg dat er iets gedaan wordt met de ideeën van de jongeren. Tips voor het ontwikkelen van culturele activiteiten Tijdens de bijeenkomsten kwamen intermediairs aan het woord, maar ook medewerkers educatie van culturele instellingen. Zij gaven de deelnemers veel bruikbare tips voor het ontwikkelen van activiteiten voor het vmbo: - Bij een klassikaal project wil het vmbo maatwerk én hapklare brokken; ze verwachten vaak een totaalconcept van de culturele instellingen. - Elke school/docent heeft een andere aanpak voor CK-vmbo. Door overleg weet je waar ze behoefte aan hebben. - Bij de meeste scholen vindt een jaarlijkse wisseling plaats van CK-coördinatoren (voor zover deze al aanwezig is). - Het ondernemen van culturele activiteiten betekent een behoorlijke aanslag op het dagritme van scholen. Er is niet altijd zoveel mogelijk als de culturele instelling gehoopt had. Wees hier op voorbereid. - Culturele instellingen moeten ook kritisch kijken naar de geschiktheid van de direct betrokken medewerkers. Kunnen zij boeiend vertellen, hebben ze overwicht, hebben ze er plezier in? Een instelling moet investeren in bijvoorbeeld het verbeteren van presentatievaardigheden door middel van een cursus Presentatietechnieken - eel culturele instellingen zijn slecht geïnformeerd over CK-vmbo en de vmbo-leerling. erdiep je eerst in het onderwijs en de leerlingen voordat je activiteiten gaat ontwikkelen. - De CK-docent voelt zich vaak een roepende in de woestijn. Collega-docenten en schoolleiding zijn helaas in veel gevallen ongeïnteresseerd en/of niet op de hoogte van de gang van zaken en de eisen die het vak CK stelt. - Culturele instellingen moeten hun aanbod toetsen. Wat is wel en wat is niet geschikt voor vmbo? - Wanneer er een tekort is aan personeel bij het ontwikkelen van projecten, dan kan het inzetten van een stagiaire uitkomst bieden. - Probeer vooroordelen ten opzichte van vmbo-leerlingen onder het personeel uit de weg te ruimen. - Het begin is niet altijd gemakkelijk, maar laat je niet uit het veld slaan door één of twee slechte ervaringen of opstartproblemen. - Werk samen met andere instellingen, zoek naar overeenkomsten en biedt dan samen een activiteit aan. - Probeer niet alleen op de korte termijn te scoren, investeer ook in lange termijnsucces, bijvoorbeeld door middel van structurele samenwerking. 14 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

15 - Bereid een centrale activiteit goed voor, niet alleen met een docent, maar óók met leerlingen. Begin bijvoorbeeld al in de klas met een uitleg over de gedragsregels in het theater. - erdeel grotere groepen in kleine groepjes en zorg voor voldoende begeleiding. - Gebruik nooit vmbo-leerlingen als zaalvulling tijdens een reguliere voorstelling. mbo-leerlingen hebben veel meer maatwerk nodig. Mocht er toch een grote groep komen, zet de leerlingen dan verspreid door de zaal neer om problemen te voorkomen. - Zorg dat de leerlingen niet verplicht naar een tentoonstelling of voorstelling komen - Licht het eigen personeel voor over de specifieke kenmerken van een vmbo-er zonder te stigmatiseren. - Houd bij de programmering van jongerenvoorstellingen rekening met de planning van de jonge bezoeker. Bijvoorbeeld, op een koopavond werken de meeste jongeren. - Bij een bezettingsprobleem, kies voor een lespakket dat niet veel vraagt van de medewerker educatie. Zorg dat ook andere medewerkers een groepje leerlingen kunnen ontvangen. - Bij onbekendheid met de doelgroep, werk samen met een docent of intermediair - Wanneer je wilt communiceren met scholen, veel scholen zijn bekend bij de intermediaire organisatie. raag daar om namen van contactpersonen. Ook op Kennisnet staan veel adressen. - Maak afspraken over bezoeken van leerlingen, bijvoorbeeld reserveren verplicht bij groepjes groter dan drie leerlingen. Communiceer deze randvoorwaarden duidelijk naar de scholen. - Kijk kritisch naar je eigen aanbod. Niet alles is geschikt voor vmbo. Laat je niet dwingen naar een bepaalde doelgroep. - Puur praktisch, veel leerlingen hebben spullen van waarde bij zich, zorg voor kluisjes wanneer ze hun spullen moeten achterlaten. - eel culturele instellingen hebben te weinig mensen om kleine groepjes op te vangen. Zoek samenwerking met andere culturele instellingen in de buurt en huur iemand in die één middag in de week de leerlingen te woord kan staan. - eel workshops zijn te duur om te laten plaatsvinden voor een groepje van drie of vier. Geef als instelling een minimum en maximum aantal deelnemers aan. Laat leerlingen van verschillende klassen of zelfs verschillende scholen zich inschrijven. - aak is er een gat tussen het aanbod van een culturele instelling en de interesses van vmbo-ers. Door overleg met docenten en interviews met leerlingen is deze kloof te dichten. Een tijdje proefdraaien met een project geeft de mogelijkheid kinderziektes uit de activiteit te halen. - De manier waarop een culturele instelling promotie maakt is erg belangrijk. Het moet de jongeren aanspreken. Wanneer de flyer te veel of te moeilijke tekst bevat, zullen ze hem snel weggooien. - Plan activiteiten zoveel mogelijk onder schooltijd. Wanneer de activiteit buiten schooltijd is en de leerlingen verplicht zijn te komen, betekent dit vaak rotzooi. Wanneer leerlingen activiteiten in hun eigen tijd ondernemen, let er dan op dat het hun eigen keuze is. - Zoek voor het bereiken van de jongeren samenwerking met intermediaire instellingen. Benader de leerlingen direct via een jongeren-uitbureau, ambassadeurs of klankbordgroep voor programmering en/of indirect via de contacten met het onderwijs. 15 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

16 Uitwisselen van ervaringen en verkennen van de eigen (on)mogelijkheden De meeste deelnemers bleken al in meer of mindere mate ervaring te hebben met het vmbo. Sommigen waren bezig met aparte vmbo-projecten, andere kregen sporadisch kleine groepjes over de vloer. Naast goede tips en enthousiaste verhalen waren er ook vragen en problemen die niet direct opgelost konden worden. Uit de verschillende discussierondes bleek dat culturele instellingen vaak met dezelfde vragen zitten en problemen worstelen. Heet hangijzer was onder andere het uitgangspunt van de individuele keuze van de leerling en het werken in kleine groepjes. Zeker wanneer een culturele instelling geen ervaring heeft met CK-vmbo, zal deze er eerder voor kiezen om een klassikale activiteit te ontwikkelen. Een centrale activiteit is goed voor te bereiden en vergt minder van een medewerker educatie. Het voldoen aan individuele verzoeken is vaak onbegonnen werk. En ook het eigen aanbod was voor sommigen een struikelblok. eel educatief medewerkers zijn sterk afhankelijk van het aanbod van hun culturele instelling. Hebben alle culturele instellingen wel aanbod voor vmbo? Sommige voorstellingen en tentoonstellingen zijn misschien niet geschikt voor vmbo. ooral kleinere culturele instellingen benadrukten dat het moeilijk is om activiteiten te ontwikkelen bij instellingen die draaien op vrijwilligers. De tijd en expertise ontbreken om met de nieuwe groep bezoekers om te gaan. nderen benaderden de eigen collectie positiever. Zij stelden dat culturele instellingen zelf al heel veel moois in de collectie hebben. Wanneer leerlingen maar vrij kunnen rondlopen, er informatiemateriaal is en er iemand is die ze te woord kan staan, is er volgens hen- al veel gewonnen. Ook bleek dat culturele instellingen vaak teleurgesteld zijn in de beperkte tijd van de leerling. aak is er maar een lesuur beschikbaar en de reistijd van de leerling gaat hier ook nog vanaf. Waarom plannen ze CK in het midden van de dag? Docenten vertelden dat zij afhankelijk van de roostermaker. Te laat voor een volgende les betekent narigheid voor de leerlingen. Steeds meer scholen plannen CK op een gunstiger tijdstip; aan het einde van de middag bijvoorbeeld. eel deelnemers vertelden over hun ervaringen met het CK-netwerk. Over het algemeen zijn de ervaringen goed. Zeker wanneer er gewerkt wordt aan concrete activiteiten. Overleg met docenten wordt gezien als essentieel. Maar ook binnen een culturele instelling is overleg en samenwerking essentieel, of het nu gaat om het samenstellen van een tentoonstelling of het ontwikkelen van een voorstelling. Deelnemers betogen dat educatie vanaf het begin betrokken moet zijn bij het ontwikkeltraject, wil een project slagen. En, wanneer ook leerlingen doelgroep van het kunstproduct zijn, zoek dan gelijk samenwerking met een school. Een aantal culturele instellingen betrekken leerlingen actief bij het maken van bijvoorbeeld een tentoonstelling. Zo worden er eerst andere tentoonstellingen bezocht en vervolgens gediscussieerd over de eigen behoeften. Een belangrijke boodschap, die op elke bijeenkomst terugkwam is: culturele instellingen moeten hun eigen grenzen stellen én communiceren. Een culturele instelling heeft ook verantwoordelijkheid voor 16 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

17 het andere publiek. ls instelling moet je doen waar je goed in bent. Kortom, culturele instellingen moeten kiezen voor de eigen positionering. Klik hier voor een ervaring uit de praktijk: Marion van Hapert, medewerker educatie van Stadsschouwburg en concertzaal Haarlem raag en antwoord Hoe financiert een instelling de ontwikkeling van educatieve activiteiten? aak gebeurt dit uitsluitend met middelen van de culturele organisatie. Later wordt er wel iets terugverdiend op toegangsprijs of deelnamekosten. Kleine instellingen met wel aanbod, maar nog geen educatieve activiteiten kunnen samen met een intermediair een ontwikkeltraject ingaan. Met subsidie kan iemand tijdelijk worden aangesteld die een activiteit ontwikkelt. Het ontwikkeltraject kan (deels) betaald worden met CK-bonnen. Door gebruik te maken van stagiaires blijven de kosten beperkt. Een school heeft vaak meer geld voor kunst en cultuur dan de docent denkt. Bijvoorbeeld, een deel van de ouderlijke bijdrage. Helaas is veel van dit geld niet gelabeld en dus moeilijk zichtbaar te maken. eel scholen werken aan een beleid waarin alle culturele activiteiten zijn opgenomen, dus ook de buitenlandreis, excursies etc. Bij dit beleid past ook een financieel plaatje. Culturele instellingen kunnen inspelen op deze plannen. Sommige scholen hebben de afspraak met culturele instellingen dat er per jaar een bepaald bedrag per leerling beschikbaar is voor kunst en cultuur bovenop het bonbedrag. Dit geldt soms zelfs voor het eerste t/m het vierde leerjaar. Incidenteel zijn er kleine gemeentelijke bijdragen voor speciale projecten. Soms is er geld vanuit de provincie voor het ontwikkelen van projecten. Dit geldt overigens alleen voor grotere projecten. ctieplan Cultuurbereik financiert ook, maar is gericht op cultuuromslagen en niet op incidentele projecten. ctieplan Cultuurbereik-projecten moeten zichzelf na een aantal jaar zelf bedruipen, alleen dan komen ze in aanmerking voor cofinanciering. anuit het project Cultuur en School is er ook geld beschikbaar voor ontwikkeltrajecten. Het Ministerie van OCenW stelt extra geld beschikbaar voor cultuureducatie. Een deel hiervan gaat naar de cultuurprofielscholen. De scholen met ambitie zijn de beste partners voor culturele instellingen. Tip van aanwezige culturele instellingen: blijf niet nodeloos investeren in scholen die niet willen. Wat verwachten scholen van de culturele instellingen? Dat zij de leerlingen op waarde schatten. En dat zij een aanbod hebben waar de leerling ook heen wil. lleen een lesbrief aanbieden is niet voldoende. Speel in op de behoeften van docenten en leerlingen. Niet alle CK-docenten hebben een cultuurplan, een begrijpende directie en enthousiaste collega s. Deze docenten worden extra belast en hebben ondersteuning nodig. eel CK-docenten komen uit een andere discipline dan de culturele instelling in kwestie. oorzie ook de docent van basisinformatie. Wees ook op tijd met promotiemateriaal. Improviseren is voor een school vaak heel moeilijk. Scholen zijn gebonden aan jaarplannen die de mogelijkheden dicteren. Deze plannen zijn vaak al in mei van het voorgaande jaar gereed. Contact krijgen met docenten is vaak lastig, ze zijn erg moeilijk bereikbaar. Wat kan ik daaraan doen? 17 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

18 Zoek in ieder geval de naam van de docent, liefst met privé-adres en/of persoonlijke . Zo komt de post in ieder geval op het goede bureau. Intermediaire organisaties hebben vaak een adreslijst van de CK-docenten en -coördinatoren. Hoe kopen scholen voorstellingen in? Soms is er al een voorkeuze gemaakt door de culturele instelling in samenspraak met CKdocenten. De culturele instelling stelt bijvoorbeeld een boekje samen met daarin het aanbod dat geschikt is voor vmbo. Leerlingen kiezen vervolgens zelf naar welke voorstelling zij willen. In dit boekje kunnen óók de gedragsregels voor museum of schouwburg worden opgenomen. De verhalen klinken tot nu toe wel erg positief. Het is moeilijk om leerlingen en docenten enthousiast te krijgen wanneer een culturele instelling geen totaalpakket heeft. Maar als culturele instelling wil je ook een voorstelling niet helemaal uitkauwen, in bijvoorbeeld een lesbrief. Wat als de ontmoetingen met vmbo-ers minder soepel verlopen? Persoonlijk contact is erg belangrijk. Zowel met docent als met de leerlingen. Kijk toch ook naar mogelijkheden voor een totaalpakket. Disciplines als dans staan bij de meeste vmbo-ers niet bovenaan de lijst. Door uitleg te geven over bijvoorbeeld lichaamstaal wordt het voor de leerlingen minder abstract. Zij halen veel meer uit een voorstelling wanneer zij goed voorbereid zijn. Hoe lang duurt het nog voordat de intermediair zich geaccepteerd voelt? De intermediair moet vaak nog knokken, continu oor hebben voor zowel onderwijs als culturele instellingen. Bemiddeling is alleen succesvol wanneer de intermediair zich verdiept in het onderwijs en de individuele positie van docenten. En wanneer hij zicht heeft op de grenzen liggen van de culturele instellingen. Grote culturele instellingen hebben een groter budget en meer personele kracht en kunnen dus makkelijker grote projecten opzetten. Deze instellingen willen vaak niet samenwerken met collega-instellingen omdat zij vinden dat het niet in hun eigen belang is. Dit leidt tot concurrentie onderling. Geld is niet zaligmakend. Er zijn voorbeelden van grote gerenommeerde culturele instellingen die voor veel geld een project hebben ontwikkeld, maar slechts 50 mensen in hun zaal hebben zitten. Ook voor weinig geld zijn succesvolle activiteiten te ontwikkelen, zo lang een culturele instelling maar te raden gaat bij docent en leerling. erder spelen tegenstrijdige belangen vaker binnen een netwerk. Mogelijke oplossing is het oprichten van een onafhankelijke organisatie die als doel heeft onderwijs en culturele instellingen binnen het netwerk met elkaar te verbinden. Een voorbeeld hiervan is te vinden bij de Stichting KU+CU in Weert. Wat kan je doen aan de desinteresse van de leerlingen? Door leerlingen zelf te laten kiezen en ze een plan van aanpak te laten maken, zijn zij vaak wel gemotiveerd. Ze hebben immers zelf gekozen voor die bepaalde activiteit. De problemen doen zich vooral voor wanneer leerlingen verplicht een culturele instelling bezoeken. Ook hierover kun je afspraken maken met het onderwijs. Communiceer bijvoorbeeld dat je alleen gemotiveerde leerlingen wilt, die zelf gekozen hebben voor jouw instelling. 18 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

19 Er moet meer overlegd en getest worden, maar het is voor culturele organisaties onmogelijk om alle scholen af te gaan en alle individuele wensen door te voeren in de activiteit. Hoe los je dit op? In het CK-netwerk zijn vaak alle CK-docenten en culturele instellingen vertegenwoordigd. Hier kunnen behoeftes gepeild worden. Ook kan een culturele instelling werken met klankbordgroepen. Of een pilotproject starten, waarbij scholen gratis naar een activiteit kunnen in de ontwikkelfase, maar wel als tegenprestatie- feedback moeten geven. Hoe ontwikkel je als culturele instelling een activiteit waarvan je zeker weet dat deze ook door leerlingen zal worden afgenomen? Zoek contact met docenten en vraag naar hun behoeften. Waar gaan leerlingen heen, wat vinden ze leuk et cetera? Neem plaats in een netwerk, ontwikkel samen met jongeren en ga proefdraaien met een project. Het werken met kleine groepjes is verschrikkelijk arbeidsintensief voor een culturele instelling. Sommige instellingen zijn gedwongen activiteiten voor grotere groepen aan te bieden omdat zij kleinere groepen niet aankunnen in verband met de personele bezetting. ls leerlingen de hele week onverwachts in kleine groepjes langskomen, is dat voor de medewerker educatie niet op te brengen iedereen te woord te staan. Ik ben bang dat ik het allemaal niet aan kan. Wat moet ik doen? Geef als culturele instelling je eigen grenzen aan. Kan je groepjes van maximaal vier aan, communiceer dat naar de scholen. Of wil je graag vragen beantwoorden, maar alleen binnen bepaalde tijden, laat het de scholen weten. Stel een CK-spreekuur in, bijvoorbeeld elke woensdagmiddag tussen en uur. Beantwoordt vragen per mail, telefoon of laat collega s die het leuk vinden om met de doelgroep om te gaan de vragen beantwoorden en/of rondleidingen geven. Begin bij het ontwikkelen van een dergelijk project klein. Onderhoud met één school intensief contact en bepaal welke vragen daar leven. eel leerlingen zullen dezelfde vragen hebben, die je kan ondervangen met een de 10 meest gestelde vragen -flyer. En wil je liever geen vmbo-ers in huis? Communiceer dat dan ook naar de scholen. Wij zijn niet in staat workshops te organiseren voor een groepje van drie leerlingen. Hoe kunnen we toch aan de vraag naar workshops voldoen? Laat leerlingen van verschillende klassen of zelfs scholen inschrijven voor dezelfde workshop. Communiceer naar de scholen het minimum aantal deelnemers. Wat is het beste tijdstip om informatie aan te bieden aan scholen? Wanneer leerlingen individueel kiezen, kiezen zij op het moment dat zij een activiteit ondernemen. oor sommige scholen is dit gedurende het gehele schooljaar, andere scholen werken met kortere perioden en weer andere hebben een projectweek CK. Door overleg met docenten ben je in staat de beste periode kiezen. De docenten hebben geen tekort aan informatie, eerder nog, ze worden ermee overspoeld. Maar veel van de aangeboden informatie strookt niet met de behoefte van de docent. Flyers met korte informatie werken vaak het beste. eel docenten ontvangen de informatie het liefst gebundeld. In sommige steden verzamelt een intermediair het materiaal voor de komende 1 a 2 maanden en stuurt dit in een kunstkoker naar de scholen. 19 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

20 In de basisvorming kiezen docenten vaak voor klassikale activiteiten. De tijd van deze activiteiten ligt vast in het jaarprogramma. Het jaarprogramma is vaak al in mei van het voorgaande jaar gereed, dus informatie moet voor die datum worden geleverd. Door het creëren van marktplaatsen van vraag en aanbod (in het eigen netwerk) komen onderwijs en culturele instellingen met elkaar in gesprek. Wat moet je doen als jouw culturele instelling onderaan het wensenlijstje van vmboers staat? Zorg voor een aansprekend aanbod dat wordt ontwikkeld in overleg met docenten en leerlingen. Presenteer dit aanbod op de scholen. Zorg dat het aansluit bij bijvoorbeeld de eindtermen voor geschiedenis, waardoor ook andere docenten enthousiast worden. Zoek het dicht bij de belevingswereld van de leerlingen. Hoe ga je als culturele instelling- om met grote groepen? Wij hebben -als culturele instelling- regelmatig te maken met erg grote groepen, 14 klassen tegelijkertijd is geen uitzondering. aak komt er niet genoeg begeleiding mee, waardoor er problemen ontstaan. Wij hebben nu strenge eisen gesteld aan het aantal begeleiders. Per 10 leerlingen is er één rondleider en één docent aanwezig. Docenten moeten ook hun mobiele telefoonnummer achterlaten bij de receptie voor wanneer we hen nodig hebben. Ook hebben we afgesproken dat de begeleiders altijd verantwoordelijk zijn voor het gedrag van de leerlingen De vraag van scholen naar culturele activiteiten fluctueert enorm, waardoor het moeilijk is om personeel vast in te huren. Is hier iets aan te doen? Scholen zijn sterk gebonden aan bepaalde perioden. Door overleg kunnen scholen en culturele instellingen anticiperen op verwachten pieken. Door samen te werken kunnen een aantal culturele instellingen iemand inhuren die activiteiten voor de verschillende instellingen begeleidt. Dit spreidt de kosten. En soms kan een intermediair behulpzaam zijn bij de inzet van personeel. Door de korte spanningsboog en de lage zelfdiscipline/zelfwerkzaamheid van vmboleerlingen moet de begeleiding heel intensief zijn. Hoe bereid ik mijn personeel voor? Werken met een groep leerlingen vergt vaak veel van het personeel. Informeer het personeel over CK-vmbo en vmbo-leerlingen. Zet de mensen in die het leuk vinden met jongeren te werken. De presentatie is erg belangrijk. Organiseer bijvoorbeeld een cursus presentatietechniek om de vaardigheden van het personeel te verbeteren. Hoe plan ik mijn activiteiten? Bij het inplannen van een activiteit moet er rekening worden gehouden met een aantal zaken. Zo is het voor allochtone leerlingen moeilijk iets zelfstandig te ondernemen buiten schooltijd. Maar sommige culturele instellingen hebben weer moeite te voldoen aan aanvragen voor klassikale projecten overdag, omdat de voorstellingen s avonds zijn. Op koopavonden werken veel jongeren, houdt hier ook rekening mee. Door te overleggen met docenten, kan een goede tijd worden afgesproken. Onze educatieve projecten zijn tot op heden geen succes, terwijl wij zulke mooie kunstproducten hebben. Hoe kan dat? Te veel culturele instellingen werken nog steeds te veel vanuit het eigen product, zonder zich verdiept te hebben in de speciale interesses en behoeften in het vmbo. Wel dicht bij eigen 20 CK-MBO: DE (ON)MOGELIJKHEDEN OOR CULTURELE ORGNISTIES

Zicht op... CKV in het vmbo. achtergronden, literatuur, lesmethoden, projecten en websites

Zicht op... CKV in het vmbo. achtergronden, literatuur, lesmethoden, projecten en websites Zicht op... CKV in het vmbo achtergronden, literatuur, lesmethoden, projecten en websites Cultuurnetwerk Nederland, Utrecht 2003 Inhoud Vooraf 5 CKV-vmbo: successtory of doemverhaal? 7 Literatuur 19 Lesmethoden

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor alle klassen 9 3 Kunstproject voor VMBO

Nadere informatie

Stappenplan crowdfunding

Stappenplan crowdfunding Stappenplan crowdfunding Voordat je het crowdfundingsproject online zet, is het handig om over bepaalde aspecten na te denken. Denk bijvoorbeeld aan de presentatie van het project, het doelbedrag en de

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

EtuConsult. cursus Cultuur en Creativiteit. Voor pedagogisch medewerkers

EtuConsult. cursus Cultuur en Creativiteit. Voor pedagogisch medewerkers EtuConsult cursus Cultuur en Creativiteit in de BSO Voor pedagogisch medewerkers Cultuureducatie is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Daarom bieden steeds meer bso s culturele activiteiten

Nadere informatie

Draaiboek Maatschappelijke stages voor stagebieders De Vrijwilligerscentrale Deventer, oktober 2009. Inhoud

Draaiboek Maatschappelijke stages voor stagebieders De Vrijwilligerscentrale Deventer, oktober 2009. Inhoud Draaiboek Maatschappelijke stages voor stagebieders De Vrijwilligerscentrale Deventer, oktober 2009 Inhoud 1. Oriëntatie op de maatschappelijke stage 2. Eigen visie ontwikkelen 3. Afstemming zoeken 4.

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten voortgezet onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor VMBO/HAVO/VWO 9 2.1 Kies je Kunst 9

Nadere informatie

STAND VAN ZAKEN CMK SCHIJNDEL Juni 2015

STAND VAN ZAKEN CMK SCHIJNDEL Juni 2015 STAND VAN ZAKEN CMK SCHIJNDEL Juni 2015 De Beemd Done Assement - Done Ambitiegesprek Kaders aanbrengen in bestaande vaardigheden waardoor er meer lijn ontstaat, waar binnen alle aandacht voor bewustzijn

Nadere informatie

Informatie voor ouders en leerlingen 2015 2016. Openbaar onderwijs voor leerlingen met pit!

Informatie voor ouders en leerlingen 2015 2016. Openbaar onderwijs voor leerlingen met pit! Informatie voor ouders en leerlingen 2015 2016 Openbaar onderwijs voor leerlingen met pit! Welkom op Schoonoord Doorn Schoonoord Doorn is een kleine school voor voortgezet onderwijs met ongeveer 400 leerlingen.

Nadere informatie

Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer?

Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer? Kennissessie: Gierende hormonen en educatie; hoe redden jongeren zich in het verkeer? In deze kennissessie vertelden Lisette de Wildt van DTV en Kim Ruijs van XTNT over hun verkeerseducatie projecten om

Nadere informatie

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid

Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl. Stappenplan cultuureducatiebeleid Kleine Gartmanplantsoen 21 1017 RP Amsterdam T 020 620 9567 info@mocca-amsterdam.nl www.mocca-amsterdam.nl Stappenplan cultuureducatiebeleid Inleiding Dit stappenplan is een handreiking om te komen tot

Nadere informatie

Herinrichting Schoolplein mavo 3

Herinrichting Schoolplein mavo 3 Herinrichting Schoolplein mavo 3 Pagina 1 van 7 Inleiding Binnenkort ga je aan de slag met het project Herinrichting van het schoolplein. Alle leerlingen van het derde leerjaar gaan ervoor zorgen dat ons

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Ik bied. Voortgezet Onderwijs Alle niveaus

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Ik bied. Voortgezet Onderwijs Alle niveaus Docentenhandleiding Educatieprogramma Ik bied Voortgezet Onderwijs Alle niveaus 1 Inhoud Het Dordrechts Museum p. 3 Algemene doelstelling programma p. 3 Aansluiting bij kerndoelen p. 3-4 Programma Ik Bied.

Nadere informatie

Stichtse Vrije School

Stichtse Vrije School Studiewijzer Eindwerkstuk Stichtse Vrije School Klas 11A / 11B Schooljaar 2014-2015 Algemeen Je sluit je vrijeschooltijd af door een eindwerkstuk te maken. Je bent vrij in de keuze van de vorm en inhoud

Nadere informatie

Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk. SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Culturele instellingen & kunstenaars

Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk. SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Culturele instellingen & kunstenaars Cultuureducatie in Amsterdam. Ada Nieuwendijk SCHOLINGSAANBOD 2014-2015 Culturele instellingen & kunstenaars Inleiding De MoccaAcademie biedt iedereen die werkzaam is in de mogelijkheden om zich verder

Nadere informatie

KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID

KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID KEK DE FRIESE MEREN: VINDBAARHEID EN VERBONDENHEID Aanleiding: Scholen in de regio hebben geen behoefte aan een verruiming van het aanbod, maar aan het inzichtelijk maken van het aanbod en de keuzemogelijkheden,

Nadere informatie

Portfolio 2014 / 2015 CKV Voor klas 3

Portfolio 2014 / 2015 CKV Voor klas 3 Portfolio 2014 / 2015 CKV Voor klas 3 Naam: Klas: Inleiding Dit is jouw persoonlijke CKV-portfolio, waarmee je het onderdeel CKV in het derde en vierde leerjaar afrondt. CKV is een wettelijk verplicht

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF

KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF Uitgewerkt door: Thijs Oud kunst- en cultuurcoördinator Kunst & COO Langezwaag, juni 2011 KUNST- EN CULTUUREDUCATIE VOOR HET ONDERWIJS IN OOSTSTELLINGWERF De opdracht voor Kunst & COO INHOUDSOPGAVE 1.

Nadere informatie

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE Keizersgrach T 020-6 info@mocca-amsterdam.nl Factsheet Basispakket, Overgangsregeling Kunstkijkuren en de Cultuurbus Amsterdam Juli 2014 Inhoud Het Basispakket Kunst- en Cultuureducatie 2 MoccaAcademie

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Draaiboeken voor drie activiteiten op het snijvlak vmbo-mbo Nieuwsgierig hoe u samenwerking tussen vmbo en mbo

Nadere informatie

Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen

Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen Verslag Netwerkbijeenkomst Erfgoedinstellingen 12 november 2014 Speciaal M voor erfgoedinstellingen CCA in Amsterdam organiseerde de MoccaAcademie op 12 november een netwerkbijeenkomst. In een eerder verstuurde

Nadere informatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie

Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht. Een stevige basis voor cultuurparticipatie Kunsteducatie projecten primair onderwijs Utrecht Een stevige basis voor cultuurparticipatie inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Schoolabonnement 7 2 Kunstprojecten voor alle groepen 9 3 Kunsteducatieproject voor

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer WIE ERGENS NAAR TOE WIL, MOET WETEN (ONTDEKKEN) WAAR HIJ VANDAAN KOMT Erfgoededucatie is omgevingsonderwijs: het leren in, van omgeving tot

Nadere informatie

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen

Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren. Ada van Dalen Wetenschap & Technologie Ontwerpend leren Ada van Dalen Wat is W&T? W&T is je eigen leven W&T: geen vak maar een benadering De commissie wil onderstrepen dat wetenschap en technologie in haar ogen géén

Nadere informatie

SG Nelson Mandela. mavo en mavo/havo algemeen toegankelijk

SG Nelson Mandela. mavo en mavo/havo algemeen toegankelijk SG Nelson Mandela mavo en mavo/havo algemeen toegankelijk Dalton is een Daltonschool Zo wil Scholengemeenschap Nelson Mandela bekend staan. In een open sfeer bepalen de leerlingen zelf voor een deel hun

Nadere informatie

Nieuwsbrief 6, maart 2011

Nieuwsbrief 6, maart 2011 Postbus 3364 3502 GJ Utrecht Telefoon: 030 22 99 922 Nieuwsbrief 6, maart 2011 Steeds beter op de kaart Na de presentatie van de glossy in september is er weer genoeg gebeurd. In de gemeente Lopik is in

Nadere informatie

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren.

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren. Oriëntatie: Het doel van deze lessenserie is: bestaande foto s zoeken met een eigen verhaal erbij. Dan gaan jullie mensen deze fotoserie voorleggen en vragen welk verhaal zij erin zien. Tot slot gaan jullie

Nadere informatie

Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool

Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool De vakantieschool is een bijzonder moment, waarbij de sfeer op school anders is dan anders. Er is extra aandacht voor de leerlingen en de

Nadere informatie

Welkom. op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00

Welkom. op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00 Welkom op onze OPEN DAG Za. 08.02.2014 10.00-14.00 Zelf vinden we onze school gewoon, omdat je bij ons een diploma kunt halen dat past bij jouw inzet en capaciteiten. Maar wij denken dat je op Markenhage

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden:

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden: Wervingscirkel 1 Veel vrijwilligersorganisaties hebben probelemen met het werven van vrijwilligers. Je hebt tenslotte geen baan te bieden met salaris, maar je biedt een vorm van vrijetijdsbesteding. In

Nadere informatie

CKV Reglement. Markenhage Breda, 2009/2010

CKV Reglement. Markenhage Breda, 2009/2010 CKV Reglement Markenhage Breda, 2009/2010 Inhoud pagina 3 1. Algemene informatie over het vak CKV - deadlines volgens PTA - studielasturen en culturele activiteiten pagina 4 2. Het inleveren van je map

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 12 25 maart 2015

NIEUWSBRIEF 12 25 maart 2015 TRAININGEN (WERK)BIJEENKOMSTEN CONFERENTIES projectplan nieuwe scholen Op 11 maart zijn de icc-ers van de tweede tranche scholen onder leiding van Iris van der Kamp aan de slag gegaan met hun projectplan.

Nadere informatie

Vindt het leuk om met ouderen om te gaan en te luisteren en te schrijven. Volgens afspraak tussen stagebieder, oudere en stagiair.

Vindt het leuk om met ouderen om te gaan en te luisteren en te schrijven. Volgens afspraak tussen stagebieder, oudere en stagiair. Informatie voor stagebieders Inhoudsopgave Beschrijving stage... 1 Stagecriteria... 1 Definities voor deze stage... 2 Stappenplan... 2 Planning voor stagebieder... 4 Checklist kennismakingsgesprek... 4

Nadere informatie

Maatschappelijke stage op het Trias 1. Verschil tussen maatschappelijke stage en beroepsoriënterende stage 2. Tips voor ouders 3

Maatschappelijke stage op het Trias 1. Verschil tussen maatschappelijke stage en beroepsoriënterende stage 2. Tips voor ouders 3 Inhoudsopgave Maatschappelijke stage op het Trias 1 Verschil tussen maatschappelijke stage en beroepsoriënterende stage 2 Tips voor ouders 3 Stageboekje (deze gebruiken de leerlingen) 4 Maatschappelijke

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

POP Martin van der Kevie

POP Martin van der Kevie Naam student: Martin van der Kevie Studentnr.: s1030766 Studiefase: leerjaar 1 Datum: 18 okt 2009 Interpersoonlijk competent Overzicht wat leerlingen bezig houdt dit kun je gebruiken tijdens de les. Verder

Nadere informatie

CURSUSPROGRAMMA 2013-2014

CURSUSPROGRAMMA 2013-2014 CURSUSPROGRAMMA 2013-2014 September --------------------------------------------------------------------------------------------------------- Workshop Kinderactiviteiten Kinderen zijn een belangrijke doelgroep

Nadere informatie

AAN DE SLAG IN JE KLAS MET HEDENDAAGSE KUNST DE KUNSTWERKEN VAN MAARTJE KORSTANJE

AAN DE SLAG IN JE KLAS MET HEDENDAAGSE KUNST DE KUNSTWERKEN VAN MAARTJE KORSTANJE AAN DE SLAG IN JE KLAS MET HEDENDAAGSE KUNST DE KUNSTWERKEN VAN MAARTJE KORSTANJE De onderste helft van het coverbeeld is een kunstwerk van Maartje Korstanje. De bovenste helft van het coverbeeld is gemaakt

Nadere informatie

Examenprogramma CKV havo en vwo. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

Examenprogramma CKV havo en vwo. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Examenprogramma CKV havo en vwo nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Examenprogramma CKV havo en vwo Concept 17 juni 2014 Examenprogramma CKV havo en vwo Concept Versie 17 juni 2014 Het eindexamen

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Educatieprogramma Sprekende Portretten Wouter van Riessen, zelfportret met luchtbel, aankoop 2000 Voortgezet Onderwijs Alle niveaus 1 Inhoud Het Dordrechts Museum.... p. 3 Algemene

Nadere informatie

Waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege

Waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege Waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege Verbondenheid, Inspiratie, Verantwoordelijkheid, Ambitie: dit zijn waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege. We kunnen veel bereiken als school,

Nadere informatie

Overzicht aandachtspunten voor de organisatie van evenementen

Overzicht aandachtspunten voor de organisatie van evenementen Overzicht aandachtspunten voor de organisatie van evenementen Het Duisenberg Gebouw met haar prachtige Plaza en onderwijsruimtes is een uitstekende plek voor studenten, staf en externen om een evenement

Nadere informatie

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen

Alvast hartelijk dank voor het invullen! De teams van Kunststation C, IVAK de Cultuurfabriek, Cultuur Educatie Stad en Museumhuis Groningen Wij verzoeken u vriendelijk de volgende vragen over cultuureducatie op uw school te beantwoorden. Uw antwoorden zijn voor ons van groot belang om de ondersteuning van cultuureducatie op de scholen de komende

Nadere informatie

Wat wordt de studenten nog meer geboden? Een gratis retourtje Den Helder- Texel Verblijf in een bungalowpark Een fiets in bruikleen.

Wat wordt de studenten nog meer geboden? Een gratis retourtje Den Helder- Texel Verblijf in een bungalowpark Een fiets in bruikleen. 3 maart t/m 7 maart 2014 Algemene informatie OSG (openbare scholengemeenschap) organiseert vanaf de jaren 90 elke twee jaar een Kunstweek. Dit schooljaar vindt de kunstweek plaats van 3 t/m 7 maart. Alle

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Opleiding bouwcoördinator

Opleiding bouwcoördinator Opleiding bouwcoördinator Werken als bouwcoördinator vraagt veel van een meester of juf. Naast de verantwoordelijk voor een groep ook nog een team aansturen. Het is niet vanzelfsprekend dat een goede juf

Nadere informatie

Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind

Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind Format aanvragen subsidieregeling cultuureducatie cultuur voor ieder kind Dit format is bedoeld voor scholen die in 2015 een tweede aanvraag doen voor de subsidieregeling cultuur voor ieder kind van de

Nadere informatie

Les 1. Inleiding. Les 2. Debat

Les 1. Inleiding. Les 2. Debat lesbrief docent Inleiding In een serie van twee lessen worden leerlingen klaargestoomd voor een einddebat in het AAMU, museum voor hedendaagse Aboriginal kunst, in samenwerking met IDEA, International

Nadere informatie

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Reclame maken, doe je zo! Groep 6 Thema-overzicht Thema-overzicht Reclame maken, doe je zo! Groep 6 Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Kern van het thema Het thema Functies

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar. Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen.

KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar. Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen. KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen. CONTACT Voor meer informatie over de kwaliteitsnetwerken kunt u contact opnemen met: Diewke de Haen (ddehaen@efp.nl)

Nadere informatie

Vul hieronder als eerste jouw naam in en de datum waarop je deze scan hebt ingevuld!!

Vul hieronder als eerste jouw naam in en de datum waarop je deze scan hebt ingevuld!! 4.1 Personeelsbeleid: 1.4 funtioneringsprocedure. 9 Competentiescan blz. 1 van 7 Vragen competentiescan POP pedagogisch medewerkers Bij de beoordeling geldt: maak een keuze uit: 1 = o / 2 = m / 3 = v /

Nadere informatie

Nieuwe vrienden maken

Nieuwe vrienden maken Nieuwe vrienden maken Bijeenkomst maatschappelijke stages in de culturele- en erfgoedsector Ursulakapel Roermond, 17-03-2011 Organisatie: Huis voor de Kunsten Limburg - Cultuurscouts Parkstad Limburg -

Nadere informatie

Tips voor het geven van een gastles

Tips voor het geven van een gastles Stichting Weet Wat Je Besteedt (WWJB) 1 Inleiding Geld wordt minder tastbaar en steeds meer toegankelijk. Dit heeft tot gevolg dat jongeren meer moeite hebben met het regelen van hun geldzaken. Daarom

Nadere informatie

Cultuureducatie in het PO en SO

Cultuureducatie in het PO en SO Cultuureducatie in het PO en SO 04-10-2015/JD Inhoud Introductie 1. PR8cultuurprogramma 2. Expertisecentrum Kunst en Scholen 3. Cultuureducatie met Kwaliteit 4. Aanvullende educatieve projecten Introductie

Nadere informatie

historischcentrumoverijssel

historischcentrumoverijssel Met de klas... Educatief aanbod voor primair, voortgezet en beroepsonderwijs Eikenstraat 20 8021 WX Zwolle T 038 426 63 00 twitter: @HCOverijssel educatie@.nl volg ons! Met de klas... Educatie bij het

Nadere informatie

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen

WORKSHOP LEERLIJNEN. Dag van de Cultuureducatie: workshop leerlijnen WORKSHOP LEERLIJNEN Welkom en inleiding Wat is een leerlijn? Voorbeelden en achtergronden van leerlijnen cultuuronderwijs Leerlijnen in Flevoland: KIDD en De Culturele Haven Hoe bouw je een leerlijn? WORKSHOP

Nadere informatie

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit

Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Brabantse aanpak Cultuureducatie met Kwaliteit Hoe breng je meer lijn en structuur in je cultuureducatie en hoe werk je gericht aan de persoonlijke (creativiteits)- ontwikkeling van leerlingen? Basisscholen

Nadere informatie

Educatief programma Feiten & meningen

Educatief programma Feiten & meningen Educatief programma Feiten & meningen Handleiding voor docenten De tentoonstelling Zwart&Wit is een tentoonstelling die vragen oproept, meningen laat horen en feiten presenteert. Het educatief programma

Nadere informatie

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Wat is leerkracht? Stichting leerkracht is een organisatie van enthousiaste experts uit het onderwijs en bedrijfsleven die scholen helpt in het ontwikkelen

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

2011D23606 LIJST VAN VRAGEN

2011D23606 LIJST VAN VRAGEN 2011D23606 LIJST VAN VRAGEN De commissie voor de Rijksuitgaven en de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben over het rapport Cultuurkaart in het voortgezet onderwijsvan de Algemene

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

Programma van Toetsing en Afsluiting. 4 vwo

Programma van Toetsing en Afsluiting. 4 vwo Programma van Toetsing en Afsluiting 4 vwo 2015 2016 Inhoudsopgave: Maatschappijleer 3 CKV 5 Lichamelijk opvoeding 7 Programma van toetsing en afsluiting voor het vak Maatschappijleer Boek: : Dilemma,

Nadere informatie

OnderWIJS met ICT. hoe gaan WE dit digitaal veroorzaken? KICK-OFF 4 juni 2014

OnderWIJS met ICT. hoe gaan WE dit digitaal veroorzaken? KICK-OFF 4 juni 2014 OnderWIJS met ICT hoe gaan WE dit digitaal veroorzaken? KICK-OFF 4 juni 2014 Dit document bevat de volgende onderdelen: 1. werkwijze voor het middagdeel 2. uitleg TPACK-the Game (de creatieve sessie),

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

1. Voorronde op school

1. Voorronde op school Inhoudsopgave Pagina 1. Voorronde op school 2 1.1 Aanmelden 2 1.2 Kwalificatie voor het provinciaal kampioenschap 2 1.2 Voorronde organiseren 2 1.3 Wedstrijdopdrachten 2 2. Provinciaal kampioenschap 3

Nadere informatie

Terugblik op deel twee van het Huizer Erfgoed pilotproject januari juni 2015.

Terugblik op deel twee van het Huizer Erfgoed pilotproject januari juni 2015. Terugblik op deel twee van het Huizer Erfgoed pilotproject januari juni 2015. Doel van het project In 2015 is het tweede deel van het pilotproject door de coördinator erfgoed van de bibliotheek voortgezet.

Nadere informatie

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo WERKVORMEN MAGAZIJN Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Voorwoord Voor u heeft u Thema boekje 1 Wat is netwerken? Dit themaboekje is een onderdeel van de lessenserie Netwerken.

Nadere informatie

E-mailmarketing voor zorg-professionals: Reader Deel 1: Waarom is e-mail marketing belangrijk?

E-mailmarketing voor zorg-professionals: Reader Deel 1: Waarom is e-mail marketing belangrijk? Waarom is e-mail marketing belangrijk als zorg-professional? Als therapeut of coach werk je graag met mensen. Ook wil je graag genoeg verdienen om van te kunnen leven. Dat betekent dat het belangrijk voor

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)!

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)! 18 responses View all Publish analytics 18 responses ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 9 ouders) Summary View all responses Publish analytics In welke mate ziet u uw zoon of dochter de ipad thuis

Nadere informatie

STICHTING HOLY ZAKELIJK HANDBOEK

STICHTING HOLY ZAKELIJK HANDBOEK STICHTING HOLY ZAKELIJK HANDBOEK 1. Welkom pag. 1 2. Overeenkomst pag. 2 3. Competentieprofiel pag. 3 4. Factureren pag. 4 5. Contactgegevens workshopleiders pag. 5 1. WELKOM Beste workshopleider, In dit

Nadere informatie

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X KNLTB Stappenplan beleidsplan tennisvereniging X Inleiding Iedere verenigingsbestuurder weet in het achterhoofd dat het belangrijk is om beleidsmatig en doelgericht te werken. Toch komen de meeste verenigingsbestuurders

Nadere informatie

Concept Tik en Tel. Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding

Concept Tik en Tel. Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding Concept Tik en Tel Esmay Smidt MM1B Projectbegeleiding Inhoudsopgave Het voorblad 1 De inhoudsopgave 2 De briefing 3 De debriefing 4 Het concept van Tik en Tel 5 De planning 6 De begroting 7 De feedback

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Thema-overzicht Thema-overzicht Drents Museum Groep 3 Essentie van het thema Beeldcultuur kan omschreven worden als een maatschappelijke

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Scheffer aan het werk in het grote atelier bij zijn woonhuis te Parijs Lamme, Ary Johannes 1851 Voortgezet Onderwijs Alle niveaus 1 Inhoud

Nadere informatie

STAD EN TAAL ONTMOET KUNST HANDLEIDING VOOR DE DOCENT

STAD EN TAAL ONTMOET KUNST HANDLEIDING VOOR DE DOCENT STAD EN TAAL ONTMOET KUNST HANDLEIDING VOOR DE DOCENT 1 Voorwoord Het programma Ontmoet kunst van het Stedelijk Museum is onderdeel van Stad en Taal. Binnen Stad en Taal hebben verschillende musea met

Nadere informatie

Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo

Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo Verlegen om woorden Lesbrief voor vmbo Voor de lessen Nederlands, PSO en LOB. Verlegen om woorden is een pakket met tips en handvatten om een ouderbijeenkomst te organiseren over ouderbetrokkenheid en

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Onderwijs met hoofd en hart

Onderwijs met hoofd en hart Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven Onderwijs met hoofd en hart www.altra.nl minigids_school2care.indd 1 18-06-15 14:22 Beste leerling, welkom bij School2Care! School2Care

Nadere informatie

FASE 1: WAT KAN ER BETER?

FASE 1: WAT KAN ER BETER? FASE 1:? Wat? Wie? Wanneer? Hoe lang? In de eerste maand gaan jullie bekijken wat er beter kan op school! Met het hele team en de begeleider. Dit is de start van het project. Deze fase duurt ongeveer acht

Nadere informatie

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College Talent voor de Toekomst! Informatie Saenredam College 201 4 5 /201 Inhoudsopgave Dit hebben we speciaal voor jou geschreven 2 Openbare school Open avond VMBO bij het Saenredam College 3 Onderbouw Nieuwe

Nadere informatie

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren.

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren. Fase 1 Reflectie week 1 Wat gedaan De eerste week meteen alleen voor een nieuwe klas en een nieuwe les opstarten. Hoe zullen de leerlingen reageren? Hoe hoog is het niveau? Hoe is de werkhouding? Zijn

Nadere informatie

Leren Leren en ExcelLeren

Leren Leren en ExcelLeren Leren Leren en ExcelLeren www.mindsetlearnandgrow.nl Wat is MindSet? MindSet is een groep studenten die leerlingen leert effectief te leren. Wij helpen leerlingen betere schoolresultaten te behalen door

Nadere informatie

Ik heb mijzelf echt beter leren kennen. Ik weet nu zeker dat ik met jongeren wil werken (teamlid).

Ik heb mijzelf echt beter leren kennen. Ik weet nu zeker dat ik met jongeren wil werken (teamlid). Ik dacht dat ik de enige was, maar dat is niet zo! Als ik mijn droom wil realiseren, dan moet ik dat zelf doen! (leerling). Ik heb mijzelf echt beter leren kennen. Ik weet nu zeker dat ik met jongeren

Nadere informatie

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam

Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Letteren Afdeling Nederlands Tweede Taal De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam De deur uit is ontwikkeld door de Vrije Universiteit Amsterdam Afdeling Nederlands Tweede Taal, mede op initiatief van het Amsterdams Buurvrouwen Contact (ABC). De ontwikkeling was mogelijk dankzij een

Nadere informatie

Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven ONDERWIJS MET HOOFD EN HART WWW.ALTRA.NL

Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven ONDERWIJS MET HOOFD EN HART WWW.ALTRA.NL Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven ONDERWIJS MET HOOFD EN HART WWW.ALTRA.NL Beste leerling, welkom bij School2Care! CoachJ Je coach is de komende tijd je steun en toeverlaat.

Nadere informatie