Milieubeleid. Zeg eens EU is een realisatie van Ryckevelde vzw Ryckevelde vzw 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Milieubeleid. Zeg eens EU is een realisatie van Ryckevelde vzw Ryckevelde vzw 2013 www.ryckevelde.be"

Transcriptie

1

2

3 ZEG EENS, Wat houdt het Europese milieubeleid in? Inleiding Milieubeleid is één van de belangrijkste actieterreinen geworden van de Europese Unie. De meeste wetten die in Vlaanderen gelden rond milieu zijn van Europese makelij. Afvalbeleid, waterzuivering, biodiversiteit: Europa houdt er zich allemaal mee bezig. En die rol is de afgelopen jaren enkel maar toegenomen als gevolg van de klimaatopwarming. Doelstellingen De leerlingen/cursisten begrijpen dat het geen zin heeft om bepaalde milieuproblemen op nationaal vlak te willen oplossen. Milieuproblemen zijn vaak grensoverschrijdend en vergen dus een Europese of zelfs mondiale aanpak. De leerlingen/cursisten kennen voorbeelden van het Europese milieubeleid in het dagelijkse leven. Opdrachten voor de leerlingen/cursisten 1. Kennisopdrachten Opdracht 1: Het Europees milieubeleid in je dagelijks leven Bekijk het blad met foto s over hoe je het Europees milieubeleid in je dagelijks leven tegen komt. Bekijk de foto s grondig en beantwoord per foto volgende vragen: Wat zie je op de foto s? Wat zou de Europese Unie hierover beslist hebben? Waarom houdt de Europese Unie zich volgens jou hiermee bezig?

4 Aanpak leerkracht/docent Milieubeleid Opdracht 1: Het Europees milieubeleid in je dagelijks leven (klassikale opdracht) Kopieer het fotoblad (vooraan dit hoofdstuk) voor alle leerlingen/cursisten of projecteer het. Vraag de leerlingen/cursisten de foto s te bekijken en de bijhorende vragen te beantwoorden. Kies zelf of je foto per foto bespreekt of als je eerst voor alle foto s de eerste vraag bespreekt, daarna de tweede, om te eindigen met de derde. Wie wil, kan na de opdracht een klasgesprek voeren a.d.h.v. onderstaande vragen. Je geeft daarbij aan dat de leerlingen/cursisten bij de eerste opdracht vier klemtonen of prioriteiten van het Europees milieubeleid ontdekten: klimaatverandering tegengaan, natuur en biodiversiteit beschermen, aandacht voor milieu en volksgezondheid en afvalbeleid. Daarna doorloop je de vragen per prioriteit. Klimaatverandering tegengaan: o Wat houdt dit volgens jou precies in? o Welke foto s gaan over het tegengaan van klimaatverandering? o Gebruiken jullie thuis groene energie? Of hebben jullie zonnepanelen geïnstalleerd? o Houdt jouw gezin thuis rekening met het energieverbruik van nieuwe elektronische toestellen? o Wat doe jij om je energieverbruik binnen de perken te houden? Natuur en biodiversiteit beschermen: o Wat houdt dit volgens jou precies in? o Welke foto s gaan over natuur en biodiversiteit? o Hebben jullie thuis de viswijzer al gebruikt als je vis koopt? Zoniet, zou je dit doen? Waarom niet/wel? Aandacht voor milieu en volksgezondheid: o Wat houdt dit volgens jou precies in? o Welke foto s gaan over milieu en volksgezondheid? o Kan je voorbeelden geven van milieuvervuiling in Europa? o Ken je voorbeelden van Europese maatregelen over vervuiling? o Heb je het Europese biolabel of het Recupel -logo ooit al gezien? Waar? Afvalbeleid: o Wat houdt dit volgens jou precies in? o Welke foto s gaan over afvalbeleid? Opdracht 2: Waarom houdt de EU zich met milieuproblemen bezig? Kies en omcirkel de juiste reden uit de vijf redenen die hieronder staan. 1. De lidstaten hebben te weinig geld om milieuproblemen aan te pakken. 2. Alleen de EU heeft de nodige specialisten in huis om de milieuproblemen op te lossen. 3. Er bestaat een Europese milieubelasting en dus heeft de EU geld om aan een beter milieu te werken. 4. Het heeft geen zin dat elke lidstaat afzonderlijk probeert de problemen op te lossen. Vervuiling stopt niet aan de grenzen. 5. De Europese Unie wil dat de wetgeving over milieuproblemen overal in Europa dezelfde zou zijn. Daarom pakt ze de problemen zelf aan.

5 Aanpak leerkracht/docent Milieubeleid Opdracht 2: Waarom houdt de EU zich met milieuproblemen bezig? (individuele opdracht) Met deze opdrachten willen we vooral kennis meegeven over de reden waarom de Europese Unie gestart is met een Europees milieubeleid en waarom ze dat vandaag nog altijd doet. 2. Uitbreidingsopdrachten Opdracht 3: Europese acties rond het milieu Hieronder vind je een aantal acties die met het milieu te maken hebben. Wie moet ze volgens jullie uitvoeren? Is dat de Europese Unie, de Vlaamse overheid of de gemeente? Noteer je antwoord in de rechter kolom en geef aan waarom. 1. Een nieuw bos aanplanten. 2. Er voor zorgen dat de schepen hun vuile olie niet meer lozen in zee. 3. Gebruikt papier ophalen. 4. Een containerpark openhouden. 5. Een campagne voeren om ervoor te zorgen dat iedereen zijn afval selecteert. 6. Zorgen dat de fabrieken geen vies water meer in de rivieren lozen. 7. Zorgen dat de mensen minder de auto gebruiken en meer met de trein of bus reizen. 8. Er voor zorgen dat ons voedsel volledig in orde is en zeker niet vervuild is. 9. Fabrieken verplichten om de gassen die ze uitstoten te zuiveren. 10. Mensen die afval op straat gooien een boete geven. Aanpak leerkracht/docent Opdracht 3: Uitbreidingsopdracht (individuele opdracht) Deze opdracht is bedoeld ter aanvulling van de kennisopdrachten. Om de kennisopdrachten tot een goed einde te brengen, moeten de leerlingen/cursisten meestal gebruik maken van de kennis die ze opdeden in opdracht 1 en 2.

6 Opdracht 4: EU-maatregelen om milieuvervuiling tegen te gaan In de onderstaande tabel vind je links foto s en titels van krantenartikels die gaan over milieuvervuiling. In de rechter kolom vind je EU-maatregelen om die vervuiling tegen te gaan. Verbind de titels met de bijhorende maatregel. A 1 Schepen die in Europese wateren varen, moeten veilig en stevig zijn. Daarom mogen enkel schepen met een dubbele wand rondvaren in de EU. Zo wil men het risico op lekken bij een botsing verminderen. Afvalberg in Europa alsmaar groter B 2 In de EU moeten alle nieuwe auto s uitgerust zijn met een katalysator. Een katalysator is een toestel dat de vieze gassen van de uitlaat filtert. C Olietanker gezonken voor de Spaanse kust 3 De Europese Unie bepaalt dat minstens 55% van het verpakkingsmateriaal moet gerecycleerd worden. Als je als producent een bijdrage betaalt om je verpakking te recycleren, mag je een symbool op de verpakking zetten: het zogenaamde Groene punt. Uitlaatgassen oorzaak van luchtvervuiling

7 D 4 Europa eist dat de lidstaten hun afvalwater zuiveren. Ze moeten daarom waterzuiveringsinstallaties plaatsen. Europese rivieren vervuild Aanpak leerkracht/docent Opdracht 4: Uitbreidingsopdracht (individuele opdracht) Deze opdracht is bedoeld ter aanvulling van de kennisopdrachten. Om de kennisopdrachten tot een goed einde te brengen, moeten de leerlingen/cursisten meestal gebruik maken van de kennis die ze opdeden in opdrachten 1 en 2. Opdracht 5: Juist of fout? Noteer in de rechter kolom of onderstaande beweringen juist of fout zijn. 1 Elk land moet afzonderlijk zorgen voor het milieu. Europa heeft hier niets aan te zeggen. 2 Een katalysator (een toestel dat uitlaatgassen zuivert) is enkel in België verplicht voor alle nieuwe auto s. 3 De Europese Unie maakte van sommige gebieden vogelrichtlijngebieden. Dit zijn natuurgebieden voor vogels waar iedereen moet buiten blijven. 4 Als België er niet voor zorgt dat de Belgische rivieren zuiver zijn, krijgt het een boete van de EU. 5 De EU heeft ervoor gezorgd dat loodvrije benzine goedkoper werd. 6 Ook voor het opvangen en zuiveren van afvalwater bestaan een Europese wet. 7 De Europese Unie organiseert de vuilnisophaling. 8 Er bestaat een Europees milieukeurmerk. Dit duidt aan welk product voldoet aan de strenge milieunormen van de EU. 9 Jaarlijks wordt er een Europese Milieudag georganiseerd. 10 Het EU-klimaatplan zegt dat België tegen % minder broeikasgassen (zoals CO 2 ) moet uitstoten.

8 Aanpak leerkracht/docent Milieubeleid Opdracht 5: Uitbreidingsopdracht (individuele opdracht) Deze opdracht is bedoeld ter aanvulling van de kennisopdrachten. Om de kennisopdrachten tot een goed einde te brengen, moeten de leerlingen/cursisten meestal gebruik maken van de kennis die ze opdeden in opdracht 1 en Geef je mening Opdracht 6: Geef bij elke stelling aan of je akkoord gaat of niet en waarom. Europa moet nog strengere milieunormen opleggen aan bedrijven. Europa moet proberen een grotere rol te spelen in de wereld op vlak van milieubeleid. Er moeten meer campagnes komen om mensen milieubewust te maken. Aanpak leerkracht/docent Opdracht 6: Geef je mening (klassikale opdracht) De meningsvragen worden best klassikaal besproken tijdens een debat. Je start de oefening door de leerlingen/cursisten een stelling voor te schotelen. Je vraagt hen of ze akkoord gaan of niet door te stemmen. Daarna vraag je aan wie voor was om hun argumenten te staven. Je doet hetzelfde voor de mensen die tegenstemden. Op die manier probeer je tot een debat te komen. 4. ICT-Opdrachten Opdracht 7: Surf op internet en probeer een antwoord te vinden op onderstaande vragen. Kijk eens op Wat is het ecolabel? Bekijk ook eens welke producten zo n label kregen. Zoek op het internet naar artikels over milieurampen in Europa. Aanpak leerkracht/docent Opdracht 7: ICT-opdrachten (individuele opdracht) Voor deze opdracht laat je de leerlingen/cursisten best individueel de vragen opzoeken op het internet. 5. Herhalingsopdracht Opdracht 8: Zeg eens, wat hebben we vandaag geleerd? Waarom is het belangrijk om milieukwesties met alle EU-lidstaten aan te pakken? Waar schenkt het Europese milieubeleid vandaag de dag specifiek aandacht aan? Geef enkele voorbeelden van het Europees milieubeleid die je in je dagelijks leven kan terugvinden.

9 Aanpak leerkracht/docent Milieubeleid Opdracht 8: Herhalingsopdracht (individuele opdracht) Om ervoor te zorgen dat de doelstellingen van dit onderdeel van Zeg eens EU bereikt werden, is het belangrijk de kern van het geleerde nog eens samen te vatten. Vraag daarom aan de leerlingen/cursisten wat ze leerden en dit ook neer te schrijven. Oplossingen Opdracht 1: Het Europees milieubeleid in je dagelijks leven Foto 1: Wat: Ophaling/recyclage van materiaal (bvb. lege batterijen). Beslissing EU: Het is verplicht om lege batterijen in te zamelen. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Afvalbeleid. Foto 2: Wat: Affiche voor autoloze zondag. Beslissing EU: Bevolking sensibiliseren over duurzaam vervoer en een gedragswijziging tot stand brengen qua vervoersbeleid met meer respect voor het leefmilieu. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Klimaatverandering tegengaan. Foto 3: Wat: Windmolenpark in de zee (Thorntonbank voor de Belgische kust). Beslissing EU: De Europese Unie wil een duurzamer energiebeleid. Zeker windenergie is hierin een belangrijke factor (12-14% in 2020). Windmolenprojecten kunnen daarom rekenen op Europese steun. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Klimaatverandering tegengaan. Foto 4: Wat: Een viswijzer. Deze lijst over duurzame visconsumptie geeft aan welke vis je met een gerust hart kan eten en welke soorten je beter links laat liggen. Beslissing EU: De Europese Unie wil bij de visvangst in Europese zeeën meer rekening houden met het milieu en de hoeveelheid vis (overbevissing tegengaan). Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Natuur en biodiversiteit beschermen.

10 Foto 5: Wat: Logo van Recupel (inzameling oude elektronische apparaten). Beslissing EU: Afgedankte elektrische en elektronische apparatuur moet apart ingezameld en ook behandeld of gerecycleerd worden. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Afvalbeleid. Foto 6: Wat: Blauwe vlag op het strand voor kwaliteitsvol zwemwater. Beslissing EU: De EU wil veiligheid en hygiëne van het zwemwater aan de Europese kusten verbeteren, waar nodig. De Blauwe Vlag is hiervoor een keurmerk. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Aandacht voor milieu en volksgezondheid. Foto 7: Wat: Een waterzuiveringsstation. Beslissing EU: Steden moeten een systeem hebben voor opvang en zuivering van afvalwater. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Aandacht voor milieu en volksgezondheid. Foto 8: Wat: Het Europese Ecolabel. Beslissing EU: De EU wil duurzame productie en consumptie van non-foodproducten stimuleren. Het Europese Ecolabel is een vrijwillig keurmerk dat bedrijven kunnen krijgen om hun duurzaam beleid in de kijker te zetten. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Aandacht voor milieu en volksgezondheid. Foto 9: Wat: Een natuurgebied (met vogels). Beslissing EU: De Europese Unie wil de instandhouding van de natuurlijke leefgebieden ( habitat ) en de wilde fauna en flora verzekeren. Voor bepaalde vogelsoorten bijvoorbeeld moeten daarom beschermingszones worden voorzien. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Natuur en biodiversiteit beschermen. Foto 10: Wat: Een (bel)bus van de lijn. Beslissing EU: De EU wil de afhankelijkheid van de auto verkleinen en ondersteunt en stimuleert daarom het openbaar vervoer. Dienstverlening blijft centraal staan, daarom moet ook in kleine dorpen openbaar vervoer beschikbaar zijn. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Klimaatverandering tegengaan.

11 Foto 11: Wat: Europees energielabel dat energieverbruik van apparaten toont. Beslissing EU: Het energielabel moet vermeld staan bij verkoop elektrische apparaten, wasmachines, lampen Het toont de consument hoe zuinig en milieuvriendelijk het product is. Dit moet de energierekening en CO 2 -uitstoot verlagen. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Klimaatverandering tegengaan. Foto 12: Wat: Een gloeilamp en een spaarlamp. Beslissing EU: Om energie te besparen en de klimaatverandering af te remmen moest de traditionele gloeilamp verdwijnen ten voordele van efficiëntere soorten lampen, zoals de spaarlamp. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Klimaatverandering tegengaan. Foto 13: Wat: Bord op snelweg max. 90km/u rijden wegens smog (klein stof). Beslissing EU: Lidstaten moeten van de EU de luchtverontreiniging aanpakken door de concentratie fijn stof te beperken. De snelheidsbeperking wegens smog moet de hoeveelheid fijn stof tijdens kritieke periodes inperken. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Aandacht voor milieu en volksgezondheid. Foto 14: Wat: Oplader van een gsm. Beslissing EU: DE EU streeft ernaar de afvalberg te verkleinen. Daarom wil de EU zorgen voor een universele gsm-oplader, zodat mensen deze kunnen behouden als men verandert van telefoontoestel. Waarom houdt de EU zich hiermee bezig: Afvalbeleid. Uitbreiding bij opdracht 1: Klimaatverandering tegengaan: Wat: Weinig mensen twijfelen nog aan de klimaatverandering. Ook in Europa zijn de gevolgen merkbaar: overstromingen, stijgende temperaturen, smeltende gletsjers Om dit aan te pakken, zet de EU in op een duurzaam klimaatbeleid. Het EU-klimaatplan wil tegen % minder CO 2 uitstoten, 20% meer energie halen uit hernieuwbare bronnen en 20% minder energie gebruiken. Foto: 2, 3, 10, 11, 12. Natuur en biodiversiteit beschermen: Wat: Het beschermen van natuur en biodiversiteit is één van de milieuprioriteiten van de Europese Unie. Door de toenemende verstedelijking en milieuverontreiniging dreigen heel wat dier- en plantensoorten te verdwijnen. Over het hele Europese continent zijn 42% van de zoogdieren, 15% van de vogels en 52% van de zoetwatervissen bedreigd. Voorts zijn 1000 plantensoorten ernstig bedreigd of staan ze op het punt te verdwijnen. Om de biodiversiteit in stand te houden heeft de Europese Unie ondermeer een uitgebreid netwerk van natuurgebieden

12 (bv. vogelrichtlijngebieden) uitgebouwd. Verder worden ook andere initiatieven genomen om bepaalde diersoorten te beschermen, zoals het tegengaan van overbevissing of het verbod op invoer van zeehondenproducten. Foto: 4, 9. Aandacht voor milieu en volksgezondheid: Wat: Verontreinigd water, voedsel of lucht hebben niet alleen invloed op het klimaat maar kunnen ook een effect hebben op onze gezondheid. Bovendien stopt lucht- of waterverontreiniging niet aan de landsgrenzen. Om dergelijke problemen aan te pakken neemt de Europese Unie tal van initiatieven zoals het verplicht opvangen, behandelen en lozen van stedelijk afvalwater, het vastleggen van kwaliteitsnormen voor drinkwater of het beperken van CO 2 -uitstoot. Ook het gebruik van milieuvriendelijke producten (bv. wasproducten) wordt gestimuleerd door de EU. Foto: 6, 7, 8, 13. Milieuvervuiling: lucht-, water- en bodemvervuiling. EU-beslissingen: auto s moeten voorzien zijn van een katalysator, als de norm voor fijn stof overschreden werd, moet dat als eerste item in het nieuws aan bod komen, landbouwers mogen hun gronden niet overbemesten, enz. Afvalbeleid: Wat: Jaarlijks wordt er in de Europese Unie zowat 2 miljard ton afval geproduceerd. De beste oplossing hiervoor is: afval voorkomen. De EU wil zo de negatieve milieueffecten van afval beperken. De verplichte inzameling van batterijen, het verkleinen van de afvalberg en recyclage van afgedankte elektronische apparaten passen binnen die visie. Foto: 1, 5, 14. Opdracht 2: Waarom houdt de EU zich met milieuproblemen bezig? Reden 4 Opdracht 4: EU-maatregelen om vervuiling tegen te gaan. A-3; B-1; C-2; D-4 Opdracht 5: Juist of fout? Fout. De Europese Unie houdt zich wel bezig met het milieu. Milieuvervuiling stopt namelijk niet aan de grenzen. Als de schoorstenen van de fabrieken in Duitsland vuile stoffen uitstoten, brengt de wind die ook naar Nederland en België. Als ze in Frankrijk afval in de Maas gooien, komt dat in België en Nederland terecht. Het heeft dus weinig zin dat elk land afzonderlijk maatregelen neemt om het milieu schoon te houden. Fout. Dit is een Europese regel. Alle nieuwe auto s in de hele EU moeten een katalysator hebben. Juist. Deze gebieden vind je in heel Europa. Ze zijn er zodat vogels rustig zouden kunnen broeden. Juist. Alle lidstaten kregen van de EU de opdracht hun oppervlaktewateren te zuiveren. Dat zijn de rivieren, de beken, de meren, Het water moet zo snel mogelijk weer zuiver zijn. De lidstaten die dat aan hun laars lappen, krijgen een boete van de EU. Juist. De EU wil dat milieuvriendelijke goederen en diensten in de hele Unie goedkoper zijn dan milieuonvriendelijke. Juist. De Richtlijn Stedelijk Afvalwater bepaalt hoe de lidstaten het stedelijke afvalwater moeten opvangen, behandelen en lozen. Fout. Het zijn de gemeenten die hiervoor verantwoordelijk zijn. Juist. Fout. Sinds 1994 wordt jaarlijks een Europese Milieuweek georganiseerd. Fout. De Europese Unie wil inderdaad in totaal 20% minder CO 2 uitstoten tegen Maar België moet slechts 13% halen.

13 Opdracht 6: Geef je mening Stelling 1: Europa moet nog strengere milieunormen opleggen aan bedrijven. Akkoord o De bedrijven zijn grote vervuilers en als we iets willen doen aan de klimaatopwarming, dan moeten er strengere normen komen voor bedrijven. o Strengere milieunormen zullen ervoor zorgen dat bedrijven ook meer gaan investeren in onderzoek naar milieuvriendelijkere manieren om te produceren. o Niet akkoord o Je moet er voor zorgen dat niet alle bedrijven wegtrekken uit Europa naar landen waar ze die milieunormen niet moeten respecteren. o Er zijn nog andere grote vervuilers, zoals de gezinnen en de landbouw, dus dan moeten er daarvoor ook strengere normen komen. o Stelling 2: Europa moet proberen een grotere rol te spelen in de wereld op vlak van milieubeleid. Akkoord o Enkel door de problemen wereldwijd aan te pakken, kunnen we tot oplossingen komen. o Europa kan de rest van de wereld overtuigen om ook te investeren in het milieu. Want we hebben goede praktijkvoorbeelden van hoe investeren in milieu ook economisch interessant kan zijn. o Niet akkoord o We moeten eerst proberen onze eigen problemen aan te pakken en ons dan pas te bemoeien met de rest van de wereld. o De westerse economieën hebben zich economisch ontwikkeld d.m.v. vervuilende industrieën; de opkomende economieën hebben evenveel recht zich op die manier economisch te ontwikkelen. o Stelling 3: Er moeten meer campagnes komen om mensen milieubewust te maken. Akkoord o Het is belangrijk dat iedereen meewerkt aan een gezonde leefomgeving voor iedereen. o Campagnes kunnen mensen aantonen dat ze een verschil kunnen maken door kleine zaken anders aan te pakken. o Niet akkoord o Campagnes zorgen niet voor gedragsverandering, boetes of duurdere prijzen wel. o Er zijn al voldoende campagnes, milieubewustmaking in het onderwijs zou een beter alternatief zijn. o Opdracht 7: ICT-opdrachten Het Europees Ecolabel geeft aan welke producten of diensten milieuvriendelijk zijn. Opdracht 8: Herhalingsopdracht Waarom begon de EU samen te werken rond milieu? Milieuproblemen overstijgen de landsgrenzen en dus is een Europese en zelfs mondiale aanpak noodzakelijk. Waar schenkt het Europese milieubeleid vandaag de dag specifiek aandacht aan? Vandaag legt de Europese Unie in haar milieubeleid de klemtoon op: klimaatverandering tegen

14 Milieubeleid gaan, natuur en biodiversiteit beschermen, aandacht voor milieu en volksgezondheid en afvalbeleid. Geef enkele voorbeelden van het Europees milieubeleid die je in je dagelijks leven terug vindt. Enkele voorbeelden zijn: het energie- en Ecolabel, de spaarlamp, de Blauwe Vlag, Recupel, Bebat, investeringen in windmolenparken, enz. Achtergrondinformatie Milieu is hét voorbeeld bij uitstek van een beleidsdomein waar grensoverschrijdende samenwerking noodzakelijk is. Milieuvervuiling houdt geen rekening met de papieren grenzen van een land. Als de Maas in Frankrijk vervuild raakt, zal datzelfde water ook door België en Nederland stromen. Als de Engelse kust vervuild wordt, kan je dat ook op de stranden van Bredene en Oostende merken. Het is dus perfect logisch dat de Europese landen samen proberen een oplossing te vinden voor problemen op vlak van milieu. Toch is het één van de aspecten waar niemand bij stilstaat als het over de Europese Unie gaat. Niet iedereen is er zich bijvoorbeeld van bewust dat de recyclage van batterijen, de zuivering van stedelijk afvalwater rechtstreekse gevolgen zijn van beslissingen op Europees niveau. Bij de start van de Europese samenwerking was milieubeleid helemaal nog geen discussiepunt. Op dat moment stonden alleen vrede en welvaart op het programma. Het was dan ook pas in de jaren dat het milieubeleid op Europees niveau vorm kreeg. Dat was het gevolg van enkele alarmerende milieurapporten, zoals Grenzen aan de groei, en het groeiende milieubewustzijn bij de bevolking. De eerste Europese milieumaatregelen hadden vooral te maken met de creatie van een interne markt. Europese milieunormen moesten er voor zorgen dat de lidstaten geen handelsbelemmeringen konden opleggen omwille van strengere milieunormen. Er kwam toen ook zij het nog heel beperkt aandacht voor natuur- en afvalbeleid. In de jaren 90 werd het EU-milieubeleid verder uitgewerkt: strenger en gedetailleerder. Zo werd er toen ook op vlak van lucht-, bodem- en watervervuiling en chemische stoffen samengewerkt. Daarnaast besloot men om ook in andere beleidssectoren rekening te houden met het milieu, zoals binnen het transport of landbouwbeleid. Op dat moment kwam het milieubeleid op internationaal vlak hoog op de agenda te staan en dus begon men op Europees vlak samen te werken om meer met één stem te gaan spreken. Eind van de jaren 90 ging de EU resoluut voor duurzame ontwikkeling: het milieubeleid werd gekoppeld aan het economisch en sociaal beleid van de Unie. Daardoor ontstond er bij de eeuwwisseling een spanningsveld tussen economie en leefmilieu. De REACH-verordening was daarvan een duidelijke weerspiegeling. REACH staat voor registratie, evaluatie en autorisatie van chemische stoffen. De bedoeling is dat de chemische stoffen die in de industrie gebruikt worden, geregistreerd worden en dat hun impact om mens en milieu beschreven wordt. In het hele debat was de strijd tussen economie (de chemische industrie) en het milieu (milieu belangengroepen) ongezien. In 2006 kwam er opnieuw een kentering in het Europese milieubeleid: er verschijnen opnieuw verontrustende milieurapporten en Al Gore reisde de wereld rond met zijn documentaire An inconvenienth truth. Bovendien werd in tijden van stijgende energieprijzen en conflicten in olielanden duidelijk dat de EU te sterk afhankelijk was van energie uit het buitenland. Als antwoord op deze uitdaging ontwierp de EU het klimaatplan Tegen 2020 wil de EU: de uitstoot van CO met 20% doen dalen; het energieverbruik met 20% doen dalen; de productie van hernieuwbare energie met 20% doen stijgen t.o.v

15 Deze doelstellingen werden verdeeld per land. België moet bijvoorbeeld de CO 2 -uitstoot met 15% naar beneden krijgen en de hernieuwbare energie met 13% doen stijgen tegen Het Europese budget voor milieu- en klimaat bedraagt slechts 4% van de EU-begroting of zo n 6 miljard euro per jaar. Toch evolueerde het in veertig jaar tijd van een beperkt aantal normen in functie van de interne markt naar één van de meest dynamische beleidsdomeinen van de EU. Extra Online en media Hieronder staan enkele internetbronnen om het thema verder te behandelen Website over watervoetafdruk -campagne van de EU Website en filmpjes over de universele oplader Website en filmpjes over EU-campagne biodiversiteit : Filmpje over gloeilamp versus spaarlamp (NL): Wat kan je doen met de klas? Ga op zoek naar verschillende manieren waarop afval kan verwerkt worden: verbrandingsoven, stortplaatsen, kringloopwinkel Welke manier van afvalverwerking is het meest milieuvriendelijk? Een leuke doe-activiteit rond milieu is het bezoeken van een waterzuiveringsstation. De Europese Unie eist namelijk van al haar lidstaten dat ze hun afvalwater zuiveren. Op de site van Aquafin kan je een bezoek plannen: Maak een campagne met affiches, folders rond sluikstorten. Zoek in je eigen ijskast of in de supermarkt naar producten waarop het groene label te vinden is.

16

17

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

Ons milieu, een kostbaar goed

Ons milieu, een kostbaar goed 1 Ons milieu, een kostbaar goed Datum Blz. 1. Inleiding 4 2. Soorten vervuiling 5 2.1. Luchtverontreiniging 5 2.2. Bodemvervuiling 6 2.3. Lichtvervuiling 7 2.4. Geluidsoverlast 7 2.5. Watervervuiling 8

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

LES 2: Klimaatverandering

LES 2: Klimaatverandering LES 2: Klimaatverandering 1 Les 2: Klimaatverandering Vakken PAV, aardrijkskunde Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend, samenwerken, kritisch denken Materiaal Computer met

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

klimaatcasino Stellingenspel

klimaatcasino Stellingenspel Stelling 1 Dat een klein land als België z n CO 2 -uitstoot terugdringt, helpt niks. De grote landen moeten het doen. Stelling 2 Acties rond de opwarming van het klimaat zijn niet meer nodig omdat iedereen

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland Tropisch Nederland 1. Aanzetten 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?)

Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?) Werkvel opdracht 16 (Wat hebben politieke partijen met Europa en het klimaat?) Toelichting op de opdracht In deze opdracht gaan jullie onderzoeken hoe de Nederlandse politieke partijen over de Europese

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte Jongelui! Jullie denken wellicht: wat schijnt daar? Welnu, dat ben ik. Wat een licht, nietwaar! Hoezo, dat valt vies tegen! Jongeman, daar, op dat

Nadere informatie

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver Stijn Dekelver De maand oktober is al enkele jaren de maand van de energiebesparing. De overheid roept dan alle mensen in Vlaanderen op om zuinig om te gaan met energie. Sommige centrales die elektriciteit

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?)

Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Werkvel opdracht 17 (Wat kunnen wij in Europa aan grensoverschrijdende problemen doen?) Toelichting op de opdracht In deze opdracht gaan jullie kijken naar grensoverschrijdende problemen. Dit doen jullie

Nadere informatie

Wat wil Greenpeace dat Volkswagen doet?

Wat wil Greenpeace dat Volkswagen doet? Wat wil Greenpeace dat Volkswagen doet? Volkswagen (VW) mag niet langer zijn lobbykracht gebruiken om belangrijke klimaatwetten tegen te houden. Het moet ook zijn retoriek omzetten in daden door standaard

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE betreffde de verzoing van de behoeft aan ergie aan zuivere lucht in onze maatschappij Het Vlaams Parlemt, gelet op de Verkningsnota voor het ergiedebat in het Vlaams Parlemt,

Nadere informatie

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing?

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? (gebaseerd op lessen van 50 minuten) Les 1 en 2: Bekijken van de DVD Afval is Voedsel (Vpro Tegenlicht 6 oktober 2006) Maken van de verwerkingsopdrachten. De DVD

Nadere informatie

Hoofdstuk 15. Klimaatverandering

Hoofdstuk 15. Klimaatverandering Hoofdstuk 15. Klimaatverandering Samenvatting Acht op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Qua belangrijkheid staat het onderwerp klimaatverandering

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Een leader in windenergie in België We houden momenteel 53 windmolens draaiende. In 2004 bouwde Luminus haar eerste windmolenpark in Villers-le-Bouillet.

Nadere informatie

GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER

GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER Marleen Mertens Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling (ADLO) INVLOED VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN Positieve effecten: Bijdrage

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

BIJZONDER PROCESDOEL 4: Eerbied voor de natuur

BIJZONDER PROCESDOEL 4: Eerbied voor de natuur BIJZONDER PROCESDOEL 4: Eerbied voor de natuur Eerste leerjaar B Mijn plichtsbesef Beroepsvoorbereidend leerjaar Mijn plichtsbesef * Microniveau: - het huis waarin ik leef is een microbiotoop - de betekenis

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS DE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE REGERING De regering beloont mensen als hun koophuis minder warmte verliest (isoleren). De -meter daalt met 5 punten. Het kost 1500 euro. : -1500

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Ecologie: Excursie naar milieuvriendelijke landbouwbedrijven

Ecologie: Excursie naar milieuvriendelijke landbouwbedrijven Ecologie: Excursie naar milieuvriendelijke landbouwbedrijven Oplossingenbundel 2 1 Korte uitleg In deze bundel staat kort uitgeschreven wat de mogelijke oplossingen kunnen zijn voor een vraag. Bij sommige

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

vanaf 1/1/2014: BBC (beleids- en beheerscyclus) = nieuw systeem voor boekhouding en meerjarenplanning niet langer alles apart in begroting maar:

vanaf 1/1/2014: BBC (beleids- en beheerscyclus) = nieuw systeem voor boekhouding en meerjarenplanning niet langer alles apart in begroting maar: 17 BBC vanaf 1/1/2014: BBC (beleids- en beheerscyclus) = nieuw systeem voor boekhouding en meerjarenplanning niet langer alles apart in begroting maar: strategische doelstellingen actieplannen acties strategische

Nadere informatie

Milieu: pictogrammen KWALIFICATIE DETAILHANDEL

Milieu: pictogrammen KWALIFICATIE DETAILHANDEL KWALIFICATIE DETAILHANDEL Milieu: pictogrammen Milieuvriendelijk ondernemen (mvo) is een trend in de detailhandel. Het doel van milieuvriendelijk ondernemen is dat een bedrijf rekening houdt met het effect

Nadere informatie

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving Voorzichtig herstel bedreigde soorten Verdere achteruitgang functioneren van ecosystemen en biodiversiteit Meer aandacht voor natuur als basisvoorwaarde

Nadere informatie

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast):

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast): Jij bent een ECOBOY/-GIRL. Je bent al een tijdje vegetariër, en je woont in een oud rijhuis (slecht geïsoleerd aangezien je niet veel geld hebt om aan verbouwingen te doen). Je koopt je kleren in de kringloopwinkel,

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

ThreeC - verpakkingen. Lessenserie

ThreeC - verpakkingen. Lessenserie ThreeC - verpakkingen Lessenserie Opzet van het project Lesblok1 Maandag 16 maart Lesblok 2 Donderdag 19 maart Lesblok 3 Vrijdag 20 maart Introduc>e op het onderwerp Uitwerken oplossing Posterpresenta>e

Nadere informatie

Mijn kledinggebruik. Succes! Dit gedeelte gaat over het kopen van kleding.

Mijn kledinggebruik. Succes! Dit gedeelte gaat over het kopen van kleding. Mijn kledinggebruik Wellicht weet je al dat verschillende aspecten van kleding slecht zijn voor het milieu. In deze opdracht gaan we bekijken op welke manier jij zelf je steentje bij kan dragen aan het

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Van warme douche, autorit en vliegvakantie tot het verwarmen van ons huis: alles wat we in ons dagelijks leven doen, leidt tot uitstoot van broeikasgassen.

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace

HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL. Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace 2. NOORDPOOL OPDRACHT 1 Bekijk het filmpje: 1. Welke landen liggen rondom de Noordpool? 2. In welke zee ligt de Noordpool? Bernd Roemmelt / Greenpeace

Nadere informatie

Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam?

Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam? Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam? Kenniscentrum MVS november 2015 oud papier gescheiden aanbieden textiel gescheiden

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Economie en milieu hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52456

Economie en milieu hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52456 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 02 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52456 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES HAVO/VWO DE ACTIES HAVO/VWO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 500 subsidie te verlenen aan 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren. Dit levert in totaal een afname van 5 -units uitstoot

Nadere informatie

1. De ecologische voetafdruk

1. De ecologische voetafdruk 1. De ecologische voetafdruk Alles wat je eet, koopt en gebruikt moet ergens gemaakt worden of moet ergens groeien. Daar heb je plaats voor nodig. En soms is dat meer plaats dan je denkt. Zo heb je voor

Nadere informatie

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek Scheldemondraad: Actieplan Grensoverschrijdende klimaatbeleid, 11 september 2009 Interregproject

Nadere informatie

onze groene kijk op hygiene ecolabel reinigingsconcept

onze groene kijk op hygiene ecolabel reinigingsconcept onze groene kijk op hygiene ecolabel reinigingsconcept een duurzame keuze Traditioneel maar eenvoudig en efficiënter Duurzaam reinigen kan dat ook? Ja dat kan zeer zeker! als conventioneel systeem kan

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering!

Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering! Beste vrienden, Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering! Vooreerst, en vanuit de grond van mijn hart: Bedankt! Bedankt om al weken keihard campagne te voeren. Bedankt voor jullie tijd, energie,

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Werkvel opdracht 8 (De Europese Unie en klimaatverandering)

Werkvel opdracht 8 (De Europese Unie en klimaatverandering) Werkvel opdracht 8 (De Europese Unie en klimaatverandering) Toelichting op de opdracht Jullie krijgen tijdens deze opdracht iets te horen over de Europese Unie, wat is het, wat hebben we eraan, etc. Ook

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Verbeter de aarde Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Lees hoe je door eenvoudige acties kunt meewerken aan het welzijn van de aarde. Bekijk de aardevriendelijke producten en campagnes

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Adviescomité SEA. Is er al dan niet een strategische milieubeoordeling (SEA) vereist voor het ontwerp beleidsplannen mariene beschermde gebieden?

Adviescomité SEA. Is er al dan niet een strategische milieubeoordeling (SEA) vereist voor het ontwerp beleidsplannen mariene beschermde gebieden? Directoraat-generaal Leefmilieu EUROSTATION Blok II 2 e verdieping Victor Hortaplein 40, bus 10 B 1060 BRUSSEL www.environment.fgov.be Secretariaat van het Adviescomité SEA: Sabine WALLENS t: + 32 2 524

Nadere informatie

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering BIODIVERSITEIT RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering DUURZAME ONTWIKKELING INTEGRAAL WATERBEHEER BIODIVERSITEIT Wat? Belang?

Nadere informatie

De ecologisch. verantwoorde recyclageparken

De ecologisch. verantwoorde recyclageparken De ecologisch verantwoorde recyclageparken Modulo Béton, een sociale speler Dit decennium wordt gekenmerkt door de bewustwording van de rechtstreekse invloed van ons consumptiegedrag op het milieu. Modulo

Nadere informatie

Lesprogramma duurzaamheid

Lesprogramma duurzaamheid Lesprogramma duurzaamheid Opdrachtenboek Inhoud 1. Wat is Puur Hoorn? 2. Klimaatverandering 3. Wat betekent duurzaamheid? 4. Energie besparen in huis 5. Duurzame energiebronnen 6. Afval scheiden en recyclen

Nadere informatie

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk 1. Aanzetten Waterrijk 1.a Waterrijk Jij gaat aan de slag met het dossier Waterrijk. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL TIJD BESCHRIJVING 2

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

Doel expo = we volgen de reis van het kraantjeswater

Doel expo = we volgen de reis van het kraantjeswater Doel expo = we volgen de reis van het kraantjeswater - Rode vlak is Brussel uitvergroten heel wat water in Brussel, zie blauwe lijntjes. - Is er een waterloop in de buurt van je school? Waar ligt je school

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project Blankenberge

ASPIRAVI. Project Blankenberge ASPIRAVI Project Blankenberge Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie verbruiken

Nadere informatie

ZA4983 Flash Eurobarometer 256 (Europeans attitudes towards the issue of sustainable consumption and production)

ZA4983 Flash Eurobarometer 256 (Europeans attitudes towards the issue of sustainable consumption and production) ZA4983 Flash Eurobarometer 256 (Europeans attitudes towards the issue of sustainable consumption and production) Country Specific Questionnaire Netherlands FLASH 256 SUSTAINABLE CONSUMPTION & PRODUCTION

Nadere informatie

- Effectief Klimaatbeleid -

- Effectief Klimaatbeleid - - Effectief Klimaatbeleid - In opdracht van CE-Delft 18.0177 November 2008 Trendbox BV Inhoud Inleiding Doelstelling en onderzoeksopzet Doelgroep en steekproefverantwoording Veldwerk en rapportage Conclusies

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Alles wat je moet weten: - Hoe de juiste beslissing te nemen bij de aankoop van energie zuinige apparatuur. INHOUD 1. Introductie

Nadere informatie

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er?

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er? Kraak je energiekosten Wat denk jij over klimaat en energie 2 Flauwekul. Opwarming van de aarde Mijn probleem niet, maar die van de volgende generatie. Bekommerd! Ik wil mee m n steentje bijdragen zodat

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar!

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar! Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 12 september Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO DE ACTIES VMBO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren te belonen. Zij krijgen een subsidie van vijfhonderd euro. Dit levert in totaal een

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening De 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening BEKENDHEID EUROPESE ENERGIEDOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Milieuopdrachten Sarahs Wereld

Milieuopdrachten Sarahs Wereld Milieuopdrachten Sarahs Wereld Om de wereld milieuvriendelijker te maken, heeft Sarah zeven milieutips. 1. De ruil je rijk! tip 2. De koop tweedehands! tip 3. De kijk uit wat je koopt! tip 4. De haal het

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2007 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur economie CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

REGIONS FOR R4R RECYCLING. Janna Vandecruys OVAM 03/06/2014

REGIONS FOR R4R RECYCLING. Janna Vandecruys OVAM 03/06/2014 REGIONS FOR R4R RECYCLING Janna Vandecruys OVAM 03/06/2014 R4R = INTERREG IV C project Interregionale samenwerking binnen Europa Uitwisseling van ervaringen Doel: effectiviteit regionale beleid verbeteren

Nadere informatie

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Greenpeace is een organisatie die ereldijd opkomt voor het milieu. We illen de natuur en de dieren daarin beschermen.

Nadere informatie

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen Praktische s voor klimaat en portemonnee Klimaatsparen CO 2 en geld besparen De gemiddelde Nederlander stoot per jaar 12.000 kg CO 2 uit (28.000 kg CO 2 per huishouden). De meeste kilo s gaan op aan verwarming,

Nadere informatie

TL-buizen en -armaturen

TL-buizen en -armaturen TL-buizen en -armaturen Omschrijving Kwikdamp-verlichtingselementen kunnen opgesplitst worden in twee fracties: - Armaturen; - Lampen. De verwerking van kwikdamp-verlichtingselementen houdt risico s in

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Stem dan ChristenUnie. André Rouvoet ChristenUnie

Stem dan ChristenUnie. André Rouvoet ChristenUnie Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 22 november. Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - MIDDENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per

Nadere informatie

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF I. Ecosportief, sporten doe je spoorloos! II. Belangrijke uitdagingen voor de sport III. Ecosportieve instrumenten IV. Ecosportieve infrastructuur en ruimte

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

HOE EN WAAROM MINDER PAPIER VERBRUIKEN OP SCHOOL?

HOE EN WAAROM MINDER PAPIER VERBRUIKEN OP SCHOOL? HOE EN WAAROM MINDER PAPIER VERBRUIKEN OP SCHOOL? 1. PAPIERVERBRUIK Brusselse lagere en middelbare scholen verbruiken elk jaar 250 miljoen vellen A4, goed voor ongeveer 1250 ton papier! Slechts 5% van

Nadere informatie

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 9 juni. Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks ook

Nadere informatie

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen.

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen. 5 Lastige woorden Blad Zand en klei Heide Een lage plant met paarse bloemen. Voedingsstoffen Voedsel dat planten nodig hebben om te groeien. Boomgaard Een stuk land met fruitbomen. Greppel Een kleine droge

Nadere informatie

ik deel daar wordt iedereen beter van eten

ik deel daar wordt iedereen beter van eten daar wordt iedereen beter van eten 1 Achtergrond 2 Onderzoek en Reflectie 3 Acties 4 Activiteiten in het Schooljaar ikdeel.be Een project van Met de steun van De Vlaamse overheid kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie