Kennen of kunnen? Essay Jos van der Lans De Gids, nr. 4, april 1998 Trefwoorden: employability, kennissamenleving, intellectualiteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kennen of kunnen? Essay Jos van der Lans De Gids, nr. 4, april 1998 Trefwoorden: employability, kennissamenleving, intellectualiteit"

Transcriptie

1 Essay Jos van der Lans De Gids, nr. 4, april 998 Trefwoorden: employability, kennissamenleving, intellectualiteit Kennen of kunnen? De man achter het stuur keek mij indringend aan. `Zo', zei hij, `studeer jij psychologie?' De vraag was duidelijk bedoeld als aanloopje voor iets anders, want dat ik psychologie in Nijmegen studeerde en liftend op weg was naar mijn ouders in Den Haag had ik hem zojuist verteld. `Ik zal je een situatie uitleggen waarin een vriend van mij is beland en waar hij niet goed uitkomt', vervolgde de man, terwijl hij zijn ogen weer op de weg richtte. `Gaat het over je vriend of over jezelf', vroeg ik adrem, want ik had wel eens in een populair tijdschrift gelezen dat mannen bij voorkeur op een abstracte en omslachtige wijze over hun eigen problemen praten. Het was het enige moment gedurende de uur durende rit van Arnhem naar Den Haag dat ik indruk op de man maakte. Daarna vertelde hij zijn verhaal en weigerde hij categorisch ook maar iets van mij aan te nemen. Welke boekenwijsheid ik ook te berde bracht, hij wist er altijd wel kanttekeningen bij te maken. `Je moet nog veel leren als psycholoog', zei hij toen hij mij in Den Haag afzette. De anekdote dateert uit 975. Ik studeerde een paar jaar psychologie met het idee dat ik de mensheid daarmee van dienst zou kunnen zijn. Met kennis en inzicht in de menselijke psyche zou ik mensen kunnen helpen om gelukkiger te worden of meer greep op het eigen bestaan te krijgen. Dacht ik. Want mijn studie bleek daarbij weinig behulpzaam. Ik worstelde mij door vuistdikke Amerikaanse handboeken zonder dat mij duidelijk werd wat ik daar nu wijzer van werd. En de paar dingen die ik wel te weten kwam, werden tijdens mijn tweewekelijkse liftmiddagen vrolijk weggewuifd door pratende automobilisten die zonder enig boek te hebben doorgenomen moeiteloos en onbekommerd het terrein van de psychologie betraden. Na een jaar oeverloos met chauffeurs discussiëren over de wetenswaardigheden van het menselijk brein, besloot ik me voortaan als filosofiestudent te introduceren. Dat werkte. Er zat `een denker' in de auto; ineens werd ik met respect behandeld. En met medelijden: met de filosofie viel immers geen droog brood te verdienen. Tot op de dag van vandaag kan ik met opperste verbazing en grenzeloze bewondering kijken naar een tv-programma als Twee voor twaalf, waarin mensen vragen voorgelegd krijgen die ik in 95 procent van de gevallen niet kan beantwoorden. De deelnemers daarentegen toveren vaak moeiteloos de antwoorden uit hun geheugen te voorschijn. In hun hoofden lijken complete encyclopedieën over de klassieke oudheid, de middeleeuwen en de

2 geschiedenis van kunst, wetenschap en literatuur te zijn opgeslagen, waar bijna achteloos uit geput kan worden. Wat mij evenzeer opvalt is dat deze mensen vaak op plekken werken waar het bruisende leven niet of nauwelijks lijkt te zijn doorgedrongen. Uit het `praatje vooraf' met de charmante presentatrice blijkt dat de geleerde deelnemers steevast ambtenaar, onderwijzer, bibliothecaris of boekhouder zijn. Hoogleraren zie je eigenlijk nooit in dit soort programma's, evenmin als journalisten, bestuurders of politici. Kennis hebben van het verleden is verworden tot een vorm van amusement. In het echte leven kom je er niet ver mee. Daar tellen andere dingen. Toen ik in de jaren zeventig op de universiteit belandde, was de universiteit als broedplaats van intellectualiteit al in ontbinding. Zo her en der trof je in een enkel kamertje nog wel eens een oude wetenschapper aan die zich sinds mensenheugenis met zijn promotie bezighield en soms verscheen er voor de collegebanken een oude, wijze professor die met fascinerende verhalen de kunst van het doceren nog verstond, maar toen al was duidelijk dat zij een uitstervend ras vertegenwoordigden. Hun plaatsen werden ingenomen door nieuwe hoogleraren die zich meer bezighielden met het binnenhalen van gelden, dan met het lezen van een boek of het schrijven van een uitdagende bespiegeling. Andere terreinen dan het specialisme werden door academici steeds minder betreden. Als heuse schoenmakers hielden de academici zich bij hun leest, niet beseffend dat die leest steeds enger werd. Bovendien werd die oude academische vrijplaats overspoeld door hordes studenten die stonden te popelen om hun ambities maatschappelijk te gelde te maken. Mensen zoals ik dus. Zij streefden een ander type intellectualiteit na. Het willen weten, een soort elementaire waarheidsliefde, maakte plaats voor het vergaren van kennis als middel van zelfontplooiing. De waarheid werd ondergeschikt gemaakt aan het persoonlijke doel, de wetenschap moest functioneel zijn. Wat kan ik er mee, werd de vraag die het gros der studenten tijdens hun studie het meeste bezighield. De sociale wetenschappen vormden de spons die al deze ontwikkelingen in zich opzoog. Daar - en in al de filialen van het hoger beroepsonderwijs die zich op deze wetenschappen verlieten - vonden sinds eind jaren zestig enige honderdduizenden studenten uit lagere en midenklassemilieu's een onderkomen. Dat waren voor de overgrote meerderheid studenten die in het geheel niet waren opgevoed in intellectuele tradities, maar wel vol waren van ambities om in vergelijking met hun ouders de grote sprong voorwaarts te maken. Als gevolg van deze enorme toestroom transformeerden deze wetenschappen zich in een periode van twee decennia tot een bonte verzameling van `kundes'. Wie nu een studiegids van een willekeurige universiteitsstad doorbladert, stuit als vanzelf op een paginavretend deel waarin de sociale wetenschappen hun hedendaagse gezicht tonen: bedrijfskunde, opvoedkunde, bestuurskunde, voorlichtingskunde, gezondheidskunde, communicatiekunde, enzovoort. 2

3 Dat is geen toeval. De enorme groei van de kwartaire sector die sinds de jaren zestig op gang kwam en de systematische ineenstorting van de klassieke industriële bedrijvigheid vanaf 970 zorgden ervoor dat Nederland zich meer en meer ontwikkelde tot een hoogwaardige, modern-bureaucratische dienstverleningseconomie. Deze werd in toenemende mate en op alle niveaus draaiende gehouden door het omvangrijke legioen kunde-doctorandussen. Dat proces zet zich nog steeds door en heeft het intellectuele klimaat in ons land structureel veranderd. Nederland is van hoog tot laag doordesemd met een sociaal-wetenschappelijk wereldbeeld. Het is een geprotoprofessionaliseerde vorm van cultuur geworden die ons denken, ons handelen en onze omgangsvormen in grote mate bepalen en waar - voor wie mee wil tellen - nauwelijks aan valt te ontsnappen. Daarom letten we bij een sollicitatiegesprek vooral ook hoe iemand zich gedraagt, hoe hij/zij communiceert of er wel goed geluisterd wordt. Daarom zijn we in Nederland ook zo tolerant en politiek correct, omdat het tot het basisaxioma van de sociale wetenschappen hoort om mensen als gelijkwaardige en als unieke individuen te beschouwen. Daarom zoeken we bij individuele ontsporingen van medemensen altijd graag naar oorzaken in hun jeugdige verleden en maken we ons bij jeugdcriminaliteit eerder zorgen over de kwaliteit van de opvoeding dan over de positie van jongeren op de arbeidsmarkt. Daarom vergaderen we ook zo veel en zo vaak, niet alleen omdat communiceren en overleggen een waarde op zich is geworden, maar ook omdat niemand zich de autoriteit kan aanmeten om het alleen op te knappen. Draagvlak is een sleutelwoord geworden in het kundologisch wereldbeeld. Daarom weten we ook niets zeker en hebben we voortdurend de behoefte om ons nog verder te scholen in de nieuwe trends van de kundes. We willen het kunnen steeds beter beheersen. Daarom zijn we ook zo flexibel van geest en hebben we een hekel aan dogma's. Van de sociale wetenschappen hebben we immers overgehouden dat niemand de waarheid in pacht heeft. Daarom zeggen we dat het publieke debat zo belangrijk is en organiseren we voor de organisatie waar wij emplooi bij hebben gevonden ook liever een debat in De Balie dan dat we zelf met uitgesproken standpunten de boer op moeten. Daarom zie je managers, journalisten, adviseurs, onderzoekers, stafmedewerkers ook zo zelden bij Twee voor Twaalf. Wat ze weten is wat ze kunnen en feitenkennis van het grijze verleden is daarbij absoluut niet functioneel. Neem mij nou. Voor psycholoog bleek ik inderdaad niet in de wieg gelegd. Dat had de chauffeur uit 975 heel goed gezien. Ik rolde als vanzelf in een andere moderne kunde: de journalistiek. Daar begon ik in de jaren tachtig ijverig mee te werken aan de verspreiding van het sociaal-wetenschappelijke wereldbeeld. Ik werkte bij kleine kritische bladen in de welzijnssector, schopte 3

4 het tot hoofdredacteur van grotere bladen in de sociale sector en belandde tenslotte begin jaren negentig als redacteur bij de Volkskrant. Daar werd ik redacteur van de Open-Forumpagina. Ik werd een makelaar in wat de sociaalwetenschappelijke elite inmiddels tot het hoogste politieke goed hadden uitgeroepen: het publieke debat. Maar wat een discussiepagina zou moeten zijn, was in feite het markeren van de grenzen waarbinnen het sociaal-wetenschappelijke wereldbeeld zich met de actualiteit kon verstaan. We plaatsen een antikinderopvang-stuk in de zekerheid dat de voorstanders zich als vanzelf zouden melden om er een debat van te maken. We lieten Bolkestein zijn verhaal doen, zodat heel fatsoenlijk Nederland vervolgens over hem heen kon vallen. Elke dag sloegen we op de opiniepagina de grenspaaltjes voor het sociaalwetenschappelijke geweten. De meningen die wij publiceerden gaven de bandbreedte van het betamelijke denken in Nederland aan. De opinies die de grondslagen van het sociaal-wetenschappelijk wereldbeeld niet accepteerden, die de gelijkwaardigheid van mensen ter discussie stelden, waarin voor sterke leiders gepleit werd of de democratie werd geminacht, die meningen kwamen er bij ons niet in. Daar hoefden we overigens weinig voor te doen. Er was nagenoeg niemand die ze aan de Volkskrant aanbood. Na drie jaar hield ik het voor gezien. Ik was door mijn meningen heen. Ik had alle grenspaaltjes in de grond geslagen en geïnspecteerd. Ik overzag de tussenliggende ruimte, kende de spraakmakers uit mijn hoofd en wist bij elk onderwerp wel een naam te verzinnen. Voor mij had het intellectuele klimaat van Nederland nog maar een geheim: wat vond ik er zelf nu eigenlijk van? Wat was mijn eigen intellectualiteit nog temidden van al die gladiatoren op het opinieslagveld? Waar stond ik eigenlijk zelf? Ik nam ontslag en begon voor mezelf. Inmiddels had zich een imposante techniek gemeld die de kundedoctorandussen nog steviger in het zadel bracht: de informatie- en communicatietechnologie. Geen enkele arbeidsplek werd door deze technologie onberoerd gelaten. Alles veranderde, alle informatie kon in principe met elkaar verbonden worden zodat oneindige databestanden ontstonden, die verwerkt en geïnterpreteerd moesten worden. Alles werd dynamischer en complexer en het werd een kunst apart om in door die wirwar van verknoopte informatiestromen een koers uit te zetten. En natuurlijk waren het de kundologen die zich als meesters in deze kunst opwierpen. Hun oude bagage kwam daarbij goed van pas. Juist de nieuwe ingewikkeldheid en de noodzaak van `vertaalslagen' maakten dat er nog meer gecommuniceerd moest worden, dat er nog meer overlegd, nog meer `getransformeerd' en nog meer `human resources' gemobiliseerd moesten worden. Dat waren uitgerekend de vaardigheden waarin de kundedoctorandussen al sinds de jaren zeventig excelleerden. Zij nestelden zich als onmisbare verbindingsofficieren op alle knooppunten van de informatiemaatschappij. Het zijn vooral hun vaardigheden en referentiekaders die model staan voor de inhoud van de term die bepalend is voor het arbeidsklimaat in het 4

5 Nederland van de 2e eeuw: employability. Iedereen neemt de term inmiddels in de mond. Daarbij is het voor iedereen zonneklaar dat employability niet verwijst naar een verhoging van het kennisniveau, van wat we moeten weten, maar om wat we moeten kunnen. Het gaat om vaardigheden: sociale vaardigheden, communicatieve vaardigheden, emotionele vaardigheden. Lees de advertenties er maar op na. En niet alleen de personeelsadvertenties. De PvdA vroeg in haar advertentie waarmee zij aspirant-kamerleden opriep om te solliciteren niet om winnaars van twee-voortwaalf-quizen, niet om mensen met bewezen staat van dienst, maar om `mensen met een ruime mate van sociale intelligentie'. De Nijmeegse psycholoog Derksen lanceerde onlangs een test die bij sollicitaties, beroepskeuzetesten of loopbaanbegeleiding het emotie-quotiënt van werknemers moet gaan meten. De vraag ernaar is volgens hem `gigantisch'. In de komende eeuw krijgen we dus geen IQ-test, maar een EQtest voorgeschoteld. Een ontwikkeling waarin we in het voetspoor treden van de Verenigde Staten. Daar raakte al jaren gelden menig personeelsfunctionaris in de ban van de bestseller Emotional Intelligence van de psycholoog Daniel Goleman waarin hij omstandig beweert dat het belang van emotionele en sociale vaardigheden voor het succes van individuen groter is dan de klassieke, rationele intelligentie. Sociaal? Emotioneel? Het zijn kneedbare begrippen. Dat is ook de bedoeling. Het praten over `employability' is het steeds indringender wijzen op de noodzaak om als werknemer in het bezit te komen van wat je het best zou kunnen omschrijven als: flexibele intelligentie - het vermogen om niet gehinderd door al te veel feitelijke en historische kennis over alles mee te kunnen praten. Dat is geen cynisme, dat is werkelijkheid aan het worden. Het eindverslag van het kennisdebat, dat minister Ritzen in organiseerde en waarin de vraag naar het belang van kennis in de toekomstige samenleving centraal stond, opent met het volgende vergezicht voor het Nederlandse onderwijs in het jaar 200. `Groepen en klassen zijn binnen het basis- en voortgezet onderwijs nagenoeg verdwenen, evenals de daarbij horende klaslokalen. Leerlingen volgen vanaf zes jaar in leerteams van vier à zes kinderen leerroutes, vijf teams vormen tezamen een jaargroep, die ook een aantal maatschappelijke leeropdrachten vervult. Leerlingen van basisscholen zijn bijvoorbeeld vaak betrokken bij het groen- en milieubeheer in buurten. Leren is voor leerlingen vooral een ontdekkingsreis. Voor een kwart van de lestijd wordt daarbij gebruik gemaakt van interactieve software. Ongeveer een tweede kwart van het leren vindt buiten het schoolgebouw plaats in contexten die veelal verzorgd worden door maatschappelijke en culturele organisaties en arbeidsorganisaties. Nog een kwart van het leerproces richt zich op de sociale, communicatieve en emotionele intelligentie, terwijl het laatste kwart in het teken staat van lichamelijke en kunstzinnige bezigheden.' Leren is niet langer afzien, niet langer blokken, niet langer iets dat grote discipline vereist. Het moet vooral leuk zijn. Leren is een creatief proces, een ontdekkingsreis, ja, een zelfontdekkingsreis. 5

6 Dat is de toekomst van het onderwijs: een groot avontuur, waarbij de docent `de coach' is en `de muis' het werk doet. Het eindverslag van het kennisdebat, Kennis maken met de toekomst, in dat opzicht een heuse geloofsbelijdenis. Het verslag is een soort introductie in postmaterialistisch beleidsdenken. Het is een vlot geschreven en alleszins overtuigend verhaal, vol optimisme over de ongekende mogelijkheden die ons te wachten staan en de noodzaak om het onderwijs daar op af te stemmen. Ik weet dat, want ik heb het verslag zelf geschreven. Toen ik het opschreef, geloofde ik erin. Toen het af was, begon ik te twijfelen. Is dit echt de toekomst van ons onderwijs? Het eindverslag werd in een life-televisieprogramma in - hoe kan het ook anders - het spiksplinter nieuwe Amsterdamse technologiemuseum NewMetropolis onder leiding van - hoe kan het ook anders - Paul Witteman openbaar gemaakt en aan minister Ritzen aangeboden. Onderdeel van het programma vormde een door Aart Staartjes geleide kennisquiz. Twee geroutineerde Internet-gebruikers achter een computer namen het op tegen twee ouderwetse encyclopedie-bladeraars. Het was een ongelijke strijd. De encyclopedisten wonnen met speels gemak, niet in de laatste plaats doordat ze met enig nadenken veelal tot het juiste antwoord kwamen, terwijl het digitale duo nog verwoed zat te klikken. Excuses hadden de verliezers genoeg: de traagheid van de apparatuur, de beperktheid van de software, ze beschikten niet over de eigen bookmarks, en nog wat van die verhalen. Kortom, het was een Pyrrusoverwinning, de verliezers van die dag waren - zoveel stond vast - de kennisquiz winnaars van de toekomst. Ongetwijfeld hebben ze gelijk. Maar om een andere reden. Niet omdat hun apparatuur zoveel sneller zal zijn, maar vooral omdat hun tegenstanders zullen verdwijnen. Er zullen steeds minder mensen zijn die naast de broodnodige vormen van sociale, communicatieve en emotionele vaardigheden ook nog gewoon over historische en encyclopedische kennis beschikken. Mensen, die gewoon veel weten. De paradox is dat we op weg zijn naar een kennissamenleving met steeds minder plek voor de klassieke vorm van intellectualiteit, voor orignele en kritische denkers die kennis van de geschiedenis combineren met het analyseren van de actualiteit. Die plekken zijn op de universiteit schaars geworden, want achter elke universitaire werknemer groeit een netwerk van opdrachtgevers en geldschieters die onbewust in zijn denken steeds meer zal meespreken. Ook binnen de media is er steeds minder plaats voor deze vormen van intellectualiteit, omdat die nu eenmaal een soort concentratie vergen waar weinig kijkers nog aan willen geloven. En ook binnen de geschreven media wordt de ruimte voor intellectuele exercities steeds kleiner omdat personen en incidenten alle aandacht opeisen. De intellectualiteit van de toekomst zal niet langer buigen op tradities, maar leeft van momenten. 6

7 Kort curriculum Jos van der Lans (954) studeerde cultuur- en godsdienstpsychologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Hij werkte voor verschillende tijdschriften op het terrein van zorg en welzijn. Begin jaren negentig was hij drie jaar als redacteur opiniepagina aan de Volkskrant verbonden. In 993 nam hij ontslag en ging voor zichzelf werken. In 995 verscheen van zijn hand de essaybundel De onzichtbare samenleving - beschouwingen over publieke moraal. Voorjaar 998 verschijnt een samen Herman Vuijsje geschreven overzicht van culturele veranderingen in Nederland in de twintigste eeuw: Lage landen, hoge sprongen. Nederland in beweging Website: 7

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Samenvatting Excellentie kan het beste worden gestimuleerd door het coachen van de persoonlijke

Nadere informatie

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN Veel jongeren hebben al vroeg de zorg voor een gezinslid. Maar wie zorgt er eigenlijk voor hen? De klassieke verzorgingsstaat verandert in

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

ATHENEUM BRUSSEL, EEN SCHOOL MET EEN MISSIE EN VEEL PASSIE!

ATHENEUM BRUSSEL, EEN SCHOOL MET EEN MISSIE EN VEEL PASSIE! ATHENEUM BRUSSEL, EEN SCHOOL MET EEN MISSIE EN VEEL PASSIE! In Atheneum Brussel gaat een heel specifieke onderwijswereld voor je open. Met lessen die het klaslokaal overstijgen, kleine leerlingengroepen,

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Talentrapportage 2 Inleiding De wereld en de arbeidsmarkt zijn constant in beweging. Maar waarheen? Niemand weet exact hoe het werkveld er

Nadere informatie

NTERVIEW. In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze. Doen waar je goed in bent

NTERVIEW. In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze. Doen waar je goed in bent NTERVIEW In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze Doen waar je goed in bent Ieder mens moet regelmatig keuzes maken. Dat begint al met de keuze voor een bepaalde school, een studie of een opleiding.

Nadere informatie

Scheiding privé en werk

Scheiding privé en werk Scheiding privé en werk We leven in een tijd waarin werk en privé steeds meer door elkaar lijken te lopen. Veel mensen zijn ook in hun vrije tijd bereikbaar voor hun baas. De andere kant van de medaille

Nadere informatie

Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen

Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen Een denkoefening Prof. Dr. Jan Masschelein Historische uitvindingen: De school De Academie van Plato De middeleeuwse universiteit

Nadere informatie

RAPPORT VRAGENLIJST VOOR INTERESSE IN TAKEN EN SECTOREN (ITS)

RAPPORT VRAGENLIJST VOOR INTERESSE IN TAKEN EN SECTOREN (ITS) RAPPORT VRAGENLIJST VOOR INTERESSE IN TAKEN EN SECTOREN (ITS) Van: E. Kandidaat Administratienummer: Datum: 16 Jan 2013 Normgroep: Advies de heer Consultant Ixly 1. Inleiding In dit rapport treft u eerst

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets 11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets Opdracht 1 Wat is de Sokratische methode? Opdracht 2 Waarom werd Sokrates gedwongen de gifbeker te drinken? Opdracht 3 Waarom zijn onze zintuigen

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

POP. Persoonlijk ontwikkelingsplan. Robin van Heijningen

POP. Persoonlijk ontwikkelingsplan. Robin van Heijningen 1 POP Persoonlijk ontwikkelingsplan Robin van Heijningen 2 POP Persoonlijk ontwikkelingsplan Robin van Heijningen Hillegom 17 oktober 2013 Schoonderbeek Installatietechniek 3 Persoonlijk ontwikkelingsplan

Nadere informatie

Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling

Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling Tijd rijp voor verplichte scheidingsbemiddeling Nieuwsbrief NGR 14.03.03 De Nederlandse Gezinsraad (NGR) constateert dat er een breed maatschappelijk draagvlak is voor verplichte scheidingsbemiddeling.

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het Werkbladen Uitdaging! Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het één ten koste van het ander? Waar word jij gelukkig van? De uitdaging van deze tool is dat je je eigen antwoorden bepaalt. We raden

Nadere informatie

Keuzeverslag. Mijn keuze is ITM. Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665

Keuzeverslag. Mijn keuze is ITM. Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665 Keuzeverslag Mijn keuze is ITM Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665 Klas : IP110 Emailadres : Naziers001@hva.nl Datum : 18/10/2012 1 Inhoudsopgave 2 Inleiding... 2 3 Wie ben ik... 3

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Dartel, Hans van Title: Naar een handelingsgericht ethiekbeleid voor zorgorganisaties

Nadere informatie

8. De waarheid achter de waarheid.

8. De waarheid achter de waarheid. 8. De waarheid achter de waarheid. Ik zou graag de dingen die ik persoonlijk heb mogen meemaken van de daken willen schreeuwen, maar soms heb ik de indruk dat anderen daar nauwelijks geloof (willen) aan

Nadere informatie

Weten het niet-weten

Weten het niet-weten Weten het niet-weten Over natuurwetenschap en levensbeschouwing Ger Vertogen DAMON Vertogen, Weten.indd 3 10-8-10 9:55 Inhoudsopgave Voorwoord 7 1. Inleiding 9 2. Aard van de natuurwetenschap 13 3. Klassieke

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek ANTWERPEN t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Master in de journalistiek De master in de journalistiek vormt kritische journalisten die klaar zijn voor de arbeidsmarkt. De weloverwogen

Nadere informatie

Colofon Juni 2015. Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider. EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag

Colofon Juni 2015. Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider. EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag Landelijk debat Ons Onderwijs 2032 28 mei 2015 Colofon Juni 2015 Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag 070 315 41 00 info@edventure.nu www.edventure.nu

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands

Examen HAVO. Nederlands Nederlands Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 20 juni 13.30 16.30 uur 20 06 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen; het examen bestaat uit 22 vragen

Nadere informatie

Lesbrief nummer 23 december 2015

Lesbrief nummer 23 december 2015 Lesbrief nummer 23 december 2015 Wilt u laten weten wat u van deze TLPST vond? Hebt u tips voor de volgende aflevering? Mail ons: redactie@tlpst.nl. Hoe klink jij? Wat vinden andere mensen van hoe jij

Nadere informatie

Universiteit. Brochure. Opleidingsinstituut Dageraad

Universiteit. Brochure. Opleidingsinstituut Dageraad Brochure Opleidingsinstituut Dageraad Universiteit Informatie Je zult je wel afvragen wie zoiets bedenkt en wie zo iets op de kaart wil zetten. Ik kan daar kort en krachtig over zijn: kijk op www.ruudvanlent.nl

Nadere informatie

Aan het eind van deze workshop

Aan het eind van deze workshop Creatief Denken in de Kleuterklas 2012 Minka Dumont Doelstelling Aan het eind van deze workshop weet u de regels voor het creatief denken bent u in staat activiteiten vorm te geven waarbij het creatief

Nadere informatie

1Help: faalangst! 1.1 Verkenningen

1Help: faalangst! 1.1 Verkenningen 11 1Help: faalangst! Karel heeft moeite met leren. Dat zal wel faalangst zijn! zegt iemand. Een gemakkelijk excuus, want Karel is wel erg snel klaar met zijn huiswerk. Ellen, die ook moeite heeft met leren,

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

Ethiek bij Best Buy. Wat we geloven. Waarom we dat geloven. Wat we er aan doen.

Ethiek bij Best Buy. Wat we geloven. Waarom we dat geloven. Wat we er aan doen. Ethiek bij Best Buy Wat we geloven. Waarom we dat geloven. Wat we er aan doen. ONTKETEN DE KRACHT VAN ONZE MENSEN LEER VAN UITDAGINGEN EN VERANDERINGEN TOON RESPECT, NEDERIGHEID EN INTEGRITEIT GENIET,

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

1. Inleiding. Pagina 1

1. Inleiding. Pagina 1 Pagina 1 1. Inleiding Nederland is een van de weinige landen met een euthanasiewet. Alleen in België en Luxemburg is euthanasie net als bij ons in een wet geregeld. Veel mensen hebben een mening over euthanasie.

Nadere informatie

Wat denk je zelf? Studiekeuze123

Wat denk je zelf? Studiekeuze123 Wat denk je zelf? Opdrachten Studiekeuze123 Naam: Klas: Wat denk je zelf? Het maken van een studiekeuze is niet gemakkelijk. Er zijn zoveel mogelijkheden, maar welke opleiding past goed bij jou? Een opleiding

Nadere informatie

Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer

Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer Geacht College van Bestuur, geachte docenten en medewerkers, geachte studenten, geachte

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek BRUSSEL t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Op welke gebieden wilden de Verlichtingsfilosofen de bestaande maatschappij veranderen? Rationalisme = het gebruiken van gezond verstand (rede/ratio) waarbij kennis gaat boven tradities

Nadere informatie

Het gymnasium: iets voor jou?

Het gymnasium: iets voor jou? Het gymnasium: iets voor jou? Stel jezelf eens de vraag... Ben ik nieuwsgierig? Heb ik een brede belangstelling? Hou ik van onderzoeken? Ben ik gek op cultuur? Houd ik van nieuwe dingen leren? Ben ik kritisch?

Nadere informatie

Manager. Vader. Fervent belegger. Koken Fotograferen. Schaatsen & Hardlopen Heeft eigen mening maar verkondigd deze niet snel. Dit is Jeroen.

Manager. Vader. Fervent belegger. Koken Fotograferen. Schaatsen & Hardlopen Heeft eigen mening maar verkondigd deze niet snel. Dit is Jeroen. Dit is Jeroen. Hij leest De Ingenieur voor zijn plezier. Manager Fervent belegger Vader Ingenieur Koken Fotograferen Schaatsen & Hardlopen Heeft eigen mening maar verkondigd deze niet snel Onderzoekend

Nadere informatie

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie. Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie. Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden Studieloopbaan en Loopbaanorientatie Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden Programma - Wat kan er in de opleiding - Hoe kies je? - Loopbaan oriëntatie en Studieloopbaankeuzes, binnen

Nadere informatie

meest geweldige beslissing de basis van je hele business speels avontuur

meest geweldige beslissing de basis van je hele business speels avontuur Proficiat! Dit is de meest geweldige beslissing die je kon nemen om jouw business te doen uitgroeien van een zaadje (lees: passie) naar een tuin vol bloemen (lees : fulltime inkomen). Echt waar. Dit wordt

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

CULTUURARME INTELLIGENTIETEST RAPPORT

CULTUURARME INTELLIGENTIETEST RAPPORT CULTUURARME INTELLIGENTIETEST RAPPORT Name: Datum: Website: Jan de Vries -05-206 www.2test.nl Deze IQ test meet je vermogen om logisch te redeneren. Cultuurarme IQ tests meten nonverbale capaciteiten.

Nadere informatie

Uitgeverij Van Praag Amsterdam

Uitgeverij Van Praag Amsterdam Uitgeverij Van Praag Amsterdam Inhoud 9 Het immigratietaboe 13 Het relativeringcircuit De toestand 27 Etniciteit is sticky 30 Drs. Hans Roodenburg Inkomensverschillen worden groter door immigratie 39 Het

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Dit proefschrift betoogt dat een veel ruimere blik nodig is op de historische ontwikkeling van de Verenigde Staten om te begrijpen waarom het testen

Dit proefschrift betoogt dat een veel ruimere blik nodig is op de historische ontwikkeling van de Verenigde Staten om te begrijpen waarom het testen Samenvatting In dit proefschrift staat de vraag centraal waarom de gestandaardiseerde intelligentiemeting in Amerika zo'n hoge vlucht heeft genomen en tot zulke felle debatten leidt. Over dit onderwerp

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Actueel en fundamenteel De tijd dat politici kiezers wonnen met redevoeringen in achterzaaltjes

Nadere informatie

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... STAP : WAT KAN IK? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10.1 Inleiding Dit hoofdstuk bevat gedetailleerde informatie over de doelstellingen, eindkwalificaties en opbouw van de Masteropleiding Filosofie & Maatschappij.

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Dwarsdwarsdwars hhhhhhhhhhhhhhh

Dwarsdwarsdwars hhhhhhhhhhhhhhh Dwarsdwarsdwars hhhhhhhhhhhhhhh De waarde van onderwijs oktober 2013 lllllllllllllll dwarsdwarsdwars Inleiding De tijd dat het onderwijs alleen maar gericht was op het overdragen van kennis en vaardigheden

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

i Bij die wereld wil ik horen!

i Bij die wereld wil ik horen! Henk Procee, Herman Meijer, Peter Timmerman ir Renzo Tuinsma (redactie) i Bij die wereld wil ik horen! Zesendertig columns éf drie essays over de vorming tot academicus Boom Amsterdam 2004 Henk Procee,

Nadere informatie

Vast en flexibel werk in de wetenschap: wensen & verwachtingen van werknemers. Marian van der Klein, Onderzoekersdag Instituut Gak, 7 december 2015

Vast en flexibel werk in de wetenschap: wensen & verwachtingen van werknemers. Marian van der Klein, Onderzoekersdag Instituut Gak, 7 december 2015 Vast en flexibel werk in de wetenschap: wensen & verwachtingen van werknemers Marian van der Klein, Onderzoekersdag Instituut Gak, 7 december 2015 Programma Presentatie voorlopige resultaten onderzoek

Nadere informatie

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel 1 13 Verantwoording 1.1 Keuze van de titel Voor je ligt het handboek Training sociale vaardigheden. Dit boek is geschreven voor iedereen die te maken heeft met kinderen tussen de tien en vijftien jaar

Nadere informatie

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst!

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Hondsrug Het Gymnasium Hondsrug is een afdeling van het Hondsrug College. Het is onderdeel van het vwo,

Nadere informatie

Nederlands CSE GL en TL. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Nederlands CSE GL en TL. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage. Examen VMBO-GL en TL 2016 tijdvak 1 dinsdag 17 mei 13.30-15.30 uur Nederlands CSE GL en TL Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de uitwerkbijlage.

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Persoonlijke Effectiviteit De cursus Persoonlijke Effectiviteit duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

PHOTO WISE fotografie-opleiding 2015 1

PHOTO WISE fotografie-opleiding 2015 1 PHOTO WISE fotografie-opleiding 2015 1 Visie Voor wie? Voor iedereen met een interesse in de professionele fotografie, met aanleg voor beeld, en met een goede motivatie. Iedereen? Iedereen lijkt te kunnen

Nadere informatie

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu QUINN-MODEL In onze adviestrajecten en gesprekken met opdrachtgevers maken wij vaak gebruik van het zgn. Quinn-model. Een handig hulpmiddel om samen, met een zo objectief mogelijke blik, naar het bedrijf

Nadere informatie

De diep verstandelijk gehandicapte medemens

De diep verstandelijk gehandicapte medemens De diep verstandelijk gehandicapte medemens Eerste druk, mei 2012 2012 Wilte van Houten isbn: 978-90-484-2352-1 nur: 895 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming

Nadere informatie

Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière

Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière TRAININGSPROGRAMMA VIER WORKSHOPS De wereld verandert snel en dat is van invloed op ieders plaats en functioneren op de arbeidsmarkt. We maken

Nadere informatie

Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs

Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs Inleiding Een beeldcoach filmt een aantal leraren op een leerplein. Toevallig komen twee leraren tijdens dat filmen opeenvolgend bij dezelfde leerling

Nadere informatie

Waarom we een derde van ons leven missen 17. 2 Nieuwe wegen naar het innerlijke leven. Hoe de wetenschap dromen grijpbaar maakt 24

Waarom we een derde van ons leven missen 17. 2 Nieuwe wegen naar het innerlijke leven. Hoe de wetenschap dromen grijpbaar maakt 24 Inhoud inleiding Nieuw inzicht in onze dromen 11 i wat dromen zijn 1 Terugkeer naar een vergeten land Waarom we een derde van ons leven missen 17 2 Nieuwe wegen naar het innerlijke leven Hoe de wetenschap

Nadere informatie

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT DOOR ANN VAN RIET WWW.ALTHEA-COACHING.BE Hallo! In dit e-book ga je leren hoe je echt zelfvertrouwen kan opbouwen. En daarmee bedoel ik dus niet gewoon denken

Nadere informatie

Succesverhaal. over pesten op het werk

Succesverhaal. over pesten op het werk Supermarktmedewerkster Fenny gaat met plezier naar haar werk. Dat is zeer opmerkelijk als je bedenkt dat ze lange tijd werd gepest. Op het dieptepunt hoopte ze zelfs dat haar onderweg naar de supermarkt

Nadere informatie

Ouderschap in Ontwikkeling

Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Nieuwsbrief community 3/4

Nieuwsbrief community 3/4 Nieuwsbrief community 3/4!" # "$% &'() * "" ) " " "+,- ". ". /0 "."1,- )!+23 +44 (* 5 6 Pagina 1 5 7 ' #8 '9 "" : 79 ; '9 ' )" ) & < # 04444% ) > ".8.'?. %." +44 (*!+@ 8 De allereerste keer

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Afgestudeerden van de opleiding hebben de onderstaande eindkwalificaties bereikt: I. Kennis Basiskennis en inzicht: 1. kennis van en inzicht in het

Nadere informatie

1 Naar Levenverrijkend Onderwijs

1 Naar Levenverrijkend Onderwijs 1 Naar Levenverrijkend Onderwijs INLEIDING Ik wil je een visie op de toekomst van het onderwijs aanreiken. In dit boek beschrijf ik een onderwijsproces dat geen bepaalde orde of autoriteit dient, maar

Nadere informatie

Handreiking kritische denkvaardigheden. Dr. Pieter Baay

Handreiking kritische denkvaardigheden. Dr. Pieter Baay Handreiking kritische denkvaardigheden Dr. Pieter Baay Even voorstellen... Vanaf 1 augustus 2016: de eisen voor loopbaan en burgerschap worden aangescherpt m.b.t. kritische denkvaardigheden voor de cohorten

Nadere informatie

Persoonlijk ontwikkelingsplan

Persoonlijk ontwikkelingsplan Persoonlijk ontwikkelingsplan Naam Danny Yang Studienummer 14131889 Datum 29-01-2015 Coach Van Tiel 1. Reflectie Wie ben ik? Persoon Ik ben Danny Yang geboren op 26-02-1996. Ik heb een havo diploma op

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

Beoordeling Stage 2 Code: ST2

Beoordeling Stage 2 Code: ST2 Beoordeling Stage 2 Code: ST2 Student: Saskia Geurds Cijfer docentbegeleider: Studentnummer: 2143427 7 Docentbegeleider: Marieke van Willigen Praktijkbegeleider: Renee Brouwer Cijfer praktijkbegeleider:

Nadere informatie

1. Wetenschappers in Nederland M/V

1. Wetenschappers in Nederland M/V 1. Wetenschappers in Nederland M/V 14,8 procent vrouwelijke hoogleraren in 2011 In 2011 studeerden meer vrouwen (53,6%) dan mannen af aan de Nederlandse universiteiten. Het aandeel vrouwen in wetenschappelijke

Nadere informatie

Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant. 1. Voorpagina

Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant. 1. Voorpagina Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant 1. Voorpagina Geen mens is hetzelfde, want iedereen is weer anders. Elk mens heeft iets unieks. Dat maakt het soms lastig om elkaar te begrijpen. Of

Nadere informatie

1 Les 1: Algemene inleiding

1 Les 1: Algemene inleiding 1 Les 1: Algemene inleiding Tijdsverantwoording, lesverloop, werkvormen 10 30 10 Introductie Kort aan de leerlingen uitleggen dat wordt gestart met het project Met je kop in de krant. De eerste les wordt

Nadere informatie

Vrije Universiteit - Studiekeuzegesprekken met scholieren

Vrije Universiteit - Studiekeuzegesprekken met scholieren Vrije Universiteit - Studiekeuzegesprekken met scholieren Bijlage 3 Materiaal Workshop Studiekeuze (1,5 uur) werkboek voor leerlingen Centrum voor Studie en Loopbaan, Vrije Universiteit Amsterdam Inhoudsopgave

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

> TAALWERKBLAD PARTICIPATIE

> TAALWERKBLAD PARTICIPATIE TAALWERKBLAD PARTICIPATIE aanpak coach cultuur deelnemen doel eigenschappen heden integreren kwaliteiten meedoen mentor nu plan samenleving toekomst vaardigheden verleden verwachtingen wensen DE WERKWOORDSTIJDEN

Nadere informatie

HANDLEIDING AAN DE SLAG MET 50 CLUB

HANDLEIDING AAN DE SLAG MET 50 CLUB HANDLEIDING AAN DE SLAG MET 50 CLUB Introductie Welkom bij 50 Club! Leuk dat we u als nieuw lid mogen verwelkomen. In deze handleiding vindt u alle informatie die u nodig hebt om uw profiel in 50 Club

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE Heutink ICT ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE op de C.B.S. De Bruinhorst 22-5-2012 Inhoudsopgave Inleiding 3 Pagina 1. Burgerschap op de Bruinhorstschool 3 2. Kerndoelen 3 3. Visie 4 4. Hoofddoelen

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 9

Inhoud. Inleiding... 9 Inhoud Inleiding.............................................................. 9 Hoofdstuk 1: Mindfulness introduceren................................. 15 Mindfulness ontdekken.......................................15

Nadere informatie

Ik ben Alice - docenten

Ik ben Alice - docenten Doelgroep: voortgezet onderwijs, middenbouw havo en vwo Voor u ligt de lesbrief die hoort bij een bezoek aan het wetenschapsfilmfestival InScience. Tijdens het festivalbezoek gaan leerlingen de documentaire

Nadere informatie