Actief Burgerschap en Sociale Integratie. Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Actief Burgerschap en Sociale Integratie. Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september 2010 1"

Transcriptie

1 Actief Burgerschap en Sociale Integratie Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

2 1. Inleiding Sinds 1 februari 2006 zijn scholen verplicht aan dacht te besteden aan actief burgerschap en sociale integratie. Actief burgerschap wordt door het ministerie van OCW omschreven als de bereidheid en het vermogen deel uit te maken van een gemeenschap en daar een actieve bijdrage aan te leveren. Het gaat erom hoe de school fungeert als een democratische gemeenschap, waarin wordt voorgedaan en voorgeleefd hoe democratie werkt. Om kinderen daadwerkelijk iets mee te geven op het gebied van actief en democratisch burgerschap zal de school zelf een oefenplaats moeten zijn voor democratisch burgerschap. Een plek waar kinderen zich op een vanzelfsprekende manier ontwikkelen tot actieve burgers die zich bewust zijn van de gemeenschap waarin ze leven en weten hoe zij hun steentje hieraan bij kunnen dragen. Ook de leerkracht zal een democratische leerkracht moeten zijn, die voortdurend model staat voor democratisch burgerschap. 2. Basisvisie Het voorbereiden van leerlingen op hun huidige en toekomstige rol in de samenleving is een taak die mede ligt bij de school. De samenleving kenmerkt zich door pluriformiteit en democratie en is gebaseerd op grondrechten. Deze kenmerken vormen de pijlers van de Nederlandse samenleving en vragen om constante aandacht en onderhoud. 2.1 Doelen Actief burgerschapsvorming en sociale integratie kunnen worden verdeeld in drie domeinen: democratie, participatie en identiteit. Democratie omvat zowel de grondbeginselen en hoe die in het dagelijkse leven worden toegepast, als de staatsrechtelijke aspecten. Participatie is een kenmerk van de democratische grondhouding en betreft het actief deelnemen aan het verbeteren van de omgeving. Identiteit gaat over de wisselwerking tussen persoon en omgeving en hoe persoonlijke opvattingen bepalend zijn voor het gericht zijn op de gemeenschap. 2.2 Inhouden Leerlingen kennis, vaardigheden en houdingen (weten, kunnen, willen) bijbrengen om zich betrokken te voelen bij hun omgeving en de Nederlandse samenleving en hen in staat te stellen daaraan een bijdrage te leveren. Inhouden zijn afgestemd op leeftijd en niveau. Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

3 Domein 1: democratie In het onderwijs is het aanleren van een democratische houding een belangrijk aspect. Het opdoen van ervaringen is cruciaal. Die ervaringen kunnen plaatsvinden in de klas, de school of erbuiten. Domein Categorie Inhouden Democratie Kennis en inzicht -Democratie, parlementaire democratie, actief en passief stemrecht; -Meerderheid, pluriformiteit, conflicten, debat, besluitvorming; -Politiek en politieke stelsels; -Trias politica; -Scheiding van kerk en staat; -Grond- en vrijheidsrechten; -Rechtssysteem; -Democratische instituties naar schaalniveau; -Collectieve voorzieningen; -Republiek, monarchie, dictatuur, terrorisme; -Wetenschap, journalistiek en media; -Historische aspecten en personen democratie in Nederland; -Europese Unie: democratie en mensenrechten Vaardigheden -Informatie opdoen en beoordelen; feiten en meningen onderscheiden; -Vergelijken van individuele belangen, belangen van specifieke groepen en collectieve belangen; -Eigen mening vormen, uiten, open staan voor andere opvattingen; -Eigen opvattingen om kunnen zetten in gedrag; -Zich gedragen vanuit respect voor algemene aanvaarde waarden en normen; -Discussiëren, argumenteren; -Omgaan met kritiek; -Conflictoplossend handelen Houdingen -Betrokkenheid en verantwoordelijkheid -Solidariteit en empathie -Vertrouwen in anderen en instituties -Constructief-kritisch -Waarderen van de democratie -Opkomen voor vrijheid en democratie Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

4 Domein 2: participatie Participatie vereist inzicht in het eigen kunnen. Kunnen en willen participeren vraagt om sociaal-communicatieve vaardigheden en een voldoende sterk zelfbeeld om intenties om te zetten in gedrag. Toch participeren niet alle kinderen (en volwassenen). Processen van uitsluiting leiden ertoe dat sommigen zich niet meer betrokken voelen bij bepaalde sociale verbanden, bijvoorbeeld in de klas. En negatieve ervaringen met participatie zullen de drempel om dit in andere situaties wel te doen, verhogen. Een geleidelijke opbouw en positieve ervaringen zullen daarom bijdragen aan het ontwikkelen en in stand houden van de wil om te participeren. Domein Categorie Inhouden Participatie Kennis en inzicht -Inspraak/medezeggenschap -Samenleving -Kinderrechten -(On)Gelijkheid, discriminatie; -Verenigingen, instanties, NGO s (web)communicaties -Betaald en onbetaald werk Vaardigheden -Sociaal-communicatieve vaardigheden; -Assertiviteit; -Kansen zien en gebruiken; -Creativiteit/oplossingsgerichtheid; -Plannen, organiseren en mobiliseren; -Inzicht in eigen mogelijkheden en wensen; -Inzicht in wensen van anderen; -Omgaan met belangentegenstellingen; -Invloed uit kunnen oefenen; -Verschijnselen kunnen plaatsen in breder perspectief (bijv. historisch, ruimtelijk, economisch, maatschappelijk, politiek, sociaal-cultureel). Houdingen -Betrokkenheid bij en -Verantwoordelijkheid voor sociale en fysieke omgeving; -Initiatiefrijk; -Zelfvertrouwen; -Een rol willen spelen in de samenleving Participatietaken van leerlingen kunnen op drie niveaus onderscheiden worden: 1) uitvoeren, 2) organiseren en 3) analyseren en veranderen. Deze drie niveaus zijn toepasbaar op de diverse aspecten van burgerschap: activiteiten in de klas, in de school en buiten de school. Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

5 Plaats van Niveau van Gericht op uitvoering Gericht op organisatie Gericht op verandering participatie participatie Leertaken Zelfstandig werken Plannen, kiezen werkwijze (onderwerp, aanpak, groep, presentatie vormen) Betrokken bij bepalen: meerkeuzewerk school voor VO onderwijstype richting levoles Binnen de klas/groep Helpen van andere leerlingen t.a.v. leerstof en welbevinden; onderhoud klas Organiseren van: activiteit uitje feestavond voor de klas (werkweek) Besluitvorming in kring Reflecteren op werkwijze of sfeer Binnen de school Helpen van andere leerlingen ten aanzien van leerstof (tutor) Onderhoud school; Helpen bij schoolevenement Organiseren van: Schoolfeest (afscheidsfeest gr. 8) Sportdag Schoolkrant Klassensite Betrokken bij klassenregels Onderzoek eigen school (leerling tevredenheidspeiling), Actie opzetten om verbetering te realiseren (dichtbij /veraf) Buiten de school Meedoen aan goede doelen: Nationale Postzegelactie Schoolmeubilair/materialen (bij overcompleet) voor Polen ten behoeve van Stichting Eemsmond Eindejaarsfeest ten bate van Stichting Madalief voor Madagaskar Dozenactie voor kinderen in Klenka/Polen samen met Stichting Eemsmond Meehelpen aan organisatie PR voor school Meebepalen beleid schoolomgeving: inrichting nieuwe school inrichting vernieuwd schoolplein Actie voor goed doel (lokaal, nationaal, internationaal) Onderhoud schoolomgeving: Nationale Boomfeestdag Nat. Buurtschoonmaakdag Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

6 Domein 3: identiteit Er is een constante wisselwerking tussen de identiteit van een persoon en de (sociale) omgeving. Mensen maken deel uit van meerdere gemeenschappen en kunnen zich verbonden voelen met datgene wat in die gemeenschap belangrijk wordt gevonden. Daarbij lopen veel jongeren tegen grenzen aan als deze gemeenschappen te zeer van elkaar afwijken en verschillende eisen stellen. Dit vraagt om flexibiliteit, maar ook het nemen van de verantwoordelijkheid om op een kritische manier te kijken naar deze verschillende gemeenschappen en het eigen gedrag. Gaandeweg leert iemand hoe om te gaan met deze verschillende loyaliteiten. Een leerling zal dan ook een balans moeten vinden tussen enerzijds zelfrealisatie en het leven volgens eigen waarden en normen, en anderzijds de grenzen en beïnvloeding van de omgeving. Domein Categorie Inhouden Identiteit Kennis en inzicht -Pluriform, multicultureel, cultuur, subcultuur; -Integratie; -Religieuze en levensbeschouwelijke stromingen; -Pluriformiteit en diversiteit in Nederland (verandering en continuïteit-globalisering, regionalisering en nationale identiteit; -Individualisme en groepsidentiteit; -Onderscheiden van persoonlijke en gemeenschapsbelangen Vaardigheden Houdingen -Omgaan met vrijheden en keuzes maken vanuit eigen ethisch kader; -Vanuit de eigen identiteit een bijdrage leveren aan de omgeving; -Wisselen van perspectief; -Eigen identiteit en opvattingen in balans brengen met eisen van de samenleving; -Reflecteren op eigen standpunt en gedrag; -Vergelijken van opvattingen; -In discussie of debat de eigen opvattingen ontwikkelen; -Omgaan met groepsdruk; -Omgaan met diversiteit -Zelfwaardering -Gelijkwaardigheid -Erkennen van verschillende opvattingen -Verdraagzaamheid -Open staan voor ontmoeting met andersdenkenden -Empathie -Zelfontplooiing Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

7 3. Leerlijnen Wil een leerling een voor de pluriforme democratische samenleving gewenste rol vervullen, dan dient deze leerling te beschikken over kennis en inzicht, uiteenlopende vaardigheden en de bereidheid om bepaald gedrag te vertonen. In dat verband wordt wel gesproken over een competentie. Een competentie uit zich in observeerbaar gedrag waarin kennis, vaardigheden en houdingen worden toegepast. Een persoon ontwikkelt deze competentie gedurende zijn leven, waarbij het onderwijs vaak de basis legt. Dit betekent dat de school slechts ten dele verantwoordelijk is voor de vorming van (aspirant) burgers. 3.1 Rol van de leerkracht De rol van de leerkracht moet niet onderschat worden. Hij/zij vervult een voorbeeldfunctie bij het in praktijk brengen van de burgerschapsdoelen, vooral waar het gaat om gelijkwaardigheid tussen mensen, het betrekken en motiveren van leerlingen, het ingaan op actuele gebeurtenissen en incidenten binnen en buiten de school. Kortom een leerkracht moet interpersoonlijk competent zijn. 3.2 Een leerplankundig model We hebben een samenhangend leerplan ontwikkelt om te zorgen dat de inhouden worden opgebouwd en deels cyclisch terugkomen, zie onderstaand model. Verticaal (kolommen) onderscheidt het model onderwijsinhouden en ervaringen. De onderwijsinhouden zijn onderverdeeld in kennis, vaardigheden en houdingen. De ervaringen zijn onderverdeeld in binnen- en buitenschools. De leeftijdsgroepen zijn op de horizontale lijn (rijen) geplaatst. Een aantal inhouden komt op verschillende plaatsen terug binnen een domein. Links in het schema staan de voorwaarden die nodig zijn om bepaalde gedragingen te tonen: weten, kunnen en willen. Rechts zijn de ervaringen opgenomen die leerlingen opdoen in en buiten de school. Het onderwijs heeft vooral grip op de kennis en vaardigheden (het weten en kunnen). Willen is een stuk lastiger te realiseren en vooral te beheersen. Ervaringen dragen daar zeker aan bij. Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

8 Domein: democratie Leerinhouden Ervaringen Gr. Kennis en inzicht Vaardigheden Houdingen Binnenschools Buitenschools 7/8 -democratie, -republiek, ontstaansgeschiedenis Nederland als republiek -Europese gemeenschap, Verenigde Naties -wetten -politieke partijen -machtsmisbruik, onderdrukking, recht en onrecht -rechtspraak -kinderrechten -kritische vragen kunnen stellen bij maatschappelijke ontwikkelingen -informatie beoordelen -eigen standpunt toelichten en verdedigen in discussie -voor- en nadelen democratie, republiek en monarchie beargumenteren -gelijke behandeling etnische groepen -solidariteit -vertrouwen in instituties en instellingen -kritische houding ten aanzien van maatschappelijke kwesties -vier vrijheid (4/5 mei) -deelname aan schoolkrant; werkstuk; klassensite; in groepjes samenwerken -in kring besluiten nemen over klassenaangelegenheden -meisjes en jongens krijgen dezelfde kansen en taken -anti-pestaanpak: Pestprotocol,Kanjertraining -lezen (jeugd) krant -bezoek oorlogsmonument, voormalig concentratiekamp -bespreken van maatschappelijke kwesties thuis 4/6 -monarchie dictatuur democratie -gemeentebestuur en landschapsbestuur -afspraken nakomen en in groep oplossingen vinden bij conflicten; problemen -eigen standpunt bepalen en bijstellen -omgaan met kritiek -gelijke behandeling jongens en meisjes -vreedzaamheid -anderen de gelegenheid geven zich te uiten -neerleggen bij meerderheidsbesluit in groep -deelname aan schoolkrant; werkstuk; klassensite; in groepjes samenwerken -in kring besluiten nemen over klassenaangelegenheden -meisjes en jongens krijgen dezelfde kansen en taken -anti-pestaanpak: Pestprotocol,Kanjertraining -rolverdeling in teamsport -hiërachie in vriendenclub -inspraak in gezinszaken thuis -Jeugdjournaal -Kinderkrant 1/3 -Regels en afspraken -meedoen aan gesprekken in de groep -afspraken nakomen die in de groep gemaakt zijn -luisteren -afspraken nakomen -afspraken en regels maken -deelname in klassenkring -spelen en werken in gemengde groepen -mate waarin democratische besluitvorming thuis plaatsvindt Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

9 Domein: participatie Leerinhouden Ervaringen Gr Kennis en inzicht Vaardigheden Houdingen Binnenschools Buitenschools 7/8 -rollen vanuit de vier petten (Kanjertraining) -samenleving: dorp, regio, land, Europa, werelddelen -ongelijkheid en discriminatie -initiëren /organiseren van school/klassen activiteit: Prentenboek maken en voorlezen aan de o.b. Spelenmiddag organiseren voor gr. 0 t/m 6 Begeleiden gemengde leeftijdsgroep tijdens spelencicuit (St. Nicolaasfeest) -verantwoordelijkheid buitenschools -betrokkenheid bij school -verenigingsleven 4/6 -rollen vanuit de vier petten (Kanjertraining) -eigen opvatting omzetten in activiteit -invloed uitoefenen op besluitvorming in eigen groep -inzicht in eigen capaciteiten -aandragen oplossingen -meedoen aan georganiseerde actie voor klas/school -invloed uitoefenen op besluitvorming in eigen groep -verantwoordelijkheid voor groep school -creativiteit -deelname schoolkrant, klassensite, werkstuk -initiatief nemen tot of organiseren van actie ter ondersteuning van een goed doel -aspect van leefbaarheid van de school -tutor voor lln uit een lagere groep -actie om de buurt netjes te houden (Nat. Schoonmaakdag) -oud papier verzamelen -gemeenschapsruimte inrichten voor een presentatie/ ouderavond -besluitvorming over klassenaangelegenheden -meedoen geldinzamelactie voor een goed doel -wisselende taken/ verantwoordelijkheden in klas/school: klassenbeurt containers bij de weg zetten/in de schuur -kaart sturen naar/bezoek brengen aan zieke leerling/lkr. -KlasseTV digitaal lespakket over Burgerschap en over Wereldburgerschap -Kunstproject Wierde Ezinge (2009) -project Groningen -besluitvorming over klassenaangelegenheden -meedoen geldinzamelactie -lidmaatschap ideële organisatie ranger -zakgeld -verenigings-leven -structureel uitvoeren van kleine taken thuis Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

10 -rechten van het kind -samenleving: straat, dorp, provincie, land 1/3 -rollen vanuit de vier petten (Kanjertraining) -samenleving: straat, dorp -inzicht in eigen capaciteiten -aandragen oplossingen -meedoen aan georganiseerde actie voor klas/school -spreken en luisteren -aandragen oplossingen -meedoen aan georganiseerde actie voor klas/school -assertiviteit -bereidheid bijdrage te leveren aan kwaliteit omgeving (sociaal en fysiek) -betrokkenheid (bij groep) voor een goed doel -wisselende taken/ verantwoordelijkheden in klas/school: klassenbeurt (schoolomgeving opruimen) -kaart sturen naar/bezoek brengen aan zieke leerling -KlasseTV digitaal lespakket over Burgerschap en over Wereldburgerschap (gr.5/6) -project Groningen -helpen opruimen/vegen lokaal/plein -project Groningen -incidenteel helpen van familielid / buren Domein: identiteit Leerinhouden Ervaringen Gr Kennis en inzicht Vaardigheden Houdingen Binnenschools Buitenschools 7/8 -godsdienstvrijheid -Hindoeïsme, Humanisme, Christendom,Boeddhisme, Islam -multiculturele samenleving -symboliek en rituelen -etnische groepen in de samenleving -vooroordeel -jongerencultuur -herkennen symboliek in kunstuitingen -stereotypen herkennen -omgaan met vrijheden en beperkingen -zelf onderscheid maken tussen goed en slecht en dit vergelijken met wat gangbaar is in de samenleving -herkennen van discriminatie -omgaan met uitsluiting -waarderen van verschillen -geestelijke stromingen -deelname chr. of openbare levogroep -Kerst-Paasviering (chr. /openbare levogroepen) -Hemelvaart/Pinksterfeest (chr. levogroepen) -viering 4/5 mei -volgen troonreden/prinsjesdag -project Tikoen ( ) Jodendom -Vredesweek -zelf deelnemen aan religieuze of identiteitsgebonden groep -met begeleider bezoeken cultureel / sportevenement -verbinden met een groep in de omgeving -project Tikoen ( ) Jodendom Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

11 4/6 -Christendom, Islam -nationaliteit -verschillende gezinssituaties en leefvormen -persoonlijke held, idool -inzicht in eigen mogelijkheden,beperkingen en opvattingen -inzicht in verschillen tussen mensen -verplaatsen in de ander / perspectiefwisseling -rekening houden met opvattingen van anderen -herkennen uitingen cultuur en religie in straatbeeld -herkennen van discriminatie -zelf onderscheid maken tussen goed en slecht -gelijkwaardigheid -zelfkennis -zelfwaardering -anderen willen betrekken -gestructureerde groepsopdrachten met verschillende kinderen -feesten met religieuze achtergrond vieren -bezoeken van bijzondere plekken in de regio -vieren koninginnendag -leren over eigen woonomgeving: bijv. straatnamen herleiden -saamhorigheid in de klas ervaren -vrienden in de buurt bewust kiezen -deelname aan identiteitsgebonden sociale structuren -kennis maken met geloofsovertuiging bij vriendjes thuis -identificeren met voorbeeldfiguur 1/3 -mensen hebben overéénkomsten en verschillen -mensen hebben elkaar nodig -wel of niet geloven, God, kerk, moskee -onderscheiden van ik en de ander (uniciteit) -uiten van gevoelens, wensen en opvattingen -respectvol omgaan met anderen -empatie -anderen willen helpen -samen spelen en samen werken met verschillende kinderen -bezoeken buitenschoolse instantie -eerste contacten in de buurt -geloofsover-tuiging thuis Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

12 4. Materialen en bronnen 4.1 Levolessen Kenmerken van de methode Hellig Hart (openbare levolessen) Met de methode van Hellig Hart werken we aan de identiteitsontwikkeling van kinderen. Doel: Elk kind bewust te laten worden van zijn of haar leven en het leven in het algemeen en ze leren hierover te communiceren en zo te werken aan een betere wereld. Uitgangspunt van de methode is: Elk kind( mens) is uniek. Elk mens ontwikkelt zich om zijn of haar talenten te kunnen ontplooien Elk mens ontwikkelt zich om te kunnen doen waar hij of zij plezier aan beleefd Elk mens ontwikkelt zich om van nut te zijn in de maatschappij We leren om ons te wortelen in de cultuur, maar ook om onze vleugels uit te slaan en om onze eigen weg te gaan. We leren en worden ons bewust van: *Relaties *Geloof en plezier hebben in eigen kunnen *Iets te kunnen ondernemen, onafhankelijkheid te zijn en doelen te durven stellen en te beoordelen of je daarin succes hebt. *Samen te leven in een land met verschillende mensen met een andere etnische culturele afkomst. * Kennis en begrip ontwikkelen van anders levenden. * Voorkomen en tegen gaan van vooroordelen, discriminatie en racisme. Deze methode maakt gebruik van uiteenlopende materialen en werkvormen. Verhalen, internetlessen, videolessen, gesprekjes, werkjes, werkbladen enz. Kenmerken van de methode Kind op maandag (christelijke levolessen) * Geeft op moderne manier invulling aan het bijbels christelijk geloof. * Laat kinderen de rijkdom van Bijbelverhalen ontdekken. * Draagt bij aan de ontwikkeling van het waarden en normen besef. * Reikt kinderen een kader aan waarbinnen zij hun levensvragen kwijt kunnen. * Voorziet in de behoefte aan religiositeit * Geeft kinderen met een andere godsdienst en cultuur inzicht in de wortels van de Nederlandse samenleving. * Ondersteunt en geeft mede inhoud aan de godsdienstige identiteit van de school en levert concreet materiaal voor de godsdienstlessen: Bijbelverhalen, vrije verhalen, gespreksstof, toneelstukjes, websites met Bijbelse puzzels, spelletjes etc., werkbladen of andere speelse werkvormen * De leefthema s zijn herkenbaar in het dagelijkse leven van kinderen; herkenbaar in de Bijbelverhalen en het stelt een zingevingvraag aan de orde op het gebied van: geloof, waarden en normen of sociaal-emotionele ontwikkeling. Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

13 4.2 Regel van de maand (domein identiteit) Elke maand staat middels een poster in de school/groepen een regel van de maand centraal. 4.3 Kanjertraining De Kanjertraining heeft lesmateriaal ontwikkeld voor het basisonderwijs en de brugklassen van het Voortgezet Onderwijs. De Kanjerlessen zijn effectief, duidelijk, verhelderend en helpen kinderen een keuze te maken in hun gedrag. De lessen gaan uit van een positieve levensvisie en zijn toekomst- en oplossingsgericht voor zowel kinderen, leerkrachten als ouders. Met de Kanjertraining worden de volgende doelen bereikt: Leerlingen durven zichzelf te zijn. Leerlingen voelen zich veilig. Leerlingen voelen zich bij elkaar betrokken. Leerlingen kunnen hun gevoelens onder woorden brengen. Leerlingen krijgen meer zelfvertrouwen De leerkracht wordt gerespecteerd. Pestproblemen worden hanteerbaar/lossen zich op. 4.4 Samsam Samsam wordt uitgegeven door NCDO in opdracht van het ministerie van Buitenlandse zaken. Bij elk nummer is een docentenhandleiding te verkrijgen op Samsam = samen. Het woord komt van het Maleise sama-sama, dat gelijkelijk of samen betekent. Via de opvarenden van de VOC (handelsorganisatie in de 17 e eeuw) kwam het woord in Zuid-Afrika terecht. Daar veranderde sama-sama in saam-saam of sam-sam. Het blad behandelt verschillende thema s, o.a. wereldburgerschap. Het blad vindt dat iedereen een goed leven moet hebben. Samen delen, samen werken aan de ontwikkeling van alle landen en voor alle mensen. In de uitbreiding van de website kunnen de kinderen grasduinen in de zeven wereldgodsdiensten: christendom, islam, boeddhisme, hindoeïsme, jodendom, voodoo en animisme, zie 4.5 Filosoferen met kinderen Bij het filosoferen met kinderen gaat het niet alleen om de doelen op het gebied van kennis, inzicht en vaardigheden. Attituden, houdingen en het belang van waarden spelen eveneens een belangrijke rol. Samen filosoferen is dus niet een afgerond pakket informatie. Het is een scheppen van een klimaat waarin: - een houding (mede vanuit de verwondering en nieuwsgierigheid); - een methode van werken (in dialoog met elkaar een filosofisch probleem of vraag een stap verder brengen); - een onderzoeksgebied (het domein van de filosofie) met elkaar verbonden worden. Het boek Denken door Filosofie wordt tijdens de openbare levolessen in gr. 3 t/m 8 gebruikt. Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

14 4.6 Alles-in-1 In het schooljaar 2010 experimenteren we met deze nieuwe methode. Alles-in -1 is integraal onderwijs; de leerstof van de vakken komt in samenhang aan bod. Elke activiteit, of het nu gaat om spelling, begrijpend lezen, wereldoriëntatie, handvaardigheid of muziek, staat in het teken van het thema van het project. 5. De praktijk 5.1 Gemeenschapstaak Een andere interventie is de gemeenschapstaak (huishoudelijk bord). We werken aan een systeem waarbij alle leerlingen taken en verantwoordelijkheden in de klas hebben en waarbij de oudere leerlingen ook taken en verantwoordelijkheden in de school uitvoeren, zoals het begeleiden van jongeren kinderen tijdens uitstapjes (projectweek China), tutorlezen, enz. De oudste leerlingen leveren ook een bijdrage aan de buurt en de omgeving van de school (schoonhouden plein en omgeving, letten op de verkeersveiligheid en tuin) 5.2 Groeperingsvormen Een belangrijk aspect van burgerschapsvorming is attitudevorming en de sociale component. Afhankelijk van doelen en activiteiten kiezen wij voor het werken in kleine groepjes. Vormen, zoals tutorlezen, waarbij leerlingen met elkaar samenwerken zijn voor ons een bewuste keuze. Ook tijdens projecten, etc kiezen wij voor divers samengestelde groepen. 5.3 Plaats Burgerschapsvorming beperkt zich niet tot één vak. Onderdelen kunnen aan bod komen in verschillende vakken. Leefstijl. 5.4 Toetsing Ons leerlingvolgsystemen (Pedagogisch Didactisch Onderzoek, Zien en (mogelijkheid digitaal signaleringssysteem) Kanjertraining) geven inzicht in het totaal aan kennis en vaardigheden, opgedane ervaringen en veranderende opvattingen. Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

15 Bijlage 1 Informatieve websites 1.1 Algemeen Portal van de Europese Unie met informatie, bulletins, documenten, nieuwsbrieven en verslagen over burgerschap (citizenship) in Europese landen. Startpagina van het dossier burgerschap en sociale intergratie. Naast informatie over burgerschap biedt de website ook toegang tot alle publicaties, persberichten, toespraken, kamerstukken en dossiers over dit thema. Themasite over burgerschap van en voor het onderwijs, met informatie over burgerschap in de school, in Nederland en in europa. Tevens is er ruimte voor uitwisseling van meningen en ervaringen in de maatschappij. Een website met uitleg over de Koningin, haar rol in de regering en over de Koninklijke familie. Daarnaast is er een link naar brieven en tekeningen die de Koningin in de afgelopen tijd van kinderen heeft gekregen. Deze website fungeert als platform voor actuele gebeurtenissen en debat op het gebied van de Nederlandse democratie. Ook wijst deze website de weg naar andere relevante informatie. Over de waarden en normen discussie in Nederland. Wat verstaan mensen onder waarden en normen? Wat gebeurt er in de Nederlandse samenleving? Wat doet de overheid? Hoe wordt in andere landen gesproken over waarden en normen? Deze site geeft antwoord op deze vragen. De website van het Instituut voor Publiek en Politiek (IPP), een landelijke niet-partijgebonden organisatie. Door advies en ontwikkeling en overdracht van nieuwe methodieken wil de organisatie de politieke en maatschappelijke participatie bevorderen. Met deze website wordt leraren in het basisonderwijs ondersteuning en achtergrondinformatie geboden bij het stimuleren van de sociaal emotionele ontwikkeling van kinderen en het omgaan van sociaal emotionele problemen in de lespraktijk. De raad voor Maatschappelijk Ontwikkeling (RMO), adviesraad van het kabinet en de Staten Generaal voor de sociale verhoudingen in Nederland, adviseert over participatie van burgers en stabiliteit van de samenleving. De website van de Vlaamse organisatie voor mensenrechteneducatie geeft informatie over onder andere educatieve pakketten over dit thema. Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

16 Wikipedia is een gratis te bezoeken en te raadplegen vrije encyclopedie op het web, met uitgebreide informatie over burgerschap. Teleblik is de toegang tot duizenden online radio- en televisie fragmenten via internet. Anno maakt de Nederlandse geschiedenis toegankelijk voor een groot publiek. Anno vertelt over de Nederlandse identiteit. Over Nederlandse waarden, over democratie, de samenleving en cultuur. Met onderwerpen als onderwijs, veiligheid, integratie, sport en gezondheid, of wonen en werken. Website van Stichting 400 jaar Michiel de Ruyter. De stichting is een landelijke stichting die speciaal voor de viering in het herdenkingsjaar 2007 is opgericht en heeft als taak het bevorderen van de onderlinge saamhorigheid en eendracht bij brede lagen van de Nederlandse multiculturele bevolking, met als uitgangspunt de waarden en normen die De Ruyter heeft voorgeleefd. Voor alle vakken in het onderwijs biedt Beeld en Geluid een schat aan audiovisuele bronnen. Ter ondersteuning van de lessen heeft de website een aantal inspirerende lesbrieven. Lessen die vooral leuk zijn om te doen én in korte tijd uit te voeren. 1.2 Interactieve websites voor kinderen Altijd eens een staatshoofd willen zijn? Via kunnen leerlingen hun favoriete (fantasie) land inrichten. Op deze website is het mogelijk een eigen land te tekenen, landschappen aan te brengen, inwoners, dieren en platen toe te voegen en bijvoorbeeld vervoersmiddelen en bebouwing te kiezen. IJsberen in de woestijn, Neanderthalers die in wolkenkrabbers wonen, een waterval op de grasvlakte: het kan allemaal. Dutchkids is een website over identiteit, vooroordelen en discriminatie. Aan de hand van gesprekken tussen jongeren met uiteenlopende achtergronden wordt er stilgestaan bij verschillende thema s in de multiculturele samenleving, zoals religie, kledingkeuzes, inburgeren en racisme. De site is bedoeld voor leerlingen in de bovenbouw van de basisschool. Voor leerkrachten bevat de site suggesties om de thema s in de klas verder uit te werken. Bijlage 2 Inhoudsopgave Kanjertraining - Inhoudsopgave, Kanjertraining, map groep 1/2 - Inhoudsopgave, Kanjertraining, map groep 3/4 - Inhoudsopgave, Kanjertraining, map groep 5/6 - Inhoudsopgave, Kanjertraining, map groep 7/8 Actief Burgerschap en Sociale Integratie - SWS Op Wier - versie september

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014.

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Actief Burgerschap. De Brummelbos Erica 2015-2016. In een wereld leven van, voor en met elkaar!

Actief Burgerschap. De Brummelbos Erica 2015-2016. In een wereld leven van, voor en met elkaar! Actief Burgerschap De Brummelbos Erica 2015-2016 In een wereld leven van, voor en met elkaar! 1 Inhoudsopgave Inleiding Hoofdstuk 1 : Actief Burgerschap Hoofdstuk 2 : Actief Burgerschap: een doel en een

Nadere informatie

Burgerschapsvorming op CCZ

Burgerschapsvorming op CCZ Burgerschapsvorming op CCZ Visie Een groot deel van alle leerlingen in het voortgezet onderwijs zit op het VMBO. Jonge mensen met verschillende achtergronden, capaciteiten, culturen en leerstijlen. Zij

Nadere informatie

O.B.S De Lytse Terp. Actief Burgerschap - 1 - ACTIEF BURGERSCHAP

O.B.S De Lytse Terp. Actief Burgerschap - 1 - ACTIEF BURGERSCHAP O.B.S De Lytse Terp ACTIEF BURGERSCHAP 1. Domeinen We gaan uit van drie domeinen die de essentie van burgerschapsvorming duidelijk naar voren brengen: * Democratie * Participatie * Identiteit 1.1. Democratie

Nadere informatie

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl 2013 Actief burgerschap 0 Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Hoofdstuk 1 : 3 Hoofdstuk 2 : : een doel en een middel

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE Heutink ICT ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE op de C.B.S. De Bruinhorst 22-5-2012 Inhoudsopgave Inleiding 3 Pagina 1. Burgerschap op de Bruinhorstschool 3 2. Kerndoelen 3 3. Visie 4 4. Hoofddoelen

Nadere informatie

Leerinhouden Kennis en inzicht Vaardigheden Houdingen Regels en afspraken

Leerinhouden Kennis en inzicht Vaardigheden Houdingen Regels en afspraken Domein: democratie 1-3 4 5 Leerinhouden Kennis en inzicht Vaardigheden Houdingen Regels en afspraken Afspraken maken en nakomen Luisteren naar elkaar, openheid Koningsdag, kennis van koningshuis Deelnemen

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE 1 ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE OP DE VALKENHEUVEL De wetgever schrijft scholen in Nederland voor om zich actief in te spannen om het besef van kinderen

Nadere informatie

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel Burgerschap: Aanbod per hoofddoel HOOFDDOEL 1 We voeden onze leerlingen op tot fatsoenlijke evenwichtige mensen die respectvol (vanuit duidelijke waarden en normen omgaan met de medemens.) Trefwoord De

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie 201-2017 Actief burgerschap en sociale integratie Inhoudsopgave: Kwaliteitszorg actief burgerschap en sociale integratie Visie en planmatigheid Visie Doelen Invulling Verantwoording Resultaten Risico s

Nadere informatie

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP & Sociale Integratie Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Visie op actief burgerschap & sociale integratieactie Hoofdstuk

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie

Actief Burgerschap op Eijkhagen 2013-2014

Actief Burgerschap op Eijkhagen 2013-2014 Actief Burgerschap op Eijkhagen 2013-2014 In de samenleving ontstaan nieuwe opvattingen over de manier waarop individuele burgers in de maatschappij behoren te staan: meer betrokken, meer gericht op het

Nadere informatie

Actief Burgerschap. Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen

Actief Burgerschap. Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen Actief Burgerschap Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen OBS De Hobbitstee Leerdam 2010 Met open vizier.. 2 Inhoudsopgave Inleiding 4 Hoofdstuk 1 : Actief Burgerschap: een nadere kennismaking

Nadere informatie

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl 1 Actief burgerschap en sociale integratie: Door de toenemende individualisering in onze samenleving is goed

Nadere informatie

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010 Visiedocument Actief Burgerschap Januari 2010 Gereformeerde scholen voor speciaal basisonderwijs Het Baken en De Drieluik Inleiding Actief Burgerschap U staat op het punt ons visiestuk actief burgerschap

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE. Visie. Actief Burgerschap & Sociale Integratie

ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE. Visie. Actief Burgerschap & Sociale Integratie ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE Visie Actief Burgerschap & Sociale Integratie Zuukerschool Epe Januari 2010 Hoofdstuk 1, Kenmerken van de omgeving en de leerlingen De Zuukerschool is een landelijk

Nadere informatie

Jenaplanbasisschool De Oostpoort Burgerschapsvorming en sociale integratie

Jenaplanbasisschool De Oostpoort Burgerschapsvorming en sociale integratie Jenaplanbasisschool De Oostpoort Burgerschapsvorming en sociale integratie 1 1. Inhoudsopgave: pagina 2. Visie op burgerschapsvorming en sociale integratie 3 3. Populatie van de Oostpoort 5 4. Beleid 5

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool

Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Uitgangspunten van de Koningin Julianaschool Christelijke identiteit De Koningin Julianaschool is een open christelijke basisschool. Dat wil zeggen: iedereen is welkom. Daarbij is acceptatie van en respect

Nadere informatie

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming Jeroen Bron en Minke Bruning, 27 november 2014 27-11-2014 SLO projectgroep burgerschap; Jeroen Bron CPS Onderwijsontwikkeling en advies;

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Vorm en inhoud geven aan burgerschap. MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013

Vorm en inhoud geven aan burgerschap. MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013 Vorm en inhoud geven aan burgerschap MaatschapJIJ, passie voor vorming CNV Onderwijs, 30 januari 2013 Inhoud Inleiding Bespiegelingen burgerschap Praktische middelen: - Kijk in mijn wijk - Geen grapjes

Nadere informatie

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN 3.1 Exploreren, verkennen en integreren van de mogelijkheden van de mens 3.2 Exploreren, verkennen en integreren van de grenzen van de mens 3.3 Ontdekken

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst)

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Kerndoelen 36. De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties en verschijnselen, daarover een

Nadere informatie

Loopbaan & Burgerschap VERANTWOORDINGSDOCUMENT

Loopbaan & Burgerschap VERANTWOORDINGSDOCUMENT Loopbaan & Burgerschap VERANTWOORDINGSDOCUMENT Methode Schokland 3.0 van Deviant. De methode is ontwikkeld conform het vernieuwde brondocument 'Loopbaan en burgerschap in het mbo'. 2013-2014 team Horeca

Nadere informatie

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document.

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document. SOCIALE COHESIE EN BURGERSCHAP Inleiding Een school maakt deel uit van de maatschappij en bouwt mee aan de vorming van jonge burgers. Een groot deel van de dag, brengen jongeren door op school. Zij krijgen

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen.

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen. Pedagogisch project 1. situering onderwijsinstelling 2. levensbeschouwelijke uitgangspunten 3. visie op ontwikkeling en opvoeding 4. het schoolconcept 1. Situering onderwijsinstelling 1.1 Een gemeenteschool:

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege

Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Inleiding Dit Wellant visiedocument beschrijft de algemene visie van Wellantcollege t.a.v.

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

3 De visie van de Prinses Julianaschool

3 De visie van de Prinses Julianaschool 3 De visie van de Prinses Julianaschool 3.1 Visie op het onderwijs De missie: Prinses Julianaschool, school voor geborgenheid, (basis)kennis en zorg. De Prinses Julianaschool biedt kinderen een veilige

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Inhoud Wat is seksualiteit? Seksuele vorming in de school? Draagvlak bij school, ouders en leerlingen De rol van de leerkracht Vaardigheden van de leerkracht

Nadere informatie

Onderwijssociologie & Diversiteit

Onderwijssociologie & Diversiteit Onderwijssociologie & Diversiteit Hoorcollege 1: inleiding sociologie en burgerschap IVL Leike van der Leun Om deze presentatie te kunnen volgen op je mobiele telefoon, tablet of laptom, ga je naar: www.presentain.com

Nadere informatie

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Een instrument voor de analyse van hoe seksualiteit en seksuele diversiteit voorkomt in leermiddelen voor leerlingen van 4 tot 15 jaar Inleiding

Nadere informatie

Voorstelling leerplan godsdienst kleuter- lager en buitengewoononderwijs. enkele klemtonen. Elementen van visie

Voorstelling leerplan godsdienst kleuter- lager en buitengewoononderwijs. enkele klemtonen. Elementen van visie Voorstelling leerplan godsdienst kleuter- lager en buitengewoononderwijs enkele klemtonen Elementen van visie In juli 1996 als basis voor leerplannen door de bisschoppen aanvaard De context: een geseculariseerde

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Flexkidz

Pedagogisch beleid Flexkidz Pedagogisch beleid Flexkidz Voor u ligt het verkorte pedagogisch beleidsplan van Flexkidz. Hier beschrijven we in het kort de pedagogische visie en uitgangspunten. In dit pedagogisch beleidsplan beschrijven

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Hoofdstuk 1: Missie, visie en doelstellingen Voorwoord Onze Missie en Identiteit Onze Visie Pedagogische hoofddoelstellingen Een goed pedagogisch klimaat Hoofdstuk

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Burgerschap en sociale integratie

Plan van Aanpak. Burgerschap en sociale integratie Plan van Aanpak Burgerschap en sociale integratie OPENBARE BASISSCHOOL DE CARROUSEL VOSSERSTEEG 59 7722 RJ DALFSEN Plan van aanpak burgerschap2010 1 Visie-verkenning: De overheid stimuleert en neemt maatregelen

Nadere informatie

Weten waar we goed in zijn 1

Weten waar we goed in zijn 1 Inburgering als voortdurend proces voor allen Lezing ter gelegenheid van de Conferentie Burgerschapsvorming. Islamitisch Onderwijs Ingeburgerd. Jaarbeursgebouw Utrecht Zaterdag 4 juni 2005. A.M.L. van

Nadere informatie

Geloof Hoop - Liefde. Inspirerend onderwijs Identiteitsnotitie Stichting Fluenta

Geloof Hoop - Liefde. Inspirerend onderwijs Identiteitsnotitie Stichting Fluenta Geloof Hoop - Liefde Inspirerend onderwijs Identiteitsnotitie Stichting Fluenta 2011 De liefde is geduldig en vol goedheid. De liefde kent geen afgunst, geen ijdel vertoon en geen zelfgenoegzaamheid. Ze

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

Websites voor leerlingen. Verschillende levensbeschouwingen

Websites voor leerlingen. Verschillende levensbeschouwingen Websites voor leerlingen Verschillende levensbeschouwingen Op deze sites kun je zoeken door in het zoekscherm een levensbeschouwing of thema in te vullen: www.klap.net Mooie site met goede informatie over

Nadere informatie

In de wet is opgenomen, dat scholen actief bezig moeten zijn met burgerschapszin.

In de wet is opgenomen, dat scholen actief bezig moeten zijn met burgerschapszin. 03-2007 Pagina 1 van 10 Inleiding In de wet is opgenomen, dat scholen actief bezig moeten zijn met burgerschapszin. In de wet op het p.o. staat, dat het onderwijs er van uitgaat dat leerlingen opgroeien

Nadere informatie

VELON conferentie 8 maart 2010 Ontwikkeling: Els Schellekens (Bureau ELS) Onderzoek: Dorian de Haan Marije de Hoogd

VELON conferentie 8 maart 2010 Ontwikkeling: Els Schellekens (Bureau ELS) Onderzoek: Dorian de Haan Marije de Hoogd VELON conferentie 8 maart 2010 Ontwikkeling: Els Schellekens (Bureau ELS) Onderzoek: Dorian de Haan Marije de Hoogd Subsidie: Bernard van Leer Foundation Inhoud presentatie Onze Klas Mijn Wereld Ontwikkeling:

Nadere informatie

CBS De Akker Protocol Identiteit

CBS De Akker Protocol Identiteit CBS De Akker Protocol Identiteit Datum eerste versie 28-01-2013 Datum laatste versie 01-06-2015 Documenteigenaar Team CBS De Akker Datum volgende toetsing Schooljaar 2015-2016 Datum volgende borging Schooljaar

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN Bijzondere procesdoelen 1.1. Groei naar volwassenheid 1.2. Zelfstandig denken 1.3. Zelfstandig handelen 1.4. Postconventionele instelling 1.1 Groei

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL NAAM ORGANISATIE : AFRIKA AT HOME vzw TITEL WORKSHOP: HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL. Beleef de schoonheid in Afrika DOELGROEP : Kleuter / Lager Onderwijs 3

Nadere informatie

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent!

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De missie van onze school: Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De visie van onze school: A: Goed onderwijs, opbrengstgericht Door middel van een gevarieerd lesaanbod

Nadere informatie

1. Plenum 17 april 2009 Inventarisatie naar meetbare en zichtbare realisatie van de visie op de identiteit van de school.

1. Plenum 17 april 2009 Inventarisatie naar meetbare en zichtbare realisatie van de visie op de identiteit van de school. Memo Aan : Van : Plenum SKPO Kuintje Scheffers- de Wit Datum: 14-01-2010 Betreft: Notitie brede Tijdpad implementatie notitie brede : 1. Plenum 17 april 2009 Inventarisatie naar meetbare en zichtbare realisatie

Nadere informatie

Het spel der democratische opvoeding Wat vooraf ging: Aan de hand van de 4 pijlers deden de ambassadeurs van Triodus samen goed voor later en de werkgroep wat iedere kindwijzerorganisatie deed, inventariseren!

Nadere informatie

De Vreedzame School. Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs

De Vreedzame School. Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs De Vreedzame School Sociale competentie en actief burgerschap in het basisonderwijs Aanleidingen voor het ontstaan van De Vreedzame School (1999) toenemende gedragsproblematiek in scholen grensoverschrijdend

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

dialooghouding We stellen u onze visie even voor.

dialooghouding We stellen u onze visie even voor. schoolvisie Als katholieke basisschool willen we zorg dragen voor de opvoeding van elk kind. We zien onze school als een huis met een tuin waarin we de basis leggen voor de toekomst, om later met de beste

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING. Met opdrachten voor het digitale schoolbord. Belangrijke thema s in praktische werkvormen

DOCENTENHANDLEIDING. Met opdrachten voor het digitale schoolbord. Belangrijke thema s in praktische werkvormen DOCENTENHANDLEIDING Met opdrachten voor het digitale schoolbord Belangrijke thema s in praktische werkvormen Kinderrechtenlespakket: opzet en doelen Speciaal voor leraren van groep 7 en 8 stelt Stichting

Nadere informatie

Wij gaan met plezier naar school.

Wij gaan met plezier naar school. www.schoolbranst.be Wij gaan met plezier naar school. 3...onze visie Onze school is een landelijk gelegen dorpsschool, een groene school, waar we leven in verbondenheid met de natuur en met elkaar en handelen

Nadere informatie

Levensbeschouwing Juist in het. openbaar onderwijs

Levensbeschouwing Juist in het. openbaar onderwijs Levensbeschouwing Juist in het openbaar onderwijs Levensbeschouwing in de openbare school brengt verbinding. Het raakt het hart van leerlingen en personeel. Door hier actief aandacht aan te besteden, gaat

Nadere informatie

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland 1 ONZE SCHOOL en de SCHOLENGROEP ARKORUM Het katholiek basisonderwijs brengt al vele jaren een aanbod van kwalitatief onderwijs en opvoeding aan kleuters en leerlingen in de regio Roeselare- Ardooie. In

Nadere informatie

Naam leerlingen. Groep BBL1 Mens & Maatschappij. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment

Naam leerlingen. Groep BBL1 Mens & Maatschappij. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment Groep BBL1 Mens & Maatschappij Leertijd; 3 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 3 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten. Verdieping op de basisdoelen

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Het Huis voor democratie en rechtsstaat is een nog op te richten instelling. Het Huis wil kennis van burgers over onze

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22).

. De school uitgangspunten en visie. 1.1. Naam en logo. De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). . De school uitgangspunten en visie 1.1. Naam en logo De naam Rehoboth komt uit de Bijbel (Genesis 26:22). Het betekent: de Heer heeft ons ruimte gemaakt. De Heer geeft ruimte om in vrede en liefde met

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

Vreedzame VERBETER DE WERELD, BEGIN BIJ DE OPVOEDING... Hart, handen en voeten voor de BSO als democratische oefenplaats

Vreedzame VERBETER DE WERELD, BEGIN BIJ DE OPVOEDING... Hart, handen en voeten voor de BSO als democratische oefenplaats VERBETER DE WERELD, BEGIN BIJ DE OPVOEDING... Hart, handen en voeten voor de als democratische oefenplaats Het beleid van SKH is gebaseerd op de visie van Mischa de Winter, met name wat betreft de opvang

Nadere informatie

CBS De Akker Protocol Intercultureel leren, actief burgerschap en sociale integratie

CBS De Akker Protocol Intercultureel leren, actief burgerschap en sociale integratie CBS De Akker Protocol Intercultureel leren, actief burgerschap en sociale integratie Datum eerste versie 19-12-2005 Intercultureel leren 09-03-2009 Actief Burgerschap en Soc. Integratie Datum laatste versie

Nadere informatie

Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Doel Doelstelling Doelgroep

Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Doel Doelstelling Doelgroep Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Het pedagogisch beleidsplan is bedoeld als leidraad bij de opvang van de kinderen van Chr. Kinderopvang Natuurlijk. Alle medewerkers van het kinderdagverblijf

Nadere informatie

Het beleidsplan cultuureducatie

Het beleidsplan cultuureducatie Het beleidsplan cultuureducatie Beleidsplannen voor cultuureducatie kunnen variëren van 1 A4 tot een compleet beleidsplan. Belangrijk hierbij is dat het cultuureducatiebeleid onderdeel is van het schoolplan.

Nadere informatie

Inspiratie voor mensenrechteneducatie. Going Glocal lezingenserie Prof. B.M. Oomen 25 April 2012

Inspiratie voor mensenrechteneducatie. Going Glocal lezingenserie Prof. B.M. Oomen 25 April 2012 Inspiratie voor mensenrechteneducatie Going Glocal lezingenserie Prof. B.M. Oomen 25 April 2012 Wat? Hoe? Waarom? Mensenrechteneducatie Waar? Wie? Wanneer Mensenrechten: Wat? Onvervreemdbaar, universeel,

Nadere informatie

2012-2016. Zelfstandig Leren

2012-2016. Zelfstandig Leren 2012-2016 Zelfstandig Leren 0 Inhoud Beschrijving doelgroep... 2 Visie op onderwijs... 2 Basisvisie... 2 Leerinhouden/ activiteiten... 2 Doelen voor het zelfstandig leren... 3 Definitie zelfstandig leren...

Nadere informatie

Een verbindende schoolcultuur op multiculturele scholen. Presentatie ORD 6 juni 2007 Peter Gramberg, Onderwijsraad

Een verbindende schoolcultuur op multiculturele scholen. Presentatie ORD 6 juni 2007 Peter Gramberg, Onderwijsraad Een verbindende schoolcultuur op multiculturele scholen Presentatie ORD 6 juni 2007 Peter Gramberg, Onderwijsraad Hoofdvraag advies: Hoe kan op multiculturele scholen een schoolcultuur tot stand komen

Nadere informatie

Identiteitsdocument Sprank

Identiteitsdocument Sprank Identiteitsdocument Sprank Christenen in hart en zorg Vanuit Gods liefde, zorgen wij voor elkaar. GOD Dit doen we samen met je familie en vrienden. Jij mag rekenen op een veilig thuis. Vragen over jouw

Nadere informatie

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier

Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Aanbod Kunst- en Cultuureducatie voor de basisscholen in De Lier Dario Fo, ondernemers in de kunst Poeldijk, 13 december 2012 Inleiding Op de vraag van de gezamenlijke basisscholen uit De Lier voor een

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

Koersplan - Geloof in de toekomst

Koersplan - Geloof in de toekomst Koersplan - Geloof in de toekomst Storytelling als innerlijk kompas De s8ch8ng hanteert het verhaal van Springmuis voor draagvlak en gemeenschappelijke taal. Springmuis gaat op reis naar het onbekende.

Nadere informatie

Beleid Kanjertraining op De Meeander

Beleid Kanjertraining op De Meeander Beleid Kanjertraining op De Meeander Voor u ligt het beleidsstuk Kanjertraining. We hopen dat het zicht geeft op wat we doen op school en waar we voor staan. Kanjertraining is meer dan een lesmethode.

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8 Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851 Primair Onderwijs groep 7 en 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling

Nadere informatie

Beleidsplan Burgerschap obs. t Joppe

Beleidsplan Burgerschap obs. t Joppe Beleidsplan Burgerschap obs. t Joppe Inleiding Wetgeving Sinds februari 2006 zijn scholen verplicht om een bijdrage te leveren aan actief burgerschap en sociale integratie. Scholen dienen kinderen bewust

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Introductie Introductie Het pedagogisch beleid van de tussenschoolse opvang SKN s Eetclub biedt een kader dat de overblijfkrachten en de coördinatoren tussenschoolse

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 38 74 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving Kerndoel 38 De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke

Nadere informatie

geestelijke stromingen

geestelijke stromingen geestelijke stromingen Belang van het vak Sinds 1985 zijn de basisscholen verplicht onderwijs te geven in geestelijke stromingen en sinds 2006 moeten basisscholen en middelbare scholen actief burgerschap

Nadere informatie

Visiestuk Actief Burgerschap & Sociale Integratie

Visiestuk Actief Burgerschap & Sociale Integratie Visiestuk Actief Burgerschap & Sociale Integratie Elzendreef 4 2272 EV Voorburg Brin: 03TQ januari 2011 Visiestuk Actief Burgerschap & Sociale Integratie Hoofdstuk 1. Kenmerken en risico s van de omgeving

Nadere informatie

Openingsuren en bereikbaarheid: Ma Di Wo Do Vrij ZA

Openingsuren en bereikbaarheid: Ma Di Wo Do Vrij ZA PEDAGOGISCHE FICHE Laatst gewijzigd op: 27/Mar/09 ORGANISATIE: ECUADORGALLERY METHODIEK: CREATIEVE SCHILDEREN 1. Algemene info Adres: Bretagnestraat 25, 17 1200 Brussel Tel: 027704310-0494486164 Fax: /

Nadere informatie

Inhoud. 9 aanraders. Meer weten? 97 Reeds verschenen 99. TIB Tool_nr.12.indd 3 09-07-15 09:30

Inhoud. 9 aanraders. Meer weten? 97 Reeds verschenen 99. TIB Tool_nr.12.indd 3 09-07-15 09:30 Inhoud 9 aanraders 1. Een kader voor voicing 04 2. Voicing: oog voor dialoog 12 3. Voicing in leren en presenteren 26 4. Voicing en participeren 40 5. Voicing en creëren 50 6. Voicing en je innerlijke

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten GEEF ZE DE VIJF! SKS Alles Kids De wereld om ons heen verandert. Ook in de kinderopvang zijn nieuwe ontwikkelingen aan de orde van de dag. SKS Alles Kids biedt al jaren kinderopvang en loopt voorop als

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE.

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE. ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE. Basisschool: de Zevensprong Mannagras 30, 8043 KD Zwolle 038-4201840 Inhoudsopgave 1. Kenmerken en Risico s 2. Visie op actief burgerschap 3. Hoofddoelen 4. Aanbod

Nadere informatie