Lokaal Lesmateriaal: een lesbrief over het materiaal kunststof en het beroep procesoperator in de kunststofindustrie. aan de hand van de PSO ideeënbox

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lokaal Lesmateriaal: een lesbrief over het materiaal kunststof en het beroep procesoperator in de kunststofindustrie. aan de hand van de PSO ideeënbox"

Transcriptie

1 Lokaal Lesmateriaal: een lesbrief over het materiaal kunststof en het beroep procesoperator in de kunststofindustrie. aan de hand van de PSO ideeënbox

2 inleiding Als je het voorblad bekijkt...zie je afbeeldingen die op het eerste gezicht weinig te maken hebben met kunststof en het beroep procesoperator. Dit vraagt om een uitleg. Deze lesbrief is afgeleid van de Praktische Sector Oriëntatiebox, de PSO box. Met deze box kan jij de wereld van techniek ontdekken. Je ontdekt dat techniek overal en vaak dichtbij is. Eigenlijk speelt techniek in elke leef- en werkomgeving een belangrijke rol. De PSO box gaat uit van zeven werelden van techniek. Tussen haakjes staan enkele begrippen uit deze wereld en voorbeelden van mogelijke beroepen. Deze zeven werelden zijn: 1. de wereld van water, energie & natuur (milieu, installatietechniek, werktuigbouwkundige, loodgieter) 2. de wereld van voeding & vitaliteit (voedingsleer, productontwikkeling, laborant, fitnessinstructeur) 3. de wereld van mens & medisch (medische sector, medicijnen, opticien, fijnmechanicus ) 4. de wereld van mobiliteit & ruimte (mobiliteit, transport, automonteur, kraanmachinist) 5. de wereld van lifestyle & design (ict, uitgeverijen, multimedia, grafisch vormgever, drukker) 6. de wereld van market & money (beveiliging, ICT, elektrotechnisch medewerker, ict-medewerker) 7. de wereld van science & exploration (chemie, voeding, procesoperator, analist in en ziekenhuis) Als je nu nog eens kijkt naar de afbeeldingen op het voorblad zie je raakvlakken met alle zeven werelden. Deze lesbrief geeft je inzicht in een onderdeel van wereld 7; science & exploration. De titel is "lokaal lesmateriaal". In de lesbrief kom je meer te weten over een bekend materiaal en een bekend beroep in de gemeente Hardenberg, namelijk het materiaal kunststof en het beroep procesoperator. Wist je dat er in Hardenberg ongeveer 1000 mensen werkzaam zijn in de kunststofindustrie? In je leerboek heb je kort kennis gemaakt met het materiaal kunststof. Door het maken van praktische opdrachten, het bekijken van filmpjes, proefjes en een praktische opdracht leer je meer over het maken en verwerken van het materiaal kunststof en de beroepen die daarbij horen. Ook leer je aan de hand van een opdracht en een spelletje hoe recycling van kunststof werkt. Uiteindelijk kom je erachter wat je voor dit beroep moet kunnen en test je of deze wereld of dit beroep iets voor je is. Ik wens je veel plezier bij het werken aan deze lesbrief! Onderdeel ENPT-TVC 2 c+d Periode en jaar periode 11 leerjaar 4 Docent Theo Last Opleiding lerarenopleiding vo 2 e gr. techniek Datum november 2010 Inleverdatum april 2011 Naam student Marco Welink Studentnummer s Adres Schuineslootweg RH Schuinesloot Telefoonnummer

3 Wereld 7 Science & Exploration Kunststof Je komt kunststoffen overal tegen. Je mobieltje is bijvoorbeeld deels gemaakt van plastic. Hierdoor is je mobieltje licht, beschermd tegen vallen en niet zo duur. Maar ook de TV, je stereo-installatie, je computer, je dvd-speler, Cd's en Dvd's zijn grotendeels van kunststof gemaakt. En denk maar eens aan allerlei andere dingen die je in huis tegenkomt: de waterkoker, de stofzuiger, wasmiddelflessen en boterhamzakjes. En wat denk je waar je kleding van gemaakt is? Veel van je T-shirts zijn waarschijnlijk gemaakt van polyester. Maar ook spijkerbroeken, sokken, ondergoed, lakens en handdoeken bevatten kunststof. Auto s worden voor een groot deel van kunststof gemaakt. Frisdrankflessen zijn vaak gemaakt van kunststof. Deze plastic flessen zijn veel lichter dan glazen flessen die vroeger gebruikt werden. Maar ook de verpakkingen van vlees, groente, chips en snoep zijn vaak van kunststof. Kunststof verpakkingen houden het voedsel vrij van vocht, lucht en vervuilingen waardoor het langer vers blijft. 1. Een bekend voorwerp van kunststof! Werken in deze wereld als procesoperator De procesoperator in de kunststofindustrie heeft een belangrijke rol in veel verschillende productieprocessen. Een procesoperator maakt bijvoorbeeld kunststof uit aardolie, verpakkingen zoals plastic tassen, behuizingen van computers, PET-flessen en buizen. Ook zorg je voor het verantwoord recyclen van het materiaal. Zonder vakkundige procesoperators worden in Nederland geen (hoogwaardige) spullen gemaakt; dan staat het productieproces stil. De procesoperator moet dus precies weten wat er in de machines allemaal gebeurt. De operator werkt niet alleen, maar in ploegen van enkele andere operators. Operators werken ook wel eens 's avonds en 's nachts omdat de meeste processen dag en nacht doorlopen. Als procesoperator heb je verschillende taken. Zo controleer je de voortgang van het productieproces in de fabriek en je grijpt in als dat nodig is. Klein onderhoud voer je vaak zelf uit, het grotere werk wordt door de onderhouds- of technische dienst gedaan. Stel maar gerust dat een procesoperator een grote verantwoordelijkheid heeft voor het bedrijf, zichzelf, zijn of haar collega s, de omgeving en het milieu. Als procesoperator vervul je dus een belangrijke maatschappelijke functie! Begrippen Aardolie, chemie, kunststof, plastic, procestechniek, procesoperator, milieu, recycling. 2. en nog meer kunststof 3. En hierin komt het vaak weer terecht 2

4 Verkenning 1) Collage maken Je werkt samen Lees de tekst op pagina 1 over kunststof. Probeer hier nu voor jezelf een beeld bij te vormen. Hoe ziet de wereld van kunststof er volgens jou uit? Zoek daarvoor zoveel mogelijk foto s en plaatjes die volgens jou bij kunststof horen. Denk aan grondstoffen, materialen, apparaten, machines, gereedschappen, producten en afval (afb. 4 en 5). Print, knip de plaatjes uit en plak ze op een groot vel papier. Een PowerPoint presentatie mag ook! Overleg met je docent. 4. Een olieplatform Olie en zo Hoe wordt kunststof gemaakt? Zoals al eerder is gezegd kom je kunststof overal tegen. Hoe zou de wereld er eigenlijk uit zien zonder kunststof? Best bijzonder voor een materiaal dat ongeveer 100 jaar geleden is uitgevonden door dr. L.H. Baekeland. Maar hoe wordt kunststof eigenlijk gemaakt? Bekijk daarvoor het filmpje op Schooltv beeldbank. Ga naar en kies het filmpje: wat is plastic en wanneer werd het ontdekt? 1. Hoe noemen we de schakels moleculen uit het filmpje? 2. Wat bedoelen we met synthetische stoffen? 3. Hoeveel % van de aardolie wordt gebruikt om kunststoffen te maken? 5. Grondstof voor kunststof 3

5 Kunststof maken een koud kunstje? Als je eens lekker hebt gewinkeld, krijg je de kleren bijna altijd mee in een plastic tas. Daar kijk je niet raar van op. In de meeste keukens gebruiken we plastic pedaalemmerzakken. Plastic afval doe je in een plastic zak die daarvoor is gemaakt. Je bent vast wel blij dat deze zakken niet lekken of ineens kapot scheuren. Iemand let daar goed op 1) De werkdag van een operator Bezoek de website Bekijk het filmpje van de operator extrusielijn goed. Hij maakt folie waar later bijvoorbeeld plastic tassen van worden gemaakt. Beantwoord na het kijken de volgende vragen. a. Voor hij begint aan zijn dienst, benoemt de operator een aantal persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM s). Welke zijn dat? b. Je ziet de procesoperator een aantal handelingen uitvoeren. Welke horen daarbij? - vink aan - Handeling: Horen erbij: Gegevens invoeren in de computer Contact met de klant Onderhoud uitvoeren Lassen Machine opstarten Breedte controleren Folie handmatig door de machine halen Berekeningen maken Dikte controleren Tekeningen maken c. Als de procesoperator zijn werk goed doet en daarbij gebruik maakt van de PBM's uit opdracht a doet, is het gevolg: Wat hoort niet bij het werk van de procesoperator? A. dat de folie op tijd bij de klant komt B. kwaliteit C. de folie dikker wordt dan dat de klant heeft gevraagd D. De operator veilig werkt d. Vind je dit werk leuk, denk je? Zo ja, waarom Zo nee, waarom niet 4

6 e. De procesoperator in het filmpje maakt folie voor onder andere plastic tassen. Maar er zijn ook andere procesoperators. Waar kun je nog meer als procesoperator aan de slag? kaasmakerij bandenfabriek buizenfabriek bierbrouwerij glasfabriek koffiebranderij olieboorplatform waterzuiveringsinstallatie hondenvoerfabriek pindakaasfabriek - vink aan - 2) Kunststof..of ander materiaal Kunststoffen zijn licht. Veel dingen die vroeger gemaakt werden van hout, glas of metaal worden nu vaak van plastic gemaakt (afb. 6). Kunststoffen isoleren warmte en elektriciteit. Verder zijn ze lucht- en vochtdicht en houden ze vuil en bacteriën buiten. Kunststoffen zijn herbruikbaar; van kunststof voorwerpen die weg worden gegooid kan opnieuw kunststof gemaakt worden. Andere voordelen van kunststoffen zijn dat ze niet snel stuk gaan en niet roesten. 6. Gewoon... maar het grootste deel is kunststof De kans is dus groot dat je veel kunststoffen om je heen ziet. Noem vijf voorwerpen uit je omgeving die van kunststof zijn Schrijf bij elk voorwerp op aan welke van bovenstaande eigenschappen het voldoet voorwerp eigenschap Eigenschappen zin dus belangrijk. Zonder goede eigenschappen krijg je geen goed product. Deze eigenschappen worden getest voordat het materiaal bij de operator en de machine komt. De eigenschappen worden getest door de kwaliteitsdienst. Als operator krijg je te maken met de kwaliteitsdienst. Jij gaat nu aan de slag als kwaliteitscontroleur in een kunststofverwerkend bedrijf. Hierna kun je zelf twee proefjes doen die te maken hebben met eigenschappen van kunststoffen. Overleg met je docent welke proefjes je gaat uitvoeren. 7. Weet jij hoe het werkt? 5

7 Proef 1: Dichtheid testen 6

8 Proef 2: Geleiding testen 7

9 3. Soorten kunststof schema1: indeling groepen kunststoffen. In schema 1 is te zien dat we kunststoffen kunnen indelen in drie hoofdgroepen; thermoplasten, thermoharders en elastomeren. Kun jij onder de afbeeldingen schrijven bij welke hoofdgroep het product hoort? a. b. c. 8. Een handvol kleurstof 8

10 Proef 3 Branden van nieuwsgierigheid In schema 1 kon je zien dat een kunststofsoort bij verwarming zacht wordt (afb. 9 en 10). Wil je weten om welke soort kunststof het gaat? Je gaat nu een proefje doen met een koffiebekertje en een oud stopcontact. Wat ga je onderzoeken? Welke kunststof je een andere vorm kunt geven. Wat heb je nodig? Koffiebekertje Oud stopcontact Föhn of verfbrander Nijptang 9. Gesmolten koffiebekertjes Wat moet je doen? 1. Verwarm het koffiebekertje overal evenveel en laat het afkoelen. 2. Leg het kunststof van het bekertje over de nijptang. 3. Verwarm het kunststof weer overal evenveel. De nijptang wordt heet! 4. Herhaal stap 1 tot en met 3 met het stopcontact. Wat is het resultaat? 1. Verandert het bekertje van vorm als je het verwarmt? Verandert het stopcontact van vorm als je het verwarmt? Een schaal van gesmolten koffiebekertjes Wat is je conclusie? 3. Het koffiebekertje is gemaakt van een thermoplast/thermoharder Kijk nu op de bodem van het koffiebekertje (afb. 11). 4. Wat betekent Wat betekent het logo op de onderkant van het bekertje? 9

11 4. Verwerken van kunststof In proef 3 heb je geleerd dat bepaalde kunststoffen door verwarming zijn te vervormen. Dit verwarmen doet een operator in een machine die extruder (afb. 10 en 11) wordt genoemd. In schema 2 zie je hoe dat gebeurt. De kunststofkorrels of de grondstof (2) vallen op een draaiende schroef (1) in een oven. Deze schroef transporteert de korrels naar voren. Doordat de oven wordt verwarmd tot ongeveer C en door de wrijving in de schroef smelten de korrels. De gesmolten massa wordt door een spuitkop (3) naar buiten gedrukt en koelt daarna weer af en wordt hard (4). Op deze manier worden bijvoorbeeld buizen en folie gemaakt. 10. Buizen extruderen schema 2: extruderen. 1. Een draaiende schroef 2. De koude kunststofkorrels (grondstof) 3. De spuitkop 4. Het product 11. Folie blazen Aan de extruder kan een vorm worden gemonteerd. Dit noemen we een matrijs (4). Zoals in schema 3 is te zien wordt het materiaal in vloeibare, warme toestand in de matrijs gespoten (5). In de matrijs koelt het af en daarna wordt de matrijs geopend (6). Het product wordt uitgeworpen. Dit proces heet spuitgieten. (afb. 12 en 13) Bloempotjes maar ook de behuizing van de mobiele telefoon worden zo gemaakt. 12. Een hal vol spuitgietmachines schema 3: spuitgieten. 13. Een operator wisselt een matrijs 10

12 5. Kunststof, wat kun je er later mee? De bedrijven die kunststof verwerken gebruiken het afval dat ontstaat meestal direct weer als grondstof voor nieuwe producten. (afb. 14 en 15) Een van de taken van de procesoperator is om zijn afval goed te scheiden. Maar hoe doe jij dat thuis? En wat gebeurt er daarna met jouw kunststof afval? Bekijk het filmpje en schrijf dan onderstaande processtappen in de wolkjes bij het schema plastic recycling. 14. Gerecycled materiaal - schrijf de juiste volgorde in de wolkjes rond het schema 4: plastic recycling - thuis afval scheiden, camera en infrarood sensoren, in elkaar drukken, afval aan de straat zetten, papier en vuil wegzuigen, afval ophalen en transporteren, magneten, plastic soorten scheiden, ander materiaal eruit halen, afval verwerken tot korrels, nieuwe producten Na het invullen mag je in overleg met de docent het recyclingspelletje spelen. schema 4: plastic recycling 15. Een bankje van gerecycled materiaal 11

13 Kunststof: mijn wereld? 6. Wat kan ik goed? Kruis aan wat bij jou past in de onderstaande tabel, kolom 1 7. Hoe zien anderen mij? Laat je antwoorden uit kolom 1 lezen door je ouders en een klasgenoot. Laat ze hun mening invullen in kolom 2 en 3 van de tabel. Komt het overeen? Passen de volgende vaardigheden en eigenschappen bij jou? G = goed, R = redelijk, S = slecht Persoonskenmerken en vaardigheden 1. Vind ik zelf 1 Ik kan goed rekenen 2 Ik kan goed uitleggen wat ik bedoel 3 Ik kan me goed op elke opdracht concentreren 4 Ik kan goed zelfstandig werken 5 Alleen werken doe ik het liefst 6 Ik kan met mensen werken 7 Iets maken met mijn handen doe ik graag 8 Iets doen voor de samenleving vind ik leuk 9 Ik ben creatief 10 Ik ben praktisch 11 Ik ben handig 12 Ik heb verantwoordelijkheidsgevoel 13 Ik kan goed oplossingen bedenken 14 Ik kan goed tegen veranderingen 15 Ik kan werken onder tijdsdruk 16 Ik heb doorzettingsvermogen 17 Ik kan geduldig werken 18 Ik werk heel precies 19 Ik ben sportief 20 Uitzoeken hoe iets in elkaar zit vind ik leuk 2. Vinden mijn ouders Vul in G/R/S 3. Vindt mijn klasgenoot 12

14 8. Wat vind ik leuk? Het is nog erg vroeg om nu al te weten wat je wilt worden. Maar interesses heb je vast wel. Bekijk de volgende lijst met activiteiten en geef aan wat jij leuk vindt: Iets doen met: Graag Misschien Zeker niet 1 Binnen werken 2 Kunststof 3 Repareren van machines 4 Computers 5 Bouwtekeningen 6 Samenwerken 7 Iets monteren 8 Instellingen controleren 9 Veiligheid 10 Energie 11 Veel met de handen werken 12 Gereedschap 13 In een team werken 14 Gegevens vastleggen 15 Overleggen 16 Regels en voorschriften opvolgen 17 Problemen oplossen 18 Gegevens controleren 19 Mengen van materialen 20 Kwaliteitsmetingen 13

15 9. Welk werk hoort daarbij? (Werk samen of in drietallen) Lees nog een keer de tekst op pagina 1. Naast operator zijn er ook andere beroepen die met kunststof hebben te maken (afb ). Dan moet je wel weten welk werk dar allemaal bij hoort. Noem vijf werkzaamheden uit de wereld van kunststof Waarom wordt dat werk gedaan? Wat hebben andere mensen eraan? 16. Inspecteren, een taak van een operator. Maar ook een taak van de technische dienst Naast procesoperator zijn er nog veel andere beroepen in de kunststofindustrie. Je hebt al gelezen dat de kwaliteit belangrijk is, maar ook het verwerken van het afval is erg belangrijk. Bedenk vijf beroepen die bij het werken in de kunststof horen Een laboratorium 18. Ontwerpen is een belangrijke fase Wissel de antwoorden nu uit met je groepsgenoten. Je hebt vast niet allemaal hetzelfde opgeschreven. Pas de antwoorden nu aan tot rijtjes waar je het allemaal mee eens bent! 19. Vol van recycling 14

16 10. Waar ben ik goed in? Als je tijd hebt: bekijk de website over de beroepen in de wereld van kunststof. a) Kies nu een beroep uit dat jezelf het leukst en het beste bij jezelf vindt passen uit deze wereld. Schrijf erachter welke interesses van jou daarbij passen. Beroep: Mijn interesses: b) Ondervraag elkaar! Stel vragen over het ideale beroep. Denk aan vragen als: waarom die keuze? Wat lijkt je er leuk aan? Wat lijkt je minder leuk? Ben je geschikt hiervoor? Waarom dan wel? Schrijf de belangrijkste kenmerken van het beroep op: c) Elk groepslid stelt na het interview eventueel zijn beeld bij en kiest zijn definitieve beroep in deze wereld. d) Bespreek de lijst ook met je ouders. Vraag hen of ze vinden dat jouw antwoorden kloppen. 15

17 Verdieping: Zelf kunststof maken? Je hebt geleerd dat kunststof uit aardolie wordt gemaakt, maar is dat altijd zo? Nee, tegenwoordig worden er steeds vaker bioplastics gebruikt (afb ). Dit zijn kunststoffen gemaakt uit natuurlijke bronnen, zoals aardappels, maïs en planten. Er worden dan nog wel stoffen aan toegevoegd om het materiaal beter te kunnen verwerken. De meningen over het gebruik van deze kunststoffen zijn verdeeld. Kun jij een voordeel of voordelen en een nadeel of nadelen benoemen van deze kunststoffen? Je kunt zelf ook bioplastic maken. Daarvoor heb je nodig: Aardappelzetmeel (supermarkt) Glycerol of Glycerine (drogist) Water Kookplaat Keukenweegschaal Mixer Pan Schaaltje 20. Dit mobieltje is voor 80% uit bioplastics gemaakt Werkwijze: 1. Doe 100 ml water in de pan 2. Voeg er 10 gram aardappelzetmeel aan toe 3. Verwarm het mengsel op de kookplaat 4. Mix dit goed door terwijl het warm wordt. Het wordt een papje dat lijkt op behangplaksel. 5. Doe er een druppel glycerine bij, dit zorgt ervoor dat het plastic makkelijk loslaat van het schaaltje 6. Roer het geheel nog een keer goed door 7. Giet of lepel een dun laagje in het schaaltje 8. Zet het schaaltje een dag boven de radiator van de verwarming 9. Als het droog is heb je een stukje bioplastic 21. Ook deze autostoel is uit bioplastics gemaakt Bij stap 5 kun je een kleurstof, bijvoorbeeld bietensap toevoegen. Je bioplastic krijgt dan een kleurtje. Ook kun je het plastic in een vormpje gieten. Je kunt dan een mal voor gipsfiguurtjes gebruiken. Als je meer kunststof wilt maken, voeg je per 100 ml water 10 gram aardappelzetmeel toe en een druppel glycerine. 22. Grondstof en kleurstoffen voor bioplastic 16

LOKAAL LESMATERIAAL Docentenhandleiding over het materiaal kunststof en het beroep procesoperator in de kunststofindustrie.

LOKAAL LESMATERIAAL Docentenhandleiding over het materiaal kunststof en het beroep procesoperator in de kunststofindustrie. LOKAAL LESMATERIAAL Docentenhandleiding over het materiaal kunststof en het beroep procesoperator in de kunststofindustrie. (aan de hand van de PSO ideeënbo) Lokaal Lesmateriaal door Marco Welink De wereld

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

gerecycled plastic Plastic Hero je brooddoos en je spelcomputer Kunststof Held Alles over plastic recycling Gemaakt van: Naam: Zit onder andere in:

gerecycled plastic Plastic Hero je brooddoos en je spelcomputer Kunststof Held Alles over plastic recycling Gemaakt van: Naam: Zit onder andere in: Alles over plastic recycling Naam: Plastic Hero Gemaakt van: gerecycled plastic Naam in het Nederlands: Kunststof Held Zit onder andere in: je brooddoos en je spelcomputer Opdracht 1: Plastic gezocht!

Nadere informatie

Dit stappenplan is ingevuld door:

Dit stappenplan is ingevuld door: STAPPENPLAN Dit stappenplan is ingevuld door: Dit is jullie opdracht: Bekijk de kranten en/of nieuwssites die je toegewezen krijgt. Ga op zoek naar een nieuwsartikel waarin techniek een belangrijke rol

Nadere informatie

Bouw je eigen fabriek. procestechniek. Praktijkopdrachten voor vmbo, leerjaar: 2/en 3. Vul hier je gegevens in Naam Klas Datum

Bouw je eigen fabriek. procestechniek. Praktijkopdrachten voor vmbo, leerjaar: 2/en 3. Vul hier je gegevens in Naam Klas Datum Bouw je eigen fabriek procestechniek Praktijkopdrachten voor vmbo, leerjaar: 2/en 3 Vul hier je gegevens in Naam Klas Datum I. Inleiding In een fabriek vinden meestal verschillende bewerkingen plaats voordat

Nadere informatie

ALLES OVER PLASTIC RECYCLING

ALLES OVER PLASTIC RECYCLING ALLES OVER PLASTIC RECYCLING Naam: Plastic Hero Gemaakt van: gerecycled plastic Naam in het Nederlands: Kunststof Held Zit onder andere in: je brooddoos en je spelcomputer Opdracht 1: PLASTIC GEZOCHT!

Nadere informatie

Afval scheiden. Yvonn van de Grootevheen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/75826

Afval scheiden. Yvonn van de Grootevheen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/75826 Auteur Yvonn van de Grootevheen Laatst gewijzigd 25 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/75826 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

1." "ontstaan! 2. "soorten! 3. "eigenschappen! 4. "verwerkingen! 5. "toepassinge! 6. "gieten!

1. ontstaan! 2. soorten! 3. eigenschappen! 4. verwerkingen! 5. toepassinge! 6. gieten! kunststof! 1. ontstaan! 2. soorten! 3. eigenschappen! 4. verwerkingen! 5. toepassinge! 6. gieten! ontstaan bakeliet! bakeliet (merknaam fenolhars) wordt beschouwd als de eerste kunststof. Bakeliet dankt

Nadere informatie

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron!

Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Energie 5 en 6 3 Fossiele brandstoffen? De zon is de bron! Filmpjes werkblad Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: weten dat fossiele brandstoffen hele oude resten van planten zijn. kunnen een

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje AFVAL Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

OPDRACHTENBLAD. Opdracht 1 Waar kun je aan zien dat dit artikel iets met wetenschap en techniek te maken heeft? Zet daar een rondje om.

OPDRACHTENBLAD. Opdracht 1 Waar kun je aan zien dat dit artikel iets met wetenschap en techniek te maken heeft? Zet daar een rondje om. OPDRACHTENBLAD Opdracht 1 Waar kun je aan zien dat dit artikel iets met wetenschap en techniek te maken heeft? Zet daar een rondje om. Opdracht 2 Maak een bouwtekening die laat zien hoe Boyan het plastic

Nadere informatie

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK?

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? Hoi, ik ben Maarten Milieu. Ik werk voor Cyclus en haal bij jou thuis het afval op. De ene dag leeg ik groene minicontainers met een zijlader. De andere dag zie je me zakken

Nadere informatie

Bijlage 1. Module Kunststof

Bijlage 1. Module Kunststof Bijlage 1 Module Kunststof GLASHELDER Je hebt al geleerd wat kunststof is. In deze opdracht ga je een fotolijstje maken. Je krijgt glashelder Acrylaat. Om het helder te houden moet je de beschermfolie

Nadere informatie

Zoek de. 10 verschillen

Zoek de. 10 verschillen oek de 10 verschillen 4 Wecycle-woordzoeker Kun jij alle woorden vinden in deze Wecycle-woordzoeker? De woorden staan van links naar rechts, van boven naar benden, schuin en van achter naar voren. Streep

Nadere informatie

Teken een architect. Lees het volgende verhaal:

Teken een architect. Lees het volgende verhaal: Teken een architect Lees het volgende verhaal: Een architect heeft een hele dag nagedacht over een nieuwe brug die gebouwd moet worden. Via de brug moet het verkeer, ook zware vrachtwagens, over een brede

Nadere informatie

Papier maken in de klas

Papier maken in de klas Energieneutraal 2040 Aalsmeer - Amstelveen - Diemen - Ouder-Amstel - Uithoorn Groep 5 t/m 8 Informatieblad + Docentenhandleiding De regio zit vol energie! www.natuurmilieuweb.nl Overzicht Colofon COLOFON

Nadere informatie

A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in zee

A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in zee ANTWOORDMODEL PROEFLES PLASTIC SOUP SURFER mei 2016 Antwoordmodel opdracht A (T1) A1 Wat is de boodschap van de Plastic Soup Surfer? Zijn boodschap/missie is om aandacht te vragen voor plastic afval in

Nadere informatie

- Verzorging - "ik hoor en ik vergeet, ik zie en ik onthoud, maar ik doe en ik begrijp"

- Verzorging - ik hoor en ik vergeet, ik zie en ik onthoud, maar ik doe en ik begrijp 1B HA HA TSJOEM! - Verzorging - "ik hoor en ik vergeet, ik zie en ik onthoud, maar ik doe en ik begrijp" Naam:... Klas:... Jolijn Torfs & Lore Goossens studenten TO KHL INHOUDSOPGAVE 1/ Probleem p 3 2/

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Mens & Medisch. Future4U. Reflectieformulier. Future4U. Experimentlessen voor havo en vwo. Mens & Medisch. In deze les. Inhoud. www.exactwatjezoekt.

Mens & Medisch. Future4U. Reflectieformulier. Future4U. Experimentlessen voor havo en vwo. Mens & Medisch. In deze les. Inhoud. www.exactwatjezoekt. Future4U Experimentlessen voor havo en vwo Reflectieformulier In deze les De les sluit aan bij de sub domeinen Chemisch rekenen (sk), Eigenschappen en modellen (sk) en Onderzoek en ontwerp (sk). Aan de

Nadere informatie

Ontwerp je eigen prefabhuis

Ontwerp je eigen prefabhuis Ontwerp je eigen prefabhuis Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Wist jij dat er in Nederland iets meer dan 7 miljoen huizen staan? Tegenwoordig worden de meeste

Nadere informatie

De tussenstand VOLG DE WEDSTRIJD VIA

De tussenstand VOLG DE WEDSTRIJD VIA LES 2 De tussenstand Wat gaan we doen vandaag? MEER LEREN OVER TEXTIELAFVAL KENNISMAKEN MET VERSCHILLENDE SOORTEN TEXTIEL EEN EIGEN KWARTETSPEL MAKEN (EN ZO BONUSPUNTEN VERDIENEN VOOR AFVAL THE GAME!)

Nadere informatie

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden.

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Met lampen is het als met schoenen; ze zijn vanzelfsprekend en je ziet ze overal. Pas als de stroom een keer uitvalt, merk

Nadere informatie

Techniek? Electrospel. Voorbereidende doe-les groep 8. [Geef tekst op]

Techniek? Electrospel. Voorbereidende doe-les groep 8. [Geef tekst op] Techniek? Electrospel Voorbereidende doe-les groep 8 [Geef tekst op] Inhoud van de Doe-les Elektriciteit In deze doe-les ga je aan de gang met techniek om je heen. We gaan daarbij vooral kijken naar elektriciteit

Nadere informatie

Lesbrief Hygiene op het werk

Lesbrief Hygiene op het werk Lesbrief Hygiene op het werk [bij pagina 5] Wat betekent hygiëne? Waarom is hygiëne op het werk belangrijk? Waarom is het belangrijk dat je schoon bent? Waarom is het belangrijk dat jij en je collega s

Nadere informatie

Werkblad. LES 7: Hygiëne. www.gavoorgezond.nl GROEP 5-6. Namen groepje: ... ... ... ... ...

Werkblad. LES 7: Hygiëne. www.gavoorgezond.nl GROEP 5-6. Namen groepje: ... ... ... ... ... LES 7: Hygiëne Namen groepje: Eerst voorbereiden: Zorg ervoor dat je met je groepje 1 petrischaaltje klaar hebt staan. Het schaaltje is verdeeld in 3 verschillende vakken. In ieder vakje gaan jullie een

Nadere informatie

1. Materiaal Onderzoek

1. Materiaal Onderzoek 1 1. Materiaal Onderzoek In dit onderdeel gaan we de eigenschappen van de materialen onderzoeken. We gaan dit doen aan de hand van een paar simpele proefjes. Proefje 1: Magnetisch of niet? In dit proefje

Nadere informatie

Hoekenwerk sector Chemie en kunststoffen opdracht 1

Hoekenwerk sector Chemie en kunststoffen opdracht 1 Hoekenwerk sector Chemie en kunststoffen opdracht 1 Beroep Laborant (voor de leerkracht) Omschrijving van het beroep Het labo is het kloppend hart van de chemie. Alle chemische producten die in het proces

Nadere informatie

Milieuopdrachten Sarahs Wereld

Milieuopdrachten Sarahs Wereld Milieuopdrachten Sarahs Wereld Om de wereld milieuvriendelijker te maken, heeft Sarah zeven milieutips. 1. De ruil je rijk! tip 2. De koop tweedehands! tip 3. De kijk uit wat je koopt! tip 4. De haal het

Nadere informatie

Hand-out digiboard presentatie

Hand-out digiboard presentatie Hand-out digiboard presentatie Bij werkboekje Groepen 6, 7 en 8 basisonderwijs Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 In Rivierenland zamelt AVRI afval in. Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 Opdracht 2 Woordweb

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Glas Inleiding Ik kies voor dit onderwerp omdat mijn vaderbij de N.V. Verenigde Glasfabriek werkt en omdat ik wat meer over glas wil weten, bijvoorbeeld hoe je moet glasblazen en hoe flessen woorden gemaakt.

Nadere informatie

2. Hoe moet je dit experimentele stagewerkboek gebruiken?

2. Hoe moet je dit experimentele stagewerkboek gebruiken? Inleiding: 1. Voorwoord Voor je ligt het experimentele stagewerkboek voor je stage. Het is een werkboek waarin een aantal aanwijzingen en regels staan waaraan je je tijdens de stage moet houden. Lees ze

Nadere informatie

Dieren in de Winter. Inleiding: 2012 Minka Dumont www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com. www.eduboek.nl. Vaardigheden: Onderzoeksvaardigheden.

Dieren in de Winter. Inleiding: 2012 Minka Dumont www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com. www.eduboek.nl. Vaardigheden: Onderzoeksvaardigheden. 2012 Minka Dumont www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com Dieren in de Winter www.eduboek.nl Vaardigheden: Benodigdheden: zie de Slotopdracht op blz 8 voor de benodigde ingrediënten Onderzoeksvaardigheden

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol

Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol Lesbrief bij Een caravan in de winter van Louisa van der Pol Voor groep 7 en 8 Inhoud van deze lesbrief Thema s in het boek Lesopzet Doel van de les Uitwerking Bijlage: opdrachtenblad Thema s in het boek

Nadere informatie

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket.

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket. Doelstelling(en) Vakgebonden eindtermen: - voor enkele zelf gebruikte technische systemen illustreren hoe ze in de loop van de tijd geoptimaliseerd zijn; - in concrete voorbeelden de stappen van het technisch

Nadere informatie

Doezijde. Zelf verf maken. Wat ga je doen? Je gaat zelf verf maken en hier ook mee verven!

Doezijde. Zelf verf maken. Wat ga je doen? Je gaat zelf verf maken en hier ook mee verven! Doezijde Zelf verf maken Wat ga je doen? Je gaat zelf verf maken en hier ook mee verven! Wat heb je nodig? Spullen Kwast of penseel Vel wit A4 papier om op te verven 4 schaaltjes Limonadeglas 4 theelepeltjes

Nadere informatie

R eptenboek van Nikko en Co

R eptenboek van Nikko en Co R eptenboek van Nikko en Co Receptenboek van Nikko en co Inleiding O nze Chemiebende is er in geslaagd tijdens een bedrijfsbezoek een paar geheime recepten voor badproducten te ontfutselen. Nikko, Kloortje,

Nadere informatie

PSO. Bekijk het VeVa-introductiefilmpje. Houd dit werkblad erbij en beantwoord na het kijken de vragen.

PSO. Bekijk het VeVa-introductiefilmpje. Houd dit werkblad erbij en beantwoord na het kijken de vragen. PSO Weet jij al welke richting je op wilt na het VMBO? Nu je een sector gaat kiezen, is het best slim om alvast rond te kijken welke opleidingen er zijn. En natuurlijk welke bij je past! Deze les maak

Nadere informatie

c. Waarom is het slecht voor het milieu om textiel weg te gooien bij het restafval?

c. Waarom is het slecht voor het milieu om textiel weg te gooien bij het restafval? Overal textiel! We zijn inmiddels een week verder. Hoe gaat het met het inzamelen van textiel? Zitten de bak en container van jullie school al helemaal vol? Kun je thuis bijna niet meer door de voordeur,

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer

POWER LINE. Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit. Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Lesmateriaal plus proeven over elektriciteit Een lespakket van Zoleerjemeer POWER LINE Colofon Zoleerjemeer Een uitgave van Zoleerjemeer www.zoleerjemeer.nl 2013 A. Elsinga, alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing?

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? (gebaseerd op lessen van 50 minuten) Les 1 en 2: Bekijken van de DVD Afval is Voedsel (Vpro Tegenlicht 6 oktober 2006) Maken van de verwerkingsopdrachten. De DVD

Nadere informatie

Naam. OPDRACHT 1 Project 1: GSM. Kunststoffen. 1. Wat zijn kunststoffen? Chemische verbindingen die niet op een natuurlijke manier worden gemaakt.

Naam. OPDRACHT 1 Project 1: GSM. Kunststoffen. 1. Wat zijn kunststoffen? Chemische verbindingen die niet op een natuurlijke manier worden gemaakt. Naam PDRACHT 1 Kunststoffen 1. Wat zijn kunststoffen? Chemische verbindingen die niet op een natuurlijke manier worden gemaakt. 2. Wat is bakeliet en wie is de uitvinder? Kunststof (PhenolFormaldehyde),

Nadere informatie

Hallo ik ben TECH. Wij gaan samen in het technieklokaal een mobieltjeshouder maken. We moeten ons eerst goed voorbereiden op school.

Hallo ik ben TECH. Wij gaan samen in het technieklokaal een mobieltjeshouder maken. We moeten ons eerst goed voorbereiden op school. Hallo ik ben TECH. Wij gaan samen in het technieklokaal een mobieltjeshouder maken. We moeten ons eerst goed voorbereiden op school. Daar ga ik jou bij helpen. Als je klaar bent kun je hierdoor in het

Nadere informatie

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek KIEZEN Een goed begin is het kiezen van het juiste boek. Er zijn zo veel mooie verhalen waardoor het soms lastig is om een goede keuze

Nadere informatie

Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden

Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden Zelf kaarsen maken: Basisbenodigdheden HOE DE WAS SMELTEN Paraffine mag NOOIT boven een directe hittebron worden gesmolten en daarom is een au bain-marie' systeem een onmisbaar attribuut. U kunt een speciale

Nadere informatie

Wie weet wat Avri doet?

Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 Welkom Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 antwoord Welkom Wie weet wat Avri doet? In Rivierenland zamelt Avri afval in. Opdracht 2 Woordweb Als je het woord afval hoort, waar denk je dan aan?

Nadere informatie

Techniek? Electrospel. [Geef tekst op]

Techniek? Electrospel. [Geef tekst op] Techniek? Electrospel [Geef tekst op] Inhoudsopgave Inleiding... 2 Voorbereidende les Elektriciteit... 3 Aan de slag met het spelveld... 7 Voorbeelden voor het spelveld... 10 Praktijkles Electrospel...

Nadere informatie

Hoe maak ik een werkstuk?

Hoe maak ik een werkstuk? Hoe maak ik een werkstuk? Stap 1: Onderwerp en vraag Voordat je kunt beginnen met het maken van een werkstuk, moet je natuurlijk een onderwerp kiezen. Als je een onderwerp hebt gekozen ga je bedenken wat

Nadere informatie

Scheid zoveel mogelijk afval (ijzer, doppen van petflessen, kranten, restafval) met behulp van een lopende band.

Scheid zoveel mogelijk afval (ijzer, doppen van petflessen, kranten, restafval) met behulp van een lopende band. Groep 5 & 6 Team van maximaal 4 leerlingen Lesbrief voor leerkracht Uitdaging Scheid zoveel mogelijk afval (ijzer, doppen van petflessen, kranten, restafval) met behulp van een lopende band. Inleiding

Nadere informatie

LESBRIEF BEROEPENORIËNTATIE

LESBRIEF BEROEPENORIËNTATIE LESBRIEF BEROEPENORIËNTATIE LESBRIEF BEROEPENORIËNTATIE TOELICHTING LESBRIEF De website Beroepen in Beeld.nl is een initiatief van de Kenniscentra voor Beroepsonderwijs en Bedrijfsleven. Op deze website

Nadere informatie

Leergebied: West Nederland. Besturing. In oude tijden droegen de mensen geen horloges. Toch konden ze de tijd meten!

Leergebied: West Nederland. Besturing. In oude tijden droegen de mensen geen horloges. Toch konden ze de tijd meten! Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: West Nederland Besturing Ontwerpen Geschiedenis Toepassen Reflectie In oude tijden droegen de mensen geen horloges. Toch konden ze de tijd meten! A. Waarom

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

IJS FABRIEK IJS MAKEN

IJS FABRIEK IJS MAKEN IJS FABRIEK IJS MAKEN Rekenen voor vmbo-groen en mbo-groen Colofon RekenGroen. Rekenen voor vmbo- groen en mbo- groen Module IJsfabriek IJs maken Leerlingtekst Versie 1.0. November 2012 Auteurs: Monica

Nadere informatie

Team 5: Natuur. Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel

Team 5: Natuur. Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel Zonnepanelen op school Team 5: Natuur Onderzoek naar de natuurlijke zonnecel Jullie gaan onderzoeken of de plant een zonnecel is en wie daar gebruik van maken 1. SAMENWERKEN IN EEN TEAM Jullie gaan samenwerken

Nadere informatie

Op bezoek in Het Beroepenhuis

Op bezoek in Het Beroepenhuis Op bezoek in Het Beroepenhuis Naam:... 1) Het Beroepenhuis Lees de folder van Het Beroepenhuis. Geef een antwoord op de vragen. Op bezoek met de klas In Het Beroepenhuis leer je ongeveer 50 beroepen kennen.

Nadere informatie

Leergebied: West Nederland. Besturing

Leergebied: West Nederland. Besturing Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: West Nederland Besturing Ontwerpen Aardrijkskunde Toepassen Reflectie In het westen van Nederland ligt de randstad. In de randstad zijn veel steden en er wonen

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Ontwerpen Natuur In Nederland vind je verschillende natuurgebieden. Een voorbeeld van een natuurgebied is De Biesbosch. Het gebied

Nadere informatie

lesprogramma Duurzaamheid les 1: maken Cradle to Cradle uitgelegd voor kinderen

lesprogramma Duurzaamheid les 1: maken Cradle to Cradle uitgelegd voor kinderen lesprogramma les 1: maken lesprogramma 4 lessen over duurzaamheid: Les 1: Maken Les 2: Gebruiken Les 3: Hergebruiken Les 4: Eindopdracht lesprogramma lesprogramma Les 1: Maken Hoe word ik een flesje water?

Nadere informatie

Keuzeopdracht Kleurstoffen in snoep

Keuzeopdracht Kleurstoffen in snoep klas 2 havo/atheneum 2013-2014, periodeboek: Breng kleur in je leven! Keuzeopdracht Kleurstoffen in snoep Geef een wetenschappelijke presentatie op een conferentie (met de klas als publiek) over jouw onderzoek

Nadere informatie

Hallo allemaal, Ik ben Nick en ik begeleid jullie doorheen het project. Wanneer je me ziet zal het belangrijk zijn. Veel plezier

Hallo allemaal, Ik ben Nick en ik begeleid jullie doorheen het project. Wanneer je me ziet zal het belangrijk zijn. Veel plezier Inhoud 1. Probleemstelling... 2 2. Materiaal... 2 3. Materiaal Onderzoek... 2 4. Indeling Materiaalsoorten... 2 5. Gereedschapsonderzoek... 2 6. Stappenplan flessenopener... 2 7. Zelfevaluatie... 2 8.

Nadere informatie

Teken een architect. Lees het volgende verhaal:

Teken een architect. Lees het volgende verhaal: Teken een architect Lees het volgende verhaal: Een architect heeft een hele dag nagedacht over een nieuwe brug die gebouwd moet worden. Via de brug moet het verkeer, ook zware vrachtwagens, over een brede

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KUN JE JEZELF EEN NIEUW GEZICHT GEVEN? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van spiegels. Met de exhibit kunnen de bezoekers een nieuw

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving verwerking agrarische producten CSPE KB

landbouw en natuurlijke omgeving verwerking agrarische producten CSPE KB Examen VMBO-KB 2012 gedurende 200 minuten landbouw en natuurlijke omgeving verwerking agrarische producten CSPE KB Het examen landbouw en natuurlijke omgeving CSPE KB bestaat uit twee deelexamens waarvan

Nadere informatie

Klassengesprek - knutselen. Open de envelop, laat de foto zien en lees samen de brief:

Klassengesprek - knutselen. Open de envelop, laat de foto zien en lees samen de brief: Tim eet op Texel 3 en 4 6 Afval Klassengesprek - knutselen Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: beseffen dat er veel voedsel weggegooid wordt. beseffen dat verpakkingsmateriaal van voedsel veel

Nadere informatie

Nuttige apparaten: wasmachine, radio, computer, strijkbout, stofzuiger etc

Nuttige apparaten: wasmachine, radio, computer, strijkbout, stofzuiger etc Antwoorden bij Techniek in beweging deel 1 BLOK1 Les: Problemen oplossen Nuttige apparaten: wasmachine, radio, computer, strijkbout, stofzuiger etc Niet nuttige apparaten: elektrisch mes, elektrische aansteker,

Nadere informatie

SummerLabb: een leerzame combinatie van bijzondere verhalen, proefjes en interactieve experimenten. Opdracht voor in de klas: Poep is Goud

SummerLabb: een leerzame combinatie van bijzondere verhalen, proefjes en interactieve experimenten. Opdracht voor in de klas: Poep is Goud SummerLabb: een leerzame combinatie van bijzondere verhalen, proefjes en interactieve experimenten SummerLabb is een rondreizende stad van de toekomst waar thema s als duurzaamheid en innovatie worden

Nadere informatie

Paddenstoelen kweken in de klas

Paddenstoelen kweken in de klas Paddenstoelen kweken in de klas Werkbladen 1. Woordweb 2. Hoe groeien onze paddenstoelen? Werkbladen groep 5 t/m 8 3. Hoe ziet mijn paddenstoel eruit? Versie: groep 5/6 en versie: groep 7/8 4. Recept:

Nadere informatie

Spreekbeurt, en werkstuk

Spreekbeurt, en werkstuk Spreekbeurt, krantenkring en werkstuk Dit boekje is van: Datum spreekbeurt Datum krantenkring Inleverdatum werkstukken Werkstuk 1: 11 november 2015 Werkstuk 2: 6 april 2016 Bewaar dit goed! Hoe bereid

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Module Medewerker voeding. vmbo landbouwbreed kaderberoepsgerichte leerweg leerjaar 3 en 4

Module Medewerker voeding. vmbo landbouwbreed kaderberoepsgerichte leerweg leerjaar 3 en 4 Module Medewerker voeding vmbo landbouwbreed kaderberoepsgerichte leerweg leerjaar 3 en 4 Het Ontwikkelcentrum heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Bent

Nadere informatie

Getsie...bedorven! Bederf. Micro-organismen en hygiëne. Kies de juiste namen bij de tekeningen

Getsie...bedorven! Bederf. Micro-organismen en hygiëne. Kies de juiste namen bij de tekeningen Getsie...bedorven! Bederf Laat enkele producten bederven. Dit zijn: vochtig sneetje brood op een schoteltje onder een bekerglas een beetje melk in een open bekertje in het lokaal een stukje vlees op een

Nadere informatie

Werkboek LINTSTAGE NAAM: KLAS:

Werkboek LINTSTAGE NAAM: KLAS: Werkboek LINTSTAGE NAAM: KLAS: Inhoudsopgave Gegevens van het talent, de school en het leerbedrijf... 1 Belangrijke regels... 3 Wat wordt er van je verwacht als je stageloopt?... 4 Verslagonderdeel A...

Nadere informatie

LES 3 - Werkvel 2 STAPPENPLAN

LES 3 - Werkvel 2 STAPPENPLAN - Werkvel Dit werkvel hoort bij de digitale module op www.portofrotterdam.com/havenlink. Dit icoontje betekent dat je bij dit onderdeel de module of internet nodig hebt. 1 INLEIDING In deze les ga je samen

Nadere informatie

Lesmateriaal bovenbouw

Lesmateriaal bovenbouw Lesmateriaal bovenbouw Workshopdag Satellieten 8 oktober 2008 Space Expo, Noordwijk Bouw je eigen telescoop Benieuwd naar het oppervlak van de maan? Of de ringen van Saturnus? Deze dingen staan te ver

Nadere informatie

Welk plaatje past bij de tekst?

Welk plaatje past bij de tekst? 2014 lok 1, week 6, les 1 Groep 5-6 Welk plaatje past ij de tekst? Wat ga je leren? Je kunt straks: uitleggen waarom het handig is dat je tijdens het lezen plaatjes maakt in je hoofd vertellen hoe de plaatjes

Nadere informatie

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas:

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas: Namen: Klas: Windmolenpark Houten Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten Ontwikkeld door: Geert Veenstra Gerard Visker Inhoud Probleem en hoofdopdracht Blz 3 Samenwerking

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R DE WILLIE WORTEL QUIZZZ Gaat er bij jou ook een lampje branden? Dan heb je het goede antwoord op de vraag gegeven. Maak een knotsgekke elektroquiz. Daarvoor gaan jullie zelf de quizvragen en antwoorden

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen?

Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen? Kernvraag: Hoe laat ik iets sneller afkoelen? Naam leerling: Klas: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Hoe stroomt warmte? 1. Wat gebeurt er met de temperatuur in een verwarmde kamer wanneer je het

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R GROEP 7/8 VAN DE BASISSCHOOL van Mijn maatje is INHOUDSOPGAVE Science Center op School Pagina 3 Start in een echt science center Pagina 5 Onderwerp kiezen Pagina 17 Bouwtekening Pagina 18 Materialenlijst

Nadere informatie

Het uitdeuken van een carrosseriedeel

Het uitdeuken van een carrosseriedeel Afdeling Mobiliteit Uitstroom Carrosserie Specialisatie Schadeherstel Opdracht vmbo sh 03 Het uitdeuken van een carrosseriedeel 1. Stel je eens voor Je ouders zijn op vakantie. Na een avondje stappen met

Nadere informatie

De school is van ons

De school is van ons De school is van ons Werkboek sociale vaardigheden op school Uitgeverij Eenvoudig Communiceren LEZEN VOOR IEDEREEN UITGEVERIJ EENVOUDIG COMMUNICEREN Dit werkboek is van: Voornaam:... Achternaam: Leeftijd:...

Nadere informatie

Identificatie van bio-kunststof

Identificatie van bio-kunststof Identificatie van bio-kunststof materialen - nunclonschaaltje - pipetjes producten - bioplastiek (draagtas en playmaïs) - PE-draagtas - polystyreen verpakkingschips - stukje brood - lugol - water veiligheid

Nadere informatie

1. Probleemstelling. 1. Staan jou boeken op je kamer ook zo slordig? Hoe lossen we dat op?

1. Probleemstelling. 1. Staan jou boeken op je kamer ook zo slordig? Hoe lossen we dat op? 1. Probleemstelling 1. Staan jou boeken op je kamer ook zo slordig? Hoe lossen we dat op? 2. We gaan tijdens de lessen TO een boekensteun maken, probeer aan de hand van het model in de klas de verschillende

Nadere informatie

Verzamelen. Les 1. Verzamelen. Opdracht. Lesbrief groep 7 en 8. Van: Heb jij een verzameling? JA / NEE

Verzamelen. Les 1. Verzamelen. Opdracht. Lesbrief groep 7 en 8. Van: Heb jij een verzameling? JA / NEE Regionaal Historisch Centrum Eindhoven Postbus 191, 5600 AD Eindhoven www.rhc-eindhoven.nl Lesbrief groep 7 en 8 Verzamelen Van: Les 1 Verzamelen Heel veel mensen sparen iets. Als je iets spaart, dan krijg

Nadere informatie

Het voedingsdagboek, hoe werkt het...

Het voedingsdagboek, hoe werkt het... Het voedingsdagboek, hoe werkt het... Met een voedingsdagboek krijg je een beeld wat je dagelijks aan voeding binnen krijgt. Vaak ben je er zelf niet van bewust wat je precies eet en dringt op één dag.

Nadere informatie

maak je eigen cosmetica procestechniek Praktijkopdracht voor vmbo, leerjaar: 3/en 4 Vul hier je gegevens in Naam Klas Datum

maak je eigen cosmetica procestechniek Praktijkopdracht voor vmbo, leerjaar: 3/en 4 Vul hier je gegevens in Naam Klas Datum procestechniek maak je eigen cosmetica Praktijkopdracht voor vmbo, leerjaar: 3/en 4 Vul hier je gegevens in Naam Klas Datum I. Inleiding Je hebt vast vanmorgen cosmetische middelen gebruikt, ook de jongens!

Nadere informatie

Creatieve Workshop rond feestdagen

Creatieve Workshop rond feestdagen Creatieve Workshop rond feestdagen Creatieve Workshop rond feestdagen... 1 Eiwitarme marsepein verwerken tot leuke figuurtjes... 2 Recept marsepein... 2 Kleuren van marsepein... 3 Recept suikerlijm...

Nadere informatie

Gemaakt door. Datum 13 oktober. Gebruikte materialen. Gebruikte gereedschappen beitel en een hamer schroevendraaier. ? Hoe je een tv uit elkaar haalt

Gemaakt door. Datum 13 oktober. Gebruikte materialen. Gebruikte gereedschappen beitel en een hamer schroevendraaier. ? Hoe je een tv uit elkaar haalt 71.1.4eirs Gemaakt door Datum 13 oktober David Floor en Lucas tv Gebruikte gereedschappen beitel en een hamer schroevendraaier Weet je? Hoe je een tv uit elkaar haalt TIP1: HET IS SUPER TIP 2: BEGIN AAN

Nadere informatie

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk

Waterrijk. 1. Aanzetten. 1.a Waterrijk 1. Aanzetten Waterrijk 1.a Waterrijk Jij gaat aan de slag met het dossier Waterrijk. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL TIJD BESCHRIJVING 2

Nadere informatie

Bovenbouw: op weg naar jouw toekomst!

Bovenbouw: op weg naar jouw toekomst! Bovenbouw: op weg naar jouw toekomst! Weet jij al welke afdeling je in de bovenbouw van het vmbo gaat kiezen? Vanaf klas 1 ben je al bezig om je talenten te ontwikkelen en kom je er geleidelijk achter

Nadere informatie

JE EIGEN BUURT OMSTREEKS 1935

JE EIGEN BUURT OMSTREEKS 1935 JE EIGEN BUURT OMSTREEKS 1935 1 Wat moet je doen? 1. Maak een presentatie over hoe jouw buurt er omstreeks 1935 uitzag of over de mensen die in die tijd in jouw buurt leefden. Wat kun je te weten komen

Nadere informatie

Tomatensoep. Eet smakelijk. Muffins. Nodig:

Tomatensoep. Eet smakelijk. Muffins. Nodig: Tomatensoep Nodig: 1 liter water. 1 kilo rijpe tomaten. 2 groentebouillonblokjes. 1 prei of klein zakje soepgroente. Vermicelli. 1. Doe het water in de pan en breng het aan de kook. 2. Was en snij de tomaten

Nadere informatie

Wat erin zit, staat erop! Etiketten

Wat erin zit, staat erop! Etiketten Wat erin zit, staat erop! Etiketten Zoek uit welke informatie er zoal op etiketten staat door tien verschillende verpakkingen te bestuderen. Maak een indeling van de categorieën informatie. Probeer er

Nadere informatie