6. Aan het werk met autisme: (sociale) economie anders bekeken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "6. Aan het werk met autisme: (sociale) economie anders bekeken"

Transcriptie

1 05_Personeelsmanagement.fm Page 91 Thursday, July 5, :04 AM 6. Aan het werk met autisme: (sociale) economie anders bekeken Kristien Smet, Projectmedewerker De Ploeg 1. Inleiding In onze maatschappij is werk een belangrijke sleutel tot sociale inclusie. Het hebben van werk zorgt voor een inkomen maar werk is meer dan dat. Werk brengt ook structuur en sociale contacten met zich mee. Het geeft werknemers het gevoel ergens bij te horen en een bijdrage te leveren aan de maatschappij. Er is echter ook een keerzijde aan de medaille. De eisen van de arbeidsmarkt liggen hoog. Werknemers moeten over voldoende kennis beschikken en communicatief, flexibel en stressbestendig zijn. Niet iedereen kan aan deze verwachtingen voldoen. Op deze manier kan arbeid ook leiden tot uitsluiting en blijven heel wat talenten onbenut. Eén van de groepen voor wie (langdurige) tewerkstelling zeer moeilijk is, zijn mensen met een autismespectrumstoornis. 1 Ze lopen vaak vast in hun traject naar werk of ondervinden tal van problemen op het werk dikwijls met ontslag als gevolg. Deze groep van werkzoekenden en werknemers heeft omwille van hun specifieke problematiek ondersteuning nodig op verschillende levensgebieden én gedurende de hele levensloop. In de praktijk houdt men daar nog te weinig rekening mee. Vaak is er binnen de schooltijd wel specifieke ondersteuning aanwezig maar dikwijls valt deze weg bij de overstap naar werk én is er ook tijdens de loopbaan weinig of geen begeleiding. De laatste jaren zien we hierin gelukkig een positieve evolutie. Er is een groeiende aandacht voor de sterktes van mensen met autisme maar ook voor de begeleiding die deze mensen nodig hebben. De tendens begon in het onderwijs maar zet zich nu ook door op de arbeidsmarkt. In dit artikel zoomen we in op drie goede praktijkvoorbeelden waarbij men de focus legt op de talenten van mensen met autisme maar ook aandacht heeft voor de specifieke ondersteuning die zij nodig hebben. De initiatieven die we belichten zijn Passwerk 2, De Ploeg vzw 3 en Bewel 4. Andere 1 Omwille van de leesbaarheid van de tekst worden de termen autismespectrumstoornis en autisme afwisselend gebruikt Afl. 7 augustus 2012 Personeelsmanagement 6 / 1

2 05_Personeelsmanagement.fm Page 92 Thursday, July 5, :04 AM initiatieven die hier niet aan bod zullen komen, zijn t Werk en Ergasia. Passwerk is een bedrijf dat software test. Alle testengineers van Passwerk hebben een autismespectrumstoornis en zijn normaal tot hoog begaafd. Passwerk biedt mensen kansen vanuit hun kwaliteiten. De Ploeg biedt oriëntering, training, begeleiding, bemiddeling en coaching voor alle personen met een beperking in het kader van een tewerkstelling in het normale economisch circuit (NEC). Bewel is een beschutte werkplaats. Het bedrijf creëert kwalitatieve tewerkstelling voor personen met een handicap. Bewel realiseert producten zoals houtbewerking, drukwerk, groenzorg of gaat met een ploeg werknemers in een ander bedrijf werken (enclave). In zette Bewel met steun van de Vlaamse Overheid een tijdelijk project (ASSeMBLI) op rond autisme en tewerkstelling om de tewerkstellingskansen van deze doelgroep te vergroten. Deze drie organisaties besteden heel wat aandacht aan het in kaart brengen van de competenties van de werknemer of werkzoekende. Jobcoaches staan in voor de begeleiding op de werkvloer. Leeswijzer In het eerste deel van dit artikel geeft dokter Luc Roelen, directeur en oprichter van Indigo vzw 1, uitleg over de prevalentie van autisme en wat autisme nu precies is. Hij gaat dieper in op de moeilijkheden die mensen met autisme ondervinden in relatie tot werk. Zijn bevindingen zijn gebaseerd op vele jaren praktijkervaring. In het tweede deel komt het levensloopmodel aan bod. Dit model biedt een theoretisch kader voor de begeleiding van personen met autisme. Ten slotte zoomen we in het derde deel in op drie goede praktijkvoorbeelden: Passwerk, De Ploeg en Bewel. Deze organisaties worden kort toegelicht. Vervolgens gaan we in op de methodiek van Supported Employment. Deze begeleidingsmethodiek wordt in De Ploeg gebruikt, ook Bewel heeft hier ervaring mee. In dit deel wordt ook duidelijk wat de opdracht van een jobcoach is en wat hij of zij kan betekenen voor de werknemer en werkgever. Er zijn immers ongetwijfeld meer werkgevers die een of meer werknemers met autisme in dienst hebben, misschien zelfs zonder dat ze het weten. 2. Autisme en werk In dit onderdeel vertelt dokter Roelen kort wat autisme inhoudt en welke implicaties dit heeft op tewerkstelling. Eerst situeert hij bondig de evolutie rond de kennis van autisme. In de loop van de voorbije decennia is er immers heel wat veranderd op het vlak van de kennis over autisme en de 1 Personeelsmanagement 6 / 2 Afl. 7 augustus 2012

3 05_Personeelsmanagement.fm Page 93 Thursday, July 5, :04 AM herkenning ervan bij mensen met een gemiddelde tot goede intelligentie. Twintig jaar geleden schreven we nog dat autisme vooral voorkwam bij mensen met een verstandelijke beperking, terwijl we deze problematiek vandaag veel beter herkennen bij normaalbegaafde kinderen en volwassenen. We mogen veronderstellen dat minstens 1 op 150 personen in onze samenleving een autismespectrumstoornis heeft. Meer dan de helft daarvan heeft minstens een gemiddelde intelligentie. Dat betekent dat er in Vlaanderen ruim normaalbegaafde mensen met autisme leven die tussen de 18 en 64 jaar zijn. Autisme bij normaalbegaafden is op dit ogenblik nog steeds veel beter gekend bij mannen dan bij vrouwen. Bijna 90% van de Vlaamse volwassenen met een diagnose van een autismespectrumstoornis en een gemiddelde tot goede intelligentie zijn mannen. Bij heel wat vrouwen is de diagnose minder duidelijk en wordt ze gemaskeerd door andere problemen, zoals angststoornissen en depressies. Stilaan wordt het voor wetenschappers echter ook duidelijker hoe het beeld zich bij vrouwen voordoet en worden ook zij beter en sneller herkend. Net zoals iedereen willen mannen en vrouwen met autisme gewoon deel uitmaken van de maatschappij en hun plaats vinden op de arbeidsmarkt. Toch blijft deze groep nog in de kou staan. Volgens gegevens uit 2002 zou slechts 12% van hen in het gewone arbeidscircuit tewerkgesteld zijn. Bijna 30% vindt een job in een sociale of beschutte werkplaats of heeft werk via jobcoaching. Voor alle anderen is er geen betaalde tewerkstelling 1. In de tien jaar die sindsdien verstreken zijn, is daar weinig in veranderd. Het mag dus duidelijk zijn dat autisme een problematiek is die een grote invloed heeft op de tewerkstellingsvaardigheden en -kansen van een persoon. Hoewel heel wat mensen met autisme over veel en soms heel specifieke talenten beschikken lijkt het toch niet te lukken op de arbeidsmarkt. Om duidelijk te maken waarmee ze het zo moeilijk hebben, is eerst een korte (en dus onvolledige) beschrijving nodig van wat de kenmerken zijn van normaalbegaafde volwassenen met een autismespectrumstoornis. Een eerste kenmerk is dat mensen met autisme zich van anderen onderscheiden op het terrein van de sociale en communicatieve vaardigheden. Ze missen in grote mate wat men wederkerigheid in de interactie noemt: technische zaken bespreken lukt voor de meesten wel, maar een gewoon gesprekje voeren is voor hen vaak heel moeilijk. Ze weten vaak niet waar ze tijdens de lunchpauze over kunnen praten. Ook inschatten of een collega of klant een grapje maakt of het serieus meent, is moeilijk. Net zoals het aanvoelen dat je met je werkgever op een andere manier praat dan met je collega of de poetsvrouw. Mensen met autisme beschikken meestal over een heel uitgebreide theoretische kennis of zeer goede 1 Vierstraete & Vermeulen, Afl. 7 augustus 2012 Personeelsmanagement 6 / 3

4 05_Personeelsmanagement.fm Page 94 Thursday, July 5, :04 AM technische vaardigheden. Het zijn echter net de sociale en communicatieve beperkingen die een tewerkstelling (maar ook andere relaties) vaak doen mislopen. Mensen met autisme hebben nood aan duidelijkheid, aan voorspelbaarheid. Als een klant, collega, werkgever al te gemakkelijk veronderstelt dat zijn bedoelingen of verwachtingen wel duidelijk zullen zijn, zonder die uitdrukkelijk te verwoorden, loopt het erg vaak mis. En net dat veronderstellen zit ingebakken in onze gewone manier van communiceren. Dikwijls maken we zinnen niet af en hoeven we onze expliciete verwachting tegenover anderen niet te verwoorden. We zijn allemaal tot op zekere hoogte gedachtelezers. Laat het nu net die vaardigheid zijn die mensen met autisme zoveel minder beheersen. Net het inschatten van wat in de gedachtegang van anderen omgaat, is voor iemand met autisme zo veel moeilijker dan voor anderen (wat denkt, voelt, bedoelt de andere?) 1. Meer informatie hierover vindt u tevens in de praktische brochure Autisme en tewerkstelling. 2 Een tweede aspect waardoor een aantal van de problemen te verklaren is, is het fenomeen van wat men de contextblindheid noemt of het gebrek aan centrale coherentie. Dit is de beperkte vaardigheid om alles (sociale situaties, woorden in een gesprek, gebeurtenissen ) in zijn context te plaatsen. De reeds vermelde nood aan voorspelbaarheid en duidelijke communicatie heeft ook daarmee te maken. Mensen met autisme houden van houvast : ze zijn meer dan anderen gehecht aan een vaste routine en houden meestal ook van vaste (tot overdreven strikte) patronen en hebben het vaak erg moeilijk met veranderingen of onverwachte situaties. Veel verbeelding is er niet nodig om te bedenken dat ook dat een kenmerk is dat in heel wat werkomstandigheden voor moeilijkheden kan zorgen. Weinig werkdagen verlopen zonder onverwachte gebeurtenis. Werknemers moeten flexibel zijn en zich aanpassen aan wisselende situaties. Voor veel mensen met autisme zijn dat bepaald geen eenvoudige opdrachten. 3 Bij mensen met autisme verloopt de verwerking van zintuiglijke prikkels vaak anders. Ook dit kan moeilijkheden geven op de werkvloer. Het kan gaan om een hypergevoeligheid (overgevoeligheid) of een hypogevoeligheid (ondergevoeligheid) voor sensorische prikkels. Hyper- en hypogevoeligheid kunnen elkaar afwisselen en verschillen van persoon tot persoon. 4 Zo kan het voor de ene persoon met autisme bijvoorbeeld belangrijk zijn om de lichtinval in de werkruimte te beperken terwijl dat voor iemand anders niet nodig is. 1 Vermeulen, Deze brochure werd ontwikkeld door de Pedagogische Begeleidingsdienst OVSG in samenwerking met BuSO Kasterlinden, SIBSO Burchtse Weel en OVSG in het kader van het project Autisme en Tewerkstelling van het Departement Onderwijs ( ) 3 Vermeulen, 2002 en brochure Autisme en Tewerkstelling. 4 Bogdashina, O Personeelsmanagement 6 / 4 Afl. 7 augustus 2012

5 05_Personeelsmanagement.fm Page 95 Thursday, July 5, :04 AM De manier waarop de kenmerken van autisme bij iemand tot uiting komen verschillen van persoon tot persoon, bijgevolg zijn ook de moeilijkheden die ze op de arbeidsmarkt ervaren zeer verschillend. Geven we deze groep dan maar beter meteen op als het over tewerkstelling gaat? Zeker niet. Er zijn flink wat voorbeelden te noemen van werknemers met autisme die het, ondanks hun problematiek en dankzij goed advies en degelijke ondersteuning, wél redden op de arbeidsmarkt en zelfs meer dan dat. Een aantal ontpopt zich tot onmisbare werkkrachten, soms net dankzij het autisme. Mensen met autisme hebben immers vaak ook een aantal specifieke vaardigheden of beschikken over een encyclopedische kennis of een gedrevenheid die we bij anderen slechts zelden vinden. De vaardigheden kunnen zich op heel uiteenlopende terreinen situeren; het hoeft zeker niet altijd informatica te zijn. Ook in heel andere sectoren kunnen het perfectionisme, het oog voor detail of de taakgerichtheid van iemand met autisme ruimschoots compensatie bieden voor de inspanningen die we moeten leveren om werkomstandigheden autismevriendelijk te maken. 3. Levensloopmodel Voor we ingaan op de concrete ondersteuning van een werknemer met autisme, lichten we het levensloopmodel toe. Het biedt een theoretisch kader voor de begeleiding van mensen met autisme. Het levensloopmodel werd ontwikkeld tijdens het AVANTI-project 1 waar verschillende organisaties uit Europa, zoals onder meer De Ploeg aan meewerkte. In dit artikel beperken we ons tot een beschrijving van het model. Meer uitgebreide informatie, alsook de praktische toepassing van het levensloopmodel is te lezen in het boek Levensloopmodel: werken met autisme 2. Het levensloopmodel veronderstelt dat transities of overgangsmomenten in de levensloop voldoende moeten worden voorbereid. Transities zijn bijvoorbeeld de overstap van lager naar middelbaar onderwijs, de stap van school naar stage of tewerkstelling, veranderingen in woonsituaties Bij mensen met autisme verlopen transities moeilijker dan bij anderen. Een goede voorbereiding van een transitie kan bij mensen met autisme zeer bepalend zijn voor het al dan niet slagen van een traject. 1 Het AVANTI-project is het resultaat van een Europese samenwerking van GOB de Ploeg vzw (BE), het Dr. Leo Kannerhuis (NL), het Verbond Voor Katholiek Buitengewoon Onderwijs (BE), het AP- PACDM de Marinha Grande (PT) en de Strategische Projectorganisatie Kempen (BE). Dit Leonardo Da Vinci-project was mogelijk met de steun van de Europese Commissie. Het AVANTI-project wil een bijdrage leveren tot de sociale inclusie van personen met een autismespectrumstoornis. 2 Smet & Van Driel, Afl. 7 augustus 2012 Personeelsmanagement 6 / 5

6 05_Personeelsmanagement.fm Page 96 Thursday, July 5, :04 AM Het levensloopmodel stelt de persoon met autisme en zijn ervaren kwaliteit van leven centraal. De ervaren kwaliteit van leven is voor ieder individu anders. De ene persoon met autisme kan ijveren voor een tewerkstelling binnen het normaal economisch circuit terwijl voor iemand anders een zinvolle dagbesteding in de welzijnssector of tewerkstelling in de sociale inschakelingseconomie meer gepast is. De ervaren kwaliteit van leven is onderhevig aan zowel persoonsgebonden factoren als omgevingsfactoren. Mogelijkheden en beperkingen van de persoon met autisme zoals cognitieve, communicatieve en sociaal-emotionele vaardigheden zijn persoonsgebonden factoren. Ook motivatie en inzicht in autisme, acceptatie van de diagnose en inzicht in eigen mogelijkheden en beperkingen zijn hierbij belangrijke factoren. Omgevingsfactoren zijn onder andere familiale relaties, woonomgeving, onderwijs en opleiding, werk, vrijetijdsinvulling, gezondheid, samenleving De persoonsgebonden- en omgevingsfactoren kunnen verschillen naargelang de levensfase waarin de persoon met autisme verkeert en de transitiemomenten die aan de orde zijn. Elk individu maakt deel uit van een ruimer systeem. Het is belangrijk om de omgeving te betrekken bij de begeleiding van personen met autisme. Mensen met autisme hebben gedurende de levensloop begeleiding nodig. De intensiteit en de vorm van de begeleiding zijn zeer persoonsafhankelijk en kunnen variëren naargelang de levensfase en de transitiemomenten die zich aandienen. Het is belangrijk dat de ondersteuning op maat is van de persoon met autisme. Dit betekent dat er steeds rekening dient te worden gehouden met zowel de wensen en (leer-)mogelijkheden alsook met de beperkingen van de persoon met autisme. Zo kan een werkplek, die door een persoon met autisme zeer gewenst is, door individuele beperkingen toch niet haalbaar blijken, zelfs indien extra ondersteuning wordt geboden en aanpassingen op alle niveaus worden doorgevoerd. Bij het levensloopmodel staat het principe van empowerment voorop, zowel voor de persoon met autisme als voor de omgeving. Met empowerment wordt bedoeld dat individuen of groepen versterkt worden in het greep krijgen op hun eigen situatie en omgeving 1. Voor een persoon met autisme betekent dit dat hij zelf degene is die zijn leven inricht, zelf keuzes maakt en beslissingen neemt die hij van belang of wenselijk acht, vrij van een overmatige bemoeienis of invloeden uit de omgeving 2. Interventies gericht op zelfmanagement kunnen een positieve bijdrage leveren aan het empowerment van een persoon met autisme. In elke levensfase komen personen met autisme nieuwe (ontwikkelings-)taken tegen die hen voor problemen kunnen plaatsen. Het zelfstandig signaleren en tijdig anticiperen op deze transitiemomenten, evenals het formuleren van een hulpvraag is voor hen echter moeilijk. Dit pleit voor het kritisch volgen, ook wel monitoring genoemd, van een persoon met autisme, gedurende de hele levensloop. Monitoring 1 Van Regenmortel (2008) in: Smet & Van Driel, Van Gennep (2000) in: Smet& Van Driel, Personeelsmanagement 6 / 6 Afl. 7 augustus 2012

7 05_Personeelsmanagement.fm Page 97 Thursday, July 5, :04 AM betekent dat er wordt nagegaan of de zorg in overeenstemming is met de feitelijke situatie van de persoon met autisme en nog aansluit bij zijn of haar behoeften. Een belangrijke voorwaarde bij de uitvoering van de monitoring en coördinatie is een goede samenwerking en afstemming met de persoon met autisme en de direct betrokkenen, zoals ouders, leerkrachten, werkgevers en hulpverleners. Wanneer er verschillende vormen van ondersteuning nodig zijn of er verschillende hulpverleners betrokken zijn, is het nodig dat deze worden samengebracht. Men noemt dit linking. Dit kan bijvoorbeeld door een overleg te organiseren waarbij alle betrokkenen aanwezig zijn. Het levensloopmodel bundelt een aantal principes die belangrijk zijn in de begeleiding van mensen met autisme. Het is een visie, een manier van omgaan met mensen met autisme die ook in de praktijk aanwezig is. 4. Veranderingen in de tewerkstelling en begeleiding van mensen met ASS op de arbeidsmarkt: good practices Binnen het onderwijs levert men al veel inspanningen om leerlingen met autisme zo goed mogelijk te ondersteunen en te begeleiden. De tendens zet zich gelukkig ook voort binnen de arbeidsmarkt. Passwerk, De Ploeg en Bewel zijn daarvan mooie voorbeelden. Deze organisaties vertrekken vanuit de kwaliteiten en sterktes van mensen en werken op maat om zo de tewerkstellingskansen van deze doelgroep te optimaliseren. Dirk Rombaut, salesmanager bij Passwerk, situeert Passwerk en vertelt over het specifieke aanbod van dit bedrijf. Voor De Ploeg deelt Loth Van den Ouweland haar ervaring. Zij werkt als jobcoach voor mensen met een autismespectrumstoornis. Johnny Mouchaers, medewerker kwaliteitsdienst, vertelt hoe Bewel in een experimenteel project opzette rond autisme en werk. In dit onderdeel wordt ook de methodiek van het Supported Employment of de ondersteunende tewerkstelling kort toegelicht. Deze methodiek wordt gebruikt in De Ploeg en door Bewel. Het aspect jobcoaching komt hierbij aan bod. Afl. 7 augustus 2012 Personeelsmanagement 6 / 7

8 05_Personeelsmanagement.fm Page 98 Thursday, July 5, :04 AM 4.1. Situering Passwerk Passwerk coöperatieve vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (cvba) met sociaal oogmerk werd in 2008 opgericht. Economische en sociale dimensies vallen in dit bedrijf samen. Niet enkel economische belangen wegen op de beslissingen die er worden genomen, ook de sociale dimensie speelt een belangrijke rol. In overleg met verschillende stakeholders wordt de bedrijfsstrategie vormgegeven. De financiële winsten van Passwerk dienen om te investeren in zowel de verdere ontwikkeling en uitbouw van het bedrijf als in de winstbestemming die statutair werd vastgelegd. Jaarlijks bepaalt de algemene vergadering naar welke ingediende projecten, gericht op mensen met autisme, een deel van de winst gaat. Passwerk is vooral gekend als bedrijf dat software test, onder andere op zijn functionaliteiten. Het dienstverleningsaanbod is breder dan testing. Passwerk biedt ook diensten aan met betrekking tot kwaliteitsbewaking, zoals het opmaken en updaten van gebruikershandleidingen, data cleaning, inbrengen van gegevens, data- en tekstmigratie, interactief scannen enz. Hiervoor doet Passwerk een beroep op de kwaliteiten van zijn medewerkers. Juist omdat de testengineers een autismespectrumstoornis hebben en doordat zij door professionele jobcoaches vanuit Passwerk worden begeleid zijn zij uitermate geschikt om dit werk uit te voeren. Van nature uit hebben mensen met autisme oog voor detail, ze werken nauwgezet, ze blijven geconcentreerd bij repetitief werk en kunnen zeer gestructureerd werken. Verder beschikken ze over een sterk analytisch denkvermogen en kunnen ze goed individueel werken. Ze hebben meestal een hoog concentratie- en doorzettingsvermogen en kunnen een sterke focus leggen. Stuk voor stuk kwaliteiten die goed van pas komen als uitvoerende test engineer. Vooraleer kandidaten voor Passwerk kunnen werken is er een selectieproces. Dit neemt ongeveer een drietal maanden in beslag en omvat onder meer een functioneel assessment van drie weken. Slechts 20% van de kandidaten die zich aandienen geraakt succesvol door het selectieproces. De Ploeg Gespecialiseerd Opleidings-, Begeleidings- en Bemiddelingsdienst (GOB) De Ploeg vzw heeft als missie personen met een arbeidshandicap op te leiden, te begeleiden en te werk te stellen in het normale economisch circuit (NEC). De organisatie zet zich in voor de integratie van personen met een arbeidshandicap binnen de arbeidsmarkt en probeert daardoor de sociale positie van de doelgroep in de samenleving te verbeteren. Het Personeelsmanagement 6 / 8 Afl. 7 augustus 2012

9 05_Personeelsmanagement.fm Page 99 Thursday, July 5, :04 AM centrum biedt oriëntering, training, begeleiding, bemiddeling en coaching voor alle personen met een arbeidshandicap (en kansarmen). De Ploeg maakt deel uit van het gespecialiseerde netwerk van GTB 1 en VDAB. De organisatie bestaat 25 jaar en heeft een gespecialiseerde expertise opgebouwd rond bijzondere doelgroepen zoals personen met een niet-aangeboren hersenletsel (NAH), autismespectrumstoornis, psychische problemen Door Europese netwerking en samenwerking met andere expertorganisaties heeft De Ploeg de methodieken voor de bijzondere doelgroepen optimaal kunnen innoveren (GOB De Ploeg vzw, s.d.). Zo werkt de organisatie momenteel samen met Indigo vzw binnen een transnationaal partnerschap aan het ESF-project Skills Lab waarbij ze de arbeidsvaardigheden van mensen met autisme willen verbeteren. In 2010 begeleidden de jobcoaches van De Ploeg 555 mensen naar de reguliere arbeidsmarkt. 52 mensen werden begeleid door het team Aspect. Dit team staat specifiek in voor de begeleiding van mensen met autisme. Het aantal mensen met autisme ligt vermoedelijk hoger daar zij ook in de andere teams van de Ploeg begeleid worden. Bij de opstart van een begeleiding is de diagnose immers niet altijd gekend. Recent maakte men bij De Ploeg de keuze dat de begeleiding van mensen met een autismespectrumstoornis niet langer exclusief door het team van Aspect te laten uitvoeren maar dat alle jobcoaches dit moeten doen. Het Aspectteam zal zijn ervaring en expertise verder doorgeven aan collega s en zij zullen ook de vinger aan de pols houden van nieuwe ontwikkelingen. Door deze decentralisatie zal het specialisme dat het team van Aspect opbouwde rond de begeleiding en tewerkstelling van mensen met autisme verder verspreid worden in de ganse organisatie 2. Op deze manier kunnen nog meer mensen met autisme op maat begeleid worden. In De Ploeg ziet men ook een toename van vraag om mensen met autisme te begeleiden die reeds tewerkgesteld zijn. Meestal gaat het hier om het behoud van werk. Bewel Bewel staat voor Beschermde Werkplaatsen Limburg. De organisatie stelt mensen met een arbeidshandicap tewerk. Aangepast aan de mogelijkheden van de werknemers, is er een gevarieerd aanbod van taken. Het kan gaan om boekbinden, houtbewerking, mailings, verpakking Op initiatief van Bewel, in samenwerking met de provincie Limburg en met steun van de Vlaamse Overheid, liep in het project ASSeMBLI. Het project beoogde het creëren van verhoogde tewerkstellingskansen voor normaal begaafde personen met Autisme Spectrum Stoornissen. ASSeM- BLI had als specifieke opdracht het ontwikkelen van een zeer concrete 1 Gespecialiseerde Trajectbepaling en -begeleiding 2 Aspect, Visie op begeleiden van personen met ASS naar tewerkstelling, 2012, Onuitg. Afl. 7 augustus 2012 Personeelsmanagement 6 / 9

10 05_Personeelsmanagement.fm Page 100 Thursday, July 5, :04 AM toepassing van een autismevriendelijke aangepaste werkvloer afgestemd op de doelgroep van personen met autisme, gecombineerd met het uitwerken van een intensieve begeleiding i.f.v een doorstroming naar het normaal economisch circuit. Het project was bedoeld voor normaal begaafde personen (5 voltijdsequivalent) met de diagnose autisme, zonder dat er aan andere specifieke voorwaarden moest voldaan worden. Binnen het project zorgde een Expertisecel Autisme en Werk voor de bundeling van methodieken voor een autismevriendelijke werkvloer en onderzocht de mogelijkheden binnen de ruimere arbeidsmarkt Aanbod Zowel bij Passwerk als bij De Ploeg brengt men tijdens een assessmentperiode eerst de competenties van de kandidaat in kaart. Ook in het project ASSeMBLI was dit de werkwijze. De personen met autisme worden in hun traject naar tewerkstelling en op de werkvloer begeleid door een jobcoach. De Ploeg en Bewel hanteren voor de begeleiding de methodiek van het Supported Employment 2. Deze methodiek heeft tot doel personen met een functiebeperking, zoals mensen met een autismespectrumstoornis, te begeleiden naar een reguliere baan en hen daarin te ondersteunen. Een tewerkstelling in het kader van Supported Employment verloopt in verschillende fasen: assessmentfase, jobfinding en analyse, matching en coaching en bemiddeling. Het is echter meer dan een eenvoudig stappenplan. Supported Employment is een integraal denkmodel waarbij de verschillende stappen tijdens de trajecten van een cliënt meermaals tijdens de loopbaan kunnen worden doorlopen. De eerste fase is de assessmentfase. Hierbij worden de werkaspiraties, mogelijkheden en beperkingen, kennis, attitudes en groeikansen van een persoon op een systematische manier in kaart gebracht. Men neemt als het ware een foto van de competenties en wensen van de cliënt. Op deze manier komt men tot een cliëntprofiel dat verder in de fase van jobmatching zal gebruikt worden. Een assessment kan doorgaan binnen het centrum maar eventueel ook op de werkvloer georganiseerd worden 3. Bieke is eenentwintig jaar als ze door de Gespecialiseerde trajectbepaling en -begeleidingsdienst (GTB) bij De Ploeg wordt aangemeld. Ze neemt deel aan het assessment op De Ploeg. Gedurende een periode van drie weken worden allerhande arbeidssituaties gesimuleerd en wordt Bieke geobserveerd. Zo wordt duidelijk wat haar sterke kanten en werkpunten 1 Evaluatierapport ASSeMBLI, Heylen & Bollens, Heylen & Bollens, Personeelsmanagement 6 / 10 Afl. 7 augustus 2012

11 05_Personeelsmanagement.fm Page 101 Thursday, July 5, :04 AM zijn. Biekes sterke kanten zijn: grote nauwkeurigheid, intelligentie en goed werktempo. De moeilijkheden die ze ondervindt kaderen binnen haar autisme: moeizaam verbaal contact, beperkte expressie, moeilijk telefonisch contact, moeilijkheden bij het beginnen en onderhouden van een gesprek met bekenden of nieuwe contacten en moeilijkheden met het werken in teamverband. De tweede fase is de fase van jobfinding en analyse. Jobfinding betreft alle activiteiten die tot doel hebben banen te vinden waarbij personen met een handicap kunnen worden tewerkgesteld. De arbeidsmarkt wordt daar systematisch op onderzocht en gescreend. Bij het zoeken naar een baan vertrekt de jobcoach van de wensen, de motivatie en de mogelijkheden van de cliënt. Er wordt evenzeer rekening gehouden met de mogelijkheden van de arbeidsmarkt en de belangen van de werkgevers. De cliënt wordt bij elke stap naar de potentiële werkgever betrokken. Jobanalyse betekent dat de bedrijfscultuur en werkzaamheden worden geanalyseerd. Hierbij wordt onderzocht wat de verwachtingen zijn van de werkgever en welke functionele en sociale vaardigheden er vereist zijn. Het resultaat van deze analyse is een jobprofiel waarbij het duidelijk is welke taken er moeten worden uitgevoerd en welke gedragingen en houdingen belangrijk zijn. Dit maakt de verwachtingen meteen erg duidelijk. Vervolgens wordt de informatie van het cliëntprofiel en het jobprofiel naast elkaar gelegd en vergeleken. Wanneer deze goed bij elkaar aansluiten is er sprake van matching en kan men overgaan tot jobplaatsing. De jobcoach bereidt samen met de cliënt de sollicitatie voor 1. De jobcoach ondersteunt de sollicitaties van Bieke door een begeleid schrijven toe te voegen. Ook neemt De Ploeg telefonisch contact op met werkgevers waar Bieke solliciteert om hen te sensibiliseren. Wanneer Bieke op interview wordt uitgenodigd, komt ze de dag voordien naar De Ploeg om samen met de jobcoach het sollicitatiegesprek in te oefenen. Samen bespreken ze de mogelijke vragen die de werkgever kan stellen. Ze leert om het autisme bespreekbaar te maken en haar kwaliteiten in de verf te zetten. Ze leert ook hoe ze kan omgaan met open vragen en durft een tegenvraag te stellen tijdens het interview. Coaching en bemiddeling zijn de volgende fase binnen de methodiek van het Supported Employment. De jobcoach kan de werknemer ondersteuning geven op vlak van de uitvoering van de taken maar ook op vlak van gedrag. Het is daarom nodig dat de jobcoach regelmatig op de werkvloer komt. Vervolgens kan de jobcoach de werknemer de nodige vaardigheden aanleren en gaat hij na op welke manier dat best gebeurt. 1 Heylen, & Bollens, Afl. 7 augustus 2012 Personeelsmanagement 6 / 11

12 05_Personeelsmanagement.fm Page 102 Thursday, July 5, :04 AM Deze training is op maat van de cliënt. De jobcoach kan bijvoorbeeld werken met schema s, scripts, taaksplitsing e.d. Begeleiding is nodig om een duurzame tewerkstelling mogelijk te maken. De jobcoach ondersteunt hierbij zowel de werknemer als werkgever 1. Dirk Rombaut van Passwerk stelt dat de begeleiding door de jobcoach van groot belang is om een traject te doen slagen. De jobcoaches zijn dan ook van in het begin bij het traject van de kandidaat Passwerker betrokken. Samen met de Passwerker bereiden ze de eerste werkdag voor. Omdat mensen met autisme nood hebben aan voorspelbaarheid en moeilijk om kunnen met onvoorziene situaties is het belangrijk dat hier veel aandacht aan wordt besteed. Zo kan het traject van en naar het werk met hen uitgestippeld en afgelegd worden. Ook op sensorische prikkels in het verkeer zoals lawaai en drukte kunnen ze voorbereid worden. Eén van de aanpassingen kan bijvoorbeeld een vervoersabonnement in eerste klas zijn, zo is het voor de werknemer rustiger reizen. 2 Een andere opdracht van de jobcoach is het in kaart brengen van de werkplek. Het gaat om de inhoud van taken, maar ook de bedrijfscultuur, enzovoort. Eens je aan het werk bent, gelden er op iedere werkvloer andere eisen rond sociale communicatie, flexibiliteit, multitasking, plannings- en organisatievaardigheden, stelt Loth Van den Ouweland. Dit zijn zaken waar mensen met een autismespectrumstoornis het over het algemeen moeilijker mee hebben. Aan de hand van stages en interne vormingssessies kan de jobcoach hier samen met de persoon met autisme op voorhand rond oefenen. Deze beperkingen kunnen gecompenseerd worden door de sterktes en (piek)vaardigheden (bijvoorbeeld zeer grote nauwkeurigheid, zeer consequente jobuitvoering ) van de persoon met autisme. De jobcoach heeft hierbij ook de taak om als tolk op te treden naar de werkgever en collega s. Zo is het belangrijk om ook collega s vooraf goed in te lichten en tips te geven. Soms kunnen kleine aanpassingen op de werkvloer een groot verschil maken en het werk heel wat aangenamer maken, zowel voor de persoon met autisme als diens collega s. Algemene tips en aanpassingen voor mensen met een autismespectrumstoornis bestaan er niet, dus zoeken jobcoaches op de werkvloer via trial-and-error naar de beste manieren. Dit is maatwerk en kan te maken hebben met zaken zoals agendaplanning, een hoofdtelefoon geven om storende omgevingsfactoren te overstemmen, middagpauze op rustiger moment laten nemen 1 Heylen & Bollens, 2007 en SST vzw, geraadpleegd op Personeelsmanagement 6 / 12 Afl. 7 augustus 2012

13 05_Personeelsmanagement.fm Page 103 Thursday, July 5, :04 AM 4.3. Resultaten Passwerk, De Ploeg en Bewel bewijzen dat mensen met autisme mits de nodige begeleiding en aandacht voor hun problematiek prima werknemers kunnen zijn. Loth Van den Ouweland (De Ploeg) heeft de ervaring dat mensen met autisme als volwaardige werknemers kunnen werken en dit in een zeer uiteenlopend aantal jobs en sectoren. In 2011 stelden de jobcoaches van Aspect 69% van de cliënten te werk. 1 De slaagkans op het vinden van een job, wordt grotendeels bepaald door factoren die voor iedere werkzoekende gelden: je werkgerelateerde competenties, de (relevante) werkervaring die je hebt, of je een diploma hebt... Daarnaast is een goed cliënt- en jobprofiel als jobanalyse en -matching van groot belang. Een begeleiding op maat waarbij de jobcoach fungeert als tolk tussen de werknemer en de werkgever is onontbeerlijk. Ook Passwerk bewijst dat het kan. Begin 2012 had het bedrijf een veertigtal testengineers met autisme in dienst en zeven ondersteunende medewerkers, waarvan vijf jobcoaches. De feedback die Passwerk van zijn klanten ontvangt over de prestaties van zijn testengineers is erg positief. In de praktijk blijkt dat zij sneller werken en kwalitatief beter werk afleveren, maar eveneens dat de inzet van Passwerkers een positieve dynamiek op de werkvloer tot stand brengt. Meerwaarde vanuit diversiteit wordt via de inzet van Passwerk in de praktijk omgezet. De financiële resultaten van Passwerk zijn marktconform. Na minder dan één jaar activiteit werd een break-even gerealiseerd en de drie daaropvolgende jaren werden positief afgesloten met een gecumuleerde winst van meer dan euro. De resultaten en toegevoegde waarde van het bedrijf worden niet enkel gemeten in financiële resultaten, maar ook in de bijdrage die het kan leveren aan het positiever maken van de beeldvorming van autisme. Dit gebeurt ondermeer door presentaties te geven voor allerlei doelgroepen, redactionele media-aandacht te zoeken en een gedeelte van de winst ook te besteden aan deze beeldvorming. Maar Passwerk gaat ook nog verder. Zo is onder andere een fonds ICT community for ASD opgericht binnen de Koning Boudewijnstichting. Via deze weg hoopt Passwerk bij de ICT-gemeenschap extra geld op te halen om er initiatieven mee te steunen die een maatschappelijke en persoonlijke meerwaarde kunnen bieden aan mensen die tot de kansengroepen behoren, bij voorkeur mensen met autisme. Ook wordt actief deelgenomen aan onderzoeksprojecten allerhande en trachten zij hun opgedane kennis met anderen te delen van 26 afgesloten begeleidingen. Tewerkstelling wil zeggen dat iemand minstens drie maanden aan de slag is bij zijn werkgever. Afl. 7 augustus 2012 Personeelsmanagement 6 / 13

14 05_Personeelsmanagement.fm Page 104 Thursday, July 5, :04 AM In 2010 liep het project ASSeMBLI af. Bij Bewel werden de opgedane ervaringen binnen het project ondertussen geïmplementeerd in de gekende werking van Bewel als beschermde werkplaats, aldus Johnny Mouchaers. Hij stelt dat het begeleiden van werknemers met autisme een intensief proces is waarbij velen nood hebben aan een gecombineerd traject van zorg en tewerkstelling. Volgende elementen zijn essentieel in de begeleiding van personen met autisme: een gedegen assessment, informeren van de werkgever en regelmatige evaluatiemomenten met werkgever en werknemer. Gedurende het gehele traject kreeg het werken aan zelfkennis een prominente rol. Wie zichzelf kent, kan immers beter opkomen voor zichzelf. Concreet werden hiervoor twee instrumenten ontwikkeld: een autivriendelijke SAM-schaal en een zelfbeoordelingsfiche. Uit de formele evaluatie met de SAM-schaal 1 worden een aantal werkpunten gedestilleerd waaraan gewerkt wordt via de zelfbeoordelingsfiche. Deze dagelijks ingevulde zelfbeoordelingsfiches, op vlak van de weerhouden werkpunten uit de SAM-schaal, bieden dan weer stof voor de begeleidingsgesprekken met het uiteindelijke doel verhoging van de zelfkennis van de werknemer met autisme zodat de werknemer een zicht krijgt op wat zijn competenties zijn als werknemer. Johnny Mouchaers onderstreept het belang van duurzame tewerkstelling op maat. Niet voor iedere werknemer met autisme is doorstroming naar het normaal economisch circuit wenselijk en haalbaar. Een tewerkstelling binnen een beschermd milieu kan voor de persoon met autisme een duurzame tewerkstelling betekenen, maar met ruimte en tijd voor een traject gericht op doorstroming met de methodiek van Supported Employment Lessons learned Deze drie organisaties hebben al heel wat expertise opgebouwd inzake de begeleiding van werkzoekenden en werkenden met een autismespectrumstoornis en dat kan een meerwaarde betekenen voor andere bedrijven. Passwerk, De Ploeg en Bewel blijven kritisch voor hun eigen werking om hun aanbod zo goed mogelijk af te stemmen op de noden van de doelgroep. We zetten nog even alle lessons learned op een rij: 1) Bedrijven hebben soms initieel een terughoudendheid om met mensen met autisme samen te werken. Deze terughoudendheid is vaak ingegeven vanuit het moeilijk kunnen inschatten wat de impact is van de inzet van mensen met een autisme binnen hun onderneming of project. Na de eerste ervaringen zijn de klanten vaak enthousiast over 1 SAM-schaal: Schaal voor Attitude Meting. 2 Evaluatiedocument ASSeMBLI, Personeelsmanagement 6 / 14 Afl. 7 augustus 2012

15 05_Personeelsmanagement.fm Page 105 Thursday, July 5, :04 AM het resultaat en vinden zij hun initieel afwachtende houding zelfs onterecht. Potentiële klanten zijn op zoek naar een antwoord op hun concrete vraag en of dat antwoord nu al dan niet door mensen met een autismespectrumstoornis wordt geboden is eigenlijk niet van belang. Zij verwachten een uitmuntende dienstverlening tegen een marktconforme prijs en dat kan ook perfect door mensen met autisme gebeuren. Een terugkomgarantie kan in een doorstromingstraject wel drempels wegwerken. In eerste plaats bij de persoon met autisme zelf, maar ook bij de potentiële werkgever. 2) Een goed cliënt- en jobprofiel is nodig om de juiste match te kunnen maken. De juiste persoon op de juiste plaats. Het is hierbij van belang niet alleen naar de taakinhoud te kijken maar ook andere factoren in kaart te brengen. Zo is voor veel mensen met autisme sociale integratie op de werkvloer een belangrijke factor om hun taken te kunnen uitvoeren. 3) De rol van de jobcoach is van permanente aard en op maat van de persoon met autisme. Niet iedereen met autisme heeft dezelfde ondersteuningsbehoefte. Er zijn geen kant-en-klare oplossingen die voor alle werkzoekenden en werknemers met autisme van toepassing zijn. 4) Werk is natuurlijk geen losstaand levensgebied en wordt beïnvloed door factoren als de thuissituatie, de woonsituatie, mobiliteit, psychisch welbevinden Als een traject negatief wordt beëindigd, hangt dit zeer vaak samen met onvoldoende psychische draagkracht, te grote instabiliteit in de woonsituatie Samenwerking met het persoonlijk en professioneel netwerk van de cliënt of het ondersteunen van de cliënt in zijn zoektocht naar de nodige ondersteuning is nodig. 5) Niet voor alle mensen met autisme is een tewerkstelling in het normaal economisch circuit haalbaar. Andere werkvormen zoals begeleid vrijwilligerswerk, arbeidszorg zijn noodzakelijk maar bestaan nog te weinig, waardoor er geen naadloze overgangen kunnen gerealiseerd worden (bijvoorbeeld als betaald werk niet haalbaar blijkt, zou een persoon moeten kunnen doorstromen naar een andere werkvorm, zonder daar opnieuw te botsen op een lange wachtlijst, zijn verhaal opnieuw te moeten doen, zijn competenties opnieuw in kaart te laten brengen ). Bovendien bestaat de kans dat de persoon met autisme de verworven competenties weer verliest, wanneer de overgang te traag verloopt (hetzelfde geldt voor de overgang van school naar werk(begeleiding)). Het is belangrijk om te streven naar doorstroming maar dat is een groeiproces dat tijd vraagt en waarvoor continue afstemming met de werknemer nodig is. Afl. 7 augustus 2012 Personeelsmanagement 6 / 15

16 05_Personeelsmanagement.fm Page 106 Thursday, July 5, :04 AM 6. Conclusie Het succes van Passwerk maar ook van De Ploeg en Bewel is niet toe te schrijven aan één bepaalde factor. Het is in feite een puzzel waarin ieder stukje een belangrijke rol speelt. Enkele van die succesfactoren zijn het werken op maat, het competentiegericht denken en werken, het creatief denken, een stimulerende jobcoaching en opvolging, transparantie, de vastberadenheid en natuurlijk de hoge kwaliteit van hun dienstverlening die daaruit voortvloeit. Ondanks het aanbod van deze drie organisaties blijft voor veel mensen met autisme de afstand naar de arbeidsmarkt te groot. Er is nood aan gelijkaardige initiatieven om samen het verschil te maken. 7. Geraadpleegde literatuur Heylen, V., Bollens, J. (2007). Supported employment. Wenselijkheid, haalbaarheid en vormgeving van een nieuw instrument ten behoeve van het Vlaams arbeidsmarktbeleid. Leuven: HIVA-K.U.Leuven. Smet, K. en Van Driel, S. (2009), Levensloopmodel: werken met autisme, Antwerpen, Garant. Vermeulen, P. (2002), Beter vroeg dan laat en beter laat dan nooit, Berchem, Uitgeverij Epo. X, (2010), Praktische brochure Autisme en tewerkstelling Handvatten voor het ontwikkelen van een autismevriendelijke school en arbeidsmarkt, Vlaams Departement Onderwijs. X, (2010), Evaluatierapport ASSeMBLI, Onuitg. 8. Relevante websites geraadpleegd op geraadpleegd op geraadpleegd op Personeelsmanagement 6 / 16 Afl. 7 augustus 2012

Met een GOB naar werk

Met een GOB naar werk Met een GOB naar werk Katherine Smith Universitair Centrum voor Begeleiding en Opleiding (UCBO) 2009 www.ucbo.be GOB Dienst voor Gespecialiseerde Opleiding, Begeleiding en Bemiddeling doelgroep: personen

Nadere informatie

Wuyts Nadia, Jobcoach MAGDA-LEUVEN

Wuyts Nadia, Jobcoach MAGDA-LEUVEN Wuyts Nadia, Jobcoach MAGDA-LEUVEN BEGELEID WERKEN Wat is begeleid werken? Voor wie is begeleid werken? Wie organiseert begeleid werken? DE PRAKTIJK: SUPPORTED EMPLOYMENT BEGELEID WERKEN Enkele praktijkvoorbeelden.

Nadere informatie

Op-Stap Een oriëntatie- en activeringsmodule voor personen met een psychische kwetsbaarheid

Op-Stap Een oriëntatie- en activeringsmodule voor personen met een psychische kwetsbaarheid Op-Stap Een oriëntatie- en activeringsmodule voor personen met een psychische kwetsbaarheid Ontstaan Doorheen de jaren een stijging van het aantal aanmeldingen van personen met een psychische kwetsbaarheid.

Nadere informatie

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS duurzame plaatsing van werknemers met autisme 1 Welkom bij toolbox AUTIPROOF WERKT Autiproof Werkt is een gereedschapskist met instrumenten die gebruikt kan worden bij

Nadere informatie

Professioneel werkveld

Professioneel werkveld Professioneel werkveld Als instructeur, opleider, begeleider, jobcoach, is de kans groot dat je vroeg of laat te maken krijgt met een persoon met dyslexie. Deze leerstoornis komt regelmatig voor en wordt

Nadere informatie

Supported Employment modelgetrouwheid in Vlaamse arbeidsrehabilitatieprogramma s Knaeps J. & Van Audenhove Ch. GGZ-congres, 2012 Overzicht Inleiding Onderzoek Onderzoeksvragen Methode Analyse Resultaten

Nadere informatie

WAT www.wai- pass.be

WAT www.wai- pass.be Jongeren (met autisme) ervaren nog te vaak een onevenwicht tussen enerzijds hun mogelijkheden en beperkingen en anderzijds de kansen die de omgeving hen biedt. Met het oog op stage en tewerkstelling kan

Nadere informatie

HANDICAP, HOGER ONDERWIJS EN WERK

HANDICAP, HOGER ONDERWIJS EN WERK HANDICAP, HOGER ONDERWIJS EN WERK Een weg van hoogopgeleide studenten naar werk Lies Tijtgat Ellen Meerschaert Studiedag, 23 februari 2015 Op het Programma Onderzoek - sollicitatie Getuigenissen Beroepsportretten

Nadere informatie

Project Divers-city G O B

Project Divers-city G O B Project Divers-city G O B 09-02-2010 Job & Co Ann Bodyn Job & Co CBW project Divers-city 09-02-2010 1 G O B = Gespecialiseerde Opleidings- Begeleidings- en Bemiddelingsdienst 12 diensten erkend door VDAB

Nadere informatie

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3 17 SOCIALE ECONOMIE 18 Sociale economie Iedereen heeft recht op een job, ook de mensen die steeds weer door de mazen van het net vallen. De groep werkzoekenden die vaak om persoonlijke en/of maatschappelijke

Nadere informatie

monitor begeleider sociale economie V E R R A S S E N D T E C H N IS C H

monitor begeleider sociale economie V E R R A S S E N D T E C H N IS C H De monitor/begeleider is naast de doelgroepwerknemer één van de belangrijkste personen in sociale economie bedrijven. Vandaag vindt de sociale economie steeds moeilijker monitoren/ begeleiders. Nochtans

Nadere informatie

Concept Skills Lab. 1 Het project

Concept Skills Lab. 1 Het project Concept Skills Lab 1 Het project Het Skills Lab project vertrekt vanuit de vaststelling dat personen met autisme (autismespectrumstoornis of ASS) er niet in slagen om hun talenten en werkcompetenties in

Nadere informatie

Loopbaanbegeleiding en je werknemers met een (vermoeden) van arbeidshandicap: tussen mogelijkheden en dilemma's

Loopbaanbegeleiding en je werknemers met een (vermoeden) van arbeidshandicap: tussen mogelijkheden en dilemma's Loopbaanbegeleiding en je werknemers met een (vermoeden) van arbeidshandicap: tussen mogelijkheden en dilemma's Inhoud Werking GA Interne loopbaanbegeleiding? Externe loopbaanbegeleiding? Inzicht Psychomotorisch

Nadere informatie

Sta versteld... en ontdek wat WEB voor u kan betekenen.

Sta versteld... en ontdek wat WEB voor u kan betekenen. Sta versteld... en ontdek wat WEB voor u kan betekenen. WAT KAN WEB VOOR U BETEKENEN? 1 2 WIJ VINDEN DE JUISTE WERKNEMER VOOR UW BEDRIJF OF ORGANISATIE WEB bereikt jaarlijks een 1000-tal werkzoekenden.

Nadere informatie

Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis

Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis Diana Rodenburg d.rodenburg@leokannerhuis.nl Copyright Dr. Leo Kannerhuis Visie en missie Het Dr. Leo Kannerhuis is een

Nadere informatie

Begeleid Werken HET ROER

Begeleid Werken HET ROER Begeleid Werken HET ROER Begeleid Werken is een droomjob voor volwassenen met een verstandelijke beperking van Het Roer. Dagcentra, woonvormen, ambulante begeleiding Het Roer Unit Het Roer biedt zorg en

Nadere informatie

Bouwstenen voor effectieve reintegratie

Bouwstenen voor effectieve reintegratie Bouwstenen voor effectieve reintegratie voor mensen met een beperking Luuk Mallee - Regioplan Michiel Sebel Werkse! Delft Robert Nijmands Werkse! Delft Het onderzoek Effectiviteit re-integratie arbeidsbeperkten.

Nadere informatie

BIJLAGE V: Leidraad voor de interview met de jobcoaches. Interview jobcoach

BIJLAGE V: Leidraad voor de interview met de jobcoaches. Interview jobcoach BIJLAGE V: Leidraad voor de interview met de jobcoaches Inleiding Interview jobcoach Ik ben Maarten Vanherle en ik zit in mijn laatste jaar Sociaal-Agogisch-Werk. Binnenkort hoop ik afgestudeerd te zijn

Nadere informatie

Unal College. Professionele zorg, aandacht voor culturele achtergrond

Unal College. Professionele zorg, aandacht voor culturele achtergrond Unal College Trainingen en werkbegeleiding aan (jong) volwassenen met een verstandelijke beperking Unal College Professionele ondersteuning en training met aandacht voor culturele achtergrond voor (jong)

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.747 ----------------------------- Zitting van woensdag 13 oktober 2010 -------------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.747 ----------------------------- Zitting van woensdag 13 oktober 2010 ------------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.747 ----------------------------- Zitting van woensdag 13 oktober 2010 ------------------------------------------------- Outplacement - werknemers van beschutte en sociale werkplaatsen

Nadere informatie

Manual: handleiding opstarten Skills Lab

Manual: handleiding opstarten Skills Lab Manual: handleiding opstarten Skills Lab Dit is een handleiding voor professionals die zelf een Skills Lab willen starten. Skills Lab wil de werkmogelijkheden voor mensen met ASS vergroten door hen te

Nadere informatie

6 Coaching van de cliënt

6 Coaching van de cliënt 6.1 6 Coaching van de cliënt De begeleiding of coaching op de werkvloer is afhankelijk van de noden van de cliënt, collega s en werkgever. Samen starten op de stage/ tewerkstelling Als coach kan je samen

Nadere informatie

Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen

Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen Visie en eindtermen voor jobcoachopleidingen Versie 1.0 12 april 2012 Inhoudsopgave blz. Voorwoord 2 Algemeen -Visie 3 -Methodiek 4 Intake/assessment 5 Jobfinding 6 Coaching on the job 7 Definitielijst

Nadere informatie

Vanuit een OCMW mensen begeleiden naar een job in het Normaal Economisch Circuit

Vanuit een OCMW mensen begeleiden naar een job in het Normaal Economisch Circuit Toolbox Deel 4: Methodieken Jobhunting en Verkocht Vanuit een OCMW mensen begeleiden naar een job in het Normaal Economisch Circuit Deze toolbox wordt u aangeboden door het team tewerkstelling van ISOM,

Nadere informatie

OP WEG NAAR WERK: opportuniteiten en valkuilen. 29-11-2012 Seminarie VLOR - Brussel 1

OP WEG NAAR WERK: opportuniteiten en valkuilen. 29-11-2012 Seminarie VLOR - Brussel 1 OP WEG NAAR WERK: opportuniteiten en valkuilen 1 2 OVERZICHT GTB Algemeen Personen met een Arbeidshandicap (PmAH) Begeleiding naar werk Bijzondere TewerkstellingsOndersteunende Maatregelen (BTOM) Doven

Nadere informatie

Harrie m/v. Harrie. Harrie. Harrie. Kortom: Harrie!

Harrie m/v. Harrie. Harrie. Harrie. Kortom: Harrie! Harrie m/v Harrie Werken met Wajongeren is goed mogelijk! Maar de beperking van een Wajonger brengt met zich mee dat er extra ondersteuning en begeleiding op de werkplek nodig is. Een directe collega kan

Nadere informatie

Visie. Herstel of recovery visie: Geloof dat het zetten van stappen naar werk bijdraagt aan herstel en gezondheid van persoon in kwestie

Visie. Herstel of recovery visie: Geloof dat het zetten van stappen naar werk bijdraagt aan herstel en gezondheid van persoon in kwestie RIZIV GTB- VDAB Visie Herstel of recovery visie: Geloof dat het zetten van stappen naar werk bijdraagt aan herstel en gezondheid van persoon in kwestie 1. Historiek 1. Twee jaar pilootproject Samenwerking

Nadere informatie

DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING

DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING BEGELEIDER VOORBEREIDING OP DE VERWIJZING NAAR DE WERKWINKEL De begeleider gaat in gesprek met de klant om te horen waar hij werkt(e).

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Leren. Werkervaring & Werkplekleren. 27 november 2012 29-5-2013. Wat is werkplekleren?

Leren. Werkervaring & Werkplekleren. 27 november 2012 29-5-2013. Wat is werkplekleren? Werkervaring & Werkplekleren 27 november 2012 Wat is werkplekleren? Leren Op de werkplek (productieomgeving) Gestructureerd en systematisch (met opleidingsplan) Situatiegebonden maar leidt naar overdraagbare

Nadere informatie

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs

Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs Stevensbeek Beloning- en ontspanningsmomenten binnen het speciaal onderwijs VSO De Korenaer Stevensbeek Inhoud: pagina nummer 1) Speciaal Onderwijs 3 a) Visie b) Hoe werkt dit in de praktijk? 2) Beloning-

Nadere informatie

3 Oriëntatie naar de werkvloer

3 Oriëntatie naar de werkvloer 3.1 3 Oriëntatie naar de werkvloer In deze fase breng je samen met de cliënt de wensen, interesses, competenties en vaardigheden in kaart. Zo kan je een realistisch doel stellen voor de toekomst. Cliënten

Nadere informatie

Thema 4: Competentiemanagement

Thema 4: Competentiemanagement Thema 4: Competentiemanagement Competentiemanagement (of management van vaardigheden) is de praktijk van het begrijpen, ontwikkelen en inzetten van mensen en hun competenties. Hoewel competentiemanagement

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Ik ben. Eerlijk. Geduldig. Creatief. Gestructureerd. Communicatief. Geïnteresseerd. Geeft aandacht WWW.IKBENHARRIE.NL

Ik ben. Eerlijk. Geduldig. Creatief. Gestructureerd. Communicatief. Geïnteresseerd. Geeft aandacht WWW.IKBENHARRIE.NL Ik ben Geïnteresseerd Creatief WWW.IKBENHARRIE.NL Communicatief Geeft aandacht Eerlijk Gestructureerd Geduldig Harrie is ontwikkeld door CNV Jongeren en Vilans, met dank aan de support van UWV en Instituut

Nadere informatie

Werk. Omdat een andere blik je leven verrijkt

Werk. Omdat een andere blik je leven verrijkt Werk vanuit bekeken Omdat een andere blik je leven verrijkt (Samen)werken met autisme Autisme heeft invloed op het hele leven, dus ook op de werkplek. Autisme brengt talenten en kwaliteiten met zich mee

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Deskundige (m/v)

Functiebeschrijving: Deskundige (m/v) Functiebeschrijving: Deskundige (m/v) Graad Deskundige (m/v) Functietitel Bedrijfseconomisch Deskundige (m/v) Doelstelling van de functie Als bedrijfseconomisch deskundige geeft u mee dagelijkse leiding

Nadere informatie

VAN UNIEF / HOGESCHOOL NAAR WERK!

VAN UNIEF / HOGESCHOOL NAAR WERK! VAN UNIEF / HOGESCHOOL NAAR WERK! Diploma (bijna) op zak?! Je hebt al een stapje voor : Jouw kansen op werk verhogen met een masterdiploma! je hebt al wat bewezen : doorzettingsvermogen, stof kunnen verwerken,

Nadere informatie

meer dan re-integratie

meer dan re-integratie meer dan re-integratie is een goed re-integratiebureau? wij werken ONS ANTWOORD HIEROP IS: Een re-integratiebureau dat dagelijks met toewijding, zorg en passie werknemers en werkgevers begeleidt en ondersteunt,

Nadere informatie

OP-STAP. Een oriëntatie- en activeringsmodule naar werk op de reguliere arbeidsmarkt voor personen met een psychosociale kwetsbaarheid

OP-STAP. Een oriëntatie- en activeringsmodule naar werk op de reguliere arbeidsmarkt voor personen met een psychosociale kwetsbaarheid OP-STAP Een oriëntatie- en activeringsmodule naar werk op de reguliere arbeidsmarkt voor personen met een psychosociale kwetsbaarheid Christel WITGEERS 1 Jobcentrum vzw is een centrum voor gespecialiseerde

Nadere informatie

Welkom! Je stopt met school en je hebt nog geen werk. Wat Nu? 24-4-2014. Transitietraject. Wie zijn wij? Verloop info

Welkom! Je stopt met school en je hebt nog geen werk. Wat Nu? 24-4-2014. Transitietraject. Wie zijn wij? Verloop info Welkom! Wie zijn wij? Verloop info Afgestudeerd, en nu? Info over onze dienst GTB Info over de ondersteuningsmaatregelen vanuit de VDAB Vragen? Heb je goed nagedacht over je beslissing? Je stopt met school

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding

Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding Persoon Jongeren met een beperking die moeilijk plaatsbaar zijn op de arbeidsmarkt Situatie Tuinbouwbedrijf

Nadere informatie

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder locatie Nijmegen informatie voor jongeren, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme

Nadere informatie

Vanuit een probleemboom

Vanuit een probleemboom VAN SEC NAAR REC Vanuit een probleemboom ontwikkelden we een doelenboom Wie waagt de sprong? De sprong van SEC naar REC wagen doe je niet zomaar. Veel SEC-medewerkers hebben reeds lang niet meer gesolliciteerd.

Nadere informatie

De match die werkt! De activiteiten van de jobcoach zijn gericht op het behouden van de match!

De match die werkt! De activiteiten van de jobcoach zijn gericht op het behouden van de match! De match die werkt! De activiteiten van de jobcoach zijn gericht op het behouden van de match! De match die werkt! Een baan vinden en behouden is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Soms is hier extra

Nadere informatie

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Oefening van mbo-er naar succesvolle hbo-student Toelichting Als docent aan de opleiding voor apothekersassistent

Nadere informatie

De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE

De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE Lid en Nederlandse vertegenwoordiger van de European Union of Supported Employment De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE Competenties van de jobcoach NVS/EUSE bestaan uit de integratie van Kennis,

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Promenzo werkt

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Promenzo werkt Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen Promenzo werkt Promenzo begeleidt en ondersteunt mensen met ernstige psychiatrische of psychische problemen bij het zoeken naar, vinden en behouden van

Nadere informatie

6 Coaching van de cliënt

6 Coaching van de cliënt 6.1 6 Coaching van de cliënt De begeleiding of coaching op de werkvloer is afhankelijk van de noden van de cliënt én van de noden van de collega s en werkgever. Samen starten op de stage/ tewerkstelling

Nadere informatie

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk PERSBERICHT VLAAMS MINISTER-PRESIDENT KRIS PEETERS VLAAMS VICE-MINISTER-PRESIDENT INGRID LIETEN VLAAMS MINISTER VAN WERK PHILIPPE MUYTERS SERV-voorzitter KAREL VAN EETVELT SERV-ondervoorzitter ANN VERMORGEN

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Bewel VZW. Mens en maatwerk Matching on the job. Patrick Nelissen. algemeen directeur Marc Martens. voorzitter

Bewel VZW. Mens en maatwerk Matching on the job. Patrick Nelissen. algemeen directeur Marc Martens. voorzitter Bewel VZW Mens en maatwerk Matching on the job Patrick Nelissen. algemeen directeur Marc Martens. voorzitter Liesje Schepens Bewel VZW Wie zijn we? Wat doen we? Wie kan terecht bij onze organisatie? Matching

Nadere informatie

nr. 136 van GRETE REMEN datum: 20 november 2015 aan PHILIPPE MUYTERS BuSO-leerlingen - Doorstroming naar reguliere arbeidsmarkt

nr. 136 van GRETE REMEN datum: 20 november 2015 aan PHILIPPE MUYTERS BuSO-leerlingen - Doorstroming naar reguliere arbeidsmarkt SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 136 van GRETE REMEN datum: 20 november 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT BuSO-leerlingen - Doorstroming naar reguliere arbeidsmarkt

Nadere informatie

Trajectbegeleiding levenslang en levensbreed leren

Trajectbegeleiding levenslang en levensbreed leren Trajectbegeleiding levenslang en levensbreed leren Workshop H zaal Gielis (1 ste verd.) Sterker naar werk (13.45-14.45) Myriam Carlier, coördinator opleidingen UCBO UGent vrijdag 26 november 2010 PROJECT

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij autisme

Cognitieve gedragstherapie bij autisme Cognitieve gedragstherapie bij autisme Caroline Schuurman, gz-psycholoog Centrum Autisme Rivierduinen Nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van autisme bij volwassenen Utrecht, 14 juni 2011 CGT bij autisme

Nadere informatie

Socioprofessionele reïntegratie. Conny Daens, GTB

Socioprofessionele reïntegratie. Conny Daens, GTB Socioprofessionele reïntegratie Conny Daens, GTB GTB - dienst, vzw die vanuit de werkwinkels heel nauw samenwerkt met VDAB binnen een samenwerkingsakkoord voor personen met een werkvraag. - Onderscheidt

Nadere informatie

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Combo Emonomy Combo Emonomy heeft een lange historie en traditie in methodiekontwikkeling, onderzoek, opleiding, coaching en advies op het gebied van arbeidsontwikkeling,

Nadere informatie

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips Sport en tewerkstelling van jongeren Marc Theeboom / Joris Philips studie Kan sport bijdragen tot competentie-ontwikkeling voor kortgeschoolde jongeren, waardoor hun tewerkstellingskansen toenemen? initiatieven

Nadere informatie

MAAR WEL IN UW BEDRIJF. Vind gratis uw geschikte medewerker WWW.JOBKANAAL.BE. Jobkanaal geeft ook advies over steunmaatregelen, subsidies en HRM.

MAAR WEL IN UW BEDRIJF. Vind gratis uw geschikte medewerker WWW.JOBKANAAL.BE. Jobkanaal geeft ook advies over steunmaatregelen, subsidies en HRM. ze passen NIET altijd IN HET PLAATJE MAAR WEL IN UW BEDRIJF Vind gratis uw geschikte medewerker WWW.JOBKANAAL.BE Jobkanaal geeft ook advies over steunmaatregelen, subsidies en HRM. dirk vekemans Beroep:

Nadere informatie

KPJ= Kennispla-orm jobcoaching. Jobcoaching - Een vak apart

KPJ= Kennispla-orm jobcoaching. Jobcoaching - Een vak apart KPJ= Kennispla-orm jobcoaching Jobcoaching - Een vak apart 1 Introduc:e Wie zijn wij? Merijn van Gorkum Luc Bannink Evelien in t Veld Jobcoaching een vak apart DOEL: INFORMATIE OVER JOBCOACHING EN MEERWAARDE

Nadere informatie

Meer personen met een arbeidshandicap aan het werk. Geschiedenis, visie, cijfers en veruidelijking.. VDAB GTB en de gespecialiseerde diensten

Meer personen met een arbeidshandicap aan het werk. Geschiedenis, visie, cijfers en veruidelijking.. VDAB GTB en de gespecialiseerde diensten 1 2 Meer personen met een arbeidshandicap aan het werk Geschiedenis, visie, cijfers en veruidelijking.. VDAB GTB en de gespecialiseerde diensten 3 Beleidsevoluties PMaH December 2003: rondetafelconferentie

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie

tips voor het sollicitatiegesprek

tips voor het sollicitatiegesprek tips voor het sollicitatiegesprek algemeen In elk gesprek komen vragen voor die op meer manieren te beantwoorden zijn. Hiermee probeert een selecteur duidelijkheid te krijgen over je echte motivatie, persoonlijkheid

Nadere informatie

Commissievergadering Commissie voor Economie, Werk, Sociale Economie, Innovatie en Wetenschapsbeleid

Commissievergadering Commissie voor Economie, Werk, Sociale Economie, Innovatie en Wetenschapsbeleid vergadering C74 zittingsjaar 2014-2015 Woordelijk Verslag Commissievergadering Commissie voor Economie, Werk, Sociale Economie, Innovatie en Wetenschapsbeleid van 8 januari 2015 10 Commissievergadering

Nadere informatie

Samen maken. mogelijk. wij meedoen voor jeugd ONDERSTEUNING BIJ LEVEN MET EEN BEPERKING

Samen maken. mogelijk. wij meedoen voor jeugd ONDERSTEUNING BIJ LEVEN MET EEN BEPERKING Samen maken wij meedoen voor jeugd mogelijk Kinderen en jongeren met een beperking moeten de kans krijgen zich optimaal te ontwikkelen, zodat zij zo zelfstandig mogelijk mee kunnen doen in de maatschappij.

Nadere informatie

Wij analyseren de situatie en vervolgens werken we met een eenvoudig categoriemodel:

Wij analyseren de situatie en vervolgens werken we met een eenvoudig categoriemodel: Re-integratiebegeleiding (2 e en 3 e spoor) Doel 1. Duidelijkheid! Wij analyseren de situatie en vervolgens werken we met een eenvoudig categoriemodel: 2. Werk! * Ruime arbeidsmogelijkheden * Beperkte

Nadere informatie

LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING

LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING LOOPBAANTRAINING ZWITSERS KWALITEITSMODEL VOOR LOOPBAANORIËNTATIE EN -BEGELEIDING ZELFMANAGEMENT VAN COMPETENTIES WAAR LIGGEN UW KWALITEITEN? WAT MAAKT U UNIEK? EN WELKE KANT WILT U DAARMEE OP? WAT IS

Nadere informatie

Autisme en tewerkstelling

Autisme en tewerkstelling Autisme en werken Even kennismaken Autisme en tewerkstelling Waarom is werk ook belangrijk voor personen met autisme? economisch perspectief ethisch perspectief rechten perspectief Economisch perspectief

Nadere informatie

Opleidingsvorm 2 (OV2) Voor jongeren met een matige of ernstige mentale beperking

Opleidingsvorm 2 (OV2) Voor jongeren met een matige of ernstige mentale beperking Opleidingsvorm 2 (OV2) Voor jongeren met een matige of ernstige mentale beperking Opleidingsvorm 2 - Secundair onderwijs op maat In opleidingsvorm 2 bereidt De Leerexpert leerlingen met mentale beperking

Nadere informatie

Levensloopbegeleiding

Levensloopbegeleiding Levensloopbegeleiding vanuit bekeken Omdat een andere blik je leven verrijkt Levensloopbegeleiding bij autisme Levensloopbegeleiding is ondersteuning in iedere fase van het leven, op alle levensgebieden

Nadere informatie

Outreach: ja hallo 19/05/2016

Outreach: ja hallo 19/05/2016 Outreach: ja hallo 19/05/2016 Inhoud 1. Visie 2. Quality of Life 3. Quickscan 4. De cirkel Visie? Visie geeft denken en handelen vorm Mens-en maatschappijvisie Ruimer dan outreach alleen Iedereen heeft

Nadere informatie

(als reorganisatie de aanleiding is) 15 november 2014. Karin Boelens

(als reorganisatie de aanleiding is) 15 november 2014. Karin Boelens Werk naar werk (als reorganisatie de aanleiding is) 15 november 2014 Karin Boelens Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Mobiliteit: Werk naar werk... 3 2.1 Voorlichting... 3 2.2 Intakegesprek... 4 2.2.1 Portal Werkinzicht...

Nadere informatie

CASTRICUM. Thema: Jong Volwassenheid

CASTRICUM. Thema: Jong Volwassenheid Dinsdag 25 januari 2011 CASTRICUM Thema: Jong Volwassenheid HANDIGE WEBSITES: STUDIE, WERK, WONEN. STUDIE http://www.meenwh.nl/viewobje.asp?ac=show&obj_id=417 Deze brochure mbt autisme in het onderwijs.

Nadere informatie

&Ons Tweede Thuis VOLWASSENEN

&Ons Tweede Thuis VOLWASSENEN &Ons Tweede Thuis VOLWASSENEN & & VOLWASSENEN Ondersteuning voor mensen met een beperking Heb je een beperking of heeft je zoon of dochter een beperking? Dan is wat ondersteuning soms erg welkom. Ons Tweede

Nadere informatie

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar, klik dan hier voor de webversie. Klik hier voor een PDF van de nieuwsbrief. Socius januari 2014 Zoektocht Op de drempel van 2014 kijk ik nog eens naar wat ons het

Nadere informatie

Werkgever voor dyslexie

Werkgever voor dyslexie Werkgever voor dyslexie De leerstoornis Dyslexie komt meer voor dan we denken. Internationaal spreekt men over 5 tot 10 procent van de algemene bevolking. In België heeft minstens drie procent van de bevolking

Nadere informatie

Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen

Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen Verslag focusgroep ouders met jongeren in secundaire scholen Doelgroep Methodiek Thema s 11 ouders van jongeren in secundaire scholen (2014) Waarderende benadering Ouderbetrokkenheid- Communicatie Ondersteuning

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

STARR-interview in theorie & praktijk

STARR-interview in theorie & praktijk 1.3 STARR-interview in theorie & praktijk Een sollicitant goed inschatten, is geen sinecure. Op basis van een kort gesprek, eventueel in combinatie met een praktische proef beoordeelt u als werkgever of

Nadere informatie

Werving Selectie Mobiliteit. De Amarant Groep werkt aan jouw toekomst

Werving Selectie Mobiliteit. De Amarant Groep werkt aan jouw toekomst Werving Selectie Mobiliteit De Amarant Groep werkt aan jouw toekomst Je loopbaan ligt in jouw handen en wij helpen je graag op weg Ben je op dit moment tevreden met je functie binnen de Amarant Groep maar

Nadere informatie

Project doorstroom naar NEC

Project doorstroom naar NEC 1 Project doorstroom naar NEC Mei 2012- December 2013 Doel: realiseren van duurzame tewerkstelling voor ocmw cliënten Knelpunt: Kloof tussen reguliere werkgever enerzijds en trajectbegeleider die de doelgroep

Nadere informatie

Op weg naar een nieuw MAATWERKDECREET

Op weg naar een nieuw MAATWERKDECREET Op weg naar een nieuw MAATWERKDECREET Kader - situering Vlaams Regeerakkoord Sociale Economie => 2 pijlers: Lokale Diensteneconomie Maatwerk Beschutte werkplaatsen Sociale werkplaatsen Invoegmaatregel

Nadere informatie

Bijlage 11: Stellingen voor focusgroepen activering. Thema s voor de focusgroepen activering

Bijlage 11: Stellingen voor focusgroepen activering. Thema s voor de focusgroepen activering Bijlage 11: Stellingen voor focusgroepen activering Thema s voor de focusgroepen activering Tekst door inleider : De thema s waarover in de focusgroep gediscussieerd wordt, zijn weergegeven in een overzicht.

Nadere informatie

VACATURE Trajectbegeleider (m/v) Persoonlijke ontwikkelingstrajecten vzw LEJO 100% Voor een op te starten P.O.T.-antenne in Boom

VACATURE Trajectbegeleider (m/v) Persoonlijke ontwikkelingstrajecten vzw LEJO 100% Voor een op te starten P.O.T.-antenne in Boom VACATURE Trajectbegeleider (m/v) Persoonlijke ontwikkelingstrajecten vzw LEJO 100% Voor een op te starten P.O.T.-antenne in Boom In diensttreding: 1 september 2010 Contactadres: vzw LEJO Borgerhoutsestraat

Nadere informatie

Omgaan met kinderen met autismespectrumstoornissen. Rob Neyens 22.10.2009

Omgaan met kinderen met autismespectrumstoornissen. Rob Neyens 22.10.2009 Omgaan met kinderen met autismespectrumstoornissen Rob Neyens 22.10.2009 Programma 1. Theorie: wat is autisme? 1.1 Buitenkant 1.2 Binnenkant 2. Praktijk: hoe omgaan met autisme? 2.1 Remediëren 2.2 Compenseren

Nadere informatie

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent!

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De missie van onze school: Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De visie van onze school: A: Goed onderwijs, opbrengstgericht Door middel van een gevarieerd lesaanbod

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Meer info over Prisma en WMO?

Meer info over Prisma en WMO? Meer info over Prisma en WMO? wmo@prismanet.nl www.prismanet.nl Plan een bezoekje! U kunt het Prisma-aanbod pas echt ervaren als u het ook met eigen ogen gezien heeft. Prisma heet u van harte welkom voor

Nadere informatie

Nieuwe kansen voor intermediairs

Nieuwe kansen voor intermediairs 1 Bemiddeling van werkzoekenden met een arbeidsbeperking Nieuwe kansen voor intermediairs De komende jaren is het aan werk helpen van werkzoekenden met een arbeidsbeperking een groot thema. In 2026 moet

Nadere informatie

Visio Zicht op Werk voor gemeenten, werkpleinen en werkgeversservicepunten

Visio Zicht op Werk voor gemeenten, werkpleinen en werkgeversservicepunten Visio Zicht op Werk voor gemeenten, werkpleinen en werkgeversservicepunten Slechtziend of blind op de werkvloer. Kan dat wel? Vanuit uw functie begeleidt u mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar

Nadere informatie

Inleiding. Sociale activering en werk. Reikwijdte. Voor wie zijn de criteria? Terreinen criteria

Inleiding. Sociale activering en werk. Reikwijdte. Voor wie zijn de criteria? Terreinen criteria kwaliteitscriteria maart 2013 / juli 2013 Inleiding Sociale activering en werk Cliënten van de ggz of oggz willen graag snel weer aan het werk of succesvol re-integreren. De praktijk is echter weerbarstig.

Nadere informatie

Basis Individuele Coaching (BIC)

Basis Individuele Coaching (BIC) Basis Individuele Coaching (BIC) 5 stappen tot het Persoonlijk OntwikkelingsPlan (POP) Voorbereiding, uitgangspunten en stappenplan POP, competentielijst en checklist www.liannevandriel.nl Lianne van Driel

Nadere informatie

Uw talent kan bergen verzetten!

Uw talent kan bergen verzetten! Advies aan blinde en slechtziende personen Uw talent kan bergen verzetten! Werken, een eigen inkomen hebben, en zich op die manier ten volle integreren in de samenleving: iedereen heeft er recht op, ook

Nadere informatie

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z Samen doen Zorgvisie Zorg- en dienstverlening van A tot Z Wat en hoe? 3 W Samen met de cliënt bepalen we wát we gaan doen en hóe we het gaan doen. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen op diverse

Nadere informatie

Werk Eerst leidt mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt toe naar betaalde arbeid met duurzaam perspectief.

Werk Eerst leidt mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt toe naar betaalde arbeid met duurzaam perspectief. Werk Eerst leidt mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt toe naar betaalde arbeid met duurzaam perspectief. Dit kunnen mensen met een uitkering zijn, maar ook mensen met een beperking (fysiek

Nadere informatie

De Bakfiets. Jobcoaching. De Bakfiets. Onze dienstverlening. Coaching / Persoonlijke ondersteuning

De Bakfiets. Jobcoaching. De Bakfiets. Onze dienstverlening. Coaching / Persoonlijke ondersteuning Jobcoaching De Bakfiets Onze dienstverlening Coaching / Persoonlijke ondersteuning De Bakfiets Dit is de persoonlijke begeleiding van de werknemer. Afhankelijk van de het doel van de coaching vindt de

Nadere informatie