misverstanden en mythes

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "misverstanden en mythes"

Transcriptie

1 Stoppen met roken tijdens een behandeling voor alcohol- of drugsafhankelijkheid moet afgeraden worden Wencke de Wildt en Trudi Tromp-Beelen Het misverstand Roken komt veel voor onder mensen met een alcohol- of drugsverslaving: 74 tot 88% van degenen met een probleem op het gebied van alcohol- of drugsgebruik rookt tabak (Kalman, 1998), vergeleken met 28% van de algemene bevolking (STIVORO, 2007). In de verslavingszorg worden patiënten die voor alcohol- of drugsproblematiek in behandeling komen, meestal niet behandeld voor hun tabaksafhankelijkheid. Veel behandelaars raden deze groep rokers af om tijdens de behandeling te stoppen met roken, omdat zij ervan uitgaan dat de kans op succes in deze doelgroep nihil is. Ook wordt verondersteld dat het voor de patiënt te ambitieus en te moeilijk is om met alle middelen te stoppen. Behandelaars vrezen dat het resultaat van de alcohol- of drugsbehandeling minder gunstig zal zijn en er een grotere kans is op terugval als de patiënt ook probeert te stoppen met roken. Deze veronderstellingen zijn echter niet gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Het onderzoek Er zijn diverse studies uitgevoerd naar de effectiviteit van behandeling van tabaksafhankelijkheid bij patiënten met een alcohol- of drugsprobleem. De meerderheid van deze studies toont aan dat tabaksbehandeling effectief is voor deze patiënten (Baca &Yahne, 2008; Prochaska, Delucchi, & Hall, 2004). Al lijken de succespercentages, variërend DRS. W. DE WILDT is gezondheidszorgpsycholoog en werkzaam als manager en hoofd behandeling van Jellinek Curatieve Verslavingszorg te Amsterdam. Ze is ook redactielid van Dth. DRS. P.G. TROMP-BEELEN is werkzaam als senior verslavingsarts bij Jellinek Curatieve Verslavinsgzorg te Amsterdam. Dth 28, 4, december, 2008, p

2 283 van 4,7% bij zes maanden follow-up tot aan 23,4% bij één week follow-up, bescheiden, deze gegevens zijn desondanks klinisch van groot belang vanwege de aanzienlijke gezondheidswinst die het gevolg is van stoppen met roken (West, 2007). Overigens, in tegenstelling tot wat veel behandelaars denken, wil een deel van de mensen die in behandeling zijn voor een alcohol- of drugsprobleem (44-80%), ook het roken aanpakken (Clarke, Stein, McGarry, & Gogineni, 2001; Zullino, Besson, & Schnyder, 2000). Maar wat is de invloed van stoppen met roken op het resultaat van de alcohol- of drugsbehandeling? In een meta-analyse zetten Prochaska et al. (2004) 19 gerandomiseerde, gecontroleerde studies naar de effectiviteit van behandeling van tabaksafhankelijkheid bij alcohol- en drugsverslaafde patiënten op een rij. In deze studies werd vaak niet alleen gekeken naar de uitkomsten ten aanzien van het rookgedrag, maar ook naar de invloed van het stoppen met roken op het alcohol- en drugsgebruik. Zo onderzochten Shoptaw et al. (2002) diverse interventies voor tabaksafhankelijkheid bij patiënten in een methadononderhoudsprogramma. Naast nicotinepleisters kregen de patiënten verschillende gedragstherapeutische interventies aangeboden. In deze studie bleken patiënten in de weken dat ze niet rookten, vaker geen drugs te gebruiken dan in de weken dat ze wel rookten. Prochaska et al. (2004) concluderen op basis van deze en andere studies dat de kans op langetermijnabstinentie van alcohol of drugs met 25% wordt verhoogd wanneer patiënten ook voor tabaksafhankelijkheid worden behandeld. Ook enkele recente studies, waarin alleen gebruik wordt gemaakt van nicotinevervangende middelen (bijv. nicotinepleisters) of het medicament Bupropion, een middel dat de craving naar sigaretten en de ontwenningsverschijnselen vermindert, laten zien dat het alcoholen drugsgebruik afneemt (Grant et al., 2007; Kalman, Kahler, Garvey, & Monti, 2006). In de eerder dit jaar verschenen review van Baca en Yahne (2008) wordt eveneens geconcludeerd dat stoppen met roken geen negatieve gevolgen heeft voor de resultaten van een alcohol- of drugsbehandeling en dat deze resultaten zelfs verbeteren wanneer tabaksbehandeling wordt aangeboden. Dit review baseert zich niet alleen op studies waarin specifieke interventies voor stoppen met roken werden aangeboden, maar ook op onderzoek waarin gekeken is naar correlaties tussen rookgedrag en alcohol- en drugsgebruik. Hieruit blijkt dat patiënten in periodes dat ze gestopt zijn met roken, over het algemeen minder alcohol drinken of drugs gebruiken (Friend & Pagano, 2005; Lemon, Friedmann, & Stein, 2003). Bij drugsverslaafden bestaat er

3 284 Dth jaargang 28, 4, december, 2008, een sterk verband tussen de ernst van het rookgedrag en de ernst van het drugsgebruik (Frosch, Shoptaw, Nahom, & Jarvik, 2000). De mate waarin een patiënt in een methadonprogramma rookt, is een sterke voorspeller voor bijgebruik van cocaïne of heroïne (Frosch et al., 2000). De meest recente studie die op dit gebied is verschenen, is een groot gerandomiseerd onderzoek naar de effectiviteit van een stoppen-metrokeninterventie in een ambulante alcohol- en drugsbehandeling (Reid et al., 2008). 255 Rokers uit vijf methadononderhoudsprogramma s en twee alcohol- en drugsbehandelcentra werden gerandomiseerd over twee condities. In de ene conditie ontvingen patiënten de gebruikelijke alcohol- of drugsbehandeling, in de andere conditie ontvingen zij een stoppen-met-rokeninterventie bovenop de gebruikelijke alcohol- of drugsbehandeling. De interventie bestond uit groepscounseling en nicotinepleisters. In de conditie waarin de interventie werd aangeboden, stopte 10-11% van de patiënten tijdens de behandeling met roken, terwijl in de controleconditie vrijwel niemand stopte. Ook rookten de patiënten tijdens de behandelperiode 75% minder sigaretten dan voordat ze de tabaksbehandeling kregen aangeboden. Na 13 en 26 weken follow-up was 5-6% van de behandelde patiënten nog steeds gestopt. Bovendien was er tussen de behandelcondities geen verschil in de resultaten van de alcohol- of drugsbehandeling. De therapietrouw was niet verschillend, het percentage patiënten dat was gestopt met alcohol- of drugsgebruik was niet verschillend en er was ook geen verschil in craving naar alcohol of drugs. Hoewel er in tegenstelling tot de meta-analyse van Prochaska et al. (2004) geen positief effect op het alcohol- en drugsgebruik werd gevonden, bleek de stoppen-met-rokeninterventie effectief te zijn, zonder dat er negatieve effecten optraden op de uitkomsten van de alcohol- en drugsbehandelingen. Onderzoek wijst dus uit dat behandeling van tabaksafhankelijkheid geen negatieve effecten heeft op het resultaat van een alcohol- of drugsbehandeling. Er is echter in de literatuur nog geen eenduidig antwoord te vinden op de vraag op welk moment in een verslavingsbehandeling het best gestopt kan worden met roken: bij de start van de alcohol- of drugsbehandeling, na enkele weken abstinentie of pas tijdens de nazorgfase (Kodl & Joseph, 2006).

4 285 Conclusie Behandeling van tabaksafhankelijkheid bij patiënten die in behandeling zijn voor alcohol- of drugsproblematiek is effectief en heeft een aanzienlijke gezondheidswinst tot gevolg. Daarnaast wijst onderzoek uit dat stoppen met roken geen risico op terugval in alcohol- of drugsgebruik met zich brengt. Integendeel, interventies gericht op stoppen met roken bevorderen juist de kans op abstinentie van alcohol en drugs. Een toenemend aantal patiënten in verslavingsbehandeling wil ook graag het rookgedrag aanpakken. Voor de klinische praktijk van de verslavingszorg betekent dit dat behandelaars patiënten dienen aan te moedigen te stoppen met roken. Interventies gericht op stoppen met roken zouden onderdeel moeten uitmaken van het behandelaanbod van de verslavingszorg. Referenties Baca, C.T., & Yahne, C.E. (in press). Smoking cessation during substance abuse treatment: What you need to know. Journal of Substance Abuse Treatment. Clarke, J.G., Stein, M.D., McGarry, K.A., & Gogineni, A. (2001). Interest in smoking cessation among injection users. American Journal of Addiction, 10, Friend, K.B., & Pagano, M.E. (2005). Smoking cessation and alcohol consumption in individuals in treatment for alcohol use disorders. Journal of Addictive diseases, 24, Frosch, D.L., Shoptaw, S., Nahom, D., & Jarvik, M.E. (2000). Associations between tobacco smoking and illicit drug use among methadone-maintained opiate-dependent individuals. Experimental and Clinical Psychopharmacology, 8, Grant, K.M., Kelly, S.S., Smith, L.M., Agrawal, S., Meyer, J.R., & Romberger, D.J. (2007). Bupropion and nicotine patch as smoking cessation aids in alcoholics. Alcohol, 41, Kalman, D. (1998). Smoking cessation treatment for substance misusers in early recovery: a review of the literature and recommendations for practice. Substance Use and Misuse, 33, Kalman, D., Kahler, C.W., Garvey, A.J., & Monti, P.M. (2006). High-dose nicotine patch therapy for smokers with a history of alcohol dependence: 36-week outcomes. Journal of Substance Abuse Treatment, 30, Kodl, M., & Joseph, A.M. (2006). Tabacco cessation treatment for alcoholdependent smokers: when is the best time? Alcohol Research and Health, 29, Lemon, S.C., Friedmann, P.D., & Stein, M.D. (2003). The impact of smoking

5 286 Dth jaargang 28, 4, december, 2008, cessation on drug abuse treatment outcome. Addictive Behaviors, 28, Prochaska, J.J., Delucchi K., & Hall, S.M. (2004). A meta-analysis of smoking cessation interventions with individuals in substance abuse treatment or recovery. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 72, Reid, M.S., Fallo, B., Sonne, S., Flammino, F., Nunes, E.V., Jiang, H., Kourniotis, E., Lima, J., Brady, R., Burgess, C., Arfken, C., Pihlgren, E., Giordano, L., Starosta, A., Robinson, J., & Rotrosen, J. (2008). Smoking cessation treatment in community-based substance abuse rehabilitation programs. Journal of Substance Abuse Treatment, 35, Shoptaw, S., Rotheram-Fuller, E., Yang, X., Frosch, D., Nahom, D., & Jarvik, M.E., et al. (2002). Smoking cessation in methadone maintenance. Addiction, 97, STIVORO (2007). Continu onderzoek rookgewoonten. TSN-NIPO. West, R. (2007). The clinical significance of small effects of smoking cessation treatments. Addiction, 102, Zullino, D., Besson, J., & Schnyder, C. (2000). Stages of change of cigarette smoking in alcohol dependent patients. European Addiction Research, 6,

Als een lopend vuurtje: rookstop in de alcohol- en drughulpverlening

Als een lopend vuurtje: rookstop in de alcohol- en drughulpverlening Als een lopend vuurtje: rookstop in de alcohol- en drughulpverlening Onderzoek naar de houding van alcohol- en drughulpverleners over roken: vergelijking 2001-2012 1. Onderzoeksopzet Eind 20 e eeuw: onderzoek

Nadere informatie

icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence,

icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence, icoach, een Web-based en Mobiele Applicatie voor Stoppen-met-roken: Verschillen tussen Gebruikersgroepen, Beïnvloedende Factoren voor Adherence, en het Verband tussen Adherence en Effect icoach, a Web-based

Nadere informatie

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid

Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid Onderzoek naar werkzaamheid schematherapie bij borderline persoonlijkheidsstoornis en alcoholafhankelijkheid presentatie ESPRi Symposium 26-11-2015 Michiel Boog, klinisch psycholoog, psychotherapeut Titel:

Nadere informatie

Dia 1. SPEEDPRESENTATIES Deel 3. Dia 2 MARIELLE BRENNINKMEIJER. Ik heb zo n zin in een biertje. Dia 3

Dia 1. SPEEDPRESENTATIES Deel 3. Dia 2 MARIELLE BRENNINKMEIJER. Ik heb zo n zin in een biertje. Dia 3 Dia 1 SPEEDPRESENTATIES Deel 3 Dia 2 MARIELLE BRENNINKMEIJER Ik heb zo n zin in een biertje Dia 3 Dia 4 Ik heb zo n zin in een biertje! Real time zelf gerapporteerde craving naar alcohol tijdens de ambulante

Nadere informatie

Behandeling van problematisch middelengebruik van leefstijltraining naar cognitieve gedragstherapie

Behandeling van problematisch middelengebruik van leefstijltraining naar cognitieve gedragstherapie Behandeling van problematisch middelengebruik van leefstijltraining naar cognitieve gedragstherapie Dr Wencke de Wildt Directeur behandelzaken Jellinek GZ psycholoog VGCT 2016 Inhoud 15 jaar cognitieve

Nadere informatie

Het Trainen van Gezondheidsprofessionals in Stoppen-met-rokenbegeleiding: een Systematische Review

Het Trainen van Gezondheidsprofessionals in Stoppen-met-rokenbegeleiding: een Systematische Review Het Trainen van Gezondheidsprofessionals in Stoppen-met-rokenbegeleiding: een Systematische Review K.V. Carson¹, M.E.A. Verbiest², M.R. Crone², M.P. Brinn¹, A.J. Esterman³, W.J.J. Assendelft², B.J.Smith

Nadere informatie

Behandeling van ernstige tabaks afhankelijkheid in de verslavingszorg

Behandeling van ernstige tabaks afhankelijkheid in de verslavingszorg Behandeling van ernstige tabaks afhankelijkheid in de verslavingszorg Een praktijkonderzoek Trudi Tromp-Beelen, Jessica Schippers, Wencke de Wildt en Gerard Schippers* Welke rol kan de verslavingszorg

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Addendum A 173 Nederlandse samenvatting Het doel van het onderzoek beschreven in dit proefschrift was om de rol van twee belangrijke risicofactoren voor psychotische stoornissen te onderzoeken in de Ultra

Nadere informatie

24 mei 2005 Jaarbeurs Utrecht. Stoppen met roken. Drs. M. de Wee Verpleegkundig hoofd Oncologie TweeSteden ziekenhuis Tilburg

24 mei 2005 Jaarbeurs Utrecht. Stoppen met roken. Drs. M. de Wee Verpleegkundig hoofd Oncologie TweeSteden ziekenhuis Tilburg 24 mei 2005 Jaarbeurs Utrecht Stoppen met roken Drs. M. de Wee Verpleegkundig hoofd Oncologie TweeSteden ziekenhuis Tilburg Stoppen met roken Feiten over stoppen met roken en kanker Verpleegkundigen en

Nadere informatie

Tabak- en alcoholgebruik Clinical Assessment Protocol (CAP) = 1

Tabak- en alcoholgebruik Clinical Assessment Protocol (CAP) = 1 Tabak- en alcoholgebruik Clinical Assessment Protocol (CAP) = 1 De informatie over deze CAP-code wordt opgesplitst in drie delen: (I) Betekenis: De betekenis van code 1 bij de Tabak- en alcoholgebruik-cap.

Nadere informatie

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP)

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) De effectiviteit van een gecombineerde behandeling gericht op problematisch middelengebruik en partnergeweld bij plegers van partnergeweld

Nadere informatie

E-sigaret, hulpmiddel of nieuw probleem?

E-sigaret, hulpmiddel of nieuw probleem? Roken staat gelijk aan harddrugs Uitspraak Wim van den Brink, hoogleraar verslavingsgeneeskunde AMC 20-01-2015 E-sigaret, hulpmiddel of nieuw probleem? Trudi Tromp-Beelen verslavingsarts KNMG, Jellinek/Arkin

Nadere informatie

Evidence-based stoppen met roken: kennis & knelpunten

Evidence-based stoppen met roken: kennis & knelpunten Evidence-based stoppen met roken: kennis & knelpunten Daniel Kotz Department of General Practice School for Public Health and Primary Care (CAPHRI) Maastricht University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik.

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Samenvatting van de resultaten uit het subcohort abstinenten die deelnemen aan de Amsterdamse Cohort Studie

Nadere informatie

Farmacotherapeutische behandelmogelijkheden bij alcoholafhankelijkheid. Dr. De Mulder Psychiater-PsychotherapeutePAAZ H.-Hartziekenhuis Lier

Farmacotherapeutische behandelmogelijkheden bij alcoholafhankelijkheid. Dr. De Mulder Psychiater-PsychotherapeutePAAZ H.-Hartziekenhuis Lier Farmacotherapeutische behandelmogelijkheden bij alcoholafhankelijkheid Dr. De Mulder Psychiater-PsychotherapeutePAAZ H.-Hartziekenhuis Lier Alcohol: Epidemiologische gegevens WHO: Europa, regio hoogste

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het

Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het Samenvatting Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het individu als op populatieniveau. Effectieve

Nadere informatie

Evidence-based Practice voor de dagelijkse praktijk. Nationaal Congres GGZ-verpleegkunde 16 juni 2016

Evidence-based Practice voor de dagelijkse praktijk. Nationaal Congres GGZ-verpleegkunde 16 juni 2016 Evidence-based Practice voor de dagelijkse praktijk Nationaal Congres GGZ-verpleegkunde 16 juni 2016 100% meer? Of 2x zoveel?!? Resultaten >20% minder tandplak

Nadere informatie

Van Transtheoretisch Model naar de klinische praktijk

Van Transtheoretisch Model naar de klinische praktijk Van Transtheoretisch Model naar de klinische praktijk Cor A.J. de Jong, MD, PhD Nijmegen Institute for Scientist-Practitioners in Addiction NISPA nispa.dejong@gmail.com www.nispa.nl Maastricht 9 april

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) De SMOKE studie Achtergrond Chronisch obstructief longlijden, ook wel Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) genoemd, word gezien als een wereldwijd gezondheidsprobleem. Ten gevolge van onder andere

Nadere informatie

Uw problemen gaan in rook op

Uw problemen gaan in rook op Uw problemen gaan in rook op Waarom is het zo verslavend? Wat kunnen we er aan doen? Trudi Tromp-Beelen huisarts en verslavingsarts Jellinek / Arkin Amsterdam Afhankelijkheid van een middel definitie

Nadere informatie

Roken staat gelijk aan harddrugs. Nicotineafhankelijkheid Wat kunnen we er aan doen? Trudi Tromp-Beelen verslavingsarts KNMG Jellinek / Arkin

Roken staat gelijk aan harddrugs. Nicotineafhankelijkheid Wat kunnen we er aan doen? Trudi Tromp-Beelen verslavingsarts KNMG Jellinek / Arkin Roken staat gelijk aan harddrugs Uitspraak Wim van den Brink Hoogleraar verslavingsgeneeskunde AMC 20-01-2015 Nicotineafhankelijkheid Wat kunnen we er aan doen? Trudi Tromp-Beelen verslavingsarts KNMG

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

CAP : Tabak- en alcoholgebruik. Maart 2008 PROBLEEM

CAP : Tabak- en alcoholgebruik. Maart 2008 PROBLEEM CAP : Tabak- en alcoholgebruik Maart 2008 I PROBLEEM Deze CAP handelt over het gebruik van alcohol en tabak bij ouderen. Overmatig alcoholgebruik en elke vorm van tabakgebruik worden geassocieerd met allerlei

Nadere informatie

Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving

Cognitive Bias Modification (CBM): Computerspelletjes tegen Angst, Depressie en Verslaving Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving Mike Rinck Radboud Universiteit Nijmegen Cognitieve Vertekeningen bij Stoornissen "Cognitive Biases" Patiënten

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten.

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. Joanneke van der Nagel, psychiater, Tactus Verslavingszorg, Enschede Pieter-Jan Carpentier, psychiater, Reinier van Arkel groep, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Gezondheid van methadongebruikers. Dr. Gerdien de Weert Iriszorg/NISPA Drs. Erik Paling Novadic-Kentron

Gezondheid van methadongebruikers. Dr. Gerdien de Weert Iriszorg/NISPA Drs. Erik Paling Novadic-Kentron Gezondheid van methadongebruikers Dr. Gerdien de Weert Iriszorg/NISPA Drs. Erik Paling Novadic-Kentron Gezondheid van methadongebruikers Levensverwachting iha Ervaren klachten patiënten in methadonprogramma

Nadere informatie

Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie. Critically Appraised Topic

Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie. Critically Appraised Topic Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie Critically Appraised Topic Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

uitdoving effecten van cue exposure therapie naar situaties en omgevingen uit het leven van de ex-roker. Dat wil zeggen, in de therapiekamer ervaart

uitdoving effecten van cue exposure therapie naar situaties en omgevingen uit het leven van de ex-roker. Dat wil zeggen, in de therapiekamer ervaart Samenvatting Stoppen met roken is helemaal niet moeilijk en vele rokers stoppen dan ook zeer regelmatig met hun slechte gewoonte. Het volhouden nadat men eenmaal gestopt is, blijkt echter veel moeilijker.

Nadere informatie

E-health interventies voor stoppen met roken. Eline Meijer

E-health interventies voor stoppen met roken. Eline Meijer E-health interventies voor stoppen met roken Eline Meijer E-health interventies 1. Waarom e-health? 2. Hoe kiezen rokers een app? 3. Aanbevelingen van de herziene richtlijn Behandeling tabaksverslaving

Nadere informatie

Uw problemen gaan in rook op

Uw problemen gaan in rook op Uw problemen gaan in rook op Trudi Tromp-Beelen huisarts/verslavingsarts Jellinek Amsterdam Trudi Tromp-Beelen Ruim 10 jaar gerookt 75 2000 huisarts 86 93 en vanaf 2000 verslavingsarts 2000 Project Stoppen-met-roken

Nadere informatie

Inhoud. predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling predictiemodel afasie predictiemodel afasie conclusies aanbeveling

Inhoud. predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling predictiemodel afasie predictiemodel afasie conclusies aanbeveling VOORSPELLEN VAN VERBAAL COMMUNICATIEVE VAARDIGHEID VAN AFASIEPATIËNTEN NA KLINISCHE REVALIDATIE AfasieNet Netwerkdag 31.10.2014 Marieke Blom-Smink Inhoud predictie predictie afasie predictiemodel ontwikkeling

Nadere informatie

Pillen? Praten? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie

Pillen? Praten? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie Pillen?? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie Reinout Wiers Hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie UvA r.wiers@uva.nl Huidige praktijk: Pillen

Nadere informatie

Therapietrouw aan coaching en nicotinepleisters bij hartpatiënten. in hun poging te stoppen met roken

Therapietrouw aan coaching en nicotinepleisters bij hartpatiënten. in hun poging te stoppen met roken Therapietrouw aan coaching en nicotinepleisters bij hartpatiënten in hun poging te stoppen met roken Adherence to coaching and nicotine replacement by heart disease patients in their attempt to stop smoking

Nadere informatie

Effectiviteit van stimulantia bij de behandeling van ADHD met co-morbide amfetamine afhankelijkheid

Effectiviteit van stimulantia bij de behandeling van ADHD met co-morbide amfetamine afhankelijkheid Effectiviteit van stimulantia bij de behandeling van ADHD met co-morbide amfetamine afhankelijkheid Amfetamine afhankelijkheid: dexamfetamine als (onderhouds)behandeling? J.Slingerland Begeleiding: Arnt

Nadere informatie

Hoe meet je prestatie op het werk?

Hoe meet je prestatie op het werk? Body@Work retraite 26-10- 10, TNO Leiden Hoe meet je prestatie op het werk? Project team: Drs. Linda Koopmans (TNO/VUmc) Dr. Claire Bernaards (TNO) Dr. Vincent Hildebrandt (TNO) Prof. Dr. Riekie de Vet

Nadere informatie

Roken onder volwassenen De harde feiten 2012

Roken onder volwassenen De harde feiten 2012 Roken onder volwassenen De harde feiten 2012 10 9 8 Rokers 7 6 5 Niet-rokers Verdeling Nederlandse bevolking (15 jaar en ouder) naar % rokers en % niet-rokers 1975-2012 Percentage rokers naar categorie

Nadere informatie

PK Broeders Alexianen Tienen

PK Broeders Alexianen Tienen PROGRAMMA 09u30 Ontvangst Koffie 10u00 Verwelkoming en inleiding Ivo Vanschooland Dr. H. Peuskens Getuigenis Pauze Getuigenis Herman Hacour 12u00 Aperitief en lunch 14u00 Werkgroepen begeleid door: Hacour

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

SineFuma: organisatie

SineFuma: organisatie SineFuma: organisatie wat ons betreft (over)lijdt er straks niemand meer aan de gevolgen van roken Kenmerken: Kwaliteit Persoonlijk contact Uniformiteit met 45 trainers en coaches Transparantie Passie

Nadere informatie

When Things are Getting out of Hand. Prevalence, Assessment, and Treatment of Substance Use Disorder(s) and Violent Behavior F.L.

When Things are Getting out of Hand. Prevalence, Assessment, and Treatment of Substance Use Disorder(s) and Violent Behavior F.L. When Things are Getting out of Hand. Prevalence, Assessment, and Treatment of Substance Use Disorder(s) and Violent Behavior F.L. Kraanen Samenvatting Criminaliteit is een belangrijk probleem en zorgt

Nadere informatie

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt Middelen, delictgedrag en leefstijltraining Marscha Mansvelt Inhoud Hoe gaat de Waag om met middelengebruik als risicofactor voor delictgedrag? Leefstijltraining 1. Alcohol is de meest sociaal geaccepteerde

Nadere informatie

Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie. Anja Huizink

Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie. Anja Huizink Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie Anja Huizink Adolescentie = grenzen verkennen Op zoek naar prikkels Brein in ontwikkeling Nucleus accumbens (basale ganglia): -

Nadere informatie

Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving?

Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving? Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving? Dag van de verslaving 12 oktober 2007 Gerard M. Schippers Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam Tijdschrift sinds 2005 Bohn Stafleu Van Loghum

Nadere informatie

Arkin goes back to the future 10 jaar e-mental health door een grootstedelijke GGz aanbieder

Arkin goes back to the future 10 jaar e-mental health door een grootstedelijke GGz aanbieder Arkin goes back to the future 10 jaar e-mental health door een grootstedelijke GGz aanbieder Dr. Matthijs Blankers Dr. Wencke de Wildt Drs. Bastian Richters Arkin, Amsterdam VGCt najaarscongres 2013 14

Nadere informatie

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen Achtergrond symposium Criminaliteit heeft grote gevolgen voor samenleving: -Fysieke verwondingen -Psychische klachten -Materiële schade -Kosten:

Nadere informatie

100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD

100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD 100% ONLINE CGT GOOI HET KIND NIET MET HET BADWATER WEG! DR. JEROEN RUWAARD ONLINE COGNITIEVE GEDRAGSTHERAPIE 2 100% Online CGT E-BOOMING? 3 100% Online CGT MIND THE GAP! 4 100% Online CGT EFFECTEN ONLINE

Nadere informatie

De beantwoordbare vraag (PICO)

De beantwoordbare vraag (PICO) 4. Interpretatie effect (relevantie) 5. Toepassen in de praktijk De beantwoordbare vraag (PICO) Welke patiënten? P Welke interventie? Welk alternatief (comparison)? Welke uitkomst (outcome)? I C O P I

Nadere informatie

De evidence base van de Allen Carr s Easyway Stoppen met Roken training

De evidence base van de Allen Carr s Easyway Stoppen met Roken training De evidence base van de Allen Carr s Easyway Stoppen met Roken training juli 2011 Prof. Dr. Arie Dijkstra Diederick Vos Rijksuniversiteit Groningen Faculteit Gedrags- & Maatschappijwetenschappen Afdeling

Nadere informatie

Bijsluiter gebruik stoppen met roken -indicatoren in de huisartsenpraktijk. Fenna Schouten Versie 3

Bijsluiter gebruik stoppen met roken -indicatoren in de huisartsenpraktijk. Fenna Schouten Versie 3 Bijsluiter gebruik stoppen met roken -indicatoren in de huisartsenpraktijk Fenna Schouten f.schouten@nhg.org 09-02-2017 Versie 3 Inhoud Overzicht indicatoren... 2 Beschrijving per indicator... 3 Pagina

Nadere informatie

Bepalingencluster Roken: rookgedrag en rookverleden

Bepalingencluster Roken: rookgedrag en rookverleden Bepalingencluster Roken: rookgedrag en rookverleden Cluster voor het nagaan van het huidige rookgedrag en het rookverleden. Dit cluster maakt deel uit van het adviseren, voorbereiden, start van de begeleiding

Nadere informatie

Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona

Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona Environment Genotype Phenotype Omgeving Gen Psychose Omgeving

Nadere informatie

Eelco Over Talitha Feenstra Boukje van Gelder

Eelco Over Talitha Feenstra Boukje van Gelder Doelmatigheid van tabaksontmoedigingsbeleid gespecificeerd naar sociaal economische status: evaluatie van vergoedingen en accijnzen 1 Eelco Over Talitha Feenstra Boukje van Gelder Tabaksmaatregelen 2011

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Roken en psychiatrie: een paar apart?

Roken en psychiatrie: een paar apart? Roken en psychiatrie: een paar apart? Ellen Excelmans, psycholoog-tabakoloog Verbonden aan de VRGT Probleemstelling De prevalentie van tabaksgebruik ligt bij patiënten met een psychiatrische aandoening

Nadere informatie

Tijd voor een stopadvies?

Tijd voor een stopadvies? Tijd voor een stopadvies? Silvia Hiep, longarts Tergooi Keten COPD Terugkomdag Dinsdag 29 september 2015 Tijd voor een stopadvies? - stand van zaken in NL anno 2015: kwis - belemmeringen / kansen - stoppen

Nadere informatie

Het formuleren van actieplannen, implementatie intenties en noodplannen bij stoppen. met roken. cessation. Martine Krekt

Het formuleren van actieplannen, implementatie intenties en noodplannen bij stoppen. met roken. cessation. Martine Krekt Het formuleren van actieplannen, implementatie intenties en noodplannen bij stoppen met roken. Formulating action plans, implementation intentions and recovery plans in smoking cessation. Martine Krekt

Nadere informatie

Congres 01-04-2009. lex pull 23-03-2009 1

Congres 01-04-2009. lex pull 23-03-2009 1 ADHD EN VERSLAVING Congres 01-04-2009 lex pull 23-03-2009 1 ADHD EN VERSLAVING PREVALENTIE VERKLARINGSMODELLEN DIAGNOSTIEK BEHANDELING lex pull 23-03-2009 2 prevalentie 8-Tal studies SUD bij ADHD: Life-time

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

DE STAND VAN DE WETENSCHAP: BEWEZEN EFFECTIEF

DE STAND VAN DE WETENSCHAP: BEWEZEN EFFECTIEF 'KLEUR JE LEVEN' DE STAND VAN DE WETENSCHAP: BEWEZEN EFFECTIEF Contactgegevens Mentalshare Telefoon: +31 (0)302971198 E-mail: kleurjeleven@mentalshare.nl Website: www.mentalshare.nl In samenwerking met:

Nadere informatie

PTSS en verslaving actuele ontwikkelingen

PTSS en verslaving actuele ontwikkelingen PTSS en verslaving actuele ontwikkelingen LEDD-congres 18 april 2017 Leon van Rens Hoofd Zorg IrisZorg GZ-psycholoog Cognitief Gedragstherapeut VGCT l.rens@iriszorg.nl WWW.IRISZORG.NL Middelenafhankelijkheid

Nadere informatie

Middelengebruik bij jongeren in Vlaanderen: een internationaal perspectief.

Middelengebruik bij jongeren in Vlaanderen: een internationaal perspectief. Middelengebruik bij jongeren in : een internationaal perspectief. Inleiding Op 23 en 30 november 200 organiseerde het Vlaamse Agentschap Zorg en Gezondheid de gezondheidsconferentie voor het vastleggen

Nadere informatie

ROM in de verslavingszorg

ROM in de verslavingszorg ROM in de verslavingszorg Seminar NETQ Healthcare: Innovatie in de Geestelijke Gezondheidszorg Utrecht, 9 juni 2009 Suzan Oudejans, Arkin Academy AIAR Proefschrift Resultaten meten Resultaten van de zorg

Nadere informatie

Roken onder volwassenen De harde feiten 2010

Roken onder volwassenen De harde feiten 2010 Roken onder volwassenen De harde feiten 2010 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1958 1960 1962 1964 1966 1968 1970 1972 1974 1976 1978 1980 Percentage niet rokers onder de Nederlandse bevolking

Nadere informatie

Proefimplementatie vergoeding van ondersteuning bij het stoppen met roken

Proefimplementatie vergoeding van ondersteuning bij het stoppen met roken Proefimplementatie vergoeding van ondersteuning bij het stoppen met roken Resultaten van het begeleidend onderzoek Bellis van den Berg 1, Jorien Soethout 1 Het ministerie van VWS heeft een proefimplementatie

Nadere informatie

8-1-2015. De therapeutische relatie,cognitieve stoornissen en recovery: Wat moet de professional daar nu mee?

8-1-2015. De therapeutische relatie,cognitieve stoornissen en recovery: Wat moet de professional daar nu mee? De therapeutische relatie,cognitieve stoornissen en recovery: Wat moet de professional daar nu mee? Best beschikbare evidentie voor nut therapeutische relatie? Prof. Dr. C.A.J. de Jong: NISPA (Addiction

Nadere informatie

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp

. Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap. Nickie van der Wulp . Preventie van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap Nickie van der Wulp 7-02-2014 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Stoppen met roken en psychiatrische co-morbiditeit

Stoppen met roken en psychiatrische co-morbiditeit Stoppen met roken en psychiatrische co-morbiditeit Hoe slecht is het? Waarom is het zo verslavend? Wat kunnen we er aan doen? Terugval Trudi Tromp-Beelen huisarts en verslavingsarts KNMG Jellinek / Arkin

Nadere informatie

Interventies stoppen met roken voor jongeren

Interventies stoppen met roken voor jongeren Factsheet Augustus 2013 Interventies stoppen met roken voor jongeren Kernpunten De helft (51%) van de huidige rokende jongeren heeft in het verleden een niet geslaagde stoppoging gedaan [1]. Het percentage

Nadere informatie

20-9-2012. Motiverende Gespreksvoering. It s dancing; not wrestling. 1. Wie heeft er iemand in zijn/haar omgeving (privé of werk) die rookt?

20-9-2012. Motiverende Gespreksvoering. It s dancing; not wrestling. 1. Wie heeft er iemand in zijn/haar omgeving (privé of werk) die rookt? Motiverende Gespreksvoering It s dancing; not wrestling Van klacht naar kracht! It s dancing; not wrestling 1. Wie heeft er iemand in zijn/haar omgeving (privé of werk) die rookt? 1. Wie heeft er iemand

Nadere informatie

Onderzoek dr. Leo Kannerhuis en Trimbos Instituut

Onderzoek dr. Leo Kannerhuis en Trimbos Instituut Onderzoek dr. Leo Kannerhuis en Trimbos Instituut Autism Intervention Model (AIM), economisch rekenmodel voor kosteneffectiviteit ASS behandeling drs. Astrid van Dijk, clustermanager R&D, dr. Leo Kannerhuis

Nadere informatie

Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen. Lezing GGNet 27 juni 2013 1

Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen. Lezing GGNet 27 juni 2013 1 Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen Lezing GGNet 27 juni 2013 1 Behandelmogelijkheden bij kinderen met ADHD in de basisschoolleeftijd

Nadere informatie

34300 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie. van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2016

34300 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie. van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2016 34300 XVI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2016 34300 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs,

Nadere informatie

Herstel en bemoeizorg bij mensen met erns0ge psychiatrische aandoeningen en verslaving. Is er sprake van een tegenstelling?

Herstel en bemoeizorg bij mensen met erns0ge psychiatrische aandoeningen en verslaving. Is er sprake van een tegenstelling? Herstel en bemoeizorg bij mensen met erns0ge psychiatrische aandoeningen en verslaving Is er sprake van een tegenstelling? Prof. Dr. C.L. Mulder, Leiden 9 nov 2012 Herstel Herstellen doen mensen zelf:

Nadere informatie

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht Hoe vertaal ik resultaten uit de medische literatuur en richtlijnen naar de dagelijkse praktijk? Interpretatie van resultaten van geneesmiddelenonderzoek Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische

Nadere informatie

Stoppen met roken door cliënten van Prostop: Stoppen rond de jaarwisseling

Stoppen met roken door cliënten van Prostop: Stoppen rond de jaarwisseling Stoppen met roken door cliënten van Prostop: Stoppen rond de jaarwisseling 2003-2004 Onderzoeksverslag Dr. M. H.M. Breteler Mevr. S. Brune-Lobeck Radboud Universiteit Nijmegen Nijmegen, 15 maart 2005 1

Nadere informatie

Verbeteren van effectiviteit en efficiëntie van cognitieve gedragstherapie middels cliëntfeedback VGCt najaarsconferentie 2015

Verbeteren van effectiviteit en efficiëntie van cognitieve gedragstherapie middels cliëntfeedback VGCt najaarsconferentie 2015 Verbeteren van effectiviteit en efficiëntie van cognitieve gedragstherapie middels cliëntfeedback VGCt najaarsconferentie 2015 Prof. dr. Marc Verbraak, klinisch psycholoog / cognitief-gedragstherapeut

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

De reglementering van Electronische sigaretten in België en de EU. Luk Joossens, Leuven 6 Mei 2014

De reglementering van Electronische sigaretten in België en de EU. Luk Joossens, Leuven 6 Mei 2014 De reglementering van Electronische sigaretten in België en de EU. Luk Joossens, Leuven 6 Mei 2014 08/05/2014 2 08/05/2014 3 Het gebruik van de elektronische sigaret 0,2% rokers rookten een elektronische

Nadere informatie

Samen zorgen. Samen zorgen wij voor de beste zorg bij een acuut hartinfarct

Samen zorgen. Samen zorgen wij voor de beste zorg bij een acuut hartinfarct Samen zorgen Samen zorgen wij voor de beste zorg bij een acuut hartinfarct Goof Zonneveld, huisarts in Sint Pancras en kaderhuisarts HVZ Secundaire preventie Verbinding tussen 2 e en 1 e lijn NVVC-Connect

Nadere informatie

DUURZAME IMPLEMENTATIE: DAT WERKT! Leonieke Boendermaker Lectoraat Implementatie in de Jeugdzorg

DUURZAME IMPLEMENTATIE: DAT WERKT! Leonieke Boendermaker Lectoraat Implementatie in de Jeugdzorg DUURZAME IMPLEMENTATIE: DAT WERKT! Leonieke Boendermaker Lectoraat Implementatie in de Jeugdzorg 1 Modules & zorgprogramma s Vraaggericht Kwaliteit Effectiviteit Evidence based werken Professionalisering

Nadere informatie

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar - Factsheet - Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar NIGZ, Project Alcohol Voorlichting en Preventie 3 juli 2003 Inleiding Het NIGZ voert elk jaar, als onderdeel van het Alcohol

Nadere informatie

Kunnen patiënten met een depressieve stoornis stoppen met roken?

Kunnen patiënten met een depressieve stoornis stoppen met roken? overzichtsartikel Kunnen patiënten met een depressieve stoornis stoppen met roken? Een literatuuronderzoek m. repko, w. van den brink, j. huyser achtergrond Patiënten met een depressieve stoornis roken

Nadere informatie

Het DO-IT project: SMS-berichten als middel om de implementatie van de Richtlijn Tabaksverslaving te optimaliseren

Het DO-IT project: SMS-berichten als middel om de implementatie van de Richtlijn Tabaksverslaving te optimaliseren Het DO-IT project: SMS-berichten als middel om de implementatie van de Richtlijn Tabaksverslaving te optimaliseren Eline Meijer Rianne van der Kleij Dewi Segaar Niels Chavannes Digitale Optimalisatie Implementatie

Nadere informatie

Hulpmiddelen voor stoppen met roken 2001-2012. Hulpmiddelengebruik bij laatste stoppoging

Hulpmiddelen voor stoppen met roken 2001-2012. Hulpmiddelengebruik bij laatste stoppoging 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Hulpmiddelengebruik bij laatste stoppoging 1 23 41 23 41 23 41 23 41 23 41 23 41 23 41 23 41 23 41 23 41 23 41 2 % geen hulpmiddelen gebruikt % effectieve hulpmiddelen

Nadere informatie

MIDDELENGEBRUIK BIJ MENSEN MET EEN LICHTE VERSTANDELIJKE BEPERKING

MIDDELENGEBRUIK BIJ MENSEN MET EEN LICHTE VERSTANDELIJKE BEPERKING MIDDELENGEBRUIK BIJ MENSEN MET EEN LICHTE VERSTANDELIJKE BEPERKING Joanne E.L. VanDerNagel 1,2,3, Marion Kiewik 1,3, Marike Van Dijk 1,2, Robert Didden 4, Jan K. Buitelaar 5, Cor A.J. de Jong 1 In C. A.

Nadere informatie

De richtlijn 'Behandeling van tabaksverslaving'

De richtlijn 'Behandeling van tabaksverslaving' Oorspronkelijke bijdragen Allard: Richtlijn tabaksverslaving R.H.B. Allard De richtlijn 'Behandeling van tabaksverslaving' Samenvatting Trefwoorden: Mondgezondheid Roken Praktijkrichtlijn Uit de afdeling

Nadere informatie

Dagen van de tabakologie

Dagen van de tabakologie Het tabakspreventieteam van de VRGT nodigt u uit op de eerste editie Dagen van de tabakologie 26 en 27 november 2012 Antwerp Expo De voorbije twintig jaar bouwde het tabakspreventieteam van de VRGT aan

Nadere informatie

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland Polls drugsweb Kun je op eigen houtje van drugs afkomen Ja: 85% Moeten we minder gaan drinken Ja: 57% Bang om verslaafd te worden Ja: 21% Drugs meenemen naar buitenland Ja: 73% Wiet is een harddrug Ja:

Nadere informatie

Wetenschappelijke Feiten. over. Psychoactieve Drugs. Tabak, Alcohol, en Verboden middelen

Wetenschappelijke Feiten. over. Psychoactieve Drugs. Tabak, Alcohol, en Verboden middelen pagina 1/6 Wetenschappelijke Feiten Bron: WGO (2004) over Psychoactieve Drugs Tabak, Alcohol, en Verboden middelen Samenvatting en details: GreenFacts Context - Psychoactieve drugs zoals tabak, alcohol,

Nadere informatie

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN INFOKAART OUDEREN EN ROKEN Roken Roken is de risicofactor die de meeste sterfte en het meeste gezondheidsverlies met zich brengt en zodoende ook zorgt voor veel verlies aan kwaliteit van leven (1). Vijftien

Nadere informatie

WAT HOUDT U NOG TEGEN?

WAT HOUDT U NOG TEGEN? WAT HOUDT U NOG TEGEN? 2 Tussenoplossingen bestaan niet Rokers die voor het eerst nadenken over stoppen, proberen nog wel eens een tussenoplossing te vinden. Helaas bestaan er geen succesvolle tussenoplossingen.

Nadere informatie

Routine Outcome Monitoring & Motiverende Gespreksvoering. Maarten Merkx

Routine Outcome Monitoring & Motiverende Gespreksvoering. Maarten Merkx Routine Outcome Monitoring & Motiverende Gespreksvoering Maarten Merkx Programma Routine Outcome Monitoring. Motiverende Gespreksvoering Terugkoppelen resultaten. ROM Routine Outcome Monitoring Terugkoppeling

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld

Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Het belang van ziektepercepties voor zelfmanagement COPD als voorbeeld, M. Heijmans, NIVEL, augustus 2013) worden gebruikt.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29964 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29964 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net// holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Verbiest, Marjolein Elisabeth Anna Title: The implementation of smoking cessation care

Nadere informatie

Krachten bundelen bij verslaving Workshop Misverstanden bij dubbele diagnose

Krachten bundelen bij verslaving Workshop Misverstanden bij dubbele diagnose Krachten bundelen bij verslaving Workshop Misverstanden bij dubbele diagnose Dr. Wencke de Wildt, Gz-psycholoog, directeur behandelzaken Jellinek Dr. Annette Bonebakker, klinisch neuropsycholoog CDP Drs.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie