Het coöperatief leren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het coöperatief leren"

Transcriptie

1 Het coöperatief leren Coöperatief leren gaat uit van op samenwerking gerichte activiteiten en prestaties. De basiskenmerken komen samen in het woord: GIPS Gelijke deelname Individuele verantwoordelijkheid Positieve wederzijdse afhankelijkheid Simultane actie De 5 sleutels hiertoe zijn: o Werkvormen o Vaardigheden o Coöperatief klassenmanagement o Motiverend groepsklimaat o Het evalueren Met als doel samen werken, samen leren: - Verstandelijke ontwikkeling - Sociale ontwikkeling - Voorbereiden op functioneren in de maatschappij - Differentiatie Met als basisprincipes: - Positieve wederzijdse afhankelijkheid:l.l. dragen als individu bij aan het groepsresultaat. De inbreng van ieder is van belang. L.l. worden afhankelijk van elkaar. Groepsdoel: een eindproduct afleveren, groepsbeloning in het vooruitzicht. - Individuele verantwoordelijkheid voor de eigen inzet en bijdrage aan het werk. Ieder draagt zijn steentje bij. Aan het eind van de opdracht kan elk willekeurig lid van de groep de gevraagde uitleg geven. - Directe interactie over de uitvoering van de opdracht. De l.l. moeten dicht bij elkaar zitten, zonder dat de verschillende groepjes elkaar storen. - Sociale vaardigheden. In het begin zullen bepaalde vaardigheden misschien moeten worden aangeleerd, zoals bijv. het geven van een complimentje. - Evalueren van het groepsproces. De leerkracht observeert de verschillende groepjes en bespreekt na afloop niet alleen het product van het groepswerk, maar ook het groepsproces met de l.l. Evalueren op: - inhoud: wat, welke stappen - samenwerkingsvaardigheden in het algemeen - een van te voren gekozen samenwerkingsvorm of vaardigheid - niet vertellen, maar via gebaar - 30 sec. om drie dingen op te schrijven die anderen gedaan hebben om elkaar te helpen Aandachtspunten voor het evalueren met l.l.: - stel open vragen - geef l.l. bedenktijd; sec.

2 - gebruik de naam van de werkvorm: didactische werkvorm/opstelling - evalueer schriftelijk / mondeling: placemat matrix voor de B.B.: in kolom invullen wat er goed/minder goed ging, eventueel m.b.v. smilertjes. Kaartjes invullen: met bedenktijd 1 positief, 1 negatief punt opschrijven - hou het kort - antwoorden geven een start voor een volgende opdracht en/of evaluatie - geef vanuit eigen ervaringen voorbeelden - kom met conclusies (heb je het gezien. Klopt het) Argumenten voor het coöperatief leren: - Actief en constructief leren: actieve inbreng van l.l. - Sociaal leren: betere denkwijze, cognitieve ontw. - Adaptief onderwijs: heterogene samenstelling zorgt voor het leren omgaan met elkaars verschillen en elkaars zwakke punten aan te vullen. Verantwoordelijkheid krijgen voor elkaars leren. Leerkracht heeft de gelegenheid om een apart groepje te begeleiden - Sociale en communicatieve vaardigheden - Pedagogisch klimaat: elkaar beter leren waarderen en verdragen - Positief effect op zelfvertrouwen en motivatie - Positief effect op leerresultaten: mits het stellen van groepsdoelen en het ind. verantwoordelijk stellen van l.l. Voorwaarden: - Pedagogisch klimaat: prettige omgangsvormen, elkaar aankijken, elkaar laten uitspreken, elkaar een complimentje geven - Spreek en luistervaardigheden: vasthouden aan het onderwerp, ingaan op wat een ander zegt, vragen stellen, samenvatten wat een ander zegt. - Regels en afspraken hanteren: materialen delen, anderen niet storen, bij het groepje blijven - Elkaar helpen: hulp aanbieden, hulp vragen - Ruimte (soms)

3 Groeperingsvormen Coöperatief leren werkt dankzij de inzet van alle betrokkenen, het verhoogt het deelname percentage. Het kent 4 groeperingsvormen die ieder voor verschillende doelen in te zetten zijn. Niet alle l.l. in de groep zijn overal even goed in. De leerkracht kiest de groeperingsvorm - Heterogene groepen - Willekeurige groepen - Interesse groepen - Homogene groepen Heterogene groepen: Heterogeniteit is een basisprincipe van het coöperatief leren. Heterogene groepen vergroten de kans op het ontstaan van leerhulp bieden, positieve relaties en een efficiënt klassenmanagement. Heterogene, door de leerkracht geformeerde groepen, hebben tijdens het coöperatief leren de voorkeur omdat ze; 1. de grootste mogelijkheid bieden tot samenwerking 2. de relatie en integratie tussen de verschillende seksen en kinderen van verschillende etnische afkomst verbeteren 3. het klassenmanagement vergemakkelijken (een hoogpresterende in een groep kan de rol van de leerkracht voor de andere drie l.l. overnemen ) Binnen een heterogene groep kan het observeren en nadoen van gedrag tot ontwikkelingseffecten leiden. Hoe kleiner de groep, hoe groter het effect. Er is meer kans op participatie. Het groepseffect benut de verschillen in ontwikkeling door de wederzijdse afhankelijkheid, groepsbeloning en door de individuele verantwoordelijkheid spoor je l.l. maximaal aan, motiveer je hen en faciliteer je de cognitieve ontwikkeling. In een klas waarin samenwerking plaatsvindt zal een l.l. die op allerlei manieren andere l.l. helpt bij het leren, en in positieve zin hierin regelmatig opvalt, van groepsgenoten meer waardering en aanmoediging ontvangen dan in een meer traditioneel ingerichte klas. Een groep biedt daarmee niet alleen veiligheid, eigenwaarde, verwantschap en macht, maar ook prestige. Ook de veranderingen in de sociale status ten gevolge van verbeterde schoolprestaties kunnen erg belangrijk zijn. Willekeurige groepen: Deze groepen zijn op verschillende manieren te vormen: door eigen keuze van de l.l. (op basis van vriendschap of interesse) of toevallige selectie. (getal, geboortemaand, schoenmaat, eerste letter voornaam, lievelings eten etc.) Een eigen keuze heeft een risico in zich doordat je hiermee een eigen status of hiërarchie oproept of stimuleert. Formeren van groepen op toevallige selectie biedt variatie, de mogelijkheid om vaardigheden over te dragen en het idee van eerlijkheid. Het kan achter ook leiden tot een onevenredige verdeling, waardoor de zwakste l.l. samen in een groep komen. Willekeurig geformeerde teams moeten daarom ook niet te lang bestaan.

4 Interesse groepen: l.l. vormen een eigen groep die een bepaalde kwaliteit bezit. Men kan de inhoud meer uitdiepen. Het toelaten van een groep vrienden kan soms nieuwe energie geven aan het leerproces. Homogene groepen: Op grond van begrijpelijke instructie, taal- en begripsverwerving. Men heeft hetzelfde taalvaardigheidsniveau, dezelfde verbale vaardigheden, heeft dezelfde instructiebehoefte. Het vergemakkelijkt de instructie, l.l. krijgen de kans hun taal op een gepaste manier te verwerven. De taal vraagt om homogeniteit, men kan echter deze groepen heterogeen maken op grond van inhouden, geslacht, etnische achtergronden. De groeperingsvormen maken het noodzakelijk dat de meubilairopstellingen in korte tijd aangepast moeten worden aan het doel en de werkvorm van de les. In de beginfase is een snel en ordelijk verloop van de wisseling in meubilairopstellingen een stimulans om in samenwerking met groepjes verder te gaan. Voor een vlot verloop worden er afspraken gemaakt en regels vastgelegd en wordt er geoefend met meubilairverplaatsing.(denk hierbij aan tijd en geluid) Komen tot regels en afspraken voor het verplaatsen van tafels en stoelen: - Klassengesprek van ongeveer 5 min. - Een positieve benadering - Formuleren in expliciete bewoordingen - Zorg voor overeenstemming - Formuleer regels - Schrijf de regels op - Demonstreer de regels - Bepaal wat de basisopstelling in het vervolg is Coöperatief leren en peer-tutoring zijn niet hetzelfde maar hangen nauw samen. Peer-tutoring; De l.l. helpen elkaar als dat nodig is. Hulp in de vorm van het geven van aanwijzingen, zodat de ander zelf het antwoord kan ontdekken. De hulp wordt meestal in tweetallen gegeven: een l.l. heeft hulp nodig, de andere l.l. helpt. Kennis en vaardigheden worden overgedragen van de ene l.l. naar de andere l.l. Uitleg van een medel.l. wordt soms beter begrepen dan die van de leerkracht omdat de uitleg van de helper (tutor) meer aansluit bij het denkniveau en gedachtegang van de tutee. De tutor leert eveneens van het uitleggen omdat hij de stof goed moet structureren. Peer-tutoring Coöperatief leren Inbreng Geen gelijke inbreng / deelname tussen l.l. Gelijke inbreng / deelname l.l. Groepsgrootte Altijd twee l.l. Twee of meer l.l. Taken De taken van de l.l. zijn onafhankelijk De taken van de l.l. hangen sterk samen

5 Stappenplan (sociale) vaardigheden toegespitst op helpen 0. Vaststellen van de te leren vaardigheid: hulp geven, hulp vragen 1. Verhelderen: met voorbeelden uit het dagelijkse leven van kinderen; verhaal, video, rollenspel. Bespreken van het waarom, de voordelen om de vaardigheden te beheersen. 2. Voorbeelden laten zien: illustreer de vaardigheden nogmaals, laat zien hoe het tegenovergestelde eruit ziet. 3. Concreet maken: Ziet er uit als: Klinkt als: - Reageer vriendelijk als de ander - ja hoor, ik wil best helpen je hulp vraagt - Luister goed om te achterhalen wat het probleem is - Weet je niet hoe je moet beginnen? - Vraag uit jezelf of je kunt helpen - Voordoen en hardop vertellen - Wil je dat ik help? helpt - aanmoedigen en complimenten geven - Ik zal het voordoen en erbij vertellen wat ik doe. 4. Oefenen als tweede doel van de les: l.l. de vaardigheid als doel laten oefenen. Leerkracht begeleidt en observeert. 5. Observeren en nabespreken: opmerkingen maken over kenmerken van positief waargenomen gedrag. Om reacties vragen. Ben ik een goed helper? Ik reageer vriendelijk als iemand mij om hulp vraagt Ik vraag ook wel eens uit mezelf of ik iemand kan helpen Ik dring mijn hulp niet op Ik zeg het eerlijk als ik niet kan helpen Ik luister goed naar wat de vraag of het probleem is Ik doe zelf voor en vertel hardop wat ik doe Ik geef aanwijzingen maar zeg niet voor Ik laat de ander het ook proberen en moedig hem aan Ik geef een complimentje als het goed gaat Ik laat de hulp niet langer duren dan nodig is.

6 Samenwerkingsvaardigheden van l.l. Het coöperatief leren vergt samenwerkingsvaardigheden van l.l. als streefdoel voor een bepaalde periode: Basisvaardigheden Aan het eind van groep 4 beschikken de kinderen over de volgende vaardigheden: (waar een* staat: eind groep 2) (Prettige) omgang scheppen Elkaars naam gebruiken* Elkaar aankijken tijdens het praten* Vriendelijk op elkaar reageren* Elkaar gelegenheid geven mee te doen, geduld hebben Eigen initiatief tonen Een inbreng durven te hebben Zo duidelijk praten dat anderen je kunnen verstaan* Meewerken aan de groepsopdracht hulp vragen aan een ander Luisteren naar elkaar Luisteren naar elkaar Elkaar uit laten praten De inbreng van een ander accepteren Verschil van mening accepteren Elkaar aanbieden iets uit te leggen Je houden aan afspraken Bij je groepje blijven Rustig praten en werken Materiaal met elkaar delen* Om de beurt praten Aan de taak doorwerken tot deze af is* Voortgezette vaardigheden Aan het eind van groep 6 beschikken de kinderen over de volgende vaardigheden: Communiceren Vragen stellen aan elkaar Reageren op wat een ander zegt Elkaar vragen hardop te denken Verschil van mening accepteren Op een vriendelijke manier zeggen dat je het ergens niet mee eens bent Betrokkenheid op de groep tonen Elkaar aanmoedigen mee te doen Elkaar een complimentje geven Met alle groepsleden samenwerken (naar 4) Helpen Hulp vragen aan een ander Elkaar helpen zonder voor te zeggen Doelgericht werken Het werk plannen, volgorde Richting geven aan de uitvoering van de taak Elkaar herinneren aan de opdracht Vaardigheden voor gevorderden Voor het eind van groep 8 gelden de volgende streefdoelen: Interpersoonlijk contact Je in het standpunt van een ander verplaatsen Ook op de langere termijn een goede relatie behouden Elkaar vragen hardop te denken Ondersteunde opmerkingen maken Af en toe herhalen wat een ander zegt Omgaan met lastige situaties Overeenstemming met elkaar bereiken Kritiek formuleren op ideeën, niet op personen Met elkaar problemen oplossen Af en toe de voortgang samenvatten Bijdragen aan een optimale opbrengst Verschillende voorstellen kunnen combineren Ideeën verder uitbouwen De groep stimuleren, motiveren

7 Taakverdeling Bij het coöperatief leren worden er taken verdeeld: - Aanmoediger: o Moedig je groep aan voordat jullie aan het werk gaan. Bijvoorbeeld: Kom op jongens, we gaan aan de slag. o Wanneer iemand even vastzit, zeg je bijvoorbeeld: Kom op, je kunt het wel. o Wanneer je groep de opdracht moeilijk vindt, zeg je bijvoorbeeld: we kunnen het wel, even goed nadenken. - Taakkapitein: o Je zorgt ervoor dat iedereen bij de groep blijft en dat niemand wegloopt. o Wanneer iemand in de groep over andere dingen praat dan de taak zeg je; Eventjes erbij blijven. o Wanneer de groep niet meer geconcentreerd is, zeg je: Kom op, probeer nog even mee te doen. - Tijdbewaker: o Je zorgt ervoor dat je de klok kunt zien of een horloge hebt. o Je vertelt aan het begin van de opdracht hoeveel tijd jullie hiervoor hebben o Wanneer de groep erg lang bij een vraag blijft hangen waarschuw je bijvoorbeeld door te zeggen: We moeten aan de volgende vraag beginnen, anders krijgen we het niet af. o Af en toe vertel je de groep hoeveel tijd er nog over is. o Je geeft aan wanneer de tijd bijna voorbij is en jullie echt moeten stoppen. - Stiltekapitein: o Je houdt in de gaten of je groepsgenoten niet te hard praten o Als de groep te hard praat zeg je bijvoorbeeld: We moeten iets zachter praten. o Als jouw groep last heeft van een andere groep mag jij hen waarschuwen en vragen wat zachter te doen. - Notulant/schrijver: o Zorg ervoor dat je pen en papier voor je hebt o Als de groep een antwoord geeft, vraag dan of iedereen het er mee eens is. o Schrijf het antwoord van je groep goed leesbaar op. - Materialenbaas: o Je let goed op welke materialen jullie nodig hebben een waar je ze kunt halen o Je haalt de materialen snel op zodat je groep aan het werk kan o Als tijdens het werk nog materiaal nodig is, mag jij alleen dat gaan halen. o Als het werk klaar is lever je het werk in bij de leerkracht en ruim je de materialen die jullie gebruikt hebben op. - Tafelbaas: o Je zorgt dat je weet hoe de tafels moeten staan o Je geeft je groepsgenoten aanwijzingen voor het verplaatsen van de tafels o Je zorgt er voor dat dit snel en zachtjes gebeurt.

8 Werkvormen voor coöperatief leren (zie bijlage 9: domeinenkaart coöperatief leren) Bij de werkvormen is het klassenmanagement / de organisatie van belang. De structuur biedt het houvast.: - Opstelling van het meubilair - Criteria voor het samenstellen van de groepen - Afspraken: o Samen met de l.l. o Gewenst gedrag concreet aangeven o Positief formuleren o Stapsgewijs opbouwen 1. Denken delen uitwisselen (2-4 kinderen) Deze werkvorm is geschikt om voorkennis van kinderen rond een thema op te halen. U stelt een open vraag of een vraag die een creatieve oplossing vraagt. De kinderen denken zelf na over hun antwoord (schrijven dit eventueel kort op). Uitwisselen met je maatje en komen tot een gezamenlijk antwoord. Hierbij ervaren ze dat de antwoorden van henzelf en hun maatje elkaar aanvullen en dat je samen meer weet dan alleen. Eventueel laat u de kinderen in een groepje van vier hun antwoorden vergelijken. Klassikale uitwisseling: u wijst enkele kinderen aan om het antwoord aan de groep te vertellen dat ze samen met hun maatje hebben geformuleerd. 2. De placemat (groep van 4) Ieder groepje krijgt een vel papier waarop in het midden een rechthoek staat; vanuit de hoeken van de rechthoek zijn lijnen getrokken naar de hoeken van het papier, waardoor er rond de rechthoek vier vakken ontstaan. Ieder kind schrijft in het eigen vak ideeën, antwoorden, oplossingen bij een gegeven vraagstelling. Na de individuele bedenktijd overleggen de kinderen wat er gezamenlijk is in hun antwoorden en dat schrijven zij in de rechthoek. Geschikt voor open vragen, kennis- en inzichtvragen (bijv. noem vier belangrijke kenmerken van de hoofdpersoon, met welke problemen kregen ontdekkingsreizigers te maken). Bij jonge kinderen is de lege placemat een hulpmiddel om samen iets te maken; ieder kind werkt eerst voor zichzelf en legt wat het heeft (plaatjes, tekeningetjes) in het eigen vak, vervolgens wordt er een gezamenlijk product van gemaakt (bijv. collage). 3. Graffiti (groepen van vier) Iedere groep krijgt een groot vel papier en viltstiften, ieder groepslid een eigen kleur. De leerkracht geeft een vraag, thema, uitspraak, onderwerp waarop de kinderen moeten reageren. Ieder groepslid schrijft in korte tijd zijn/haar 'graffiti' (woorden, zinnen, tekeningen) over het onderwerp. Het papier vervolgens doorgeven aan een volgende groep en die op dezelfde manier de 'graffiti' laten aanvullen, net zo lang tot iedere groep het eigen papier weer terug heeft. De groep vat alle reacties samen en trekt conclusies. Presentatie van de bevindingen in de hele groep.

9 4. Genummerde hoofden/de koppen bij elkaar (3-4 kinderen) U maakt groepjes van 3-4 kinderen. Elk kind in het groepje krijgt een nummer (of een kleur, naam van een dier). U geeft een vraag of opdracht (bijv. vragen bij een gelezen tekst, op welke manieren kun je een bepaalde som uitrekenen, hoe kunnen we elkaar helpen). U legt uit dat straks per groepje een kind het antwoord mag geven. Je weet van te voren niet wie. In het groepje moet elk kind het antwoord van de groep kunnen geven. De kinderen overleggen met elkaar in het groepje wat hun antwoord is. Klassikale uitwisseling: u noemt een nummer; elk kind met dat nummer geeft het antwoord van het groepje. 5. Oefengroepen (4 kinderen) In een groepje van vier gaan kinderen bepaalde leerstof oefenen. De groepsleider bedenkt op welke manier het oefenen plaats vindt; vooraf bespreekt u deze oefenvormen in de hele groep. Het inoefenen gebeurt onder leiding van de groepsleider; in het groepje bespreken de kinderen hoe het oefenen verloopt. De stof wordt daarna individueel getoetst. 6. Legpuzzel (4 kinderen) In een groep van vier gaan de kinderen ieder een eigen deel van de leerstof bestuderen; de leerkracht heeft daartoe vooraf de stof verdeeld in vier delen of deelonderwerpen. De leerkracht vormt deskundigengroepen door kinderen die dezelfde stof gaan bestuderen bij elkaar de zetten; in deze groep lezen de kinderen een tekst, onderzoeken zij materiaal of gegevens, bespreken dit, maken zij aantekeningen en een samenvatting. Daarna gaan de kinderen terug naar de eigen groep en vertellen om de beurt wat zij geleerd hebben in de deskundigengroep. Geschikt voor oriëntatie op een onderwerp, informatie verzamelen en verwerken. 7. Om de beurt (2 kinderen) U stelt een open vraag, bijv. wat neem je mee als je gaat zwemmen, wat kan ik kopen in de supermarkt, noem dingen die rond zijn, wat zie je in de huiskamer, verschillen noemen tussen huisdieren en wilde dieren, welke woorden rijmen op aan, noem woorden die beginnen met s. De kinderen geven in tweetallen om de beurt een antwoord. Samen bedenken ze zoveel mogelijk antwoorden (schrijven dit eventueel kort op, elk met een andere kleur). Klassikale uitwisseling: u wijst enkele kinderen aan om het antwoord te vertellen. Lukt het om de beurt antwoord geven? 8. Team interview (3-4 kinderen) Een kind staat centraal en wordt geïnterviewd door de groepsgenoten. De groepsleden stellen om de beurt een vraag. Ze luisteren naar het antwoord en sluiten hun vraag eventueel hierbij aan. Eventueel rollen wisselen. Klassikaal nabespreken door aan één interviewer in elk groepje te vragen wat hij of zij heeft gehoord.

10 9. Duo s (2 kinderen) U vormt tweetallen. U legt uit dat de kinderen om de beurt werken aan een gezamenlijke taak, bijv. een opdracht uit de methode of project, ontwikkelingsmateriaal, een tekening. Per tweetal werken de kinderen met een werkblad of papier of materiaal. Kind A voert de taak uit en denkt daarbij hardop; kind B kijkt en volgt A. Hij mag zijn maatje helpen. Na een aantal taken of op signaal van u wisselen de beurten. Nabespreking over de inhoud van de opdracht en het samenwerken. 10. Rooftocht (groepen van 4) Terwijl groepen van vier kinderen aan een opdracht werken, loopt één van de groepsleden door de klas om bij andere groepen te kijken en ideeën op te doen. De rover brengt ideeën van andere groepen in om zo het eigen groepsproduct te versterken. 11. Rotonde (3-4 kinderen) U stelt een open vraag of geeft een opdracht, waarbij de kinderen informatie, ervaringen of meningen kunnen uitwisselen. De kinderen denken eerst voor zichzelf na over het antwoord. De kinderen in de groep geven, met de klok mee, om de beurt een antwoord. De leerkracht wijst een aantal kinderen aan die het resultaat van hun groep mogen vertellen of laten zien aan de rest van de klas. Geschikt voor open vragen (bijv. voorkennis actualiseren), inventariseren, kenmerken noemen, overeenkomsten en verschillen. Variant: als je aan de beurt bent geef je eerst een samenvatting/herhaling van wat de vorige leerling heeft gezegd; dit bevordert het goed luisteren naar elkaar. 12. Twee Vergelijk In tweetallen geven de leerlingen meerdere reacties op een vraag, vergelijken met een ander tweetal en bedenken samen daarmee nog meer antwoorden. - de leerkracht geeft de opdracht of stelt een vraag waarop meerdere korte antwoorden mogelijk zijn. - tweetal: schoudermakkers bedenken en noteren ideeën of antwoorden. - de leerkracht geeft een stiltesignaal en laat tweetallen de antwoorden vergelijken op een werkblad (als bijlage toegevoegd). Om de beurt antwoord noemen, noteren in het juiste vakje van het werkblad. - de leerlingen gaan na de vergelijking met z'n vieren nóg meer ideeën of antwoorden bedenken die ze in het daarvoor bestemde vakje noteren. 13. Tafelrondje per tweetal In tweetallen werken de leerlingen om de beurt, schriftelijk, aan het uitvoeren van opdrachten. - ieder kind heeft een blad papier en een pen; - de leerkracht geeft een opdracht of stelt een vraag waarop meerdere niet te lange antwoorden mogelijk zijn; - de leerling die het eerst aan de beurt is schrijft en van zijn/haar antwoorden op;

11 - de andere leerling krijgt nu pen en papier en schrijft antwoorden op; - de leerlingen blijven zo om de beurt werken aan een lijst van antwoorden of oplossingen. Deze werkvorm is ook toepasbaar in een groepje van 4 tot 6 leerlingen; het papier schuift telkens door naar een volgend kind. 14. Tweetal Check In tweetallen lossen de leerlingen om de beurt een vraagstuk op. na ieder twee vraagstukken controleren ze de antwoorden bij en ander koppel. - kinderen werken in duo's, eventueel worden viertallen opgesplitst; - per tweetal werkt één kind aan het vraagstuk, terwijl de ander coacht en helpt; - de coach controleert het werk van de partner; coach en partner proberen het samen eens te worden over het antwoord; zonodig vragen zij hulp van een ander tweetal; lukt dat niet, stelt het viertal een vraag aan de leerkracht; - de coach geeft complimenten; - de partners wisselen van rol en herhalen de voorgaande stappen; - de Tweetal Check: in het groepje van vier vergelijken beide tweetallen de antwoorden. 15. Binnen/Buitenkring De leerlingen staan in twee concentrische cirkels. Doordat de leerlingen in een van de kringen roteren,ontstaan steeds nieuwe tweetallen. - leerlingen vormen twee kringen: zij staan in een kring waarbij twee kinderen die naast elkaar staan tegenover elkaar gaan staan; één blijft in de cirkel en de ander stapt naar voren en draait zich om. Zo ontstaan een binnen en een buitenkring. - in elk tweetal praat één leerling. De leerlingen uit de binnenkring vertellen iets n.a.v. een vraag/opdracht die mondeling of schriftelijk gegeven wordt. Ze krijgen daarvoor even Denktijd. - de leerlingen wisselen van rol. de leerlingen uit de buitenkring doen hetzelfde. - de leerlingen roteren. Een kring gaat een door de leerkracht aangegeven aantal plaatsen verder staan (met de klok mee). - opnieuw stap Zoek iemand die Leerlingen lopen door het lokaal met het doel "zoek iemand die" een antwoord weet op een van de opdrachten op een werkblad. - met het werkblad in de hand lopen de leerlingen door de klas en gaan (op een signaal) met z'n tweeën bij elkaar staan. - een leerling legt de ander een vraag voor van het werkblad. De ander geeft antwoord als zij/hij dat weet. De leerling schrijft het antwoord in eigen woorden op het werkblad. - de ander checkt: kijkt op het opgeschreven antwoord goed is. Na akkoord zet hij/zij de eigen naam erbij. - de leerlingen wisselen van rol. Nu stelt de andere leerling een vraag van het werkblad, waarop een antwoord en een check volgt. - opnieuw stap 1 4.

12 17. Mix en koppel Lijkt wat op Zoek iemand die, maar het gaat hierbij niet om vragen maar om het vinden van twee kaartjes die bij elkaar horen. Elk kind krijgt een kaartje van een paar dat bij elkaar hoort (bijv. foto kind + naam, sport + naam, twee precies dezelfde afbeeldingen, twee verschillende plaatjes van hetzelfde, schilder + schilderij). - als de kinderen hun kaartje hebben gekregen lopen ze rond door het lokaal; als ze langs elkaar lopen ruilen ze van kaartje totdat de leerkracht roept "bevries"; - op het teken "bevries" staan de kinderen stil en ruilen geen kaartjes meer. - de leerlingen "koppelen". Als de leerkracht roept "koppel", is het tijd om de juiste partner te vinden, de klasgenoot met het bijpassende kaartje. Als ze elkaar gevonden hebben gaat het tweetal naar en afgesproken plaats. Als alle kinderen hun partner gevonden hebben, start je weer van voren af aan Sfeer en klassenbouwers: (alleen als het nodig is gebruiken) Doel: door middel van bepaalde activiteiten juist de andere kanten van l.l. te belichten om zo een beter begrip voor elkaar te ontwikkelen inzet van bepaalde werkvormen aandacht voor sociaal/culturele achtergronden van l.l. - gesprekken met kinderen - samen afspraken maken - o.a. mensenjacht : je vindt elkaar op overeenstemming rijmwoorden som-antwoord memory naam+schilderij proefwerkvraag en antwoord jaartal en gebeurtenis land en hoofdstad vertaling woord ned.- engels Inhoudelijk (buiten het leren om): Ik ook Groep (het onbekende van elkaar te weten komen): - aankleding van het lokaal - uitwisseling meningen - mooiste boek/film/kleur - wie zou je willen zijn - favoriete toetje

Dalton (samenwerking/ samenwerkend leren) en Coöperatief leren

Dalton (samenwerking/ samenwerkend leren) en Coöperatief leren Dalton (samenwerking/ samenwerkend leren) en Coöperatief leren Vijf basiskenmerken van coöperatief leren: 1. Positieve wederzijdse verantwoordelijkheid. De leerlingen moeten het gevoel hebben elkaar nodig

Nadere informatie

Doel Het vergroten van de motivatie en het zelfvertrouwen van de leerlingen, het bevorderen van de effectieve leertijd en sociale vaardigheden.

Doel Het vergroten van de motivatie en het zelfvertrouwen van de leerlingen, het bevorderen van de effectieve leertijd en sociale vaardigheden. Ontwikkelingslijn: Ontwikkelingsveld 2: Eigenaar: Coöperatief leren Tandemleren Inge Kiers Doel Het vergroten van de motivatie en het zelfvertrouwen van de leerlingen, het bevorderen van de effectieve

Nadere informatie

en een buitenkring. Voor de leerkracht Van groep 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 en 8 Stappen: Coöperatief leren

en een buitenkring. Voor de leerkracht Van groep 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 en 8 Stappen: Coöperatief leren Binnen en buitenkring - onderwerp bedenken - nadenken over de organisatie Interpersoonlijk: Klasbouwer, Sociale vaardigheden oefenen en informatie uitwisselen, denkvaardigheden De kring Binnen buiten kring

Nadere informatie

Structuren. Coöperatief leren

Structuren. Coöperatief leren Structuren Coöperatief leren Mix En Koppel 1. Leerlingen mixen (muziek) 2. Leerlingen zoeken een maatje, stellen een vraag die past bij de kaart. 3. Maatje antwoordt, lln. bedankt of coacht. 4. Wissel

Nadere informatie

augustus 2012 Kwaliteitskaart Coöperatief leren

augustus 2012 Kwaliteitskaart Coöperatief leren augustus 2012 Kwaliteitskaart Coöperatief leren Coöperatief leren WEB P a g i n a [ 2 ] 1. Inleiding Samenwerken is een belangrijke vaardigheid die leerlingen nodig hebben om goed te kunnen functioneren

Nadere informatie

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd.

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd. Op onze school werken we al nu alweer enkele jaren met Coöperatief Leren volgens Kagan & Kagan. Het is ons antwoord op de vraag vorm en inhoud te geven aan het NIEUWE LEREN. We doen dit in alle groepen

Nadere informatie

DENKEN DELEN UITWISSELEN (5 min.)

DENKEN DELEN UITWISSELEN (5 min.) DENKEN DELEN UITWISSELEN (5 min.) 1. De leerkracht geeft een opdracht/vraag. 2. De kinderen denken individueel (1-2 minuten) na en schrijven hun antwoord op. 3. De kinderen delen in tweetallen hun antwoord.

Nadere informatie

Onderbouw, groep 1 & 2

Onderbouw, groep 1 & 2 Onderbouw, groep 1 & 2 Vooral kleutergroepen zijn gewend om spelenderwijs te leren. Veel werkvormen van coöperatief leren kunnen in spelvorm aangeboden worden. De kinderen leren daar veel van; ze zijn

Nadere informatie

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten.

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Werkvorm 1 Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Stap 2 Vervolgens formuleren ze vragen over wat ze

Nadere informatie

Korte of lange opdrachten die gericht zijn op beheersing van de stof.

Korte of lange opdrachten die gericht zijn op beheersing van de stof. Samenwerkend leren bij taakgericht werken 1 Samenwerkingsstructuren Check in duo's Elke leerling werkt eerst individueel aan de opdracht. Daarna vergelijkt elke leerling zijn eigen antwoorden met die van

Nadere informatie

1. Denken-delen-uitwisselen

1. Denken-delen-uitwisselen Vijf basiswerkvormen voor activerend leren 1. Denken-delen-uitwisselen 2. Check-in-duo s 3. Genummerde-hoofden-tezamen 4. Experts 5. Drie-stappen-interview 1. Denken-delen-uitwisselen - De docent stelt

Nadere informatie

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs

Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Aartsbisdom Mechelen-Brussel Vicariaat Onderwijs Diocesane Pedagogische Begeleiding Secundair Onderwijs Vakdocumenten Frans (2004) Samenwerkend leren - Taakgericht werken 1 Samenwerkingsstructuren Check

Nadere informatie

denken - delen - uitwisselen

denken - delen - uitwisselen denken - delen - uitwisselen Je krijgt een vraag. DenkTijd: je denkt zelf na. Je overlegt met je maatje. Je wisselt je antwoorden uit met de klas. Groep 3 t/m 8 Rollen 2 leerlingen 5 minuten Luisteren

Nadere informatie

Beleidsplan coöperatief leren 2013-2019

Beleidsplan coöperatief leren 2013-2019 INHOUDSOPGAVE Woord vooraf... 2 De Doelen... 2 Vijf basiskenmerken... 2 1) Positieve wederzijdse verantwoordelijkheid.... 2 2) Individuele verantwoordelijkheid.... 3 3) Directe interactie.... 3 4) Aandacht

Nadere informatie

INTERACTIEVE WERKVORMEN IN DE WISKUNDELES

INTERACTIEVE WERKVORMEN IN DE WISKUNDELES INTERACTIEVE WERKVORMEN IN DE WISKUNDELES WAAROM DEZE BIJSCHOLING? DE LEERDRIEHOEK Luisteren 5 tot 8% Lezen 11% Zien / horen (avm) 22% Leerkracht: docent Leerkracht: mediator Zien / horen (demo) 32% Erover

Nadere informatie

IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN

IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN 1 2 3 4 5 A Samen werken (spelen) Hierbij is het samenwerken nog vooral doel en nog geen middel. Er is nog geen sprake van taakdifferentiatie. De taak ligt vooraf

Nadere informatie

Les 17 Zo zeg je dat (niet)

Les 17 Zo zeg je dat (niet) Blok 3 We hebben oor voor elkaar les 17 Les 17 Zo zeg je dat (niet) Doel blok 3: Leskern: Woordenschat: Materialen: Leerlingen leren belangrijke communicatieve vaardigheden, zoals verplaatsen in het gezichtspunt

Nadere informatie

BAS. Samenwerkend Leren Vastgesteld mei 2009. De Overstap

BAS. Samenwerkend Leren Vastgesteld mei 2009. De Overstap BAS Samenwerkend Leren Vastgesteld mei 2009 De Overstap DE OVERSTAP BAS-project Ontwikkelingslijn: Samenwerken Ontwikkelingsveld: Coöperatief leren/tandemleren Vastgesteld: mei 2009 BAS Doel: Door middel

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Workshop Samen sterk leren, een win-win voor iedereen! 9.30 uur 10.45 uur

Workshop Samen sterk leren, een win-win voor iedereen! 9.30 uur 10.45 uur Vlajo Actieve en coöperatieve werkvormen Workshop Samen sterk leren, een win-win voor iedereen! 9.30 uur 10.45 uur Projectcoördinator Jurn Van den Meerssche 0492/73 05 53 Jurn.vandenmeerssche@vlajo.org

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

9. Schrijfopdrachten

9. Schrijfopdrachten 9.1 Poëzie doel Creatief schrijven activeren voorkennis toepassen kennis wanneer n.v.t. groepssamenstelling individueel duur 20 minuten De leerkracht geeft leerlingen een begrip, apparaat, mening, enzovoort.

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Handleiding Werkvormen Vragen stellen

Handleiding Werkvormen Vragen stellen Handleiding Werkvormen Vragen stellen Inhoud 1. Inleiding 2. Vragen stellen 3. Werkvormen 3.1. Vragenvuurtje 3.2. Geen Ja / Geen Nee 3.3. Doorzagen 3.4. De onbekende weg 1. Inleiding Voor de dialoog is

Nadere informatie

LESBESCHRIJVINGSFORMULIER

LESBESCHRIJVINGSFORMULIER LESBESCHRIJVINGSFORMULIER Beroepstaak 1 Omgaan met kinderen in een leersituatie Stageschool Plaats Stagementor Stagegroep Aantal kinderen Gegevens Stageschool Datum Naam student Groep Vakgebied Gegevens

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Nederlands in Uitvoering Leerjaar 1 Sport & spel Een mondelinge instructie begrijpen Algemene modulegegevens Leerjaar: 1 Taaltaak: Een mondelinge instructie begrijpen Thema: Sport & spel Leerstijlvariant:

Nadere informatie

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers Praten over boeken in de klas Het vragenspel van idan hambers We weten pas wat we denken als we het onszelf horen zeggen. (idan hambers). Elk individu, kind en volwassene, beleeft een tekst op geheel eigen

Nadere informatie

LESBESCHRIJVING HOGESCHOOL ROTTERDAM PABO. Hoofdfase

LESBESCHRIJVING HOGESCHOOL ROTTERDAM PABO. Hoofdfase HOGESCHOOL ROTTERDAM PABO Hoofdfase LESBESCHRIJVING Jongere kind - Oudere kind Semester 1-2 - 3-4 - 5* Student: Linda Ouwendijk Studentnummer: 0813937 Paboklas: 2F Datum: 19-01-2010 Stageschool + BRIN:

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Blok 3 Blok 3: We hebben oor voor elkaar Blok 3: Algemeen: In dit blok stimuleren we de kinderen om oor voor elkaar te hebben. De lessen gaan over communicatie, over praten

Nadere informatie

1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat

1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat KIJKWIJZER PEDAGOGISCH-DIDACTISCH HANDELEN IN DE KLAS School : Vakgebied : Leerkracht : Datum : Groep : Observant : 1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat (SBL competenties 1 en 2) 1.1* is

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

De Gastheer/vrouw Een veilige leeromgeving

De Gastheer/vrouw Een veilige leeromgeving ; Vijf rollen van de docent De Gastheer/vrouw Een veilige leeromgeving Ontvangt de leerlingen in de les Is de docent op tijd in het lokaal, hij ontvangt de leerlingen? Heeft de docent de les voorbereid?

Nadere informatie

Brugklastraining 2015 Groep 8

Brugklastraining 2015 Groep 8 Brugklastraining 2015 Groep 8 Marieke van der Ven (Kinder-jeugd Psycholoog - Propersona) Mehrnaz Rezai (Ortho-pedagoog Propersona) Renske van der Zande (Dramatherapeut IO BovensteOnder, Tandem) Deelnemers:

Nadere informatie

datum: 7 november 2013 aantal leerlingen: 22 tijd: 13:00-15:05 groep: 3

datum: 7 november 2013 aantal leerlingen: 22 tijd: 13:00-15:05 groep: 3 Lesvoorbereiding Onderbouw Circuitles Zakelijke gegevens naam student: Anouk Bluemink stageschool: RKS De Leer Hengelo (gld) Iselinge klas: VR2B mentor/mentrix: Ria Menting datum: 7 november 2013 aantal

Nadere informatie

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht I Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen worden zich meer bewust van eigen talenten en eigenschappen en ontwikkelen een positief zelfbeeld. Kinderen kunnen

Nadere informatie

En, wat hebben we deze les geleerd?

En, wat hebben we deze les geleerd? Feedback Evaluatie Team 5 En, wat hebben we deze les geleerd? FEED BACK in de klas En, wat hebben we deze les geleerd? Leerkracht Marnix wijst naar het doel op het bord. De leerlingen antwoorden in koor:

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Interactieve en coöperatieve werkvormen 1

Interactieve en coöperatieve werkvormen 1 Interactieve en coöperatieve werkvormen 1 Werkvormen in tweetallen 01. Denken delen uitwisselen 02. Om de beurt Werkvormen in tweetallen of groepen 03. Check in duo s 04. Dobbelen 05. Drie-stappen-interview

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo

Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo Hoofdstuk Vaardigheid: Leerdoel: Inleiding Reflecteren op de eigen ervaringen met kunst en cultuur. De leerling kan: uitleggen wat cultuur is; uitleggen wat

Nadere informatie

DIFFERENTIATIE op Leesontwikkeling Vaardigheden van de leerkracht

DIFFERENTIATIE op Leesontwikkeling Vaardigheden van de leerkracht DIFFERENTIATIE op Leesontwikkeling Vaardigheden van de leerkracht Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteitskaart zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl.

Nadere informatie

Onderhandelen en afspraken maken

Onderhandelen en afspraken maken OPDRACHTFORMULIER Onderhandelen en afspraken maken Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Nederlands in Uitvoering Leerjaar 1 Toekomst Een interview houden Algemene modulegegevens Leerjaar: 1 Taaltaak: Een interview houden Thema: Toekomst Leerstijlvariant: BEKIJK - DENK - DOE - ERVAAR Beschrijving

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Werkvormen coöperatief leren

Werkvormen coöperatief leren Werkvormen coöperatief leren juli 2006 Uit: Moduulboek Coöperatief leren van Natasja Choinowski (2001), Saxion Hogeschool IJselland Deventer In de bijeenkomsten worden verschillende werkvormen toegepast.

Nadere informatie

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo WERKVORMEN MAGAZIJN Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Voorwoord Voor u heeft u Thema boekje 1 Wat is netwerken? Dit themaboekje is een onderdeel van de lessenserie Netwerken.

Nadere informatie

Een overtuigende tekst schrijven

Een overtuigende tekst schrijven Een overtuigende tekst schrijven Taalhandeling: Betogen Betogen ervaarles Schrijftaak: Je mening geven over een andere manier van herdenken op school instructieles oefenlesles Lesdoel: Leerlingen kennen

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Speels oefenen. Relaties tussen vermenigvuldigsommen. Vermenigvuldigen

Speels oefenen. Relaties tussen vermenigvuldigsommen. Vermenigvuldigen Speels oefenen Relaties tussen vermenigvuldigsommen Vermenigvuldigen Speels oefenen Relaties tussen vermenigvuldigsommen Auteur Els van Herpen www.fi.uu.nl/speciaalrekenen Freudenthal Instituut, Utrecht

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

EEN GOEDE VOORBEREIDING IS HET HALVE WERK. Plannen en evalueren van een activiteit. Inhoud

EEN GOEDE VOORBEREIDING IS HET HALVE WERK. Plannen en evalueren van een activiteit. Inhoud Plannen en evalueren van een activiteit Inhoud Doelgroep Vakgebied Duur Materialen Doelen In deze les moeten de leerlingen in groep een bepaalde activiteit voorbereiden. Dit kan bijvoorbeeld het organiseren

Nadere informatie

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen

Het IGDI model. Het belang van goede instructie. Bij welke leerkrachten leren kinderen het beste? (Good 1989) Instructie en risicoleerlingen Het IGDI model Leesverbetertraject Enschede 8/11/07 Het belang van goede Risicoleerlingen deden het bij goede leerkrachten net zo goed als gemiddelde leerlingen bij zwakke leerkrachten. Niets was effectvoller

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

LES 3 HET VERHAAL UIT DE BIJBEL EN DE FILM GODS LAM

LES 3 HET VERHAAL UIT DE BIJBEL EN DE FILM GODS LAM LES 3 HET VERHAAL UIT DE BIJBEL EN DE FILM GODS LAM Algemene opzet van de les Doelen: - De kinderen kunnen hun eigen gedachten en gevoelens bij het verhaal van het offer van Abraham uit de kinderbijbel

Nadere informatie

op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars.

op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars. op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars. Auteur: Anneke Lucassen Zelfevaluatie begeleiden bij zelfstandig

Nadere informatie

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht De leerlingen ontwerpen hun vlag op een los blad. 3 de leerjaar : Overzicht lesverloop 50 1 De leerlingen ontwerpen een persoonlijke piratenvlag. Ze stellen hun vlag voor aan hun medeleerlingen in een

Nadere informatie

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID Maak een mindmap of schema van een tekst ga je dan doen? Naar aanleiding van een titel, ondertitel, plaatjes en of de bron van de tekst ga je eerst individueel (en

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Al doende leren Een module voor trainers

Al doende leren Een module voor trainers Al doende leren Een module voor trainers Bijlagen: Powerpoint Een module voor trainers Handouts: Stappenplan internetgebruik (De Strategiekaart) Print van Powerpoint prestaties geld Parktijkopdrachten

Nadere informatie

De golf spoelt op het strand. 1. golf 2. strand

De golf spoelt op het strand. 1. golf 2. strand Coöperatieve werkvormen voor spellingonderwijs Schud & pak : - Maak een stapel kaartjes met (werk)woorden in een ondersteunende zin De golf spoelt op het strand. 1. golf 2. strand - - Zet leerlingen in

Nadere informatie

Interpersoonlijk competent

Interpersoonlijk competent Inhoudsopgave Inhoudsopgave...0 Inleiding...1 Interpersoonlijk competent...2 Pedagogisch competent...3 Vakinhoudelijk & didactisch competent...4 Organisatorisch competent...5 Competent in samenwerken met

Nadere informatie

Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les Route 2, 12 16 jaar vmbo basis

Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les Route 2, 12 16 jaar vmbo basis Streefniveaus NT2 Voorbeelden, kenmerken en inkijkjes in de les Route 2, 12 16 jaar vmbo basis Voorbeeld van een leerling Faysal is 12 jaar en komt uit Syrië. Hij heeft de afgelopen 3 jaar geen onderwijs

Nadere informatie

Sociale en recreatieve activiteiten

Sociale en recreatieve activiteiten Sociale en recreatieve activiteiten Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Richard Prins Inhoudelijke redactie: Patricia Streng Eindredactie: Astrid

Nadere informatie

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 Lesdoel: De kinderen vergroten hun tekstbegrip door interactie over het verhaal en hun metacognitieve vaardigheden door het oefenen en toepassen van

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten. Handleiding Groep Les Thema Wat zie je en wat vind je ervan? Weet wat je ziet Welkom bij de eerste les van het Nationaal Media paspoort voor uw groep! De kinderen (en u als leerkracht) worden zich in deze

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Doel Het doel van deze procedure is het structureel inpassen van het tandemleren in onze schoolorganisatie.

Doel Het doel van deze procedure is het structureel inpassen van het tandemleren in onze schoolorganisatie. Ontwikkelingslijn: Coöperatief leren / Samenwerken Ontwikkelingsveld 2: Tandemleren Eigenaren: Bob Bouma en Karina de Vries Doel Het doel van deze procedure is het structureel inpassen van het tandemleren

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

TOPS & FLOPS. Feedback geven en ontvangen. Inhoud

TOPS & FLOPS. Feedback geven en ontvangen. Inhoud Feedback geven en ontvangen Inhoud Doelgroep Vakgebied Duur Materialen Doelen In deze les leren leerlingen feedback geven en ontvangen. Leerlingen denken na over de manier waarop je feedback formuleert

Nadere informatie

werkbladen, telefoons en opnametoestel

werkbladen, telefoons en opnametoestel DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

Potloden, doppen en papier

Potloden, doppen en papier Potloden, doppen en papier Handige strategieën Vermenigvuldigen Inhoudsopgave - Inleiding op Potloden, doppen en papier p. 3 - Potloden in dozen p. 4 - Flessendoppen sparen p. 6 - Papier in pakken p. 8

Nadere informatie

Voorbeeld: Ik werk het liefst met een tweetal.

Voorbeeld: Ik werk het liefst met een tweetal. & OHHUOLQJHQKDQGOHLGLQJ LQOHLGLQJ Het sectorwerkstuk staat voor de deur. Misschien heb je er al slapeloze nachten van, misschien lijkt het je de leukste opdracht van je hele opleiding. Eindelijk iets leren

Nadere informatie

PC Daltonbasisschool Het Drieluik. Samenwerken

PC Daltonbasisschool Het Drieluik. Samenwerken PC Daltonbasisschool Het Drieluik Samenwerken Samenwerken binnen het Daltononderwijs In opdracht van: PC Daltonbasisschool Het Drieluik Samengesteld door Daltoncoördinator: Monique van der Hoeven Vormgeving

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN

OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN Afspraak 1. Maak samen met de kinderen afspraken over wat zelfstandig gedaan mag worden met betrekking tot naar de wc gaan, handen wassen, drinken, eten, de

Nadere informatie

12. Leerstof samenvatten

12. Leerstof samenvatten 12.1 Samenvatten van tekst(gedeelt)en doel Hoofdzaken uit een tekst halen en samenvatten in steekwoorden wanneer kern les(senserie) groepssamenstelling individueel, tweetallen voorbereiding: - De leerling

Nadere informatie

Voordoen (modelen, hardop denken)

Voordoen (modelen, hardop denken) Voordoen (modelen, hardop denken) Waarom voordoen? Net zoals bij lezen, leren leerlingen heel veel over schrijven als ze zien hoe een expert dit (voor)doet. Het voordoen (modelen) van het schrijven van

Nadere informatie

Coöperatieve leerstrategieën

Coöperatieve leerstrategieën Verloop Coöperatieve leerstrategieën Waarom coöp. werkvormen aanwenden? Wanneer en hoe toepassen? De 6 sleutels van SCL Enkele voorbeelden WIKI, blog 1 2 Waarom? Waarom? 3 4 Leerwinst Leerwinst? Leerlingen

Nadere informatie

LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME

LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME Algemene opzet van de les Doelen: - Kinderen kunnen gedachten, gevoelens en houdingen bij thema s uit de film Gods Lam uitdrukken in dramavorm. - Kinderen

Nadere informatie

1. Beeldbeschrijving 2. 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4. 3. De benaderingen 5

1. Beeldbeschrijving 2. 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4. 3. De benaderingen 5 Het drukke kind Handleiding Het drukke kind Inhoudsopgave 1. Beeldbeschrijving 2 2. Observatieformulier Het drukke kind 3 Uitleg bij het observatieformulier 4 3. De benaderingen 5 4. Actieplan voor het

Nadere informatie

Groep 5. 1. Inleiding. 2. Het invullen van leerling informatie. 3. Maken van voorbeelden voor de testafname

Groep 5. 1. Inleiding. 2. Het invullen van leerling informatie. 3. Maken van voorbeelden voor de testafname Groep 5 1. Inleiding De test voor groep 5 bestaat uit vijf onderdelen. Elk onderdeel begint met een nieuwe instructie. Deze instructies staan weliswaar in de testboekjes, maar moeten klassikaal behandeld

Nadere informatie

- Leerlijn Leren leren - CED groep. Leerlijn Leren leren CED groep

- Leerlijn Leren leren - CED groep. Leerlijn Leren leren CED groep Leerlijn Leren leren CED groep 1 1. Taakaanpak Leerlijn leren leren CED groep Groep 1 a. Luistert en kijkt naar de uitleg van een opdracht in een één op één situatie b. Wijst aan waar hij moet beginnen

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland week 2 9 januari 2012 Handleiding Schrijven niveau A Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland Inhoud Eenmalig afdrukken: Handleiding les 1 en 2 Hardopdenk-tekst Voor de leerlingen: Leerlingblad

Nadere informatie

Lessenserie over Taal & Respect. Klas 1 - VMBO

Lessenserie over Taal & Respect. Klas 1 - VMBO Lessenserie over Taal & Respect Klas 1 - VMBO Hallo, In deze lessenserie ga je samen met je klasgenoten en je docent nadenken over de effecten van grof taalgebruik en het respectvol omgaan met de ander.

Nadere informatie

Werken met instructieblokken

Werken met instructieblokken Werken met instructieblokken Inleiding Op De Appelgaard is bewust gekozen voor het onderwijsmodel werken met instructieblokken. Dit model past bij onze onderwijsvisie, zoals beschreven in het schoolplan

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1 AANLEREN VAN VAARDIGHEDEN In uw rol als teambegeleider/sportleider staat u vaak model voor de jeugd. Vooral de jongere jeugd kan tegen u opkijken en helemaal als u (in hun ogen) goed bent in de sport.

Nadere informatie

Lesbeschrijving Nederlands

Lesbeschrijving Nederlands Lesbeschrijving Nederlands Overzicht Leerjaar 1 VOx leerlijn nr. 1 Mondelinge taal Onderdeel nr. 1.3 Spreekvaardigheid Subonderdeel nr. 1.3.1 Spreken Lesnummer 34 Titel van de les Ik houd mijn spreekbeurt

Nadere informatie

Begeleide interne stage

Begeleide interne stage Ik, leren en werken Begeleide interne stage Deel 2 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Marian van der Meijs Inhoudelijke redactie: Titel: Ik, leren

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie