Recyclage van kunststoffen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Recyclage van kunststoffen www.ond.vlaanderen.be/dbo"

Transcriptie

1 Recyclage van kunststoffen Het afvalprobleem Veel kunststoffen zijn vervaardigd uit Aardolie (net als benzine, diesel ). Van de totale wereldproductie van deze aardolie gebruikt men slechts 4% voor de productie van kunststoffen. De hoeveelheid aardolie neemt af. Dat verklaart waarom aardolie steeds duurder wordt. Kunststofafval ontstaat bij de productie (kunststofkorrels), de verwerking van de korrels tot producten (bv. botervlootjes) als het gebruik van de producten (botervlootje weggooien na gebruik). Hoewel ze slechts 7% van de totale massa van ons huishoudelijk afval uitmaken, vormen ze om twee redenen toch een probleem: - Ze zijn meestal niet biologisch afbreekbaar. - Ze nemen een groot volume in. Leg uit waarom navulverpakkingen (bv. PET-flessen), grote verpakkingen (bv. bus Lenor van 3 l) en verpakkingen van geconcentreerde producten (bv. dreft) bijdragen tot de verlaging van de vereiste hoeveelheid verpakking.... een probleem! Weg met de wegwerpverpakking? Neen, want kunststoffen zijn: - licht en dus brandstofbesparend, bv. bij de auto; - snel te verwerken en dus energiebesparend; - duurzaam en opnieuw bruikbaar en dus grondstofbesparend. * Onderzoek heeft aangetoond dat het gebruik van 50 kg kunststofschuim voor de isolatie van een huis over een periode van 25 jaar een besparing van 3700 liter brandstof oplevert, ofwel zo n 150 liter per jaar. * Als voorbeeld is hiernaast een schematische vergelijking weergegeven tussen de productie van een bekertje voor warme dranken in karton en eentje in geëxpandeerd polystyreen (EPS).

2 Wat dan met de afvalberg? Het verwijderen van afval is zeer duur, vooral door de noodzakelijke maatregelen om ons milieu te beschermen. Dat geldt zowel voor het storten als voor het verbranden van huisvuil. In verbrandingsovens wordt steeds meer energie gewonnen uit huisvuil. Dankzij hun hoge calorische waarde helpen kunststoffen het overige afval verbranden. Verbrandingswarmte van verschillende materialen De energie in het plastic afval is groter dan de energie in steenkool of stookolie. Maar... wat verbrand wordt, is onherroepelijk verloren.... de oplossing: een tweede leven voor kunststoffen! Recyclage van kunststoffen Het recyclageproces is niet zo eenvoudig: Gebruiksproducten zijn vaak samengesteld uit diverse kunststoffen en metalen. Het recyclageproces mag het milieu niet zwaarder belasten dan de andere methodes om afval op te ruimen. Er moet een markt zijn voor gerecycleerde kunststoffen. Hergebruik van thermoplasten Diverse bedrijven sorteren plastics en hergebruiken de thermoplasten door ze te smelten om ze andere toepassingen te geven. De eindproducten, de regeneraten, zijn slechts geschikt voor minder kritische toepassingen. Wist je dat In sommige sectoren zoals de automobielindustrie, landbouw, verpakkingsindustrie en bouwsector wordt er al bijna maximaal gerecycleerd. Zo wordt bijvoorbeeld PVC vermalen en herverwerkt in nieuwe raamprofielen, wandplaten, geluidswerende schermen, afvoerbuizen op dit ogenblik in België de vraag naar PVC- afval groter is dan het aanbod?

3 Bekijk enkele kunststofproducten in de keuken of badkamer bij je thuis. Zoek de code die op de onderkant of binnenin gedrukt staat. Stel een tabel op waarin wordt aangegeven welk soort plastic gebruikt wordt voor welke toepassing. Grondstoffen nodig voor het vervaardigen van huisvuilzakken kunnen herwonnen worden uit gebruikte landbouwfolie. Gemengd kunststofafval recycleren is een stuk moeilijker, maar mits een goede sortering kunnen uitstekende resultaten worden behaald. Een voorbeeld is de blauwe PMD-zak van bij ons die nu in heel Europa gebruikt wordt. De gesorteerde onderdelen doorlopen meerdere stappen waarin ze worden verwerkt en klaargemaakt tot nieuwe grondstoffen die wederom volwaardig ingezet kunnen worden voor de productie van nieuwe producten. Doos 5: recyclage: ekol Doos 5: recyclage: Fost Plus Italiaanse ontwerpers gebruiken gemengde gerecycleerde kunststoffen om vloerbedekking te maken voor ziekenhuizen, sportlokalen en kinderspeelplaatsen. Ze zijn duurzaam, vlamwerend, schokabsorberend en antislip en bovendien worden er geen nieuwe grondstoffen voor gebruikt. Waarom wordt het helder plastic gescheiden van het donkere, zelfs als ze uit hetzelfde materiaal vervaardigd zijn? Recyclage van de basisgrondstoffen (feedstock recycling) Bij deze chemische recyclage opent men als het ware de moleculen van de polymeerketens om een hele waaier van chemische grondstoffen te produceren. Deze grondstoffen kunnen gebruikt worden voor het vervaardigen van nieuwe producten. Er worden hoofdzakelijk 4 methoden gebruikt: 1. HYDROGENERING Het plastic afval wordt verhit met waterstofgas. Hierdoor worden de polymeren gekraakt en omgezet in een vloeibare koolwaterstof.

4 2. PYROLYSE Het plastic afval wordt in een vacuüm verhit (van 400 tot 800 C). De kunststof verbrandt niet, maar ontbindt in een mengsel van gasvormige en vloeibare koolwaterstoffen, die daarna in de raffinaderijen gebruikt kunnen worden. Er ontstaan geen verbrandingsgassen en dat maakt pyrolyse uitermate milieuvriendelijk. Pyrolyse is voor vrijwel alle soorten kunststoffen geschikt, zelfs indien het onzuiverheden bevat. Kunststofafval voor het pyrolyseproces Metaalresten na het pyrolyseproces Bij de pyrolyse van plastic afval komt er zoveel gas terug vrij dat slechts de helft hiervan nodig is voor de energievoorziening van de fabriek. De rest kan worden gebruikt als stadsgas. 3. VERGASSEN Het plastic afval wordt verhit in lucht zodat een gasmengsel van koolstofmonoxide en waterstof ontstaat. Dit gasmengsel kan gebruikt worden voor nieuwe grondstoffen zoals methanol. 4. CHEMOLYSE De gesorteerde kunststoffen worden chemisch behandeld en omgezet in grondstoffen voor dezelfde kunststof. Door de selectieve inzameling van o.a. melkflessen, flacons voor wasmiddelen en shampoos kent de productie van synthetisch hout een sterke groei. Gerecycleerde producten van deze hoge dichtheid polyetheen (HDPE) zijn vochtbestendig en bovendien rotten, vervormen, barsten of versplinteren ze niet.

5 Recyclage samengevat: Industriële activiteiten Afval Huishoudelijke activiteiten Elektriciteit verwarming Verbranding energiewinning 2deRangsmateriaal (vb. diesel) Smelten Petrochemische producten Pyrolyse Basisbestanddelen voor kunststoffen Hydrogenering Welke kunststof houdt water binnen en komt in een tweede leven terug om water buiten te houden? Selectief ophalen of sorteren PET-fles als lichtbron. Youtube Isang Litrong Liwanag ADVERTISEMENT Ol4vwhwkW8&feature=player _embedded PET Het water aan de binnenzijde is het mineraalwater dat wordt verpakt in kunststofflessen die zeer licht zijn en gemakkelijk en veilig om te dragen. En het water aan de buitenzijde? Dat is eenvoudigweg regenwater: dezelfde kunststofflessen worden na gebruik gerecycleerd voor het vervaardigen van regenschermen. Wist je dat een slaapzak wordt vervaardigd uit 55 gerecycleerde PET-flessen.

6 BIOPLASTICS Probleem! Overal in de natuur komen we zwerfvuil tegen, vooral kunststofafval. Bovendien geraken de fossiele brandstoffen (aardolie, aardgas en steenkool) uitgeput. Onder de oppervlakte van de Stille Oceaan zweeft een massa van plastic en ander afval. Deze massa is al 2 keer zo groot dan de Verenigde Staten! Deze oppervlakte is een spons voor giftige stoffen en bovendien bedreigend voor de voedselketen. Wat zijn bioplastics? Bioplastics zijn plastics die gemaakt zijn met natuurlijke producten zoals maïs, suikerriet, aardappelen... Er zijn verschillende betekenissen voor bioplastics: kunststoffen die gedeeltelijk of volledig vervaardigd zijn uit hernieuwbare plantaardige grondstoffen. kunststoffen die composteerbaar of biologisch afbreekbaar (biodegradeerbaar) zijn. in bepaalde gevallen een combinatie van deze twee. Op welke manier kunnen composteerbare kunststoffen in de landbouw worden gebruikt of verwerkt? Bioplastics met het logo composteerbaar kunnen in de natuur verteerd worden. Dit betekent dat je het product op de composthoop mag deponeren. Wanneer kunststoffen afbreken onder de juiste omstandigheden en met een snelheid die vergelijkbaar is met die van groenafval, spreken we van composteerbare kunststoffen. Welke stoffen ontstaan er als de natuur een bioplastic afbreekt? Wanneer een kunststof door micro-organismen en andere organismen (zoals wormen, zwammen en bacteriën) wordt omgezet tot water, biomassa, CO2 en/of methaan, spreken we van biodegradeerbaar. De composteerbaarheid wordt in Europa beoordeeld a.d.h.v. een vastgelegde norm. Deze norm zegt dat de afbraak tussen 6 tot 12 weken moet plaatsvinden. Dan pas kan een product composteerbaar worden genoemd. Afbreekbare of composteerbare kunststoffen zijn geen oplossing voor zwerfvuil. Wanneer deze kunststoffen afbreken onder ongunstige omstandigheden, rekening houdend met vochtigheid, temperatuur en de aanwezigheid van microorganismen, kan het afbreekproces zeer traag verlopen. Dit proces kan zelfs meerdere jaren duren.

7 Het logo OK biodegradable wil zeggen dat het kunststofmateriaal afbreekbaar of biodegradeerbaar is. Als dit kunststofmateriaal op de grond terecht komt, dan vergaat het. Een voorbeeld hiervan is landbouwfolie. Het label OK compost geeft aan dat de kunststof in professionele composteringsinstallaties wordt afgebroken. Wanneer een verpakking het embleem OK compost home vertoont, wil dit zeggen dat je de verpakking thuis in het compostvat of op de composthoop mag werpen. Na 4 maanden valt de verpakking uit elkaar. Toepassingen van bioplastics Bioplastics kunnen voor bepaalde toepassingen interessante oplossingen bieden. Composteerbare kunststoffen worden al een lange tijd gebruikt in de medische wereld, in de verpakkingsindustrie en in de landbouwsector. In de medische wereld wordt wondgaren gemaakt van afbreekbare kunststoffen. Wanneer bij verpakte producten de vervaldatum overschreden is, worden deze samen met de verpakking verwerkt. Na het teeltseizoen kunnen de landbouwers de grondbedekkingsfolie samen met de grond omploegen. Voorbeelden van bioplastics: BioBag s Festivalbekers Plantgoed Vergelijk eens een BioBag met een draagtas vervaardigd uit polyetheen? Merk je verschillen op? Doos 2: template blaasfolie BioBag: Deze tas is 100% composteerbaar. Bij het composteren van de BioBag s komt een hoeveelheid CO2 vrij die gelijk is aan de CO2-hoeveelheid die de maïsplant tijdens zijn groeiproces heeft opgenomen. Het milieu wordt dus niet extra belast! Het productieproces is energiezuinig met een lage CO2-uitstoot. Bovendien ontstaan er minder broeikasgassen. BioBag s kunnen minstens 2 jaar probleemloos worden bewaard in een droge omgeving en bij normale temperaturen. Festivalbeker: Op het festival in Dranouter heeft men wegwerpbekers gebruikt. Deze bekers zorgden voor 2940kg afval, dat werd omgezet tot 147 kg compost. Plantgoed: Er bestaan ook bloempotjes met het logo OK biodegradable SOIL. Dit wil zeggen dat we de plant samen met het bloempotje rechtstreeks in de bodem kunnen planten. Het bloempotje wordt in de bodem afgebroken. Experiment: Zelf bioplastic maken met melk en wijnazijn.

8 EKOL Wie/wat is EKOL? EKOL is een bedrijf dat kunststofafval afkomstig van de huishoudens recycleert en verwerkt tot duurzame producten. Bij de afname van het afval maken zij geen onderscheid tussen de verschillende soorten kunststof, de kleur, de grootte of hun toepassing (verpakking, speelgoed, bouw ). Voor hen geldt: plastiek is plastiek! Enkel kunststofproducten uit de textielsector, zoals kledij en sporttassen, kunnen zij niet verwerken. Welke producten brengt EKOL op de markt? EKOL brengt een breed gamma aan producten op de markt: van straatmeubilair tot compostbakken, palen, geluidswanden en nog zoveel meer. Al deze producten zijn economisch en ecologisch verantwoord. Ze vergen immers weinig of geen onderhoud, gaan zeer lang mee en kunnen op hun beurt opnieuw gerecycleerd worden. Doos 1: template piketpaaltje uit gerecycleerd materiaal 1. Het aangevoerde kunststofafval wordt in een grote overdekte hal gestockeerd. Zo is het afval afgeschermd van regen en wind en kan vervuiling van de omgeving worden vermeden. 2. Het kunststofafval wordt verkleind tot vuistgrootte. Hiervoor wordt een shredder (versnipperaar) gebruikt. 3. Vervolgens wordt het verkleinde kunststofafval in een voorwastrommel gescheiden van stenen, glas en metaal. Ook worden etiketten en organische resten (o.a. voedsel) verwijderd. Dit gebeurt in een frictiewasser. Wanneer het kunststofafval gewassen is, wordt het nog eens verkleind in een snijmolen. 4. De volgende stap is het scheiden van de lichte en de zware kunststoffen. Dit gebeurt in een scheidingsinstallatie, wat eigenlijk niets meer is dan een grote bak water. De lichte kunststoffen zullen op het water drijven, de zware daarentegen zullen zinken. Na de scheiding worden beide afzonderlijk uit de installatie afgevoerd.

9 De lichte kunststoffen hebben een soortelijk gewicht van minder dan 1kg/dm³. Hiertoe behoren o.a. polyetheen (PE) en polypropeen (PP). De zware kunststoffen hebben een soortelijk gewicht van meer dan 1kg/dm³. Tot deze groep behoren o.a. polystyreen (PS), polyetheentereftalaat (PET) en polyvinylchoride (PVC). Experiment: Dichtheid van kunststoffen 5. Het water dat uit de scheidingsinstallatie is meegekomen, wordt centrifugaal verwijderd en samen met het waswater gezuiverd en volledig hergebruikt. Waarom is het nuttig om het waswater te zuiveren en te hergebruiken? 6. Wanneer de verkleinde kunststofdeeltjes gedroogd zijn, ondergaat de drijvende fractie (PE en PP) nog een thermische droging. Vervolgens scheidt de windzifter deze massa nog eens in twee groepen: de zachte, dunne kunststoffen (folies) en de harde, dikkere kunststoffen (afkomstig van melkfessen, bloempotjes ). 7. De versnipperde zachte, dunne kunststoffen worden nadien in een agglomerator verdicht (ontgast) tot ruwe korrels. 8. De 3 kunststoftypes, verkregen tijdens het recyclageproces, worden in bunkers opgeslagen vooraleer ze verwerkt worden. Bij de verwerking maakt men, afhankelijk van de gebruikte machine en het type eindproduct, een mengsel van de 3 kunststofsoorten. (zie doos 4: zakjes gerecycleerd granulaat PE/PP) Het merendeel van de producten wordt vervaardigd via continu extrusielijnen. De kunststofkorrels worden bij een temperatuur van ongeveer 190 C gesmolten. Deze gesmolten massa wordt vervolgens door een vormmatrijs geduwd en afgekoeld door een waterkoelmachine. 9. Na voldoende afkoeling, kunnen de vormstukken bewerkt worden: ze worden geschuurd, op maat gezaagd en van een kleurtje voorzien. Tenslotte worden de stukken gemonteerd zodat het gewenste eindproduct (bv. een zitbank) verkregen wordt. Dit alles gebeurt in de montageafdeling.

10 EKOL Wie/wat is EKOL? EKOL is een bedrijf dat kunststofafval afkomstig van de huishoudens recycleert en verwerkt tot duurzame producten. Bij de afname van het afval maken zij geen onderscheid tussen de verschillende soorten kunststof, de kleur, de grootte of hun toepassing (verpakking, speelgoed, bouw ). Voor hen geldt: plastiek is plastiek! Enkel kunststofproducten uit de textielsector, zoals kledij en sporttassen, kunnen zij niet verwerken. Welke producten brengt EKOL op de markt? EKOL brengt een breed gamma aan producten op de markt: van straatmeubilair tot compostbakken, palen, geluidswanden en nog zoveel meer. Al deze producten zijn economisch en ecologisch verantwoord. Ze vergen immers weinig of geen onderhoud, gaan zeer lang mee en kunnen op hun beurt opnieuw gerecycleerd worden. Doos 1: template piketpaaltje uit gerecycleerd materiaal 1. Het aangevoerde kunststofafval wordt in een grote overdekte hal gestockeerd. Zo is het afval afgeschermd van regen en wind en kan vervuiling van de omgeving worden vermeden. 2. Het kunststofafval wordt verkleind tot vuistgrootte. Hiervoor wordt een shredder (versnipperaar) gebruikt. 3. Vervolgens wordt het verkleinde kunststofafval in een voorwastrommel gescheiden van stenen, glas en metaal. Ook worden etiketten en organische resten (o.a. voedsel) verwijderd. Dit gebeurt in een frictiewasser. Wanneer het kunststofafval gewassen is, wordt het nog eens verkleind in een snijmolen. 4. De volgende stap is het scheiden van de lichte en de zware kunststoffen. Dit gebeurt in een scheidingsinstallatie, wat eigenlijk niets meer is dan een grote bak water. De lichte kunststoffen zullen op het water drijven, de zware daarentegen zullen zinken. Na de scheiding worden beide afzonderlijk uit de installatie afgevoerd.

11 De lichte kunststoffen hebben een soortelijk gewicht van minder dan 1kg/dm³. Hiertoe behoren o.a. polyetheen (PE) en polypropeen (PP). De zware kunststoffen hebben een soortelijk gewicht van meer dan 1kg/dm³. Tot deze groep behoren o.a. polystyreen (PS), polyetheentereftalaat (PET) en polyvinylchoride (PVC). Experiment: Dichtheid van kunststoffen 5. Het water dat uit de scheidingsinstallatie is meegekomen, wordt centrifugaal verwijderd en samen met het waswater gezuiverd en volledig hergebruikt. Waarom is het nuttig om het waswater te zuiveren en te hergebruiken? 6. Wanneer de verkleinde kunststofdeeltjes gedroogd zijn, ondergaat de drijvende fractie (PE en PP) nog een thermische droging. Vervolgens scheidt de windzifter deze massa nog eens in twee groepen: de zachte, dunne kunststoffen (folies) en de harde, dikkere kunststoffen (afkomstig van melkfessen, bloempotjes ). 7. De versnipperde zachte, dunne kunststoffen worden nadien in een agglomerator verdicht (ontgast) tot ruwe korrels. 8. De 3 kunststoftypes, verkregen tijdens het recyclageproces, worden in bunkers opgeslagen vooraleer ze verwerkt worden. Bij de verwerking maakt men, afhankelijk van de gebruikte machine en het type eindproduct, een mengsel van de 3 kunststofsoorten. (zie doos 4: zakjes gerecycleerd granulaat PE/PP) Het merendeel van de producten wordt vervaardigd via continu extrusielijnen. De kunststofkorrels worden bij een temperatuur van ongeveer 190 C gesmolten. Deze gesmolten massa wordt vervolgens door een vormmatrijs geduwd en afgekoeld door een waterkoelmachine. 9. Na voldoende afkoeling, kunnen de vormstukken bewerkt worden: ze worden geschuurd, op maat gezaagd en van een kleurtje voorzien. Tenslotte worden de stukken gemonteerd zodat het gewenste eindproduct (bv. een zitbank) verkregen wordt. Dit alles gebeurt in de montageafdeling.

12 Fost Plus Wie/wat is Fost Plus? Fost Plus is een vzw die verantwoordelijk is voor de promotie, coördinatie en financiering van de selectieve inzameling, sortering en recyclage van het huishoudelijk verpakkingsafval in België. Fost Plus telt ongeveer 5400 leden. Dit zijn ondernemingen die verpakte producten op de markt brengen. Jaarlijks betalen zij een financiële bijdrage aan Fost Plus die afhangt van het type verpakkingsmateriaal (plastic, glas, papier, karton ), het aantal verpakkingen en de recycleerbaarheid ervan. Deze bijdragen bekostigen de inzameling, sortering en recyclage van de huishoudelijke verpakkingen in ons land. Hoe wordt het sorteren en recycleren georganiseerd? Fost Plus coördineert en financiert de sortering en recyclage van verschillende soorten verpakkingsafval zoals glas, PMD (de blauwe zak), papier en karton. Fost Plus werkt hiervoor samen met afvalintercommunales, private ophalers en sorteercentra. In dit document leggen wij ons toe op het inzamelen, sorteren en recycleren van plasticverpakkingen => De organisatie van de sortering en recyclage en De recyclage van plastic flessen en flacons' 1. Bedrijven brengen verpakte producten op de markt en leveren hiervoor een financiële bijdrage aan Fost Plus. Het bewijs hiervan is het Groene Punt-logo. Het Groene Punt-logo geeft aan dat het bedrijf het verpakt product op de markt brengt, een financiële bijdrage levert voor de selectieve inzameling en de recyclage van de verpakking. Dit wil niet zeggen dat de verpakking uit gerecycleerd materiaal bestaat of dat de verpakking sowieso selectief ingezameld en gerecycleerd wordt. 2. De consument koopt de verpakte producten in de winkel en sorteert nadien de lege verpakkingen. Plastic flessen en flacons horen thuis in de blauwe PMD-zak. Waarvoor staat de afkorting PMD? Ga na welke verpakkingen thuishoren in de PMD-zak en welke niet. 3. De PMD-zakken worden opgehaald en naar sorteercentra gebracht. Jaarlijks wordt er in ons land ongeveer 15kg PMD per inwoner ingezameld. Desondanks komt er nog steeds een heleboel nietrecycleerbaar materiaal in de recyclageketen terecht, wat de maatschappij met extra kosten opzadelt. Als iedere Belg op een jaar tijd 1kg niet-recycleerbaar afval in de PMD-zak steekt, bedraagt de jaarlijkse meerkost al gauw vijf miljoen euro!

13 4. In de sorteercentra worden metalen verpakkingen, drankkartons, plastic flessen en flacons van elkaar gescheiden. De plastic verpakkingen worden vervolgens gesorteerd naargelang het soort plastic: PET of HDPE. Tenslotte worden de PET-flessen nog gesorteerd volgens kleur: blauw, groen of kleurloos. Het sorteren kan met de hand of machinaal gebeuren. Waarom worden de PET-flessen gesorteerd volgens kleur? 5. Het gesorteerde afval wordt in balen geperst, vervolgens verkocht en naar recyclagebedrijven gebracht. 6. In de recyclagebedrijven worden de plastic flessen of flacons vermalen, gewassen en omgevormd tot zuivere schilfers of gebruiksklare korrels. Deze schilfers of korrels worden gesmolten, en via verschillende technieken verwerkt tot nieuwe producten. Gerecycleerde PET is o.a. terug te vinden in fleecekledij, vulling voor slaapzakken, tapijten en nieuwe PET-flessen. HDPE-flacons daarentegen worden gerecycleerd tot opbergbakken, prullenmanden, leidingen, kabelomhulsels en nog zoveel meer. Van 27 PET-flessen kan men welgeteld één fleecetrui maken. In één voetbaltruitje gaan 8 plastic flessen! Deze truitjes uit gerecycleerd materiaal waren een groot succes gedurende de wereldbeker in 2010: er werden maar liefst 13 miljoen PET-flessen gerecycleerd! => De voorwerpen van morgen => Hoe maak je shirts van plastic flessen? Doos 4: template granulaten en flakes van PET en HDPE Wist je dat België de Europese marktleider bij uitstek is op het gebied van sorteren en recycleren van huishoudelijk verpakkingsafval. Maar liefst 95% van de Belgen sorteert zijn of haar verpakkingsafval! in ons land meer dan 90% van het huishoudelijk verpakkingsafval wordt gerecycleerd! de recyclage van zo n ton huishoudelijk verpakkingsafval jaarlijks zorgt voor een vermindering van een CO2-uitstoot van ton! Dit is de hoeveelheid CO2 die een auto zou produceren als deze keer rond de aarde zou rijden. het product in de verpakking meestal een grotere impact op het milieu heeft dan de verpakking zelf!

14 Afvalspel: knip- en vouwblad Beschouw de omwenteling van de afvalcontainer als de omwenteling van een balk zonder bovenvlak. Knip eerst de volledige omwenteling uit in één geheel. Plooi daarna de blauwe zijvlakken en het grondvlak. De grijze vakjes worden tot slot naar binnen geplooid ter versteviging. De vlakken hoeven niet te worden verlijmd. Zo kun je de omwenteling terug losmaken en bij een volgend gebruik opnieuw plooien en bevestigen. De pionnen knip je eerst volledig uit in één geheel. Lijm daarna de vlakken met de afbeeldingen tegen elkaar. De onderste vlakjes worden tot slot elk naar buiten geplooid zodat ze een steunvlak voor de pion vormen.

15 AANKOMST AFVALSPEL VRAGENKAARTJES START CONTAINER

16 Wat betekent het Groene Punt-logo? a. De verpakking bestaat uit gerecycleerd materiaal b. De verpakking wordt sowieso ingezameld en gerecycleerd c. Firma levert een bijdrage voor inzameling en recyclage Beoordeel volgende uitspraak: Zowel PET-flessen als yoghurtpotjes horen in de PMD-zak. a. PET-flessen niet, yoghurtpotjes wel b. PET-flessen wel, yoghurtpotjes niet c. Deze uitspraak is juist Eén van de methodes om plastic afval chemisch te recycleren is hydrogenering. Wat betekent dit? a. Verhitten met waterstof b. Behandelen met chemische producten c. Verhitten met water Hoe wordt de inzameling, sortering en recyclage van huishoudelijke verpakkingen in België bekostigd? a. De overheid bekostigt dit b. De consumenten betalen hiervoor extra belastingen c. De producenten leveren hiervoor een bijdrage Waarom wordt het aangevoerde kunststofafval in de recyclagebedrijven gestockeerd in een overdekte hal? a. Om vervuiling van het kunststofafval te vermijden b. Om vervuiling van de omgeving te vermijden c. Om geurhinder te vermijden Wanneer kunststoffen door bepaalde organismen kunnen worden omgezet in water, biomassa, CO 2 en/of methaan, spreken we van a. composteerbare kunststoffen b. biodegradeerbare kunststoffen c. bioplastics In de toekomst zal er een groot probleem optreden voor het vervaardigen van kunststoffen. Wat is de oorzaak hiervan? a. De vraag naar kunststoffen daalt b. De aardolie geraakt uitgeput c. Er wordt steeds minder gerecycleerd Afval zomaar ergens droppen is sluikstorten. Kan je hiervoor een boete krijgen? a. Ja, de boete kan oplopen tot 25 euro b. Ja, de boete kan oplopen tot 160 euro c. Neen, hiervoor kan je geen boete krijgen Waarvoor staat de afkorting PMD? Plastic flessen en flacons Metalen verpakkingen Drankkartons Waarom wordt bij het sorteren het helder plastic gescheiden van het donker, zelfs als ze uit hetzelfde materiaal bestaan? Voor helder plastic zijn er veel toepassingen mogelijk. Helder plastic kan gemakkelijk donkerder worden gemaakt maar het omgekeerde is niet mogelijk. Gerecycleerde PET is terug te vinden in vele voorwerpen uit ons dagelijks leven. Geef één voorbeeld. - nieuwe PET-flessen - fleecekledij - tapijten - vulling voor slaapzakken Wat is de basisgrondstof voor het vervaardigen van kunststoffen? Aardolie Waarom is het gebruik van kunststofonderdelen brandstofbesparend bij een auto? Producten uit kunststoffen zijn lichter en ze verminderen daardoor het verbruik van de auto. Biodegradeerbare kunststoffen kunnen door bepaalde organismen worden omgezet in andere stoffen. Geef 2 voorbeelden van deze stoffen. Water, CO 2, biomassa, methaan Vragenkaartjes bij spelbord: blad 1

17 Vragenkaartjes bij spelbord: achterzijde blad 1

18 Waar mogen kunststofproducten met het logo composteerbaar worden gedeponeerd? Op de composthoop Hoeveel kilogram huishoudelijk afval maakt een Belg gemiddeld per jaar? a. 490 kg b. 570 kg c. 730 kg Wat hoort er niet thuis in de PMD-zak? a. een blikje limonade b. een slagroomspuitbus c. een koffiebekertje Wat zijn bioplastics? Dit zijn plastics gemaakt uit natuurlijke producten zoals maïs, suikerriet, aardappelen Waar en hoe kan kunststofafval ontstaan? Geef een voorbeeld. - huishoudelijk afval - afval uit de horeca - afval uit de land- en tuinbouw: folies en zakken - het afvalproces tijdens de productie - Welke kunststof houdt water binnen en komt in een tweede leven terug om water buiten te houden? PET wordt gebruikt om flessen voor o.a. water en frisdrank te maken. Diezelfde kunststofflessen worden na gebruik gerecycleerd voor het maken van regenschermen. Geef één reden waarom we kunststoffen opnieuw willen gebruiken. - Om de hoeveelheid afval te reduceren - Om grondstoffen te sparen - Om de kostprijs van nieuwe producten te verminderen - Hoeveel % van het huishoudelijk verpakkingsafval wordt er in België gerecycleerd? a. minder dan 70% b. tussen 70 en 90% c. meer dan 90% Kunststoffen worden composteerbaar genoemd wanneer de afbraak ervan plaatsvindt a. binnen 2 weken b. in minder dan 6 weken c. tussen 6 en 12 weken Hoeveel % van de totale wereldproductie van aardolie wordt gebruikt voor de kunststoffenindustrie? a. 4% b. 14% c. 24% Hoeveel % van de Belgen sorteert zijn verpakkingsafval? a. 60% b. 80% c. 95% Hoeveel % van de totale massa van ons huishoudelijk afval bestaat uit kunststoffen? a. 7% b. 27% c. 47% Hoe scheidt men lichte en zware kunststoffen van elkaar? De lichte en zware kunststoffen worden gescheiden in een scheidingsinstallatie: een grote bak water. De lichte kunststoffen gaan op het water drijven terwijl de zware zinken. Kunststoffen vormen een probleem in ons huishoudelijk afval. Geef één reden. - Ze zijn niet biologisch afbreekbaar - Ze nemen een groot volume in - Vragenkaartjes bij spelbord: blad 2

19 Vragenkaartjes bij spelbord: achterzijde blad 2

20 Afvalspel: knipblad

Naam. OPDRACHT 1 Project 1: GSM. Kunststoffen. 1. Wat zijn kunststoffen? Chemische verbindingen die niet op een natuurlijke manier worden gemaakt.

Naam. OPDRACHT 1 Project 1: GSM. Kunststoffen. 1. Wat zijn kunststoffen? Chemische verbindingen die niet op een natuurlijke manier worden gemaakt. Naam PDRACHT 1 Kunststoffen 1. Wat zijn kunststoffen? Chemische verbindingen die niet op een natuurlijke manier worden gemaakt. 2. Wat is bakeliet en wie is de uitvinder? Kunststof (PhenolFormaldehyde),

Nadere informatie

Per wanneer komen de nieuwe containers voor kunststof en kunnen ze direct gebruikt worden?

Per wanneer komen de nieuwe containers voor kunststof en kunnen ze direct gebruikt worden? Q&A kunststof Rotterdam Waarom komen er in Rotterdam nu wel ineens containers voor kunststof te staan? Rotterdam wil de best presterende grote gemeente worden op het gebied van afvalscheiding, hierin hoort

Nadere informatie

Op zoek naar de recyclagekampioen

Op zoek naar de recyclagekampioen Op zoek naar de recyclagekampioen Even voorstellen NAAM: eur twagenchauff h c ra V : P E O R E B gt ze ren op en bren Hij haalt goede ebedrijf. ag naar een recycl Mijn naam is. Ik sta momenteel in mijn

Nadere informatie

De blauwe zak is er! Vanaf nu wordt uw pmd-afval opgehaald in de nieuwe blauwe zak!

De blauwe zak is er! Vanaf nu wordt uw pmd-afval opgehaald in de nieuwe blauwe zak! De blauwe zak is er! Vanaf nu wordt uw pmd-afval opgehaald in de nieuwe blauwe zak! De blauwe zak is er! Ophaling pmd van start Vanaf december wordt in de hele provincie Limburg en Diest pmd (plastic flessen

Nadere informatie

Zeg ook JA tegen afval scheiden.

Zeg ook JA tegen afval scheiden. Zeg ook JA tegen afval scheiden. Elkaar iets beloven. Voor een betere toekomst. Zonder het onnodig verbruiken en weggooien van grondstoffen. Om dat te kunnen realiseren moeten we met elkaar JA zeggen tegen

Nadere informatie

Oefentoets polymeren havo en vwo

Oefentoets polymeren havo en vwo Oefentoets polymeren havo en vwo Opgave 1 Kunststofrecycling Sinds een aantal jaar wordt in Nederland kunststof op verschillende manieren apart ingezameld. In het scheikundige tijdschrift chemische feitelijkheden

Nadere informatie

Hoe kunnen we bioplastics recycleren?

Hoe kunnen we bioplastics recycleren? is materiaalbewust Hoe kunnen we bioplastics recycleren? SAMEN MAKEN WE MORGEN MOOIER OVAM WWW.OVAM.BE 1 Zijn 100% biogebaseerde flessen biologisch afbreekbaar? Mogen die samen met andere PET-flessen bij

Nadere informatie

1. Probleemstelling. Hoe kunnen we dit probleem oplossen?

1. Probleemstelling. Hoe kunnen we dit probleem oplossen? 1. Probleemstelling 1. Als we in de zomer buiten in de tuin spelen of een lekkere barbecue organiseren hebben we wel eens last van opdringerige wespen. De wespen worden aangetrokken door zoetigheid zoals

Nadere informatie

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero Nascheiding kunststoffen Het heldere alternatief van Attero Sinds 1 januari 2010 moet elke gemeente in Nederland een fors deel van het kunststof verpakkingsafval scheiden van de rest van het huishoudelijk

Nadere informatie

gerecycled plastic Plastic Hero je brooddoos en je spelcomputer Kunststof Held Alles over plastic recycling Gemaakt van: Naam: Zit onder andere in:

gerecycled plastic Plastic Hero je brooddoos en je spelcomputer Kunststof Held Alles over plastic recycling Gemaakt van: Naam: Zit onder andere in: Alles over plastic recycling Naam: Plastic Hero Gemaakt van: gerecycled plastic Naam in het Nederlands: Kunststof Held Zit onder andere in: je brooddoos en je spelcomputer Opdracht 1: Plastic gezocht!

Nadere informatie

Net Brussel. Afval sorteren in de onderneming : Principes en sensibiliseringsmateriaal. Oktober 2010

Net Brussel. Afval sorteren in de onderneming : Principes en sensibiliseringsmateriaal. Oktober 2010 Net Brussel Afval sorteren in de onderneming : Principes en sensibiliseringsmateriaal Oktober 2010 Programma I. Het Agentschap Net Brussel II. Afval sorteren III. Sorteren in de onderneming IV. Het niet-gesorteerd

Nadere informatie

A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in zee

A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in zee ANTWOORDMODEL PROEFLES PLASTIC SOUP SURFER mei 2016 Antwoordmodel opdracht A (T1) A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in

Nadere informatie

ALLES OVER PLASTIC RECYCLING

ALLES OVER PLASTIC RECYCLING ALLES OVER PLASTIC RECYCLING Naam: Plastic Hero Gemaakt van: gerecycled plastic Naam in het Nederlands: Kunststof Held Zit onder andere in: je brooddoos en je spelcomputer Opdracht 1: PLASTIC GEZOCHT!

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE?

PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE? PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE? WEET U DAT UW VERPAKKINGSAFVAL GELD WAARD IS? TE MOOI OM WAAR TE ZIJN? LEES SNEL VERDER! Afval is in vele sectoren een onvermijdelijk gevolg van de economische

Nadere informatie

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket.

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket. Doelstelling(en) Vakgebonden eindtermen: - voor enkele zelf gebruikte technische systemen illustreren hoe ze in de loop van de tijd geoptimaliseerd zijn; - in concrete voorbeelden de stappen van het technisch

Nadere informatie

Ophaling van organisch afval

Ophaling van organisch afval Ophaling van organisch afval Voor zijn klanten organiseert Net Brussel afvalophalingen in containers. Per afvaltype worden containers in eenzelfde kleur voorzien (blauw voor PMD - geel voor papier-karton

Nadere informatie

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD

zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD zonweringsdoeken gemaakt van planten THE FIRST SUNSCREEN FABRIC IN THE WORLD WITH CRADLE TO CRADLE CERTIFIED GOLD M + N PROJECTEN ONTWIKKELDE EEN NIEUWE GENERATIE ZONWERINGSDOEKEN, DIE DE HUIDIGE MATERIALEN

Nadere informatie

kunststofindustrie naar Geert Scheys

kunststofindustrie naar Geert Scheys Transitie van de kunststofindustrie naar duurzame ontwikkeling Geert Scheys FEDERPLAST.BE Producenten van kunststof- en rubberartikelen LEDEN Agoria & Essenscia 236 effectieve leden (producenten) 18 aangesloten

Nadere informatie

1. Probleemstelling. Wij maken van drankblikjes uit de PMD-zak nieuwe voorwerpen en dragen zo ook ons steentje bij tot het recyclageproces.

1. Probleemstelling. Wij maken van drankblikjes uit de PMD-zak nieuwe voorwerpen en dragen zo ook ons steentje bij tot het recyclageproces. 1. Probleemstelling We leven in een consumptiemaatschappij en produceren meer dan 450 kg huishoudelijk afval per persoon per jaar. Al ons afval mogen we zo maar niet in de natuur achterlaten, maar wat

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Glas 1. Jullie zitten nu mooi per kleur in de glasbol gesorteerd. Wat is jullie volgende stap? dit kraslot ligt op post 1

Glas 1. Jullie zitten nu mooi per kleur in de glasbol gesorteerd. Wat is jullie volgende stap? dit kraslot ligt op post 1 Glas 1 Jullie zitten nu mooi per kleur in de glasbol gesorteerd. Wat is jullie volgende stap? Met de vrachtwagen naar de recyclagefabriek Wassen Smelten De vrachtwagen haalt jullie op aan post 2! Waag

Nadere informatie

Recycle je frituurvet en verdien

Recycle je frituurvet en verdien Recycle je frituurvet Hey wat doe je daar?!! Gebruikt frituurvet dumpen in het riool veroorzaakt verstoppingen en kost de gemeenschap vele miljoenen euro's!" "Door mij wordt het gebruikte frituurvet gerecycled

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Alternatieve brandstoffen Afsluitende les Leerlingenhandleiding Alternatieve brandstoffen Inleiding Deze chemie-verdiepingsmodule over alternatieve brandstoffen sluit aan op het Reizende DNA-lab Racen met wc-papier. Doel Het Reizende

Nadere informatie

De cyclus van dopjes tot steun aan BCG

De cyclus van dopjes tot steun aan BCG De cyclus van dopjes tot steun aan BCG 1. De recuperatie. Plastic is een afgeleide van petroleum die onder meerdere vormen en functies een uiteindelijke bestemming krijgt: dat kan gaan van boodschappentassen

Nadere informatie

Campagneteksten glas en papier

Campagneteksten glas en papier Campagneteksten glas en papier Voor de glas-en-papier-campagne zijn twee uitgewerkte campagneteksten geschreven in de vorm van: DE MEEST GESTELDE VRAGEN OVER GLAS DE MEEST GESTELDE VRAGEN OVER PAPIER Deze

Nadere informatie

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf Kathelijne De Ridder Hoeveel kilo papier gebruikt de gemiddelde Belg per jaar? a) 265 kilo/jaar b) 354 kilo/jaar c) 358 kilo/jaar Hoeveel kilogram restafval

Nadere informatie

Hoi afvalkameraden! Leuk, zo'n afvalladder! Wiiiiiiiiii! Terwijl ik hier hang, kan jij misschien de ontbrekende woorden invullen!

Hoi afvalkameraden! Leuk, zo'n afvalladder! Wiiiiiiiiii! Terwijl ik hier hang, kan jij misschien de ontbrekende woorden invullen! 1. Voorko op de afval-ladder Hoi afvalkameraden! Leuk, zo'n afvalladder! Wiiiiiiiiii! Terwijl ik hier hang, kan jij misschien de ontbrekende woorden invullen! Wat moeten we aanvangen met ons afval? Het

Nadere informatie

Vandaag al een haalbare kaart?

Vandaag al een haalbare kaart? De uitbreiding van de PMD-inzameling Vandaag al een haalbare kaart? Een studie naar de milieuvoordelen, kosten en perceptie van een uitgebreide selectieve inzameling van plastic verpakkingen. Samen > Goed

Nadere informatie

Op weg naar een circulaire economie

Op weg naar een circulaire economie Op weg naar een circulaire economie Agenda Afvalstromen Cijfers De Haarlemse aanpak Naar een circulaire economie Afval = Grondstof Afvalstromen GFT Kunststof Papier Glas Textiel Restafval GFT-stroom Inzameling

Nadere informatie

Biobased voedselverpakkingen

Biobased voedselverpakkingen Biobased voedselverpakkingen Technische aspecten 30 Juni 2015, Karin Molenveld Inhoud Introductie Biobased verpakkingen Wat is biobased Waarom biobased Wanneer biodegradeerbaar Catalogus Voorbeelden en

Nadere informatie

Identificatie van bio-kunststof

Identificatie van bio-kunststof Identificatie van bio-kunststof materialen - nunclonschaaltje - pipetjes producten - bioplastiek (draagtas en playmaïs) - PE-draagtas - polystyreen verpakkingschips - stukje brood - lugol - water veiligheid

Nadere informatie

INZAMELING VAN BEDRIJFSAFVAL DAT VERGELIJKBAAR IS MET HUISHOUDELIJK AFVAL

INZAMELING VAN BEDRIJFSAFVAL DAT VERGELIJKBAAR IS MET HUISHOUDELIJK AFVAL INZAMELING VAN BEDRIJFSAFVAL DAT VERGELIJKBAAR IS MET HUISHOUDELIJK AFVAL GRATIS Infolijn: 0800 90 441 Geachte ondernemer De gemeente waar u gevestigd bent, heeft beslist om over te schakelen op een DIFTAR-inzameling

Nadere informatie

Van afval tot grondstof keer op keer opnieuw

Van afval tot grondstof keer op keer opnieuw Van afval tot grondstof keer op keer opnieuw Overzicht Definities: - glas - recycling Inzameling: - methoden - kwaliteit Het verwerkingsproces: - kleurenscheiding - breukgraad - KSP en Hittebestendig glas

Nadere informatie

Sectorplan 19 Kunststofafval

Sectorplan 19 Kunststofafval Sectorplan 19 Kunststofafval 1 Achtergrondgegevens 1. Belangrijkste afvalstoffen Kunststofverpakkingen, land- en tuinbouwfolies, industrieel productieafval, (kunststof) autoafval, PVC 2. Belangrijkste

Nadere informatie

Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero

Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero Wat is afval? Hoeveel is dat per dag? 538 / 365 dagen = 1,47 kilo per dag Hoeveel gooien we samen thuis elk jaar weg? 538 x 2,2 = 1183,6 per gezin

Nadere informatie

Vraag- en antwoord document kunststofinzameling 2009 Gemeente Zwolle Laatste update: 20 augustus 2009

Vraag- en antwoord document kunststofinzameling 2009 Gemeente Zwolle Laatste update: 20 augustus 2009 Vraag- en antwoord document kunststofinzameling 2009 Gemeente Zwolle Laatste update: 20 augustus 2009 Inzameling & communicatie Wanneer moeten gemeenten starten? Wanneer begint Zwolle met kunststofinzameling?

Nadere informatie

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit?

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? Spreker: Datum: Locatie: Joop Suurmeijer en Robert Jansen 19 maart 2015 VNG-congres Utrecht GFT-afval heeft

Nadere informatie

Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen

Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen Kringloopbedrijf n Roondgaank Nijverheidsstraat 19 17a 7461 AD Rijssen Maatschappelijke functie Inboedelservice Inleveren/ophalen goederen Ruim gevulde winkel Afvalbrengpunt Kringloopbedrijf n Roondgaank

Nadere informatie

Kunststof en composiet

Kunststof en composiet Kunststof en composiet Kunststof en composiet 4e college kunststof Utrecht HKU Materialen Vandaag: Overige kunststoffen Composieten Kunststofherkenning en herhaling Materialen PE, polyetheen - LDPE en

Nadere informatie

Kunststof en composiet Kunststof en composiet

Kunststof en composiet Kunststof en composiet Kunststof en composiet Kunststof en composiet 4e college kunststof Utrecht HKU Vandaag: PE, polyetheen Overige kunststoffen Composieten Kunststofherkenning en herhaling - LDPE en HDPE: verschillend soortelijk

Nadere informatie

Diftar? De verwerking van restafval en gft= duur

Diftar? De verwerking van restafval en gft= duur Diftarin Herent Diftar? De verwerking van restafval en gft= duur Toepassing vanhet principe van 'de vervuiler betaalt' Door het afval te wegen wordt per gezin/vereniging gefactureerd wat men heeft aangeboden

Nadere informatie

ThreeC - verpakkingen. Lessenserie

ThreeC - verpakkingen. Lessenserie ThreeC - verpakkingen Lessenserie Opzet van het project Lesblok1 Maandag 16 maart Lesblok 2 Donderdag 19 maart Lesblok 3 Vrijdag 20 maart Introduc>e op het onderwerp Uitwerken oplossing Posterpresenta>e

Nadere informatie

Bijlage 1. Module Kunststof

Bijlage 1. Module Kunststof Bijlage 1 Module Kunststof GLASHELDER Je hebt al geleerd wat kunststof is. In deze opdracht ga je een fotolijstje maken. Je krijgt glashelder Acrylaat. Om het helder te houden moet je de beschermfolie

Nadere informatie

Wat mag in welke afvalcontainer? Deze folder helpt u bij het scheiden van uw afval en grondstoffen.

Wat mag in welke afvalcontainer? Deze folder helpt u bij het scheiden van uw afval en grondstoffen. Wat mag in welke afvalcontainer? Deze folder helpt u bij het scheiden van uw afval en grondstoffen. Verpakkingen: plastic, blik, sap- en Plastic Plastic tasjes, tassen en broodzakken Pasta- en rijstzakken

Nadere informatie

Een eeuwige kalender is een goed idee! Uit welke materialen kunnen we zo een kalender maken? Project Eeuwige kalender Techniek Mevr.

Een eeuwige kalender is een goed idee! Uit welke materialen kunnen we zo een kalender maken? Project Eeuwige kalender Techniek Mevr. Het nieuwe jaar is pas begonnen. Hoe kunnen we nu weten welke datum het vandaag is? Inderdaad door te kijken op de kalender! Hebben we er één? Misschien wel, misschien niet! Ieder jaar hetzelfde op zoek

Nadere informatie

vergoeding voor inzameling en sortering en vergoeding voor vermarkting van huishoudelijk kunststofverpakkingsafval controleprotocol sorteerders

vergoeding voor inzameling en sortering en vergoeding voor vermarkting van huishoudelijk kunststofverpakkingsafval controleprotocol sorteerders vergoeding voor inzameling en sortering en vergoeding voor vermarkting van huishoudelijk kunststofverpakkingsafval controleprotocol sorteerders 2 V1.0 19/1/15 Inhoud 1. Inleiding 4 1.1 Achtergrond controleprotocol

Nadere informatie

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Fossiele brandstof Koolwaterstof Onvolledige verbranding Broeikaseffect Brandstof ontstaan door het afsterven van levende organismen,

Nadere informatie

REGIONS FOR R4R RECYCLING. Janna Vandecruys OVAM 03/06/2014

REGIONS FOR R4R RECYCLING. Janna Vandecruys OVAM 03/06/2014 REGIONS FOR R4R RECYCLING Janna Vandecruys OVAM 03/06/2014 R4R = INTERREG IV C project Interregionale samenwerking binnen Europa Uitwisseling van ervaringen Doel: effectiviteit regionale beleid verbeteren

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie

De voorwerpen van morgen, die sorteer je vandaag.

De voorwerpen van morgen, die sorteer je vandaag. De voorwerpen van morgen, die sorteer je vandaag. Samen Goed sorteren Beter recycleren Recyclage: alles begint bij sorteren Verpakkingen zijn overal Huishoudelijke verpakkingen maken deel uit van het dagelijkse

Nadere informatie

De voorwerpen van morgen, die sorteer je vandaag.

De voorwerpen van morgen, die sorteer je vandaag. De voorwerpen van morgen, die sorteer je vandaag. Samen Goed sorteren Beter recycleren Recyclage: alles begint bij sorteren Waarom is goed sorteren belangrijk? Verpakkingen zijn overal Huishoudelijke verpakkingen

Nadere informatie

Gescheiden inzameling van papierafval, PMD-afval en huishoudelijk glasafval op de campus Jette

Gescheiden inzameling van papierafval, PMD-afval en huishoudelijk glasafval op de campus Jette Gescheiden inzameling van papierafval, PMD-afval en huishoudelijk glasafval op de campus Jette Dienst Milieucoördinatie, 19 januari 2009 Vanaf 2009 worden op campus Jette volgende afvalfracties gescheiden

Nadere informatie

Flessen. water. in een. duurzame. wereld. Over de ecologische voetafdruk van natuurlijk mineraalwater en bronwater

Flessen. water. in een. duurzame. wereld. Over de ecologische voetafdruk van natuurlijk mineraalwater en bronwater Flessen water in een duurzame wereld WAAR of NIET WAAR? Over de ecologische voetafdruk van natuurlijk mineraalwater en bronwater De bescherming van de oorspronkelijke zuiverheid van natuurlijk mineraalwater

Nadere informatie

Recycling. Thermoharders & Glasvezel afval. Philip.van.caenegem@reprocover.com T: + 32 474 975 743

Recycling. Thermoharders & Glasvezel afval. Philip.van.caenegem@reprocover.com T: + 32 474 975 743 Recycling Thermoharders & Glasvezel afval Philip.van.caenegem@reprocover.com T: + 32 474 975 743 REPROCOVER IN EEN NOTENDOP Technologie en infrastructuur om afval afkomstig van thermohardende kunststoffen

Nadere informatie

Kunststoffen HUISHOUDELIJK EN INDUSTRIEEL VERPAKKINGSAFVAL

Kunststoffen HUISHOUDELIJK EN INDUSTRIEEL VERPAKKINGSAFVAL Kunststoffen HUISHOUDELIJK EN INDUSTRIEEL VERPAKKINGSAFVAL Omschrijving De stroom kunststofafval die verder besproken wordt, bestaat uit huishoudelijk en industrieel verpakkingsafval. Kunststofafval komt

Nadere informatie

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc

Kolenvergasser. Kolenvergasser 2009-02-01 hdefc.doc Kolenvergasser 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Beantwoord de vragen 1 t/m 3 aan de hand van het in bron 1 beschreven proces. Bron 1 De

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Afsluitende module Alternatieve Brandstoffen - Chemie verdieping - Ontwikkeld door dr. T. Klop en ir. J.F. Jacobs Op alle lesmaterialen is de Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Gelijk

Nadere informatie

De recyclage van plastic flessen en flacons

De recyclage van plastic flessen en flacons 1 De recyclage van PET- en HDPE- is bij het grote publiek misschien nog niet zo bekend, maar is inmiddels uitgegroeid tot een grote industrie. De vraag naar gerecycleerde materialen stijgt, net als de

Nadere informatie

U kan dit document gratis downloaden via deze link www.govaplay.com

U kan dit document gratis downloaden via deze link www.govaplay.com U kan dit document gratis downloaden via deze link www.govaplay.com Mijn naam is professor GOVA en ik ga jullie wat leren over recyclage van kunststof bij het bedrijf Govaerts-Recycling nv uit Alken in

Nadere informatie

In deze regeling en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:

In deze regeling en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder: (Tekst geldend op: 06-01-2005) Regeling van 29 juni 1997 houdende implementatie van richtlijn nr. 94/62/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 20 december 1994 (PbEG L 365) betreffende

Nadere informatie

Ik was... de winst- en verliesrekening U EN PAPER FOR PAPER

Ik was... de winst- en verliesrekening U EN PAPER FOR PAPER Ik was... de winst- en verliesrekening WELKOM Uw organisatie is toegetreden tot de Paper for Paper community. Dat is iets om trots op te zijn! Als lid van ons duurzame recycleproces laat uw organisatie

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje AFVAL Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

MISSIES. M01 Gerecycled materiaal gebruiken

MISSIES. M01 Gerecycled materiaal gebruiken MISSIES M01 Gerecycled materiaal gebruiken Bouwmaterialen zijn vaak afkomstig uit de natuur, maar veel van deze materialen zijn schaars of het duurt vele jaren of zelfs eeuwen om de bouwmaterialen aan

Nadere informatie

KUNSTSTOFFEN: DE WATERRAKET

KUNSTSTOFFEN: DE WATERRAKET KUNSTSTFFEN: DE WATERRAKET Tuinhuis Kerstboom Stoel Bloempot Vak: Techniek Waterraket Leraar: J. Gielen Naam:... 1 1. Wat is het probleem? Als we naar de winkel gaan, zijn er glazen- en plastiek flessen.

Nadere informatie

Recyclingsymposium 2015. Coen Kolthof

Recyclingsymposium 2015. Coen Kolthof Recyclingsymposium 2015 Coen Kolthof Historie Ontwikkeling Inverko 1997 Ontstaan van de Inverko Groep met de oprichting van Inverko Plastics BV 2001 Acquisitie van Poly-Grind BV & uitbreiding van de activiteiten

Nadere informatie

Heuvelland. Infobrochure GFT- en restafvalophaling. Vanaf 1 januari 2010 Nieuw: start van GFT-ophaling. Restafvalcontainer vervangt restafvalzak

Heuvelland. Infobrochure GFT- en restafvalophaling. Vanaf 1 januari 2010 Nieuw: start van GFT-ophaling. Restafvalcontainer vervangt restafvalzak Vanaf 1 januari 2010 Nieuw: start van GFT-ophaling Restafvalcontainer vervangt restafvalzak Infobrochure GFT- en restafvalophaling Heuvelland GFT-ophaling, Fitness voor je vuilnis! GFT-ophaling vanaf 1

Nadere informatie

HET NIEUWE INZAMELEN IN SLIEDRECHT

HET NIEUWE INZAMELEN IN SLIEDRECHT HET NIEUWE INZAMELEN IN SLIEDRECHT Afval? SAMEN HALEN WE ERUIT WAT ERIN ZIT! Gemeentelijk Afvalcongres 19 maart 2015 Ing. D.J.B. Sakko Beleidsadviseur Proef droog en herbruikbaar liep af Bij oud papier

Nadere informatie

Elementen Thema 1 MAterialen. de kringloop tussen mens / dier en plant uiteggen mbv CO2 en O2

Elementen Thema 1 MAterialen. de kringloop tussen mens / dier en plant uiteggen mbv CO2 en O2 Toetstermen Hout (H1) Stofeigenschappen 5 soorten hout onderscheiden in kleur, structuur en toepasbaarheid 5 verschillende houtsoorten herkennen 5 verschillende houtsoorten - wisselw. mens, dier Gebruik

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden

Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden HOE DE WAS SMELTEN Paraffine mag NOOIT boven een directe hittebron worden gesmolten en daarom is een au bain-marie' systeem een onmisbaar attribuut. U kunt een speciale

Nadere informatie

Wat zijn die Eisen aan Verpakkingen Hoe toon ik aan dat een verpakking Wanneer moet ik voldoet aan de Eisen aan Verpakkingen er aan voldoen?

Wat zijn die Eisen aan Verpakkingen Hoe toon ik aan dat een verpakking Wanneer moet ik voldoet aan de Eisen aan Verpakkingen er aan voldoen? Wat zijn die Eisen aan Verpakkingen Hoe toon ik aan dat een verpakking Wanneer moet ik voldoet aan de Eisen aan Verpakkingen er aan voldoen? Codering Producenten en importeurs kunnen op de verpakking (of

Nadere informatie

Grondstof voor een beter milieu

Grondstof voor een beter milieu Afval is Grondstof voor een beter milieu ISO-14001 Haal meer uit afval Gescheiden inzameling De Gewestelijke Afvalstoffen Dienst (GAD) zorgt voor het inzamelen van het huishoudelijk afval in Gooi en Vechtstreek.

Nadere informatie

Boeren met energie. 11 November 2010

Boeren met energie. 11 November 2010 Boeren met energie 11 November 2010 Wat doen wij? Ontwikkelen projecten energie uit biomassa Opzetten expertisecentrum energie uit hout droogtechnieken stookgedrag rookgasmetingen rookgasreiniging Ontwikkelen

Nadere informatie

CO 2. Tekst: ing. Dick Havenaar. Niels Wesselink (links) en ing. Nico Doorn (rechts) van PS Koeltechniek & Klimaatbeheersing.

CO 2. Tekst: ing. Dick Havenaar. Niels Wesselink (links) en ing. Nico Doorn (rechts) van PS Koeltechniek & Klimaatbeheersing. Tekst: ing. Dick Havenaar Niels Wesselink (links) en ing. Nico Doorn (rechts) van PS Koeltechniek & Klimaatbeheersing. juni 2015 25 De compact samengebouwde CO 2 -installatie met op de achtergrond de gaskoeler.

Nadere informatie

De milieu. krant. Inhoud. Een vlot bezoek aan het recyclagepark Naaldcontainers Zwerfvuilactie. Nr. 2 - Juni 2015 -Driemaandelijks

De milieu. krant. Inhoud. Een vlot bezoek aan het recyclagepark Naaldcontainers Zwerfvuilactie. Nr. 2 - Juni 2015 -Driemaandelijks De milieu krant Nr. 2 - Juni 2015 -Driemaandelijks Inhoud Een vlot bezoek aan het recyclagepark Naaldcontainers Zwerfvuilactie 2 Naaldcontainertjes ruilbaar op recyclagepark Voorwoord De zomer is in aantocht.

Nadere informatie

Gijs Jansen (CEO Alucha)

Gijs Jansen (CEO Alucha) Gijs Jansen (CEO Alucha) December 2012 INDEX Alucha Technologie Toepassingen in de papierindustrie Drankenkartons Mixed plastics Papierslib Conclusies ALUCA istorie: Ons doel: Referentie installatie: Opgericht

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Vooronderzoek. Melvin ter Wal, Carlo Hooijen & Tom Gentenaar Keuzeproject O&O

Vooronderzoek. Melvin ter Wal, Carlo Hooijen & Tom Gentenaar Keuzeproject O&O Vooronderzoek Melvin ter Wal, Carlo Hooijen & Tom Gentenaar Keuzeproject O&O Polyethyleentereftalaat (PET) Polyethyleentereftalaat is een thermoplastische 1 polyester. Het bestaat uit ketens van ethyleentereftalaat.

Nadere informatie

Milieu: pictogrammen KWALIFICATIE DETAILHANDEL

Milieu: pictogrammen KWALIFICATIE DETAILHANDEL KWALIFICATIE DETAILHANDEL Milieu: pictogrammen Milieuvriendelijk ondernemen (mvo) is een trend in de detailhandel. Het doel van milieuvriendelijk ondernemen is dat een bedrijf rekening houdt met het effect

Nadere informatie

Sorteeranalyse huishoudelijk restafval. Gemeente BOXTEL

Sorteeranalyse huishoudelijk restafval. Gemeente BOXTEL Sorteeranalyse huishoudelijk restafval Gemeente BOXTEL Najaar 2 Inleiding Gemeente Boxtel heeft in haar tweede afvalstoffenplan 224 concrete en meetbare doelstellingen neergelegd ten aanzien van hetgeen

Nadere informatie

Langer plezier van karton en papier

Langer plezier van karton en papier Stichting Papier Recycling Nederland Langer plezier van karton en papier www.prn.nl Langer plezier van karton en papier Kranten, tijdschriften, folders, boeken, kopieer- en printpapier en catalogi, we

Nadere informatie

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster Vragen en opdrachten bij de poster Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster 3 vwo Probleem: Zuur gas T1 Waterstofsulfide ontstaat bij de afbraak van zwavelhoudende organische stoffen.

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

Kunststof recycling ten behoeve van het maken van levensmiddelenverpakkingen

Kunststof recycling ten behoeve van het maken van levensmiddelenverpakkingen Kunststof recycling ten behoeve van het maken van levensmiddelenverpakkingen Controle van bedrijven die gebruikt kunststof verwerken dat in contact komt met voeding 4 juni 2015 Colofon Projectnaam Kunststof

Nadere informatie

Be ECO! Sustainability is about making every decision with the future in mind.

Be ECO! Sustainability is about making every decision with the future in mind. Be ECO! Crea spant zich verregaand in om haar voetafdruk voor het leefmilieu tot een minimum te herleiden en zo haar sociale verantwoordelijkheid op te nemen. We streven naar een continue ontwikkeling

Nadere informatie

Monitoring verpakkingen Preventie publicaties

Monitoring verpakkingen Preventie publicaties Monitoring verpakkingen Preventie publicaties 30 juli 2012 Postbus 8724 3009 AS Rotterdam 010 4206161 www.nedvang.nl info@nedvang.nl Deze monitoring rapportage is een uitgave van Nedvang. 3 INHOUD 1 Preventie

Nadere informatie

Nou jaaaa! Wijzigingen afvalinzameling Veenendaal per 1 januari 2016. Een folder om te bewaren Hou m apart!

Nou jaaaa! Wijzigingen afvalinzameling Veenendaal per 1 januari 2016. Een folder om te bewaren Hou m apart! Nou jaaaa! Wijzigingen afvalinzameling Veenendaal per 1 januari 2016 Een folder om te bewaren Hou m apart! Een betere wereld begint bij je zelf! Per 1 januari 2016 zal de afvalinzameling in Veenendaal

Nadere informatie

Kunststoffen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/60782

Kunststoffen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/60782 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Emiel D 26 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/60782 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Burgerinitiatief inzameling plastic afvalstoffen.

Burgerinitiatief inzameling plastic afvalstoffen. Burgerinitiatief inzameling plastic afvalstoffen. Opsterland, februari 2011. Samenvatting : In februari/maart 2010 hebben Milieudefensie afdeling Opsterland en de Vereniging voor Natuurbescherming te Gorredijk

Nadere informatie

Sorteergids Sorteer uw afval: t is voor iedereen goed, als u t juist doet.

Sorteergids Sorteer uw afval: t is voor iedereen goed, als u t juist doet. Sorteergids Sorteer uw afval: t is voor iedereen goed, als u t juist doet. Grof Karton Dit sorteren wij in de stad Antwerpen Meer info op: GFT Groente-, Fruiten Tuinafval Plantaardig afval + koffiefilters,

Nadere informatie

1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen

1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen 1.5 Alternatieve en gasvormige brandsstoffen Vooreerst worden de gasvormige brandstoffen uiteengezet. Vervolgens worden de verschillende alternatieve brandstoffen. 1.5.1 Gasvormige brandstoffen Aardgas

Nadere informatie

Verlaging van afvalstoffenheffing door uitvoering van de Raamovereenkomst verpakkingen

Verlaging van afvalstoffenheffing door uitvoering van de Raamovereenkomst verpakkingen Bijlage Verlaging van afvalstoffenheffing door uitvoering van de Raamovereenkomst verpakkingen mei 2009 Pagina 1 van 7 Samenvatting In deze bijlage wordt inzicht gegeven in de mate waarin als gevolg van

Nadere informatie

DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop

DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop Ook u kunt nog veel kilo s scheiden Veel Amsterdammers scheiden hun afval al. De een wat meer, de ander wat minder. Toch komt er nog steeds veel herbruikbaar

Nadere informatie

HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN!

HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN! HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN! Versie 2015 Afval is, zowel in uw sector als in een andere, een onvermijdelijk gevolg van de economische activiteit. Een gevolg dat echter

Nadere informatie

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Kinderen die een spreekbeurt willen geven Wat een goed idee! Je wilt je spreekbeurt houden over afval, afvalscheiding of recycling. Een super interessant onderwerp

Nadere informatie

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Kinderen die een spreekbeurt willen geven Waar op de wereld wordt het afval nog verwerkt op de manier van vroeger? Wat een goed idee! Je wilt je spreekbeurt

Nadere informatie

Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie. Afval

Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie. Afval Door Henk Jongsma, hoofdauteur Op niveau tweede fase eerste editie Inleiding Afval Afval we produceren het allemaal, elke dag weer. Het kan nu eenmaal niet anders. Dat dat problemen oplevert, weten we

Nadere informatie

Recyclage van kunststofafval door Ekol NV. Karel Nijs 2008-03-19

Recyclage van kunststofafval door Ekol NV. Karel Nijs 2008-03-19 Lijst met wijzigingen Datum Persoon Omschrijving 2008-01-12 Aanmaak document Update na enkele vragen/bemerkingen in de MAR Items te doen Datum toegevoegd Persoon Omschrijving Milieubeambte van Bierbeek

Nadere informatie