Inventarisatie verslaglegging sociaal-emotionele ontwikkeling. Resultaten onderzoek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inventarisatie verslaglegging sociaal-emotionele ontwikkeling. Resultaten onderzoek"

Transcriptie

1 Inventarisatie verslaglegging sociaal-emotionele ontwikkeling Resultaten onderzoek Onderzoek Opbrengstgericht Montessorionderwijs Montessori Lyceum Amsterdam Student Niels Nannes, MA Studentnummer Lichting Voltijd februari 2014 Mail Telefoon Vak Opdrachtgever Profiel Product II Product Montessori Lyceum Amsterdam Ellen van Veldhoven Evelien Winters Docente ILO dr. Mariska Min-Leliveld Datum 18 januari 2015 Interfacultaire Lerarenopleiding Universiteit van Amsterdam 1

2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING)...)3 1.1 AANLEIDING, KENNISVRAAG EN PRODUCT BESCHRIJVING ONDERZOEKSMETHODE Onderzoeksgroep!...! Data-analyse!...! Afwijkingen van het plan van aanpak!...!5 1.3 IMPLEMENTATIE REFLECTIE TOTSTANDKOMING EN UITVOERING ONDERZOEK RESULTATEN)ONDERZOEK)INVENTARISATIE)...)7 2.1 OPENBARE BASISSCHOOL LATERNA MAGICA Karakteristiek school!...! Visie op sociale competenties!...! Sociale competenties!...! Methodiek!...! Het rapport!...! Administratie!...! Aandachtspunten!...! MONTESSORISCHOOL BOVEN T IJ Karakteristiek school!...! Visie sociale competenties!...! Sociale competenties!...! Methodiek!...! Het rapport!...! Administratie!...! Aandachtspunten!...! SPINOZA LYCEUM Karakteristiek school!...! Visie sociale competenties!...! Sociale competenties!...! Methodiek!...! Het rapport!...! Administratie!...! Aandachtspunten!...!33 3. ADVIES)...)34 LITERATUUR)...)37 BIJLAGE)1)INTERVIEWLEIDRAAD)&)CHECKLIST)...)39 BIJLAGE)2)LEERLINGVRAGENLIJST)ZIEN!)MONTESORISCHOOL)BOVEN) T)IJ)...)42 BIJLAGE)3)LESPLAN)SECTIE)NEDERLANDS)SPINOZA)LYCEUM)...)43 BIJLAGE)4)OVERZICHTEN)INVENTARISATIE)SOCIALE)COMPETENTIES)GEÏNTERVIEWDE)SCHOLEN)...)44 2

3 1. Inleiding 1.1 Aanleiding, kennisvraag en product Het Montessori Lyceum Amsterdam (MLA) ervaart het probleem dat het aantal aanmeldingen van leerlingen met hoge citoscores de afgelopen jaren afneemt. Dit leidt tot het gevaar dat het evenwicht tussen goede leerlingen en zwakkere leerlingen op het vwo wordt verstoord. De schoolleiding heeft hierover haar zorg uitgesproken en heeft de wens geuit dit proces een halt toe te roepen en te streven naar een gezonde, evenwichtige leerlingenpopulatie. Eén van de geïdentificeerde oorzaken ligt in het profiel van de school. Leerlingen met hoge Citoscores en/of hun ouders zien de toegevoegde waarde van het montessorionderwijs mogelijk niet en kiezen bewust voor een klassieke vorming op een reguliere school (Winters & Van Veldhoven, 2014). De oplossing wordt daarom gezocht in het inzichtelijker maken van de toegevoegde waarde van het montessorionderwijs op sociaal-emotionele vorming door de vorderingen in sociale competenties van leerlingen op basis van duidelijke criteria te beoordelen, inzichtelijk te maken en te rapporteren. De onderzoeksvraag is dan ook welke verslagleggingsmethodieken van sociale competenties van leerlingen worden gehanteerd bij vergelijkbare scholen en die als input kunnen dienen voor het beter volgen, beoordelen en rapporteren van de sociaal-emotionele ontwikkeling van haar leerlingen door het MLA?? Het product is een inventarisatie van deze verslaggevingsmethodieken per geïnterviewde school. Uit deze inventarisatie van sociaal-emotionele verslagleggingsmethodieken is een advies voortgevloeid hoe het MLA deze ontwikkelingsaspecten mogelijkerwijs kan volgen, beoordelen en rapporteren in het voortgangsverslag teneinde de meerwaarde van het montessorionderwijs op het MLA beter tot uitdrukking te kunnen laten komen. De bevindingen dienen een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van het instrument. 1.2 Beschrijving onderzoeksmethode Het onderzoek is vormgegeven door kwalitatief onderzoek (interviews met terzakekundige personen van de scholen) en bronnenonderzoek van beschikbaargestelde documentatie en bronnen waar naar werd verwezen. Voor de interviews is gebruik gemaakt van een interviewleidraad met open vragen om richting te geven aan de gesprekken (Van der Donk & Van Lanen, 2014). Deze leidraad is opgenomen in bijlage 1, waar de sociale competenties als gedefinieerd door Van Eck, Van Daalen & Van Heemskerk (2011) samen met de deelvragen als checklist fungeren. De gehouden interviews namen ongeveer een uur tot anderhalf uur in 3

4 beslag, wat voldoende bleek om alle vragen te behandelen en uitleg te krijgen over de gebruikte methodieken. Meer tijd hadden de geïnterviewden ook niet daar de interviews waren ingekaderd door andere afspraken of lessen. De gesprekken zijn opgenomen om de uitleg terug te kunnen luisteren. In de interviews heb ik regelmatig een samenvatting van de uitleg gegeven en bevestiging gevraagd of mijn interpretatie correct was. Om zaken concreet te maken, heb ik tijdens de interviews gevraagd naar voorbeelden, zoals rapporten, leerlingportfolios, reflectievragenlijsten, documenten, leerdoelen sociale competenties, portfoliomappen, waarvan ik voorbeelden mocht meenemen. Het bronnenonderzoek richtte zich, naast de websites van de scholen, met name op bovengenoemde documenten voor het analyseren van aspecten gerelateerd aan sociale competenties Onderzoeksgroep De inventarisatie is gedaan bij soortgelijke scholen als het MLA in het primair en voortgezet onderwijs. Deze scholen hebben naast de cognitieve leerlijn ook een focus op de sociaalemotionele ontwikkeling van de leerlingen. Om het onderzoek haalbaar en pragmatisch te houden, is er in overleg met het onderzoeksteam gekozen voor scholen in Amsterdam waar mogelijk reeds ingangen voor contact waren via de ACOA, ILO dan wel persoonlijk. Met de volgende drie scholen en genoemde personen is uiteindelijk een interview, volgens de interviewleidraad, gehouden: Primair onderwijs: Basisschool Laterna Magica IJburg (Natuurlijk Leren) Interview met: Annette van Valkengoed, directrice. Basisschool Boven t IJ (Montessori) Interview met: Diana Comello, intern begeleider/bovenbouwleerkracht. Voortgezet onderwijs: Spinoza Lyceum Amsterdam (Dalton) Interview met: Willem Huijsmans (afdelingsleider vwo bovenbouw) & Rolf Haak (lid Dalton commissie/docent) Data-analyse De interviews waren inventariserend en definiërend van aard en zijn aan de hand van de interview-leidraadvragen per school beschrijvend samengevat. Hierbij wordt een beeld 4

5 verkregen welke sociale competenties worden beoordeeld, gevolgd en gerapporteerd, welke methodieken en criteria er worden gebruikt om dit te meten, hoe dit wordt geadministreerd en hoe dit in het rapport naar voren komt. Ter verduidelijking is per school is een korte karakteristiek van de onderwijsfilosofie gegeven. Daarnaast zijn de gevolgde sociale competenties gecategoriseerd in een tabel volgens de indeling van Van Eck, Van Daalen & Heemskerk (2011), waarmee er zicht is verkregen in welke type sociale competenties de scholen volgen Afwijkingen van het plan van aanpak In het plan van aanpak stond ook het IJburg College als beoogde school. Zij gaven echter aan dat zij pas in februari tijd hadden voor een interview wegens drukte rondom de jaarwisseling. Dit was helaas te laat voor het tijdsbestek van dit onderzoek. Als alternatief is de Openschoolgemeenschap Bijlmer benaderd. Zij konden zich echter ook niet schikken in de planning van dit onderzoek. De montessoribasisschool Boven t IJ heeft de geplande montessoribasisschool Steigereiland vervangen, daar zij in het geheel niet reageerden op mijn verzoeken en reminders. Het resultaat is dat de opzet voor het primair onderwijs overeind is gebleven, maar dat er slechts met één voortgezet onderwijsschool is gesproken, wat het onderzoek hier wat smal maakt. Desondanks waren de gesprekken nuttig; de drie scholen bleken volop bezig te zijn met sociale competenties. 1.3 Implementatie Het onderzoeksteam van het MLA stelt zich ten doel een instrument te ontwerpen dat inzicht geeft in de bijdrage van het montessorionderwijs op het MLA aan de sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerling (de zogenaamde M-factor ). De doelstelling van mijn onderzoek is inzicht bieden in hoe de scholen hun verslaglegging doen op de persoonlijke ontwikkeling van hun leerlingen en een advies te geven hoe het MLA dit mogelijkerwijs kan vormgeven, teneinde een bijdrage te leveren aan dit instrument. De onderzoeksresultaten en het advies zijn aangeboden en gepresenteerd aan de onderzoeksdocenten, die dit meenemen in hun onderzoek Opbrengstgericht Montessorionderwijs waarvan dit onderzoek een deelvraag vormt. Het implementeren van een dergelijk instrument is, zo blijkt uit de interviews met de scholen, een uitdaging. Het wordt aangeraden om eerst een breed draagvlak te creëren bij de uitvoerende docenten, beleidsmatige inbedding te waarborgen en vooral klein te beginnen en modulair verder uit te bouwen en hier periodiek op te evalueren. Daarnaast zijn 5

6 een eenduidige communicatie en instructie een voorwaarde, opdat een ieder precies weet wat de bedoeling is en het instrument op een zelfde wijze gebruikt. Ook dit moet regelmatig worden geëvalueerd, bijgestuurd en geborgd. Voor de uitvoering van de methodieken in de praktijk blijkt een strakke organisatie tussen leerling leerkrachten coach/mentor randvoorwaardelijk. De coach/mentor staat centraal, maar voor een optimale aansturing en ontwikkeling van de leerling, is een gestructureerde communicatie tussen de partijen en concrete feedback over de leerling cruciaal. 1.4 Reflectie totstandkoming en uitvoering onderzoek De totstandkoming van dit onderzoek was bijzonder moeizaam en tijdrovend, met name het maken van afspraken voor interviews. De gecontacteerden reageerden in het geheel niet of pas heel laat na de nodige reminders en nabellen. Hier was ik te optimistisch of wellicht wat naïef. De eerste deadline was dan ook niet haalbaar. Wat ook meespeelde is de drukke periode voor het onderwijs voor en na de kerstvakantie met toetsen, verslagbesprekingen en voorbereiding voor het nieuwe blok, waardoor hun tijd beperkt bleek. Daarnaast bleek dat scholen vele verzoeken voor onderzoek of interviews krijgen: je bent niet de enige. Dit noopte mij tot het inzetten van alternatieve wegen om ingangen te vinden, zoals alternatieve contacten zoeken bij het Spinoza Lyceum via hun ACOA-onderzoeksdocenten, of alternatieven te zoeken via ILO-studenten, voor bijvoorbeeld de montessoribasisschool Boven t IJ. Mijn ervaring is dat het je, wegens een persoonlijke relatie of via een gezamelijk netwerk, dan ook goeddeels wordt gegund. Mijn advies is jouw netwerk te gebruiken en een ruime leadtime te plannen voor het maken van afspraken, zo mogelijk in een rustigere periode voor scholen. De interviews met behulp van de leidraad werkten op zich goed; de gesprekken waren zo goed gestructureerd en de antwoorden konden efficiënt worden genoteerd. De leidraad had ik voorafgaand aan de interviews aan de geïnterviewden gestuurd, opdat ze zich alvast konden oriënteren en voorbereiden op de vragen in het interview, wat ze ook gedaan bleken te hebben. Wat ook meehielp, is het nemen van het verslag/rapport als vertrek- en uitgangspunt, waardoor het gelijk concreet werd gemaakt voor de geïnterviewden. Ook stuurde het verslag/rapport het gesprek met een top-down benadering, waarbij de methodiek meer en meer in detail moest worden verduidelijkt. 6

7 2. Resultaten onderzoek inventarisatie De resultaten van het onderzoek zijn per school beschreven met een korte karakteristiek van de school, hun visie op sociale competenties, de sociale competenties die ontwikkeld worden, de gebruikte methodiek in het ontwikkelen, volgen en meten en wat en hoe dit op het rapport voor de ouders en leerlingen terugkomt. Elk onderzoek wordt afgesloten met aandachtpunten van de school voor de implementatie en het gebruik van hun methodiek inzake sociale competenties. Een overzicht per school is in bijlage 4 opgenomen. 2.1 Openbare basisschool Laterna Magica Openbare basisschool Laterna Magica Eva Besnyöstraat LG Amsterdam (020) Interview gehouden met directrice Annette van Valkengoed op donderdag 4 december 2014 van 11:00 12: Karakteristiek school Laterna Magica is een vrij nieuwe school gelegen op Amsterdam-IJburg en gaat uit van het natuurlijk leren van het kind. De school is onderverdeeld in units, een opdeling in kleinere deelschooltjes. Elke unit is vervolgens onderverdeeld in vier heterogene stamgroepen. De kinderen hebben een stamgroep als thuisbasis, waar ze een vaste coach hebben. De stamgroep bestaat uit maximaal 20 kinderen met 1 begeleider op 10 kinderen. In de stamgroepen zitten kinderen van verschillende leeftijden bij elkaar: kinderen van 0-3, van 3-8 en groepen van 8-13 jaar. Dit stelt kinderen in staat van elkaar te leren (OBS Laterna Magica, Werkwijze Laterna Magica, n.d.). Het uitgangspunt is de ontwikkeling van het kind, waarbij persoonsvorming, socialisatie en kwalificatie onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. De school wil een kind echt leren kennen en op maat begeleiden. De kinderen op Laterna Magica hebben daarom een eigen persoonlijk ontwikkelplan en een vaste coach. De vaste coach houdt samen met het kind een portfolio bij. 7

8 De coach volgt het kind en houdt de ontwikkeling van het kind bij. De coach begeleidt het kind op zijn eigen leer- en ontwikkelroute gedurende drie tot vier jaar. De coach leert het kind en zijn ouders daardoor heel goed kennen en andersom (OBS Laterna Magica, Ontwikkelingsuitgangspunten kind Laterna Magica, n.d.) Visie op sociale competenties Naast de cognitieve ontwikkeling is persoonlijke én sociale ontwikkeling belangrijk bij Laterna Magica. Het kind leert vaardigheden zoals samenwerken, weten waar je goed en niet goed in bent en waar je interesses liggen. Een brede ontwikkeling van het kind staat centraal: kinderen doen wendbare kennis op. Ze leren over allerlei onderwerpen en ontdekken daarin zelf sleutelinzichten over de wereld, teneinde uit te kunnen groeien tot creatieve, zelfsturende mensen die zichzelf doelen kunnen stellen, die moeite leren doen om die doelen te halen en die weten waar ze goed in zijn en hoe ze minder sterke kanten kunnen compenseren. Belangrijke uitgangspunten zijn onafhankelijkheid, creatief leren denken, zelf oplossingen kunnen zoeken en geloven in eigen mogelijkheden. De ultieme opbrengst is dat kinderen gelukkig zijn en zichzelf leren sturen in relatie met hun omgeving (OBS LAterna Magica, Brede ontwikkeling kind Laterna Magica, n.d.). Laterna Magica werkt daarbij met ontwikkellijnen, welke de persoonlijke ontwikkeling van kinderen weergeven. Voorbeelden van aspecten voor kinderen vanaf 4 jaar zijn: keuzes kunnen maken, samenwerken, doorzettingsvermogen en leren van het verleden. Kinderen verzamelen werk voor hun portfolio waarmee zij laten zien dat ze een bepaalde vaardigheid hebben bereikt of dat ze gegroeid zijn in een persoonlijke kwaliteit. Ook de coach kan werk verzamelen en dat teruggeven aan het kind. In een gesprek met de coach krijgt het kind feedback en worden de status en vooruitgang op de ontwikkellijnen samen vastgesteld en nieuwe ontwikkeldoelen gesteld Sociale competenties Op aangeven van Annette van Valkengoed worden de volgende sociale competenties, naar de indeling van Van Eck, Van Daalen & Heemskerk (2011), gevolgd en ontwikkeld (zie tabel 1): 8

9 Sociale competenties Leerling tot zichzelf Leerling naar anderen Attitude zelfvertrouwen, zelfrespect, verantwoordelijkheid willen nemen voor eigen handelen, zelfstandigheid in de zin van eigen koers durven varen, prestatiemotivatie, doorzettingsvermogen. vertrouwen in anderen, respecteren van anderen, betrokken bij anderen, verantwoordelijkheid willen nemen voor relaties met anderen, dialoog met anderen, initiatief tonen, anderen motiveren en inspireren. Kennis zelfkennis. kennis van sociale regels en omgangsvormen (andere culturen). Reflectie kritisch inzicht in (de wensen, mogelijkheden, beweegredenen van) jezelf. kritisch inzicht in (de wensen, mogelijkheden, beweegredenen van) anderen, in sociale en groepsprocessen, effect van eigen handelen op anderen. Vaardigheden zelfsturing (regulering van eigen impulsen en emoties, doelen stellen, plannen, prioriteiten stellen, keuzes maken, bijsturen), concentratie, discipline, creatief en flexibel denken, probleem oplossen, gestructureerd kunnen werken. Tabel 1 Sociale compententies Laterna Magica sociaal communicatieve vaardigheden (luisteren, overtuigen, zichzelf presenteren, verplaatsen in een ander, met kritiek kunnen omgaan, samenwerken), van perspectief kunnen wisselen en omgaan met (culturele) diversiteit Methodiek Laterna Magica kent de volgende ontwikkellijnen, waar sociale competenties centraal staan: Zo ben ik knap (ik weet wat ik kan en hoe ik leer) Probleem oplossen (ik kan met tegenslagen omgaan) Samenwerken (ik gebruik mijn eigen kracht en die van een ander) Ik en de wereld (dit is mijn plek in de wereld) Verantwoordelijkheid (een betere wereld begint bij mijzelf) De coach houdt gemiddeld een keer in de zes weken (6 à 7 maal per jaar) een coachgesprek met het kind om zijn plaats te bepalen op de ontwikkellijnen. Hiervoor is een eenvoudige methodiek ontwikkeld van twee uitersten: de starter versus de expert, het beoogde einddoel. Deze uitersten zijn beschreven met korte omschrijvingen in leerlingtaal van wat het nog niet kan aan vaardigheden en ongewenst gedrag als starter en wat het wel al kan aan vaardigheden en gedrag als expert, zie tabel 2. 9

10 Op een lineaire lijn zonder schaalverdeling wordt samen de plaats bepaald op deelgebieden per ontwikkellijn. De coach bevraagt daarbij het kind te bedenken wat zij samen en zelf kunnen doen om beter te worden en helpt het kind daarbij door het maken van suggesties. De neerslag van het coachgesprek komt in het woordrapport, waarin doelen staan voor de volgende keer en hoe er naar toe gewerkt gaat worden. Schaal ! Ontwikkellijn Aspecten Starter Expert Zo ben ik knap Creativiteit. Talenten. Meervoudige intelligentie. Leerstijlen. Zelfkennis. Ik weet niet waar ik goed in ben. Ik krijg mij taken niet af. Ik doe alles een beetje maar niets helemaal. Ik kies voor de makkelijke weg. Ik doe van alles, maar vind niets superleuk. Ik weet hoe ik het beste leer en zorg ervoor dat ik op deze manier werk. Ik weet waar ik goed in ben. Ik druk me op mijn manier uit (beeld, woord, beweging, geluid, natuur). Ik stel mezelf doelen. Ik hou me aan een tijdsplanning en voer deze uit. Ik weet wat ik nodig heb om het beste uit mijn werk te halen. Probleem oplossen Veerkracht. Probleem oplossen. Doorzettingsvermogen. Zelfreflectie. Ik stel mijzelf centraal. Als iets niet lukt, geef ik het op. Ik word snel boos als dingen niet gaan zoals ik wil. Ik vind het moeilijk om uit te leggen waarom ik boos ben. In een ruzie ligt het altijd aan de ander. Ik kan een probleem onder woorden brengen. Als iets niet in een keer lukt, probeer ik het op een andere manier. Ik durf hulp te vragen als dit nodig is. Ik neem initiatief om een probleem op te lossen. Ik kan op een goede manier een ruzie oplossen. Ik kan kritiek ontvangen en daarover nadenken. Ik leer van mijn fouten en ervaringen. Ik probeer mijn doelen te behalen en stel ze in overleg bij als dat nodig is. Ik kan over mijn emoties als verdriet, boosheid en angsten praten. Samenwerken Contact maken. Samenwerken. Helpen. Ik werk nooit samen. Ik doe mijn eigen ding. Ik luister nooit naar anderen. Ik geef anderen de kans ideeën uit te voeren. Ik gebruik kwaliteiten van een ander die ik zelf nog niet heb. Ik help anderen niet. Als ik een idee heb, luister ik naar andere ideeën en help mee het beste 10

11 Als ik iets vind, vind ik dat gewoon. idee te kiezen. Ik luister naar anderen en reageer hierop. Ik kan mijn mening met argumenten onderbouwen. Ik kan me in een ander verplaatsen. Ik help anderen. Ik deel. In en de wereld Milieubewustzijn. Historisch besef. Houding ten opzichte van anderen in de wereld. Ik leef in het hier en nu. Ik denk niet na over de wereld. Mijn directe omgeving is mijn wereld. Ik verspil energie. Ik gooi afval op straat. Ik heb besef van de wereld om mij heen. Ik weet dat gebeurtenissen van vroeger invloed hebben op het leven zoals het nu is. Ik weet waar ik sta op de tijdlijn. Ik speel graag in de natuur en ben er zuinig op. Ik snap dat mensen invloed hebben op het milieu. Ik weet dat ze in andere landen een andere taal spreken en andere gewoontes hebben. Ik verdiep me in gewoonten en rituelen van anderen. Ik denk na over de toekomst: over het milieu, het broeikaseffect, energieverspilling, milieuvervuiling, natuurrampen, vluchtelingen, arm en rijk. Verantwoordelijkheid Actief burgerschap. Respect. Culturen en religies. Normen en waarden. Mensen met een ander geloof vind ik raar. Mensen met een andere mening zijn stom! Ik zit alleen naast mijn vrienden. Ik hou geen rekening met anderen. Iedereen is anders en dat maakt het boeiend. Ik wil graag leren van en over andere mensen en/of culturen. Ik gedraag me sociaal, verplaats me in anderen, neem verantwoordelijkheid voor mezelf en anderen. Ik doe gewoon waar ik zin in heb. Ik doe dingen zonder er eerst over na te denken. Ik ruim niet op. Je hoeft het niet met mij eens te zijn om mijn vriend te zijn. Ik werk actief mee om het leven van mijzelf en anderen plezieriger te maken. Ik vind het moeilijk om me aan afspraken te houden. Ik doe iets wat ik moeilijk vind, als het belangrijk is voor anderen. Ik ruim op als we klaar zijn. 11

12 Ik maak afspraken en kom deze na. Ik weet welk gedrag wel of niet passend is in verschillende situaties. Ik hou me aan algemene regels (zoals verkeer en sociale regels). Ik gebruik wat ik geleerd heb, om het vandaag zo goed mogelijk te doen. Ik heb interesse in de wereld om mij heen. Ik volg het nieuws. Tabel 2 Ontwikkellijnen Laterna Magica: omschrijvingen competenties starter en expert. Aanvullend op de ontwikkellijnen worden de leerlingen gevraagd de SAQI-toets in te vullen. Deze School Attitude Questionnaire Internet (SAQI) is een vragenlijst die informatie geeft over hoe een leerling de school ervaart. De SAQI meet de motivatie voor schoolvakken, de tevredenheid met school en het zelfvertrouwen (SAQI, n.d.). Deze informatie wordt meegenomen in de coachgesprekken voor de ontwikkellijnen. Een voorwaarde voor deze methodiek is dat de coach getraind is in coachgesprekken en zicht heeft op ontwikkelingspsychologie om goed en met enige objectiviteit in te schatten waar het kind staat en wat het op een gegeven moment moet kunnen. Hierop worden de coaches ook getraind. Daarnaast krijgt de coach vanuit meerdere leerkrachten binnen de unit feedback over de kinderen, wat een vast onderdeel is in de teambesprekingen. De beoordelingscriteria staan vermeld in de portfoliomap en zijn daarmee transparant voor kinderen en ouders Het rapport De rapportage van de sociale competenties van de ontwikkellijnen wordt vastgelegd in de portfoliomap. Het portfolio is een map waarin de leer- en ontwikkelingslijnen staan. Kinderen bewaren hierin de bewijsstukken waaraan je kunt zien dat ze iets geleerd hebben. Ook het werk waar ze trots op zijn, zijn in het portfolio opgenomen. In het persoonlijk ontwikkelplan van het kind wordt de ontwikkellijn van het kind geëvalueerd en zonodig bijgesteld. Laterna Magica werkt niet met cijfers, maar met een woordrapport per ontwikkellijn, dat uit drie delen bestaat: 12

13 Vieren Hier wordt vermeld wat er geleerd is en wat goed gaat. Dit wordt ondersteund met werkjes als bewijsjes. Nieuwe doelen Hier worden nieuwe doelen gesteld voor het volgende blok. Plan en steun Het kind wordt hier aangestuurd waarop het moet focussen in oefeningen en wat het moet volgen. Tevens wordt vermeld welke steun het kind kan aanspreken of wat het kind zelf kan doen om zich te focussen. Daarnaast wordt het persoonlijke ontwikkelplan opgesteld, eveneens een woordrapport. Dit is een meer algemene evaluatie met de volgende delen: Talenten/sterktes Een beschrijving van de talenten en sterke punten van het kind met concrete voorbeelden van wat het kind goed kan en erg leuk vindt. Dit richt zich zowel op cognitieve als op non-cognitieve aspecten van de ontwikkeling. Interesses Een korte beschrijving van favoriete onderwerpen en leerbezigheden. Jezelf sturen Een beschrijving van hoe de zelfsturing gaat en wat beter kan/moet. Leerstrategiën Het accent ligt hier op leren om te leren: welke vaardigheden waar en wanneer te oefenen. Perpectief Het cognitieve ontwikkelperspectief, te weten jaardoelen waar een kind aan dient te voldoen, wordt hier vermeld. De coach van het kind bespreekt de resultaten, de persoonlijke ontwikkeling, het gedrag van het kind en het ontwikkelplan met de ouders op drie vaste momenten per jaar, de zogenaamde portfoliogesprekken. Hier wordt ruim de tijd voor genomen, 30 minuten per gesprek Administratie De portfoliomap en de ontwikkelplannen worden niet ondersteund door een softwaresysteem. Het portfoliodossier vormt als het ware het leerling-volg-jezelf-systeem. Momenteel worden de ontwikkelplannen en woordrapporten in Microsoft Word geregistreerd, uitgeprint en in de portfoliomappen verzameld. Daarbij worden werkjes van het kind aan de map toegevoegd en filmpjes op de laptop bewaard. Dit is een tijdrovend proces met een vrij hoge administratieve last, maar niet precies vast te stellen hoe hoog. De portfoliomappen zijn te allen tijde in te zien door leerlingen en ouders. 13

14 2.1.7 Aandachtspunten Omdat de coachgesprekken centraal staan in het volgen en ontwikkelen van de sociaalemotionele vaardigheden, wordt hier veel training in gegeven zodat wordt geborgd dat alle leerkrachten dit op een juiste, vaardige en consistente wijze doen. Daarnaast is het belangrijk om een vaste en frequente overlegstrucuur met het team te hebben. Doordat leerlingen werken in een unit met daarin vier stamgroepen, krijgen ze les van verschillende leerkrachten. De feedback over het functioneren van de leerling moet dan wel weer bij de coach terecht komen. 14

15 2.2 Montessorischool Boven t IJ Montessorischool Boven t IJ, lokatie Azalea Azaleastraat BT Amsterdam (020) Interview gehouden met Diana Comello, intern begeleider/bovenbouwleerkracht, op dinsdag 18 december 2014 van 13:00 tot 14: Karakteristiek school Montessorischool Boven t IJ is gelegen in Amsterdam-Noord. Op deze school wordt gewerkt vanuit de ideeën van Maria Montessori, wat in de praktijk betekent dat er op deze school wordt gestreefd ieder kind zich te laten ontwikkelen naar eigen vermogen. Dit houdt in dat alle kinderen opgroeien tot zelfstandig functionerende en denkende volwassenen die in staat zijn hun eigen verantwoordelijkheid te dragen. De school is verdeeld in 4 heterogene bouwen: Groepen 1 en 2: onderbouw Groepen 3 en 4: middenbouw Groepen 5 en 6: tussenbouw Groepen 7 en 8: bovenbouw Een belangrijke reden om de schoolorganisatie op deze wijze in te delen, is dat kinderen zo ervaren hoe het is om afwisselend de jongste of de oudste in een groep te zijn. Van oudere kinderen wordt wat meer zelfstandigheid verwacht en hen kan gevraagd worden de jongeren af en toe te helpen. De jongeren zien het als een uitdaging om de activiteiten van de ouderen ook te mogen leren. Dit stimuleert en activeert. De leerstof wordt individueel aangeboden. Ieder kind heeft steeds 2 jaar om de leerstof te verwerken. Een wat sneller lerend kind kan zich verder in de leerstof verdiepen, een trager lerend kind kan meer tijd nemen (Montessori Boven t IJ, n.d.). Het montessorionderwijs is gebaseerd op het pedagogisch gedachtegoed van Maria Montessori. Ze wilde de kinderen vrijheid geven omdat ze ervan overtuigd was dat kinderen 15

16 zichzelf het best konden ontwikkelen als ze maar in een voorbereide omgeving werden opgevoed, door adequaat opgeleide begeleiders in een groep met verticale leeftijdsstructuur. Kinderen mogen zelf een keuze maken uit de leermiddelen waardoor ze worden omringd (keuzevrijheid) en ze mogen daarmee zo lang werken als ze willen (tempovrijheid). Ze zijn zelf de maat voor wat ze presteren: iedereen doet datgene wat hij kan zo goed mogelijk naar eigen vermogen (niveauvrijheid). In de groep mogen kinderen zelf het materiaal uit de vaste plaats in de kast gaan halen en het er na gebruik weer in terug zetten (bewegingsvrijheid) ( Montessori basisonderwijs, n.d.). Het is de bedoeling dat de kinderen worden gemotiveerd door het werk zelf en daardoor hun uiterste best te doen. Omdat ze dit werk zelf mogen kiezen, kan deze gemotiveerdheid ook worden verwacht. Om deze reden, en omdat het kind zelf de maat voor zijn presteren is, worden in het montessorionderwijs geen cijferbeoordelingen voor gemaakt werk gegeven. Het gevolg daarvan is dat er ook geen cijferrapporten worden verstrekt, maar een verslag in de vorm van bolletjes (Nederlandse Montessori Vereniging, n.d.) Visie sociale competenties De sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind vormt samen met de cognitieve ontwikkeling de pijlers binnen het onderwijs van Boven t IJ. Het gaat uit van welbevinden en betrokkenheid van de leerling in samenhang met sociaal initiatief, sociale flexibiliteit, sociale autonomie, impulsbeheersing en inlevingsvermogen (zie figuur 1). Naast de aandacht hiervoor in de reguliere lessen, zijn er één keer in de twee weken zogenaamde Goed gedaan! -lessen. Goed gedaan! is een lesmethode voor sociaal-emotionele ontwikkeling waarmee kinderen van groep 1 t/m 8 leren respectvol met elkaar om te gaan en op een eigentijdse en positieve manier uitleg geven over gevoelens en gedrag. De lessen hebben een focus op zelfreflectie, opkomen voor jezelf, complimenten geven en pesten. Alle heterogene klassen volgen dan dezelfde thema s en onderwerpen zodat er een optimale synergie is over het onderwerp onder de leerlingen binnen en buiten de school. De sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerlingen wordt op drie manieren gevolgd: Docentvragenlijst (een maal per jaar in december/januari), waar de docent over de leerling oordeelt. Leerlingvragenlijst (een maal per jaar in december/januari), waar de leerling zelf een reflectie geeft. Bolletjesverslag over sociaal-emotionele ontwikkeling (twee maal per jaar: januari en juni) 16

17 Figuur 1 Uitgangspunten sociaal-emotionele ontwikkeling montessorischool Boven t IJ Sociale competenties Op aangeven van Diana Comello (de intern begeleider) worden de volgende sociale competenties, naar de indeling van Van Eck, Van Daalen & Heemskerk (2011), gevolgd en ontwikkeld (zie tabel 3):

18 Sociale competenties Leerling tot zichzelf Leerling naar anderen Attitude zelfvertrouwen, zelfrespect, verantwoordelijkheid willen nemen voor eigen handelen, zelfstandigheid in de zin van eigen koers durven varen, prestatiemotivatie, doorzettingsvermogen. vertrouwen in anderen, respecteren van anderen, betrokken bij anderen, verantwoordelijkheid willen nemen voor relaties met anderen, dialoog met anderen, initiatief tonen. Kennis Zelfkennis. kennis van sociale regels en omgangsvormen (andere culturen). Reflectie kritisch inzicht in (de wensen, mogelijkheden, beweegredenen van) jezelf kritisch inzicht in (de wensen, mogelijkheden, beweegredenen van) anderen, in sociale en groepsprocessen, effect van eigen handelen op anderen. Vaardigheden zelfsturing (regulering van eigen impulsen en emoties, doelen stellen, plannen, prioriteiten stellen, keuzes maken, bijsturen), concentratie, discipline, creatief en flexibel denken, probleem oplossen, gestructureerd kunnen werken. sociaal communicatieve vaardigheden (luisteren, zichzelf presenteren, verplaatsen in een ander, met kritiek kunnen omgaan, samenwerken), van perspectief kunnen wisselen en omgaan met (culturele) diversiteit. Tabel 3 Sociale compententies Montessorischool Boven t IJ Methodiek Montessorischool Boven t IJ gebruikt voor het volgen van de sociaal-emotionele ontwikkeling van hun leerlingen en het signaleren van aandachtsgebieden het leerlingvolgsysteem ParnasSys en de module ZIEN!. Dit systeem bestaat uit eerdergenoemde docentvragenlijst en leerlingvragenlijst. De antwoorden leiden tot een leerlingprofiel met een dashboard met sociaal-emotionele indicatoren, waarin met kleuren wordt aangegeven hoe het met de leerling gaat. Daarnaast maakt de leerkracht op basis van zijn observaties een bolletjesverslag over de sociaal-emotionele houding van de leerling. Docentvragenlijst ZIEN! is een webbased expertsysteem dat op basis van een analyse van observaties en op basis van een vragenlijst gericht op sociaal-emotionele ontwikkelingsaspecten, concrete doelen en handelingssuggesties voorstelt. Op die manier wordt de leerkracht geholpen bij 18

19 het ondersteunen van leerlingen en groepen. ZIEN! ondersteunt het gehele proces van handelingsgericht werken, van signaleren tot handelen (ZIEN voor onderwijs, n.d.). Een maal per jaar vult de leerkracht deze vragenlijst (30 vragen) in voor de leerlingen. Helaas heb ik geen hard copy van de vragen mogen ontvangen, maar deze zijn van dezelfde orde als de leerlingvragenlijst (zie voor een impressie bijlage 2). Leerlingvragenlijst Een maal per jaar reflecteren de individuele leerlingen over henzelf door middel van het invullen van de leerlingvragenlijst in ZIEN! De leerlingvragenlijst voor de bovenbouwgroepen 5-8 is door de leerlingen zelf digitaal in te vullen. Daarvoor is een aparte omgeving beschikbaar, zodat de leerlingen de leerkrachtomgeving daar niet voor hoeven te gebruiken. De leerlingvragenlijst bestaat uit 57 vragen. Deze vragen hebben betrekking op sociaalemotionele ontwikkeling in leerlingtaal en kunnen beantwoord worden op een schaal. Om de leerlingen zo goed mogelijk te helpen bij het interpreteren en invullen van de stellingen, is er vaak een toelichting te lezen bij de stelling. Een voorwaarde voor het invullen van de vragenlijst is dat de leerlingen goed begrijpend kunnen lezen. In bijlage 2 is voor een impressie een voorbeeld van een deel van de vragen opgenomen. Het proces is als volgt: Vragenlijst De leerkracht en leerling vullen hun eigen vragenlijst in. De vragen hebben betrekking op sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerling en kunnen worden beantwoord op een schaal: o Dat is (bijna) nooit zo. o Dat is soms zo. o Dat is vaak zo. o Dat is (bijna) altijd zo. Profiel en indicatie-uitspraken Het leerlingprofiel wordt door het syteem gegenereerd en indien van toepassing worden een of meer indicatie-uitspraken gegenereerd. De leerkracht interpreteert deze en gaat er eventueel over in gesprek met de leerling en/of de ouders. Selectie uitspraak en doel De leerkracht selecteert welke indicatie-uitspraak het meest relevant/geschikt lijkt om op in te steken. Hij kiest vervolgens een handelingsdoel bij de betreffende uitspraak. 19

20 Handelingsplan De leerkracht maakt een handelingsplan op basis van de toelichting van het gekozen doel. Aanpak De leerkracht voert samen met de leerling het handelingsplan uit. Hierbij kan hij de handelingssuggesties en diverse methodeverwijzingen in ZIEN! gebruiken als inspiratiebron. Terugblik De leerkracht evalueert of de aanpak de leerling heeft geholpen. Zowel de docentvragenlijst als de leerlingvragenlijst culmineren in een leerlingprofiel in de vorm van een dashboard met gekleurde indicatoren op sociaal-emotionele ontwikkeling (zie figuur 2). De leerlingvragenlijst omvat hierbij een breder spectrum dan de docentvragenlijst, zie tabel 4: Code Profielindicatoren Leerlingvragenlijst Docentvragenlijst BT Betrokkenheid VH Volharding VD Voldoening WB Welbevondenheid RK Relatie met Kinderen RL Relatie met Leertaak CP Competentie AN Autonomie SI Sociaal Initiatief SF Sociale Flexibiliteit SA Sociale Autonomie IB Impuls Beheersing IL Inlevingsvermogen PB Pestbeleving PG Pestgedrag Tabel 4 Profielindicatoren leerlingprofiel ZIEN! op basis van de leerlingvragenlijst en docentvragenlijst. De leerlingvragenlijst groep 5-8 werkt, net als de leerkrachtvragenlijst, met percentielen. Op basis van zo n ingevulde vragenlijsten is een normering vastgesteld. Afzonderlijk voor 20

21 jongens en meisjes is bepaald welke scores horen bij de volgende vier categorieën: de 25% hoogst scorende leerlingen (blauw) de 25% net boven het landelijk gemiddelde scorende leerlingen (groen) de 25% net onder het landelijk gemiddelde scorende leerlingen (oranje) de 25% laagst scorende leerlingen (rood) De kleuren in het leerlingprofiel geven geen waardeoordeel. Ze geven slechts aan hoe de beleving van het kind is ten opzichte van zijn leeftijdgenoten. Er wordt hierbij wel vanuit gegaan dat de leerlingen die behoren tot de 25% laagst scorende leerlingen (rood), mogelijk een zorgbehoefte hebben ( Normering ZIEN!, n.d.). Vanuit de indicatie-uitspraken, waarbij Boven t IJ zich richt op de kleuren oranje en rood, kan er in het systeem vanuit het leerlingprofiel in een drill down worden doorgeklikt naar een lager niveau indicatieuitspraken. Hier kan de leerkracht relevante uitspraken (gebaseerd op de vragen) selecteren. Aan deze uitspraken hangen handelingsdoelen die als advies kunnen wordt gebruikt bij het opstellen van een handelingsplan tot verbetering. Dit plan kan individueel zijn; als bepaalde indicaties meer of vaker voorkomen in een klas, kan dit plan ook voor een groep zijn. Figuur 2 Gefingeerd voorbeeld leerlingprofielen ZIEN! in de vorm van een dashboard: links op basis van de docentvragenlijst, rechts op basis van de leerlingvragenlijst (Bron: zienvooronderwijs.nl). Bolletjesverslag Het bolletjesverslag is een indicatie van de houding van het kind op school: werkhouding, houding ten opzichte van de leerkrachten en klasgenootjes en de verzorging van werk en omgeving. Het bolletjesverslag wordt twee maal per jaar opgemaakt en is onderdeel van het schriftelijk verslag (rapport) voor de bespreking met de ouders. Aan de houding van het kind wordt bewust geen oordeel gehangen. Dit is in tegenstelling tot het andere deel in het verslag, namelijk de cognitieve leerprestaties. Deze worden beoordeeld op een schaal van

22 vijf bolletjes in hoeverre het kind de leerlijn volgt of daarop achter- of voorloopt. In een woordverslag worden de constateringen gemotiveerd. Het bolletjesverslag en de toelichting vormen samen de basis voor het gesprek en discussie met de ouders. De leerkracht geeft op basis van zijn observaties aan waar het kind staat op de volgende aspecten (op een schaal van vijf bolletjes): Algemeen gedrag Verzorging omgeving Houding ten opzichte van leerkrachten Houding ten opzichte van andere kinderen Houding ten opzichte van het werk In tabel 5 zijn de bovenstaande aspecten gespecificeerd. Deze aspecten worden in het verslag in twee, tegengestelde polen, omschreven. Houding Aspecten linkerpool Schaal Aspecten rechterpool Algemeen gedrag Onzelfstandig O O O O O Zelfstandig Bewegelijk O O O O O Rustig Vaak ruzie O O O O O Nooit ruzie Stelt zich op de voorgrond O O O O O Bescheiden Weinig zelfvertrouwen O O O O O Veel zelfvertrouwen Geremd O O O O O Spontaan Weinig verantwoordelijkheid O O O O O Veel verantwoordelijkheid Vraagt veel aandacht O O O O O Vraagt weinig aandacht Verzorging omgeving Slordig O O O O O Netjes Taakje wordt niet verzorgd O O O O O Taakje wordt goed verzorgd Weinig oog voor de omgeving O O O O O Heeft oog voor de omgeving Houding ten opzichte van leerkracht(en) Weinig behulpzaam Nogal gesloten O O O O O O O O O O Behulpzaam Openhartig Is regelmatig brutaal O O O O O Is meestal beleefd Luistert vaak slecht O O O O O Luistert meestal goed Staat niet open voor correctie O O O O O Staat open voor correctie 22

23 Houding ten opzichte van andere kinderen Niet behulpzaam Kan niet goed samenwerken O O O O O O O O O O Zeer behulpzaam Kan goed samenwerken Heeft weinig contact O O O O O Heeft veel contact Houdt weinig rekening met anderen O O O O O Houdt veel rekening met anderen Weinig incasseringsvermogen O O O O O Goed incasseringsvermogen Kan niet goed naar anderen luisteren O O O O O Kan goed naar anderen luisteren Tabel 5 Bolletjesverslag social-emotionele ontwikkeling: omschrijvingen houding linker en rechter pool. De leerlingvragenlijst, docentvragenlijst en het bolletjesverslag zijn als een driehoek met elkaar verbonden en dienen (ongeveer) consistent te zijn. Om de consitentie te bewaken, wordt dit - per leerling - door de interne begeleider Diana Comello gecontroleerd. Indien de consistentie te veel afwijkt, treedt zij in overleg met de leerkracht en wordt kritisch nagegaan waar de afwijkingen zijn en waarom dit is Het rapport Twee maal per jaar, in januari en juni, wordt een schriftelijk verslag (rapport) van de ontwikkeling van het kind gegeven, welke met de ouders wordt besproken. Het verslag bestaat uit twee delen: het eerste deel gaat over de sociaal-emotionele ontwikkeling in de vorm van het bolletjesverslag (zie tabel 5), waarin is aangegeven waar het kind staat op basis van de observaties van de leerkracht, zonder daarbij een oordeel te geven. Dit is aangevuld met een woordrapport. het tweede deel gaat over de leerprestaties, waarbij wel een oordeel gegeven wordt waar het kind volgens het leerplan staat. Dit wordt eveneens aangevuld met een woordrapport Administratie Montessorischool Boven t IJ werkt met het leerlingvolgsysteem ParnasSys. Voor het signaleren, volgen en ontwikkelen van sociaal-emotionele ontwikkeling wordt specifiek gewerkt met de module ZIEN!. De module wordt gebruikt voor de docentvragenlijst, de leerlingvragenlijst en het automatisch genereren van het leerlingprofiel. Het bolletjesverslag wordt handmatig ingevuld en vervolgens in de verslaggenerator Signum ingevoerd en uitgeprint. Het geheel is een arbeidsintensief proces. Het bolletjesverslag neemt ongeveer 30 23

24 minuten per leerling in beslag; hetzelfde geldt voor het invullen van de docentvragenlijst. Daarnaast zit er de nodige voorbereidingstijd in de instructie van en begeleiding bij het invullen van de leerlingvragenlijst. Dit verschilt echter per kind en is daardoor moeilijk aan te geven. Zowel de docentvragenlijst als de leerlingvragenlijst zijn voor de ouders op verzoek in te zien. Het bolletjesverslag is onderdeel van het schriftelijk verslag dat op vaste momenten wordt besproken met ouders en het kind Aandachtspunten De waarde van de methodiek voor de school is tweeledig: ten eerste geeft de methodiek inzicht in de plaats waar het kind staat en hoe het zich al dan niet ontwikkeld voor de leerkracht. Ten tweede biedt het de ouders goed inzicht in hoe hun kind zich verhoudt tot zichzelf en tot anderen. Doordat er geen oordeel aan wordt gegeven, is het mogelijk een open discussie met ouders te houden. Soms vinden ouders deze werkwijze zonder oordeel lastig, omdat ze geneigd zijn hun kind het liefste zoveel mogelijk aan de rechterpool terug te willen zien. De intern begeleider geeft aan dat dit beter werkt met hoogopgeleide ouders, al zijn die soms meer prestatiegericht dan laagopgeleide ouders. De laatsten hebben soms een mindere focus op sociaal-emotionele ontwikkeling en richten zich meer op de leerprestaties. Het is belangrijk dat iedere leerkracht dezelfde uitgangspunten hanteert in de observaties en de vragenlijst. Dit vergt een duidelijke communicatie en instructie van de methodiek, opdat iedere leerkracht dit op eenduidige wijze doet, zodat daarmee de consistentie en de waarde worden geborgd. Leerkrachten moeten ook oog hebben voor sociaal-emotionele ontwikkeling, omdat niet alle uitingen altijd even tastbaar zijn. De leerkrachten mogen dan ook niet handelingsverlegen zijn. Voor de leerlingen geldt dat ze goed begrijpend moeten kunnen lezen om de leerlingvragenlijst valide te kunnen invullen. Voor het invoeren van een dergelijke methodiek wordt aangeraden voldoende draagvlak te creëren door de werkvloer er volop bij te betrekken. Daarnaast moet de haalbaarheid in acht worden genomen gezien de administratieve last en complexiteit. Het wordt daarom aangeraden om klein te beginnen en deze methodiek stapsgewijs uit te bouwen. 24

25 2.3 Spinoza Lyceum Spinoza Lyceum Peter van Anrooystraat BH Amsterdam (020) Interview gehouden met Willem Huijsmans (afdelingsleider vwo bovenbouw) en Rolf Haak (lid Daltoncommissie/docent), op woensdag 12 december 2014 van 13:15 tot 14: Karakteristiek school Het Spinoza Lyceum is de enige daltonschool voor voortgezet onderwijs in Amsterdam en omgeving. Door het volgen van daltononderwijs leert de leerling zelfstandig werken, samenwerken en verantwoordelijkheid te dragen. Het daltononderwijs is gebaseerd op het gedachtegoed van Helen Parkhust ( ) en is erop gericht leerlingen in hun eigen tempo en op hun eigen niveau te laten leren (Spinoza Lyceum, n.d.). Het Nederlandse daltononderwijs kent van oorsprong drie daltonprincipes: vrijheid in gebondenheid, zelfstandigheid en samenwerken. In 2012 zijn aanvullend vijf kernwaarden als pijlers geïntroduceerd, die ook het Spinoza Lyceum hanteert (Dalton, Dalton kernwaarden, n.d.). Deze vijf kernwaarden zijn: Samenwerking Een daltonschool is een leef- en leergemeenschap waar leerlingen, leerkrachten, ouders, schoolleiding en bestuur op een natuurlijke en gestructureerde wijze samen leven en werken. Het verwerven van kennis en vaardigheden in samenwerking met anderen kan het leren vergemakkelijken. Leerlingen leren dat er verschillen bestaan tussen mensen. Ze leren naar elkaar te luisteren en respect te hebben voor elkaar. Als leerlingen met elkaar samenwerken, ontwikkelen ze sociale vaardigheden en leren ze reflecteren op de manier waarop ze leren, zoals het beoordelen van eigen inbreng en die van een medeleerlingen, het aangaan van de dialoog, het leren omgaan met teleurstellingen en het ervaren van een meeropbrengst uit de samenwerking. 25

26 Vrijheid en verantwoordelijkheid Vrijheid is noodzakelijk om eigen keuzes te kunnen maken en eigen wegen te vinden. Vrijheid in het daltononderwijs is de gelegenheid krijgen om het taakwerk zelf te organiseren. De opgegeven leerstof en de eisen die daaraan worden gesteld, zoals de tijdslimiet, de werkafspraken en de schoolregels, vormen de grenzen waarbinnen de leerlingen hun vrijheid leren gebruiken. Leerlingen krijgen de ruimte om te ontdekken en te experimenteren, maar worden tegelijk geconfronteerd met de relatie tussen wat ze doen en wat dat oplevert. Dat is voor leerlingen een geleidelijk leerproces, waarin zelfkennis en zelfinschatting een grote rol spelen. Effectiviteit Dalton is een maatregel om effectiever te werken. Hierbij wordt leerlingen veel verantwoordelijkheid in handen gegeven. Als leerlingen een taak krijgen, waar zij verantwoordelijkheid voor dragen en die ze in vrijheid zelf plannen en uitvoeren, wordt het onderwijs veel effectiever. Zelfstandigheid Zelfstandig leren en werken op een daltonschool is actief leren en doelgericht werken en hulp zoeken indien noodzakelijk. Deze manier van werken stimuleert het probleemoplossend denken van leerlingen. Om later als volwassene goed te kunnen functioneren moet een leerling leren beoordelen welke beslissingen hij moet nemen en wat de gevolgen daarvan zijn. De keuzevrijheid dwingt een leerling tot het nemen van zelfstandige beslissingen die voor hem effectief en verantwoord zijn. Reflectie Reflexiviteit, de bewustwording en het nadenken over het eigen gedrag en het eigen werk, de vaardigheden in het zelfstandig werken en het samenwerken, is de vijfde pijler. Naast de gewone lessen hebben de leerlingen iedere dag een daltonuur. Dit is een verplicht lesuur waarin de leerling zelfstandig aan de slag gaat. Zij hebben daarbij de vrijheid om te kiezen aan welk vak ze werken, bij welke docent en/of met welke medeleerlingen. 26

27 2.3.2 Visie sociale competenties Daltononderwijs behoort leerlingen cultureel en moreel te vormen zodat ze zelfredzaam zijn en zich sociaal verantwoordelijk voelen: ze zijn geoefend in, gewend aan en voorbereid op het leven, het werken en het samenleven in de toekomstige maatschappij. Kortom, het gaat om persoonsvorming en socialisatie (Dalton, Dalton 21 st Century Skills, n.d.). Het Spinoza Lyceum geeft daarom naast het cognitieve onderwijs ook invulling aan vorming: het stimuleren van creativiteit, kritisch denken, probleemoplossend vermogen, omgaan met culturele verschillen, samenwerking, sociale vaardigheden en reflectie. Dit wordt gedaan met leerlijnen onder de noemer Daltonvaardigheden, gebaseerd op de pijlers zelfstandigheid, vrijheid en verantwoordelijkheid en samenwerken Sociale competenties Op aangeven van Willem Huijsmans (afdelingsleider vwo bovenbouw) en Rolf Haak (lid Daltoncommissie) worden de volgende sociale competenties, naar de indeling van Van Eck, Van Daalen & Heemskerk (2011), gevolgd en ontwikkeld (zie tabel 6): Sociale competenties Leerling tot zichzelf Leerling naar anderen Attitude zelfvertrouwen, zelfrespect, verantwoordelijkheid willen nemen voor eigen handelen, zelfstandigheid in de zin van eigen koers durven varen, prestatiemotivatie, vertrouwen in anderen, respecteren van anderen, betrokken bij anderen, verantwoordelijkheid willen nemen voor relaties met anderen, dialoog met anderen, initiatief tonen. doorzettingsvermogen. Kennis zelfkennis. kennis van sociale regels en omgangsvormen (andere culturen). Reflectie kritisch inzicht in (de wensen, mogelijkheden, beweegredenen van) jezelf kritisch inzicht in (de wensen, mogelijkheden, beweegredenen van) anderen, in sociale en groepsprocessen, effect van eigen handelen op anderen. Vaardigheden zelfsturing doelen stellen, plannen, prioriteiten stellen, keuzes maken, bijsturen), concentratie, discipline, creatief en flexibel denken, probleem oplossen, gestructureerd kunnen werken sociaal communicatieve vaardigheden (luisteren, overtuigen, zichzelf presenteren, verplaatsen in een ander, met kritiek kunnen omgaan, samenwerken), van perspectief kunnen wisselen en omgaan met (culturele) diversiteit. Tabel 6 Sociale compententies Spinoza Lyceum. 27

Stellingen en normering leerlingvragenlijst

Stellingen en normering leerlingvragenlijst Stellingen en normering leerlingvragenlijst Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs 2.0 juli 2012 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys ZIEN!PO leerlingvragenlijst 2.0 Stellingen

Nadere informatie

Stellingen en normering leerlingvragenlijst

Stellingen en normering leerlingvragenlijst Stellingen en normering leerlingvragenlijst Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs 3.0 oktober 2014 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys ZIEN!PO leerlingvragenlijst 3.0 Stellingen

Nadere informatie

Stellingen leerlingvragenlijst

Stellingen leerlingvragenlijst Stellingen leerlingvragenlijst Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs 1.0 sept 2011 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys ZIEN!PO leerlingvragenlijst Stellingen en toelichtingen

Nadere informatie

- Betrokkenheid - Vertrouwen - Verantwoordelijkheid Betrokkenheid is motivatie. Leerlingen die gemotiveerd zijn, ontwikkelen zich.

- Betrokkenheid - Vertrouwen - Verantwoordelijkheid Betrokkenheid is motivatie. Leerlingen die gemotiveerd zijn, ontwikkelen zich. Waarom vinden wij deze kernwaarden belangrijk voor de leerlingen van de Driesprong? Hoe organiseren we ons onderwijs gebaseerd op onze overtuigingen? Wat voor soort onderwijs geven wij op de Driesprong?

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Fusie nieuwsbrief obs Onnema en obs de Schutsluis. Nummer 1, 24 maart 2015

Fusie nieuwsbrief obs Onnema en obs de Schutsluis. Nummer 1, 24 maart 2015 Fusie nieuwsbrief obs Onnema en obs de Schutsluis Nummer 1, 24 maart 2015 Beste ouders, teamleden en betrokkenen, Voor u ligt de fusienieuwsbrief. Met deze nieuwsbrief willen wij u informeren over de voortgang

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN

IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN IK-DOELEN BIJ DE DALTONUITGANGSPUNTEN 1 2 3 4 5 A Samen werken (spelen) Hierbij is het samenwerken nog vooral doel en nog geen middel. Er is nog geen sprake van taakdifferentiatie. De taak ligt vooraf

Nadere informatie

Inspectie van het Onderwijs en ZIEN!

Inspectie van het Onderwijs en ZIEN! Inspectie van het Onderwijs en ZIEN! Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs November 2009 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys De (meer)waarde van het expertsysteem ZIEN! Argumentatie

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 MISSIE DE VORDERING Vanuit een traditie van katholieke waarden en voor iedereen toegankelijk, verzorgen wij kwalitatief hoogstaand eigentijds basisonderwijs,

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Het spel der democratische opvoeding Wat vooraf ging: Aan de hand van de 4 pijlers deden de ambassadeurs van Triodus samen goed voor later en de werkgroep wat iedere kindwijzerorganisatie deed, inventariseren!

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Theoretische achtergrond ZIEN! Publieksversie van de ZIEN!-verantwoording d.d. april 2012

Theoretische achtergrond ZIEN! Publieksversie van de ZIEN!-verantwoording d.d. april 2012 Theoretische achtergrond ZIEN! Publieksversie van de ZIEN!-verantwoording d.d. april 2012 Waarom pedagogisch expertsysteem ZIEN!? Omdat het belangrijk is dat ook de school kinderen volgt bij het sociaal-emotioneel

Nadere informatie

Moderne onderwijskundige concepten

Moderne onderwijskundige concepten Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken onder

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

CREATIEF VERMOGEN. Andrea Jetten, Hester Stubbé

CREATIEF VERMOGEN. Andrea Jetten, Hester Stubbé CREATIEF VERMOGEN Andrea Jetten, Hester Stubbé OPDRACHT Creativitief vermogen meetbaar maken zodat de ontwikkeling ervan gestimuleerd kan worden bij leerlingen. 21st century skills Het uitgangspunt is

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs

Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs Opbrengstgericht werken in het Voortgezet onderwijs Wat is opbrengstgericht werken? Opbrengstgericht werken is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van de prestaties van leerlingen.

Nadere informatie

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Bij het begeleiden van leeractiviteiten kun je twee aspecten aan het gedrag van leerkrachten onderscheiden, namelijk het pedagogisch handelen en het didactisch handelen.

Nadere informatie

Willibrordus: cultuur in ons hart

Willibrordus: cultuur in ons hart 1. Willibrordus: cultuur in ons hart De huidige maatschappij vraagt om creatieve burgers die nieuwe ideeën kunnen bedenken en uitwerken. Daarom mag je op de Willibrordus door spelen wijs(er) worden! Kom

Nadere informatie

Plan van aanpak: werken met Acadin in je eigen groep en je school

Plan van aanpak: werken met Acadin in je eigen groep en je school Plan van aanpak: werken met Acadin in je eigen groep en je school Inleiding Je wilt gaan werken met Acadin. Het is aan te raden direct met een collega samen te werken. Ook is het goed Acadin als thema

Nadere informatie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie 201-2017 Actief burgerschap en sociale integratie Inhoudsopgave: Kwaliteitszorg actief burgerschap en sociale integratie Visie en planmatigheid Visie Doelen Invulling Verantwoording Resultaten Risico s

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Inzoomen op het onderwijs

Inzoomen op het onderwijs Inzoomen op het onderwijs U bent van harte uitgenodigd voor de onderwijsavond op 17 november Op deze avond wordt ingezoomd op het onderwijs dat het team voor ogen heeft voor de nieuwe school. - Locatie:

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Vrijheid, vrijheid in gebondenheid of toch maar verantwoordelijkheid? Het begrip vrijheid in de praktijk van het Nederlandse daltononderwijs

Vrijheid, vrijheid in gebondenheid of toch maar verantwoordelijkheid? Het begrip vrijheid in de praktijk van het Nederlandse daltononderwijs Vrijheid, vrijheid in gebondenheid of toch maar verantwoordelijkheid? Het begrip vrijheid in de praktijk van het Nederlandse daltononderwijs Inleiding René Berends Versie 1, juli 2008 De Nederlandse Dalton

Nadere informatie

Marieke de Vries. 20 september 2006. 360 feedback

Marieke de Vries. 20 september 2006. 360 feedback Marieke de Vries 0 september 006 60 feedback Inhoudsopgave Inleiding Basisgegevens van de rapportage Geselecteerde competenties Toelichting overzichten 6 Algemeen overzicht 8 Gedetailleerd overzicht 9

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

2012-2016. Zelfstandig Leren

2012-2016. Zelfstandig Leren 2012-2016 Zelfstandig Leren 0 Inhoud Beschrijving doelgroep... 2 Visie op onderwijs... 2 Basisvisie... 2 Leerinhouden/ activiteiten... 2 Doelen voor het zelfstandig leren... 3 Definitie zelfstandig leren...

Nadere informatie

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties :

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties : Inhoud Inleiding...3 Competenties...4 1. Interpersoonlijk competent...5 2. Pedagogisch competent...5 3. Vakinhoudelijk en didactisch competent...6 4. Organisatorisch competent...6 5. Competent in samenwerking

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie

TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS

TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS Update Maart 2011 Inhoudsopgave Zeven dimensies... pag. 3 De kwaliteitsdimensies of graadmeters... pag. 4 1. Welbevinden...

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS

TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS Update Februari 2013 Inhoudsopgave Zeven dimensies... pag. 3 De kwaliteitsdimensies of graadmeters... pag. 4 1. Welbevinden...

Nadere informatie

360 graden feedback formulier

360 graden feedback formulier 360 graden feedback formulier Je bent gevraagd om feedback te geven door middel van dit formulier. Het doel van dit onderzoek is: Aangeven waar Tessa Persijn na haar vierdejaarsstage op het koning Willem

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011

Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011 Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011 Welke middelen kan een docent tijdens zijn les gebruiken / hanteren om leerlingen van havo 4 op het Sophianum meer te motiveren? Motivatie

Nadere informatie

Evaluatieverslag mindfulnesstraining

Evaluatieverslag mindfulnesstraining marijke markus spaarnestraat 37 2314 tm leiden Evaluatieverslag mindfulnesstraining 06 29288479 marijke.markus@freeler.nl www.inzichtinzicht.nl kvk 28109401 btw NL 079.44.295.B01 postbank 4898261 14 oktober

Nadere informatie

Als je in zorg of welzijn werkt, krijg je veel te maken met zorgvragers die ondersteunt moeten worden in hun persoonlijke verzorging/adl.

Als je in zorg of welzijn werkt, krijg je veel te maken met zorgvragers die ondersteunt moeten worden in hun persoonlijke verzorging/adl. STER opdracht ADL Als je in zorg of welzijn werkt, krijg je veel te maken met zorgvragers die ondersteunt moeten worden in hun persoonlijke verzorging/adl. In de eerste 10 weken van je opleiding heb je

Nadere informatie

WORKSHOP: Wat zijn uw eigen competenties?

WORKSHOP: Wat zijn uw eigen competenties? LOGO-congres 15 juni 2012 Onderwijsvernieuwing met Ambitie en Passie WORKSHOP: Wat zijn uw eigen competenties? Theo Bouman & Valerie Hoogendoorn Opleidingsinstituut PPO Groningen 1 Doel Feeling te krijgen

Nadere informatie

Puberbrein als Innovatiekans. Beschrijving van de 4 basiscompetenties

Puberbrein als Innovatiekans. Beschrijving van de 4 basiscompetenties Puberbrein als Innovatiekans Beschrijving van de 4 basiscompetenties Samenwerken Plannen en organiseren Omgaan met verandering en aanpassen Reflecteren Werkgroep Onderwijs, September 2011 Toelichting beschrijving

Nadere informatie

360 feedback assessment

360 feedback assessment 360 feedback assessment Naam : Jan Voorbeeld Datum rapportage : oktober 2013 Opdrachtgever : Organisatie Contactpersoon : Ellen Roosen Mpact Training & Advies Overwaard 13, 4205 PA Gorinchem Nederland

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Flexkidz

Pedagogisch beleid Flexkidz Pedagogisch beleid Flexkidz Voor u ligt het verkorte pedagogisch beleidsplan van Flexkidz. Hier beschrijven we in het kort de pedagogische visie en uitgangspunten. In dit pedagogisch beleidsplan beschrijven

Nadere informatie

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur

SKPO Profielschets Lid College van Bestuur SKPO Profielschets Lid College van Bestuur 1 Missie, visie SKPO De SKPO verzorgt goed primair onderwijs waarbij het kind centraal staat. Wij ondersteunen kinderen om een stap te zetten richting zelfstandigheid,

Nadere informatie

Hoe volgt en begeleidt Montessori-Zuid de leerlingen?

Hoe volgt en begeleidt Montessori-Zuid de leerlingen? Hoe volgt en begeleidt Montessori-Zuid de leerlingen? Opbrengstgericht onderwijs, een verzamelnaam voor het doelgericht werken aan het optimaliseren van leerlingprestaties. systeem van effectieve schoolontwikkeling

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

Handleiding ZIEN!-leerlingvragenlijst

Handleiding ZIEN!-leerlingvragenlijst Handleiding ZIEN!-leerlingvragenlijst Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs Versie 3.1 - Oktober 2012 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys Inhoud Inleiding 3 A - Het gebruik

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Nota: de identiteit van het Kleurenorkest

Nota: de identiteit van het Kleurenorkest Nota: de identiteit van het Kleurenorkest Januari 2015 1 INHOUD De identiteit van het Kleurenorkest... 3 Het Didactische uitgangspunt:... 4 Natuurlijk Leren... 4 De Pedagogische PIJLERS:... 6 NLP: taalkracht...

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59 Inhoud Inleiding 7 1 Coaching en ontwikkeling van medewerkers in organisaties 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Professionele ontwikkeling in organisaties 13 1.3 Coaching in organisaties 14 1.4 Coachend leidinggeven

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP & Sociale Integratie Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Visie op actief burgerschap & sociale integratieactie Hoofdstuk

Nadere informatie

Mocht u na het lezen van de informatie nog vragen hebben, dan kunt u ons op woensdag bereiken op Het Koloriet Patrijsstraat 4 tel.

Mocht u na het lezen van de informatie nog vragen hebben, dan kunt u ons op woensdag bereiken op Het Koloriet Patrijsstraat 4 tel. In dit boekje vindt u informatie over de plusklas. Zo worden o.a. de lessen die in de plusklas gegeven worden, kort beschreven. Ook is de kalender voor de komende periode toegevoegd. Hierop staan de lesdata

Nadere informatie

Verantwoording gebruik leerlijnen

Verantwoording gebruik leerlijnen Verantwoording gebruik leerlijnen In de praktijk blijkt dat er onder de deelnemers van Samenscholing.nu die direct met elkaar te maken hebben behoefte bestaat om de ontwikkeling van de beroepsvaardigheden

Nadere informatie

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Vijf woensdagmiddagen kunnen jongens en meiden tussen de 10 en 14 jaar op avontuur naar zichzelf. Het kind leert zichzelf

Nadere informatie

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV)

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV) Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede (excellente) school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken

Nadere informatie

IMPLEMENTEREN KUN JE LEREN teamontwikkeling

IMPLEMENTEREN KUN JE LEREN teamontwikkeling IMPLEMENTEREN KUN JE LEREN teamontwikkeling Observaties team/werkgroep in steekwoorden STARTNOTITIE LEERLIJN PROMOTIE Sterke punten Betrokkenheid, veel inzet, welwillendheid, improviserend vermogen, gretigheid,

Nadere informatie

Antreum RAPPORT TALENTENSPECTRUM. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011. de heer Consultant

Antreum RAPPORT TALENTENSPECTRUM. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011. de heer Consultant RAPPORT TALENTENSPECTRUM Van: Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011 Normgroep: Advies de heer Consultant 1. Inleiding Dit rapport is bedoeld om u te helpen analyseren op welk vlak uw talenten

Nadere informatie

Beleid VPCO - Plusklas

Beleid VPCO - Plusklas Beleid VPCO - Plusklas Versie 24-09- 2015 07 Inleiding Beide scholen van VPCO Rhenen hebben hun eigen Beleidsplan Meerbegaafdheid. Dit document is een bijlage bij deze school-specifieke beleidsplannen

Nadere informatie

TMA Talentenanalyse. Talent- en competentiepaspoort. Jan Prins 7 november 2013

TMA Talentenanalyse. Talent- en competentiepaspoort. Jan Prins 7 november 2013 TMA Talentenanalyse Talent- en competentiepaspoort Jan Prins 7 november 2013 Stadionweg 37A 3077 AR Rotterdam T 010-3409955 I www.priman.nl E info@priman.nl Inleiding De TMA Talentenanalyse meet de drijfveren

Nadere informatie

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek,

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, 4 INZICHTEN De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, waarbij 37 trainers en coaches een seizoen lang intensief zijn gevolgd. Dit onderzoek

Nadere informatie

kempelscan P2-fase Studentversie

kempelscan P2-fase Studentversie kempelscan P2-fase Studentversie Pedagogische competentie Kern 2.1 Pedagogisch competent Pedagogisch handelen Je draagt bij aan een veilige leef- en leeromgeving in de groep O M V G Je bent consistent

Nadere informatie

o.b.s. De Tandem " Your talents, our future "

o.b.s. De Tandem  Your talents, our future o.b.s. De Tandem " Your talents, our future " Werken met het talent voor de toekomst Onze leerkrachten hebben een geweldige taak: Zij mogen werken met het talent van uw kind. Zij ondersteunen, helpen,

Nadere informatie

Rapportage. Vertrouwelijk. De volgende tests zijn afgenomen: Persoonsgegevens Aanvullende persoonsgegevens. D. Emo. Naam.

Rapportage. Vertrouwelijk. De volgende tests zijn afgenomen: Persoonsgegevens Aanvullende persoonsgegevens. D. Emo. Naam. Rapportage De volgende tests zijn afgenomen: Test Persoonsgegevens Aanvullende persoonsgegevens Persoonlijkheidstest (MPT-BS) Status Voltooid Voltooid Voltooid Vertrouwelijk Naam Datum onderzoek Emailadres

Nadere informatie

Brochure. Kindcentrum

Brochure. Kindcentrum Brochure Kindcentrum Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het gaat daarbij niet alleen over goede

Nadere informatie

POP Martin van der Kevie

POP Martin van der Kevie Naam student: Martin van der Kevie Studentnr.: s1030766 Studiefase: leerjaar 1 Datum: 18 okt 2009 Interpersoonlijk competent Overzicht wat leerlingen bezig houdt dit kun je gebruiken tijdens de les. Verder

Nadere informatie

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school.

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Voorwoord Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Onze visie op eigentijds, boeiend onderwijs

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

TMA Talentenanalyse. Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids. Sara Berger 15 april 2013

TMA Talentenanalyse. Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids. Sara Berger 15 april 2013 TMA Talentenanalyse Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids Sara Berger 15 april 2013 Frans Halslaan 30 3931 LJ Woudenberg T 033-2867930 I www.kat-haros.nl E info@kat-haros.nl Inhoudsopgave Inhoudsopgave:

Nadere informatie

TH-PI Performance Indicator. Best Peter Assistant

TH-PI Performance Indicator. Best Peter Assistant Best Peter Assistant TH-PI Performance Indicator Dit rapport werd gegenereerd op 11-11-2015 door White Alan van Brainwave Ltd.. De onderliggende data dateren van 10-03-2015. OVER DE PERFORMANCE INDICATOR

Nadere informatie

Verantwoording van ons onderwijs

Verantwoording van ons onderwijs Verantwoording van ons onderwijs Veenendaal, 3-7-2014 Beste ouder(s)/verzorger(s), Door middel van dit schrijven willen we ons onderwijs verantwoorden aan u als ouders. Heeft u vragen of opmerkingen over

Nadere informatie

Leergang Allround Leiderschap

Leergang Allround Leiderschap Leergang Allround Leiderschap Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Allround Leiderschap Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de kijk op leiderschap

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs. Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013

Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs. Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013 Ontwikkelingsperspectief in regulier basisonderwijs Suzanne Beek en Linda Sontag ORD 2013 Perspectief op de ontwikkeling van kinderen.. als kijken in een glazen bol? Wat is het ontwikkelingsperspectief?

Nadere informatie

Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem

Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem Docentevaluaties: zó geef je studenten een stem Docentevaluaties worden gebruikt om studenten feedback te laten geven op de kwaliteit van de docenten. In dit artikel wordt ingegaan op de randvoorwaarden

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Welkom. ONDERZOEKEND excelleren. Excellentiebevordering door het stimuleren van een vraagcultuur. Een structurele aanpak!!

Welkom. ONDERZOEKEND excelleren. Excellentiebevordering door het stimuleren van een vraagcultuur. Een structurele aanpak!! Welkom ONDERZOEKEND excelleren Excellentiebevordering door het stimuleren van een vraagcultuur. Een structurele aanpak!! Wat gaan we vandaag doen? Introductie onderzoekend leren + excellentie Nieuwe aanpak:

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen

RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen FEEDBACK OP MAAT RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen Creëer betrokkenheid, enthousiasme en resultaat Benut de talenten binnen uw school maximaal HOE KUNT U ERVOOR ZORGEN DAT LEREN OPTIMAAL

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal:

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal: Natuur & Techniek het broeikaseffect Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Broeikaseffect In deze les staan de volgende hogere- orde denkvragen centraal: 1. Hoe zou je het broeikaseffect kunnen

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Beroepsopdracht 3: Zorg voor de veiligheid en voorlichting geven

Beroepsopdracht 3: Zorg voor de veiligheid en voorlichting geven l Beroepsopdracht 3: Zorg voor de veiligheid en voorlichting geven Pagina 1 van16 Werkprocessen en competenties gericht op het verpleegplan 1.1 Stelt verpleegkundige diagnose en stelt het verpleegplan

Nadere informatie

Competenties De Fontein

Competenties De Fontein Competenties De Fontein We werken met de volgende 4 competenties: 1. Verantwoordelijkheid 2. Samenwerken 3. Organisatie en planning, zelfstandigheid 4. Motivatie - In klas 1 wordt gewerkt aan de volgende

Nadere informatie

Bedrijf en effecten - 3 Talenten en beroepen

Bedrijf en effecten - 3 Talenten en beroepen Klas in bedrijf www.klasinbedrijf.be Werkbladen Techniek in de klas Reëel bedrijfsbezoek Bedrijf en effecten - 3 Talenten en beroepen Peter Hantson 2013 2015 Dit materiaal is auteursrechtelijk beschermd.

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie