Ventilatie en schilisolatie, praktijkrichtlijnen voor woningcorporaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ventilatie en schilisolatie, praktijkrichtlijnen voor woningcorporaties"

Transcriptie

1 1 Ventilatie en schilisolatie, praktijkrichtlijnen voor woningcorporaties Atriensis b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm en op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opname of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Atriensis b.v.. Atriensis b.v. Pastoor Petersstraat Postbus AV Eindhoven T F I E KvK Oost Brabant ABN AMRO

2 Inhoudsopgave Samenvatting 3 1 Inleiding 5 2 Gezond en veilig binnenklimaat 6 3 Uitgangssituatie ventilatie Schilisolatie en ventilatiehuishouding 12 5 Uitgangspunten 13 6 Basisvereisten ventilatie na isolatie 14 7 Bijlage: Systeembeschrijvingen 19

3 Samenvatting Veel woningcorporaties werken aan energiebesparing. Door het beter isoleren van de schil van woningen, wordt deze over het algemeen luchtdichter. Dit betekent dat de hoeveelheid luchtinfiltratie door kieren en naden vermindert. Luchttoevoer van belang voor een gezond binnenklimaat- wordt afhankelijker van specifieke voorzieningen, die ook door bewoners benut moeten worden. Daarnaast betekent een meer luchtdichte woning dat situaties met open verbrandingstoestellen denk aan kachels en open geisers- meer kritisch worden. Belangrijke uitgangspunten voor woningcorporaties zijn: 3 1. Ventilatiesystemen voldoen aan de basisvereisten na de energiemaatregelen 2. Bewoners kunnen op eenvoudige wijze een blijvend gezond binnenklimaat realiseren 3. In principe geen open verbrandingstoestellen na de energiemaatregelen 4. Het risico van ontregeling door onjuist onderhoud en/of gebruik is minimaal 5. Minimalisering van exploitatielasten 6. Optimaal energetisch resultaat 7. Blijvend aandacht voor instructies en gedragsbeïnvloeding voor verstandig ventileren 8. Indien onderhoud aan systemen vereist is, worden hier in het kader van de energiemaatregelen afspraken voor de beheerfase voor vastgelegd De basisvereisten voor drie situaties: A. Nu zijn er geen vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, door de energetische ingreep wijzigt de ventilatiehuishouding niet In principe is er nu geen aanleiding om ingrepen door te voeren in de ventilatiehuishouding. Mochten zaken technisch niet op orde zijn, is het wellicht beter om deze door te schuiven naar de eerstvolgende geplande onderhoudsbeurt aan het betreffende bouw- of installatiedeel. B. Nu zijn er geen ernstige vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, door de energetische ingreep wijzigt de ventilatiehuishouding wel In combinatie met toepassing van nieuwe beglazing worden de juiste ventilatieroosters in alle verblijfsruimten toegepast. Deze zijn winddrukgeregeld (ZR, zelf regelend). In alle verblijfsruimten dienen te openen ramen of deuren aanwezig te zijn als spuivoorziening. In het ontwerp is aandacht nodig voor gebruikskwaliteit, esthetische aspecten, geluidsbelasting en duurzaamheid.

4 Binnendeuren van vertrekken met een luchtafvoervoorziening dienen aan de onderzijde ingekort te zijn of voorzien van een rooster. Bestaande natuurlijke afvoervoorzieningen blijven gehandhaafd. Eventuele manco s worden uiteraard hersteld. Alleen als er sprake is van asbesthoudende afvoerkanalen in eengezinswoningen worden deze vervangen door een nieuw vraaggestuurd individueel mechanisch afvoersysteem. Bestaande mechanische afzuigsystemen blijven gehandhaafd. Eventuele manco s worden hersteld. Bij al aanwezige individuele mechanische afzuigsystemen vindt ombouw plaats naar vraaggestuurde mechanische afzuiging door toepassing van ZR roosters te combineren met plaatsing van een gelijkstroommotor en CO 2 sensor in de woonkamer. 4 Bij al aanwezige collectieve mechanische afzuigsystemen vindt ombouw plaats naar vraaggestuurde mechanische afzuiging door toepassing van ZR roosters te combineren met plaatsing van een gelijkstroommotor, drukregeling en tijdschakeling. Begane grondvloeren in eengezinswoningen worden aan de onderzijde in de kruipruimte luchtdicht afgesloten van de woning zodat er geen kruipruimtelucht in woningen komt. Alle open verbrandingstoestellen verdwijnen uit woningen. C. Nu zijn er al wel structurele vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, de energetische ingreep heeft meteen als kenmerk dat deze ook opgelost moeten worden Hiervoor is geen algemeen geldend advies te geven. Overleg met bewoners en een modelwoning zijn te overwegen in deze situatie. In iedere situatie is een deelstudie nodig: Oorzaak van de problemen Effect van de schilisolatie op de al aanwezige problemen Opties voor verbetering Voor- en nadelen per optie Wettelijke voorschriften Bij het uitvoeren van energetische maatregelen gelden over het algemeen de eisen aan bestaande bouw zoals opgenomen in het Bouwbesluit en NEN Bij grote ingrepen moet mogelijk aan de eisen voor verbouw voldaan worden. In beide gevallen kan door middel van een ventilatiebalansberekening aangetoond worden dat aan de eisen van het Bouwbesluit wordt voldaan. Praktische informatie is te vinden in ISSO-publicatie 61 Programma van Eisen en systeemkeuze voor ventilatiesystemen in woningen en woongebouwen. Voor mechanische systemen biedt de publicatie Programma van Eisen voor Woningventilatie voor nieuwbouw en renovatie ondersteuning. Ten slotte is veel aandacht nodig voor gedragsbeïnvloeding en het tijdens de exploitatie borgen van de kwaliteit van ventilatievoorzieningen.

5 1 Inleiding Veel woningcorporaties werken aan energiebesparing. Het Convenant Energiebesparing Huursector van juni 2012 is een belangrijke stimulans. 5 Door het beter isoleren van de schil van woningen wordt deze over het algemeen luchtdichter. Dit betekent dat de hoeveelheid luchtinfiltratie door kieren en naden vermindert. Luchttoevoer van belang voor een gezond binnenklimaat - wordt afhankelijker van specifieke voorzieningen, die ook door bewoners benut moeten worden. Daarnaast betekent een meer luchtdichte woning dat situaties met open verbrandingstoestellen denk aan kachels en open geisers - meer kritisch worden. Deze toestellen hebben voor goede verbranding voldoende zuurstof nodig. Over het algemeen beschikken corporaties niet over vaste richtlijnen betreffende het zo nodig verbeteren van ventilatiemogelijkheden in bestaande woningbouw in combinatie met schilisolatie. Richtlijnen op hoofdlijnen zijn wenselijk om snel situaties in te kunnen schatten. Het is overigens niet verstandig om al te rigide richtlijnen vast te stellen. Ieder complex en soms zelfs iedere woning vraagt om nadere beschouwing. Deze notitie geeft algemene richtlijnen. Vervolgens is het van belang om ieder complex te beoordelen of deze van toepassing kunnen zijn. Deze notitie gaat alleen in op hoofdlijnen. Allerlei uitwerkingsrichtlijnen, verbijzonderingen en dergelijke blijven buiten beschouwing.

6 2 Gezond en veilig binnenklimaat Voor een gezond en veilig binnenklimaat is voldoende toe- en afvoer van schone lucht van groot belang. Door bewoning vervuilt de lucht immers en dat leidt tot een ongezond binnenklimaat. Er kan sprake zijn van teveel CO 2 of teveel vocht. Daarbij kan een te hoog vochtgehalte in de bestaande voorraad leiden tot overmatig condens op ruiten en/of schimmelgroei op bouwconstructies en huisraad. Omdat in de bestaande voorraad de schilisolatie vaak relatief gering is en er koudebruggen voorkomen, leidt een te hoog vochtgehalte relatief snel tot schimmelproblemen. 6 Daarnaast komen er soms apparaten voor, die zuurstof uit binnenlucht voor verbranding nodig hebben. Denk aan kachels of geisers. Onvolledige verbranding door zuurstofgebrek kan leiden tot koolmonoxidevergiftiging. Ook vervuilen keukengeisers zonder rookgasafvoer binnenlucht. Voldoende luchttoe- en afvoer is van groot belang. De meest kritische ruimtes in een woning: Ruimtes waar huurders veel verblijven Ruimtes waar sprake is van veel luchtvervuiling cq vochtproductie Ruimtes met open verbrandingstoestellen Ruimtes grenzen aan koude gevels en/of koudebruggen 2.1 Wet- en regelgeving Ventilatie Omdat ventilatie vanuit het oogpunt van gezondheid noodzakelijk is, zijn in het Bouwbesluit verschillende artikelen (afdeling 3.6) opgenomen om een gezond binnenklimaat te waarborgen. In het Bouwbesluit zijn eisen opgenomen voor nieuwbouw, bestaande bouw en verbouw. Verbouw is het gedeeltelijk vernieuwen, veranderen of vergroten van een woning. Daarbij wordt uitgegaan van het rechtens verkregen niveau, in de meeste gevallen is het feitelijke kwaliteitsniveau van de woning. Voor nieuwbouw (en verbouw) stelt het Bouwbesluit eisen aan: De capaciteit van de ventilatievoorzieningen Het thermisch comfort (luchtsnelheden) Regelbaarheid van de ventilatievoorzieningen Plaats van ventilatieopeningen Luchtkwaliteit (hoeveel lucht rechtstreeks van buiten aangevoerd/naar buiten afgevoerd)

7 Capaciteit en luchtsnelheid bij nieuwbouw worden bepaald volgens NEN Capaciteit en luchtsnelheid bij bestaande bouw worden bepaald volgens NEN Voor bestaande bouw stelt het Bouwbesluit eisen aan: De capaciteit van de ventilatievoorzieningen Luchtkwaliteit (hoeveel lucht rechtstreeks van buiten aangevoerd/naar buiten afgevoerd) 7 Bij het uitvoeren van energetische maatregelen gelden over het algemeen de eisen aan bestaande bouw. Bij grote ingrepen moet mogelijk aan de eisen voor verbouw voldaan worden. In beide gevallen kan door middel van een ventilatiebalansberekening aangetoond worden dat aan de eisen van het Bouwbesluit wordt voldaan. Overigens is in het Bouwbesluit geen verplichting opgenomen voor het toepassen van mechanische ventilatie. Spuien Ook spuiventilatie is vanuit het oogpunt van gezondheid noodzakelijk is In het Bouwbesluit zijn verschillende artikelen (afdeling 3.7) opgenomen om een gezond binnenklimaat te waarborgen. In het Bouwbesluit zijn eisen opgenomen voor nieuwbouw, bestaande bouw en verbouw. Verbouw is het gedeeltelijk vernieuwen, veranderen of vergroten van een woning. Daarbij wordt uitgegaan van het rechtens verkregen niveau, in de meeste gevallen is het feitelijke kwaliteitsniveau van de woning. Voor nieuwbouw (en verbouw) stelt het Bouwbesluit eisen aan: De capaciteit van de spuivoorzieningen Plaats van spui-openingen (ten opzichte van perceelsgrens) Bij nieuwbouw wordt de capaciteit bepaald volgens NEN Voor bestaande bouw stelt het Bouwbesluit eisen aan: De capaciteit van de ventilatievoorzieningen Bij bestaande bouw wordt de capaciteit bepaald volgens NEN Bij het uitvoeren van energetische maatregelen gelden over het algemeen de eisen aan bestaande bouw. Bij grote ingrepen moet mogelijk aan de eisen voor verbouw voldaan worden.

8 3 Uitgangssituatie situatie ventilatie Indien woningcorporaties schilisolatie doorvoeren dienen manco s aan het huidige ventilatiesysteem in alle gevallen gelijktijdig hersteld te worden. Dit staat nog los van de vraag van eventuele aanvullende maatregelen doordat de gebouwschil door de schilisolatie luchtdichter wordt. 8 Derhalve hier een korte beschrijving van de meest gebruikelijke situatie op het gebied van ventilatie en verbrandingstoestellen in de woningvoorraad, die tussen 1950 en 1980 gebouwd is. Het gaat daarbij niet alleen om de destijds gerealiseerde kwaliteit, maar ook om aanpassingen sindsdien door de corporatie en huurders. Daarnaast spelen bij die beoordeling normen van het heden en de verwachte eisen vanuit de exploitatie de komende decennia een rol. Ventilatievoorzieningen in de bestaande voorraad zijn over het algemeen gebaseerd op inzichten en daarop afgestemde voorschriften uit de bouwperiode. Als het gaat om de woningvoorraad die tussen 1950 en 1980 gebouwd is: Grote gezinnen, veel vochtproductie Geen badcultuur Veel natuurlijke infiltratie door bewust luchtlek bouwen Open verbrandingstoestellen, geen afzuigkappen Minder risico op inbraak door geopende ramen Minder kritische huurders met bovendien lagere comforteisen Wat is de gebruikelijke actuele situatie in die tussen 1945 en 1980 gerealiseerde bestaande voorraad? In principe is luchttoevoer altijd natuurlijk. Luchtafvoer vindt afwisselend met natuurlijke ontluchting (zie Bijlage: systeem 1) of met mechanische afzuiging plaats (zie Bijlage: systeem 3). 3.1 Luchttoevoer Luchttoevoer: natuurlijk Voor de zogenaamde onbewuste ventilatie is er van oudsher veel natuurlijke infiltratie door kieren rondom draaidelen en naden rondom kozijnen en ter plaatse van aansluitingen tussen constructies onderling. Met name hellende daken zijn relatief luchtlek. Dit geldt ook voor begane grondvloeren in eengezinswoningen. Onderhoudsmaatregelen en renovaties door de jaren heen hebben die gebouwschil overigens vaak al veel luchtdichter gemaakt.

9 Voor het bewust ventileren beschikken woningen over klepramen of ventilatieroosters in alle verblijfsruimten. Klepramen zijn min of meer gedateerd omdat deze in vergelijking met de ventilatieroosters enerzijds tot meer tocht- of geluidsproblemen leiden en anderzijds tot inbraakrisico s, waardoor deze meer gesloten blijven. De kwaliteit is ook vaak onder de maat. Klepramen zijn lastig bedienbaar, zeker voor ouderen en kleinere mensen. Oudere ventilatieroosters ventonen nogal eens onderhoudsgebreken. Ook het juiste gebruik door bewoners vormt een aandachtspunt. Het voelen van koude buitenlucht levert de associatie op van gebrekkig comfort en van hoge stookkosten. Het is van belang dat ook daadwerkelijk schone buitenlucht aangevoerd wordt. Dus de luchttoevoer moet op voldoende afstand van allerlei vervuilende voorzieningen van de gebouw zelf geplaatst zijn. Denk hierbij aan: 9 Rookgasafvoervoorziening (eigen woning, derden) Rioolontluchting Ventilatieafvoer Ook dienen de ventilatietoevoer uiteraard op voldoende afstand van externe luchtvervuilingen geplaatst te zijn. Naast een ventilatievoorziening moeten alle verblijfsruimten ook over een spuivoorziening beschikken: kort en veel ventileren. Dit zijn klep- of draairamen of deuren. Over het algemeen zijn deze aanwezig. Toch valt geregeld op dat bij kozijnrenovaties in het verleden, met name bij eengezinswoningen, draaidelen geheel uit voorgevels van woonkamers verwijderd zijn. Geen wenselijke situatie. Als in woningen nog open verbrandingstoestellen aanwezig zijn, dienen afhankelijk van de capaciteit van deze apparaten niet afsluitbare openingen in de schil aanwezig te zijn om toevoer van voldoende zuurstof te garanderen. In de bestaande voorraad komen gelukkig steeds minder open verbrandingstoestellen voor. Toch blijkt helaas te vaak dat in die resterende situaties er geen sprake is van een veilige situatie. De voorziening ontbreekt of -indien aanwezig - de bewoner sluit deze om comfortredenen af. Juist in de koudste periode van het jaar, als kachels het meeste zuurstof nodig hebben, ervaart de bewoner de meeste comfortklachten. 3.2 Luchttransport Verse toevoerlucht mengt met de vervuilde binnenlucht en verdwijnt weer via de afvoervoorzieningen. Wat zijn dan afvoervoorzieningen? Uiteraard kunnen dat de toevoervoorzieningen zelf zijn. Lucht komt bijvoorbeeld binnen via het ventilatierooster in de voorgevel en verdwijnt via het klepraam in de achtergevel. Vooral zijn dit de specifieke afvoervoorzieningen. De natuurlijke ontluchting of mechanische ventilatie.

10 Van belang is dat lucht zich ongehinderd van toevoer naar afvoer kan verplaatsen, onderweg geen kortsluiting maakt en niet gehinderd wordt, zodat zoveel mogelijk vervuilde binnenlucht verwijderd wordt. Kortom van toevoer naar afvoer zo diagonaal mogelijk door het vertrek. Binnendeuren zijn geen blokkade: geen dorpels, ingekort of voorzien van een rooster onderin. Daarnaast dienen afvoerpunten van mechanische ventilatie en natuurlijke ontluchting niet geblokkeerd te zijn. De afvoerpunten bij het kooktoestel en de douche zijn bij voorkeur hierboven gesitueerd, zodat vochtige en vervuilde lucht niet eerst een route door de woning moeten afleggen. Vanuit de oorspronkelijke bouw, door wijzigingen van de corporatie en door bewoners zelf, komen vaak blokkades of kortsluitingen in het luchttransport voor. Dit verschilt per woning. Correcties zijn echter vaak relatief eenvoudig door te voeren. Denk aan inkorting van deuren of het vrijmaken van achter verlaagde plafonds verdwenen ventilatievoorzieningen Luchtafvoer Luchtafvoer: natuurlijk Keukens, badkamers en inpandige toiletten moeten voorzien zijn van een luchtafvoer, die vervuilde lucht rechtsreeks naar het dak afvoert. In principe ver genoeg van toevoervoorzieningen, zodat deze vervuilde lucht niet weer de woning binnenkomt. De werking is gebaseerd is twee aspecten. Warme lucht stijgt op en door wind over het uitmondinggebied ontstaat onderdruk. Welke manco s zijn regelmatig zichtbaar: De voorzieningen zijn bij de bouw onterecht niet aangebracht De voorzieningen zijn inmiddels geheel verdwenen: weggewerkt, afgesloten door ventilatoren van bewoners of benut als rookgasafvoer De werking is vanuit het ontwerp al matig: korte kanalen, uitmonding in een windluw gebied, beperkte diameter, geen verticaal verloop De werking verslechtert door toepassing van verkeerde roosters en onjuiste dakkappen Ontwerpfouten zijn meestal het lastigste te herstellen. Het kanaal ontbreekt of is onjuist uitgevoerd. Verkeerde ingrepen in de beheerfase zijn over het algemeen gemakkelijker te herstellen. In veel gevallen zijn de ventilatiekanalen in de periode tot 1975 asbesthoudend uitgevoerd. Luchtafvoer: individueel mechanisch Individuele mechanische afvoersystemen bestaan overwegend uit een centrale woonhuisventilator (wissel- of gelijkstroom) met afzuiging vanuit keuken, badkamer en soms toilet. Vaak is er een schakelaar in de keuken voor de bediening. Soms beschikt de keuken

11 naast een ventiel over een wasemkap boven het kooktoestel. Enkele aandachtspunten bij dit systeem: In principe mogen er vanuit veiligheid geen open verbrandingstoestellen zijn Veelal raakt het systeem door de jaren heen ontregeld Bij eengezinswoningen met een niet luchtdichte begane grondvloer bestaat het risico dat kruipruimtelucht als gevels luchtdicht zijn- aangezogen wordt Correcties zijn vaak relatief eenvoudig mogelijk. Mechanische afzuiging heeft een ongunstig effect op het energielabel. Echter de combinatie van winddrukgeregelde ventilatieroosters (ZR, zelf regelend) in buitengevels met mechanische ventilatie met een gelijkstroomventilator en een CO 2 sensor is juist weer gunstig voor het energielabel. Een kans dus. 11 Luchtafvoer: collectief mechanisch Collectieve mechanische afzuiging bestaat uit dakventilatoren in gestapelde bouw met afzuigventielen in de hieronder gelegen keukens, badkamers of toiletten. Hierbinnen zijn diverse uitvoeringsvarianten. Wel of geen gelijkstroom. Met of zonder drukregeling. Een collectieve klokregeling. In oudere gestapelde woningen is dit systeem vaak aangebracht als vervanging van natuurlijke ontluchting. Aandachtspunten zijn meestal: In principe mogen er geen open verbrandingstoestellen meer aanwezig zijn Veelal raakt het systeem door de jaren heen ontregeld Bewoners mogen er zelf geen ventilatoren op aansluiten Correcties zijn vaak relatief eenvoudig mogelijk. Mechanische afzuiging heeft een ongunstig effect op het energielabel. Echter de combinatie van winddrukgeregelde ventilatieroosters (ZR) in buitengevels met mechanische ventilatie met een gelijkstroomventilator en een tijdregeling meer meerdere blokken gaat door het leven als vraaggestuurde ventilatie en is gunstig voor het energielabel. Een kans dus.

12 4 Schilisolatie en ventilatiehuishouding Manco s aan het huidige ventilatiesysteem dienen in alle gevallen hersteld te worden. Ook als de energiebesparing geen invloed op de luchtdichtheid van de gebouwschil heeft. Daarnaast dient geanticipeerd te worden op de effecten van de schilisolatie. Door welke schilmaatregelen loopt de natuurlijke infiltratie terug: 12 Nieuwe kozijnen Nieuwe draaidelen in bestaande kozijnen met nieuw kierdichting Afkitten bestaande kozijnen aan buiten- of binnenzijde Buitengevelisolatie Isolatie hellende daken Welke schilmaatregelen hebben amper of geen effect op de natuurlijke infiltratie: Vervang van beglazing Spouwisolatie Vloerisolatie Isolatie plat dak Door schilisolatie houdt de woning warmte beter vast. Ook in de zomer. Daarom dienen spuivoorzieningen zeker na de schilisolatie op orde te zijn.

13 5 Uitgangspunten Voor woningcorporaties gelden over het algemeen de volgende uitgangspunten: Ventilatiesystemen voldoen aan de basisvereisten na de energiemaatregelen 2. Bewoners kunnen op eenvoudige wijze een blijvend gezond binnenklimaat realiseren 3. In principe geen open verbrandingstoestellen na de energiemaatregelen 4. Het risico van ontregeling door onjuist onderhoud en/of gebruik is minimaal 5. Minimalisering van exploitatielasten 6. Optimaal energetisch resultaat 7. Blijvend aandacht voor instructies en gedragsbeïnvloeding voor verstandig ventileren 8. Indien onderhoud aan systemen vereist is, worden hier in het kader van de energiemaatregelen afspraken voor de beheerfase voor vastgelegd

14 6 Basisvereisten ventilatie na isolatie De basisvereisten worden voor een drietal situaties weergegeven: A. Nu zijn er geen vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, door de energetische ingreep wijzigt de ventilatiehuishouding niet B. Nu zijn er geen ernstige vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, door de energetische ingreep wijzigt de ventilatiehuishouding wel C. Nu zijn er al wel structurele vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, de energetische ingreep heeft meteen als kenmerk dat deze ook opgelost moeten worden 14 Onderleggers voor de basisvereisten zijn enerzijds de voorschriften en anderzijds de al jarenlang bestaande ervaringen van corporaties met energiebesparing en de ventilatiehuishouding van sociale huurwoningen. Achtereenvolgens komen per situatie de luchttoevoer, het luchttransport en de luchtafvoer aan bod. 6.1 Luchttoevoer A. Nu zijn er geen vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, door de energetische ingreep wijzigt de ventilatiehuishouding niet In principe is er nu geen aanleiding om ingrepen door te voeren in de ventilatiehuishouding. Mochten zaken technisch niet op orde zijn, is het wellicht beter om deze door te schuiven naar de eerstvolgende geplande onderhoudsbeurt aan het betreffende bouw- of installatiedeel. B. Nu zijn er geen ernstige vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, door de energetische ingreep wijzigt de ventilatiehuishouding wel De schilisolatie wordt gecombineerd met kier- en naaddichting. De natuurlijke infiltratie vermindert. Goede ventilatieroosters compenseren dat effect. Voor bewoners meestal een forse verbetering ten opzichte van klepramen: minder comfortklachten, inbraakveilig en beter bedienbaar. Ook is extra aandacht nodig voor de luchtdichtheid van begane grondvloeren van eengezinswoningen. Vermeden moet worden dat kruipruimtelucht de woningen betreedt. De optimale oplossing is om glasvervanging te combineren met toepassing van ZR (zelf regelende) roosters van voldoende capaciteit met goede bedieningsmogelijkheden per verblijfsruimte en in woonkamers van eengezinswoningen in zowel voor- als achtergevels. Bij de roosterselectie is aandacht nodig voor de luchtdichtheid in gesloten toestand en voor de geluidwering in geluidbelaste situaties. Soms zijn geluidgedempte ventilatieroosters nodig.

15 Roosters bevinden zich zo hoog mogelijk in het vertrek. Er zijn geen luchtvervuilingen buiten de woning nabij de toevoervoorziening. Bij plaatsing van roosters kunnen klepramen vervangen worden door vaste beglazing onder de voorwaarde dat er voldoende spuivoorzieningen zijn. In iedere verblijfsruimte dienen adequate spuivoorzieningen aanwezig te zijn. In woonkamers van eengezinswoningen in voor- en achtergevels. Doordat de natuurlijke infiltratie grotendeels verdwijnt, wordt het risico bij eventueel nog aanwezige open verbrandingstoestellen groter. Vanuit de zorgplicht van woningcorporaties is het beter de schilisolatie te koppelen aan de verplichting tot verwijdering van open verbrandingstoestellen. Door vanaf een vrijwillige deelname per complex van 70% deelname van iedereen af te dwingen, verdwijnen ook daadwerkelijk alle open verbrandingstoestellen. 15 Bij ingrepen aan kozijnen moet natuurlijk zorgvuldig niet alleen naar esthetische aspecten gekeken worden. Gebruikskwaliteit is cruciaal. Daarnaast moet ook goed gelet worden op het vermijden van allerlei aanpassingen aan gordijnen en vitrages. Goede werktekeningen, overleg met bewoners en een modelwoning zijn van groot belang. Vraag tijdig vergunningen aan bij beeldbepalende gevels. C. Nu zijn er al wel structurele vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, de energetische ingreep heeft meteen als kenmerk dat deze ook opgelost moeten worden Overleg met bewoners en een modelwoning zijn te overwegen in deze situatie. Hiervoor is geen algemeen geldend advies te geven. In iedere situatie is een deelstudie nodig: Oorzaak van de problemen Effect van de schilisolatie op de al aanwezige problemen Opties voor verbetering Voor- en nadelen per optie 6.2 Luchttransport A. Nu zijn er geen vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, door de energetische ingreep wijzigt de ventilatiehuishouding niet In principe is er nu geen aanleiding om ingrepen door te voeren in de ventilatiehuishouding. Mochten zaken technisch niet op orde zijn, is het wellicht beter om deze door te schuiven naar de eerstvolgende geplande onderhoudsbeurt aan het betreffende bouw- of installatiedeel.

16 B. Nu zijn er geen ernstige vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, door de energetische ingreep wijzigt de ventilatiehuishouding wel Binnendeuren van vertrekken met ontluchting of afzuiging moeten ingekort zijn of een rooster onderin bevatten. De ontluchting of afzuiging van de keuken bevindt zich in principe boven de opstelplaats van het kooktoestel. De ontluchting of afzuiging van de badkamer bevindt zich in principe boven de douche. Toetsing of ontluchting of afzuiging niet geblokkeerd zijn. C. Nu zijn er al wel structurele vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, de energetische ingreep heeft meteen als kenmerk dat deze ook opgelost moeten worden Overleg met bewoners en een modelwoning zijn te overwegen in deze situatie. Hiervoor is geen algemeen geldend advies te geven. In iedere situatie is een deelstudie nodig: 16 Oorzaak van de problemen Effect van de schilisolatie op de al aanwezige problemen Opties voor verbetering Voor- en nadelen per optie 6.3 Luchtafvoer A. Nu zijn er geen vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, door de energetische ingreep wijzigt de ventilatiehuishouding niet In principe is er nu geen aanleiding om ingrepen door te voeren in de ventilatiehuishouding. Mochten zaken technisch niet op orde zijn, is het wellicht beter om deze door te schuiven naar de eerstvolgende geplande onderhoudsbeurt aan het betreffende bouw- of installatiedeel. B. Nu zijn er geen ernstige vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, door de energetische ingreep wijzigt de ventilatiehuishouding wel Bestaande natuurlijke ontluchting blijft gehandhaafd. Eventuele manco s worden hersteld. Denk hierbij aan: Ontbrekende ontluchtingskanalen aanbrengen Afzuigkappen en ventilatoren van bewoners afkoppelen en aansluiten op een apart hiervoor aan te leggen afvoer Correctie van onjuist kanaalverloop en uitmondingen Verkeerde roosters vervangen

17 Indien er sprake is van asbesthoudende natuurlijke ontluchtingskanalen, dan is het in alle gevallen te adviseren om deze gelijktijdig met de energetische ingreep te verwijderen. Mechanische ventilatie met een gelijkstroommotor en een CO 2 sensor zijn dan te overwegen, zodat in combinatie met ZR roosters in buitengevels vraaggestuurde ventilatie ontstaat.. Bestaande mechanische ventilatie blijft gehandhaafd. Eventuele manco s worden hersteld. Denk hierbij aan: Verwijdering afzuigkappen bewoners en eventueel aansluiten op een apart hiervoor aan te leggen afvoer Inregeling en borging ventielen Regelmogelijkheden voor bewoners 17 Als beglazing vervangen wordt en ZR roosters toegepast worden, dan worden bestaande individuele mechanische afzuigsystemen omgebouwd: een gelijkstroommotor, CO 2 sensor in de woonkamer en vochtsensor en de badkamer, hoogstandschakelaar in keuken en badkamer plus eventueel een wasemkap in de keuken. Hiermee geldt het systeem als vraaggestuurde ventilatie voor het energielabel. Als beglazing vervangen wordt en ZR roosters toegepast worden, dan worden bestaande collectieve mechanische afzuigsystemen omgebouwd: een gelijkstroommotor, drukregeling en klokschakeling met meerdere tijdsblokken plus eventueel een wasemkap in de keuken. Hiermee geldt het systeem als vraaggestuurde ventilatie voor het energielabel. C. Nu zijn er al wel structurele vochtproblemen of risico s met open verbrandingstoestellen, de energetische ingreep heeft meteen als kenmerk dat deze ook opgelost moeten worden Overleg met bewoners en een modelwoning zijn te overwegen in deze situatie. Hiervoor is geen algemeen geldend advies te geven. In iedere situatie is een deelstudie nodig: Oorzaak van de problemen Effect van de schilisolatie op de al aanwezige problemen Opties voor verbetering Voor- en nadelen per optie 6.4 Algemene aandachtspunten Woningcorporaties dienen structureel aandacht te schenken aan gedragsbeïnvloeding rondom de energetische ingrepen. Dus niet alleen zuinig stoken, maar ook verstandig ventileren. Gezien het grote aantal woningen is het te adviseren dit planmatig op te pakken. Beduidend meer dan alleen een foldertje over verstandig stoken en ventileren bij de oplevering. Denk hierbij

18 bijvoorbeeld aan persoonlijke voorlichting rondom de oplevering met een rol voor het uitvoerende bedrijf, steekproefsgewijze metingen van het vocht- en CO 2 gehalte in woningen en een site met de mogelijkheid om met regelmaat tips naar bewoners te mailen. Klanttevredenheidsmetingen bijvoorbeeld drie maanden na oplevering en na ruim een jaar kunnen niet alleen informatie over het oordeel van huurders opleveren. Ook kan voorlichting gegeven worden over verstandig stoken en ventileren. Woningcorporaties dienen ervoor te zorgen dat bij mechanische systemen de technische kwaliteit ook op termijn geborgd blijft. Dit kan ingevuld worden door in onderhoudscontracten op te nemen dat de goede werking ook periodiek getoetst wordt en dat indien nodig corrigerende maatregelen getroffen worden. 18 Woningcorporaties doen er goed aan om ook intern aan kennisvermeerdering te werken en te zorgen dat basisprincipes gedeeld worden.

19 7 Bijlage: Systeembeschrijvingen Ventilatiesystemen in de woningbouw zijn conform NEN 1087 in vier categorieën onder te verdelen: 1. Natuurlijke ventilatie (natuurlijke luchttoe- en afvoer) 2. Mechanische luchttoevoer en natuurlijke luchtafvoer 3. Natuurlijke luchttoevoer en mechanische luchtafvoer 4. Gebalanceerde ventilatie (mechanische luchttoe- en afvoer) 19 Deze notie heeft betrekking op de ventilatiemogelijkheden in de bestaande woningbouw. De ventilatiesystemen 1, 2 en 3 zijn geschikt voor toepassing in de bestaande woningbouw. Systeem 4 wordt toegepast in nieuwbouw en renovatie op een hoog niveau. 7.1 Natuurlijke ventilatie (natuurlijke luchttoe- en afvoer) Ter plaatse van alle verblijfsruimten (woonkamer, slaapkamers en keuken indien aan buitengevels gesitueerd) zijn in de gevel regelbare ventilatievoorzieningen hoger dan 1,8 meter vanaf de vloer aanwezig. Klepramen, maar bij voorkeur ZR ventilatieroosters zorgen voor verse luchttoevoer. Luchtafvoer vindt plaats middels natuurlijke ontluchtingskanalen. Natuurlijke ontluchtingskanalen dienen ten minste aanwezig te zijn in de keuken, badkamer en inpandig toilet. Aandachtspunten: Belangrijk is de mogelijkheid van luchttransport in de woning. Voor luchttransport is het noodzakelijk dat er openingen in binnenwanden aanwezig zijn. Denk hierbij bijvoorbeeld aan spleten onder binnendeuren. Indien niet aanwezig kan een deur worden ingekort Afvoerkanalen dienen te allen tijde open te zijn. Indien een keuken is voorzien van slechts één natuurlijk kanaal dan mag hier geen afzuigkap op worden aangesloten. Is dit wel het geval dan is er geen permanente ontluchting meer Een natuurlijk afvoerkanaal mag maximaal met een hoek van 30 graden ten opzichte van het verticale vlak worden versleept. Tevens dient het kanaal zo dicht mogelijk bij de nok van het dak uit te monden Nadelen: Ventilatie sterk afhankelijk van de aanwezige windsnelheid Afvoerkanalen zijn soms lastig in te passen in ontwerp

20 Geen warmteterugwinning mogelijk Voordelen: Geruisloos, behalve bij veel wind Geen elektrische hulpenergie nodig Dit ventilatietype is gebruikelijk in bestaande woningbouw. Indien in de huidige situatie geen vocht- en/of schimmelproblemen aanwezig zijn, zal dit naar verwachting na het aanbrengen van de energetische maatregelen ook niet het geval zijn. Wel dient het ventilatiesysteem aan bovenstaande voorwaarden te voldoen. Indien bewoners op individuele basis aanpassingen uitvoeren is de werking van het ventilatiesysteem mogelijk niet meer behoren. De kans op problemen neemt dan toe Mechanische luchttoevoer en natuurlijke luchtafvoer Ter plaatse van alle verblijfsruimten (woonkamer, slaapkamers en keuken aan buitengevel) wordt op mechanische wijze lucht toegevoerd. Luchtafvoer vindt plaats middels natuurlijke ontluchtingskanalen. De woning komt op overdruk te staan. Natuurlijke ontluchtingskanalen dienen ten minste aanwezig te zijn in de keuken, badkamer en inpandige toilet. Aandachtspunten: Belangrijk is de mogelijkheid van luchttransport in de woning. Voor luchttransport is het noodzakelijk dat er openingen in binnenwanden aanwezig zijn. Denk hierbij bijvoorbeeld aan spleten onder binnendeuren. Indien niet aanwezig kan een deur worden ingekort Afvoerkanalen dienen ten alle tijden open te zijn. Indien een keuken is voorzien van slecht één natuurlijk kanaal dan mag hier geen afzuigkap op worden aangesloten. Is dit wel het geval dan is er geen permanente ontluchting meer Een natuurlijk afvoerkanaal mag maximaal met een hoek van 30 graden ten opzichte van het verticale vlak worden versleept. Tevens dient het kanaal zo dicht mogelijk bij de nok van het dak uit te monden Nadelen: Grote kans op comfortklachten, door het op mechanische wijze toevoeren van soms koude buitenlucht. Daarbij geeft luchtstroming een gevoel van koude Het systeem is kwetsbaar doordat bewoners de luchttoevoer eenvoudig kunnen uitschakelen Dit ventilatiesysteem wordt niet vaak toegepast en is moeilijk toepasbaar in bestaande woningbouw. Toepassing van dit systeem heeft niet de voorkeur.

21 7.3 Natuurlijke luchttoevoer en mechanische luchtafvoer Ter plaatse van alle verblijfsruimten (woonkamer, slaapkamers en keuken aan buitengevel) dienen in de gevel regelbare ventilatievoorzieningen aanwezig te zijn. De ZR ventilatieroosters zorgen voor verse luchttoevoer. Luchtafvoer vindt plaats middels ontluchtingskanalen die zijn aangesloten op een mechanische ventilatiebox. Ontluchtingskanalen dienen ten minste aanwezig te zijn in de keuken, badkamer en inpandige toilet. Aandachtspunten: 21 Advies is om zowel in de keuken als ter plaatse van de badkamer een bedieningsschakelaar te plaatsen Belangrijk is de mogelijkheid van luchttransport in de woning. Voor luchttransport is het noodzakelijk dat er openingen in binnenwanden aanwezig zijn. Denk hierbij bijvoorbeeld aan spleten onder binnendeuren. Indien niet aanwezig kan een deur worden ingekort Nadelen: Elektrische hulpenergie nodig voor ventilatiebox Mogelijk geluidshinder Plaatsing van ventilatiebox in bestaande woning mogelijk problematisch. Het aanbrengen van nieuwe afvoer kanalen niet altijd mogelijk Het systeem is kwetsbaar doordat bewoners de luchttoevoer eenvoudig kunnen uitschakelen of ontregelen Indien niet vraaggestuurd uitgevoerd is dit ongunstig voor het energielabel Voordelen: Het systeem kan worden uitgevoerd met vraagsturing. Dit komt ten goede van het wooncomfort en energielabel. Ter plaatse van de woonkamer dient dan een CO 2 sensor geplaatst te worden. Advies is ter plaatse van de badkamer een vochtsensor te plaatsen Gegarandeerd een constante luchtafvoer Indien er open verbrandingstoestellen in de woning aanwezig zijn geen mechanisch ventilatiesysteem toepassen. Het risico bestaat van onvolledige verbranding. Ook niet toepassen in combinatie met niet luchtdichte begane grondvloeren, omdat het risico bestaat van het aanzuigen van kruipruimtelucht.

22 7.4 Gebalanceerde ventilatie (mechanische luchttoe- en afvoer) Een gebalanceerd ventilatiesysteem bestaat uit twee kanaalsystemen. Een systeem voor de toevoer van verse lucht ter plaatse van ten minste alle verblijfsruimten (woonkamer, slaapkamers en keuken). Het tweede kanaalsysteem zorgt voor de afvoer van vervuilde lucht. Afzuigventielen dienen aanwezig te zijn ter plaatse van de keuken, badkamer en inpandige toilet. Gebalanceerde ventilatie vindt in de regel plaats in combinatie met warmteterugwinning. Aandachtspunten: Advies is om zowel in de keuken als ter plaatse van de badkamer een schakelaar te plaatsen Belangrijk is de mogelijkheid van luchttransport in de woning. Voor luchttransport is het noodzakelijk dat er openingen in binnenwanden aanwezig zijn. Denk hierbij bijvoorbeeld aan spleten onder binnendeuren. Indien niet aanwezig kan een deur worden ingekort Zorg ervoor dat het ventilatiesysteem niet uitschakelbaar is Nadelen: Elektrische hulpenergie nodig voor ventilatiebox Groot risico op geluidsklachten Het systeem is kwetsbaar doordat bewoners de luchttoevoer en -afvoer eenvoudig kunnen uitschakelen of ontregelen Onderhoudsgevoelig Vrijwel niet toepasbaar in bestaande en bewoonde woningen. Bouwkundige ingreep is te ingrijpend Voordelen: Gegarandeerd een constante luchtafvoer (goed beheersbaar) Indien hoge geluidsbelasting bij gevel geen suskasten noodzakelijk Energiezuinig en goed voor energielabel

Instructie Ventilatie

Instructie Ventilatie Instructie Ventilatie Type woning Bij de bouw van een woning wordt er rekening mee gehouden dat de woning geventileerd kan worden. Hierin is onderscheid te maken in 3 type woningen; woningen met luchtkanalen,

Nadere informatie

Goed ventileren in huis

Goed ventileren in huis Goed ventileren in huis Wist u dat de binnenlucht meestal viezer is dan de buitenlucht? Eén op de tien huizen heeft schimmel en in veel woningen is er meer fijnstof dan buiten. Daarom is ventileren zo

Nadere informatie

VOCHT EN VENTILATIE. Goede ventilatie voorkomt vocht in uw woning

VOCHT EN VENTILATIE. Goede ventilatie voorkomt vocht in uw woning VOCHT EN VENTILATIE Goede ventilatie voorkomt vocht in uw woning VENTILEREN GEZOND LUCHT OPEN BUITENLUCHT VOCHT RAMEN WONING Goede ventilatie voorkomt vocht in uw woning Het voorkomen van vocht in uw woning

Nadere informatie

Huurdersinformatie. Goed ventileren, erg belangrijk

Huurdersinformatie. Goed ventileren, erg belangrijk 1 Huurdersinformatie Goed ventileren, erg belangrijk Goed ventileren zorgt voor gezonde en droge lucht in uw woning. In deze brochure tips om te ventileren en om vocht te voorkomen. Inhoud Ventileren:

Nadere informatie

Uw ventilatiesysteem: Vraaggestuurde ventilatie met natuurlijke toevoer, mechanische afvoer;

Uw ventilatiesysteem: Vraaggestuurde ventilatie met natuurlijke toevoer, mechanische afvoer; Uw ventilatiesysteem: Vraaggestuurde ventilatie met natuurlijke toevoer, mechanische afvoer; Onderhoud / storing Belangrijk: Reinig de (toevoer)roosters in de gevel en de afvoerventielen minimaal 1x per

Nadere informatie

Gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning (wtw)

Gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning (wtw) Gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning (wtw) Onderhoud / storing Belangrijk: Maak 1x per maand de twee filters in de wtw-unit schoon en vervang ze minimaal 2 per jaar. Zowel voor het schoonmaken

Nadere informatie

Uw ventilatiesysteem: natuurlijke toevoer, mechanische afvoer

Uw ventilatiesysteem: natuurlijke toevoer, mechanische afvoer Uw ventilatiesysteem: natuurlijke toevoer, mechanische afvoer Onderhoud / storing Belangrijk: Reinig de (toevoer)roosters in de gevel en de afvoerventielen minimaal 1x per jaar of zoveel vaker als nodig

Nadere informatie

Uw ventilatiesysteem: Decentrale ventilatie

Uw ventilatiesysteem: Decentrale ventilatie Uw ventilatiesysteem: Decentrale ventilatie Systeemopbouw: In één of meerdere vertrekken heeft u een decentrale ventilatieunit die voor de ventilatie van dat vertrek zorgt. In de overige vertrekken is

Nadere informatie

Blok voor Blok. Energiezuinigheid en binnenmilieu. Geregeld BV. Piet van Luijk

Blok voor Blok. Energiezuinigheid en binnenmilieu. Geregeld BV. Piet van Luijk Blok voor Blok Energiezuinigheid en binnenmilieu Piet van Luijk Geregeld BV September 26, 2014 Inhoud presentatie 1. Energiezuinigheid en binnenmilieu 2. Welke kwaliteitsaspecten spelen bij binnenmilieu

Nadere informatie

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners ENERGIE ZUINIGER WONEN! Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners 1 Energiebesparingsproject Energie besparen is een zaak van iedereen. Daarom investeert Woonpartners samen met haar huurders

Nadere informatie

ComfoFan CO 2 -systeem. Koeling Ventilatie Filtering

ComfoFan CO 2 -systeem. Koeling Ventilatie Filtering -systeem Verwarming Koeling Ventilatie Filtering - systeem nog eenvoudiger ventileren Voor een optimaal binnenklimaat is continue ventilatie onontbeerlijk. Hiervoor wordt verse buitenlucht toegevoerd en

Nadere informatie

Vereniging van eigenaren

Vereniging van eigenaren este bewoners, rahmslaan 22-62 te Leiden Diverse woningen kampen met vochtige buitenmuren al dan niet in samenhang met vocht- en schimmelplekken. De VVE heeft de firma Cauberg-Huygen een onderzoek laten

Nadere informatie

Ventileren in huis. Handleiding warmte-terug-win-installatie

Ventileren in huis. Handleiding warmte-terug-win-installatie Ventileren in huis Handleiding warmte-terug-win-installatie Samen met uw huisgenoten, huisdieren en kamerplanten produceert u iedere dag gemiddeld tien liter vocht. Tel daarbij op de waterdamp die vrijkomt

Nadere informatie

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen.

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen. DUCO at HOME De standaard voor woningventilatie Bij Duco Ventilation & Sun Control staat de gezondheid van de bewoners op de eerste plaats. Het Duco Comfort System en het DucoTronic System bieden de garantie

Nadere informatie

Rapportage Energiebus. BC Kleine Jan, Huizen

Rapportage Energiebus. BC Kleine Jan, Huizen Rapportage Energiebus BC Kleine Jan, Huizen Type woningen: 54 eengezinswoningen met een oppervlak van 100 m2. Bouwjaar: 1957 Op verzoek van: Bewonerscommissie Verhuurder: De Alliantie Datum bezoek: 21-6-2013

Nadere informatie

> Verwarmen en ventileren

> Verwarmen en ventileren > Verwarmen en Verwarmen en Vochtproblemen in huis, condens op de ramen, een beschimmelde muur u kunt het allemaal voorkomen door goed te en te verwarmen. Zorg voor voldoende frisse lucht in huis. Lees

Nadere informatie

Rapportage Energiebus

Rapportage Energiebus Rapportage Energiebus Nieuwe Leliestraat Amsterdam Type woningen: 14 portiekwoningen, 70 m2 Bouwjaar: 1974 Op verzoek van: Bewonerscommissie Nieuwe Leliestraat Verhuurder: De Alliantie Datum: 21-10-2014

Nadere informatie

Gezonde, frisse lucht in huis

Gezonde, frisse lucht in huis Een buitengewoon binnenklimaat VENTILATIE VOOR WONINGBOUW Gezonde, frisse lucht in huis EEN HELDERE KIJK OP VENTILATIE Heerlijk, continu frisse lucht in mijn werkkamer. Zo kan ik goed geconcentreerd thuis

Nadere informatie

Vochtoverlast en ventilatie in de woning

Vochtoverlast en ventilatie in de woning Vochtoverlast en ventilatie in de woning Soms hebben mensen last van vocht in hun woning. Vochtoverlast wordt meestal in een laat stadium ontdekt. Er komen schimmelplekken op de muur, behang laat los en

Nadere informatie

Advieswijzer: verwarmen en ventileren

Advieswijzer: verwarmen en ventileren 100% wonen Vochtproblemen in huis, condens op de ramen, een beschimmelde muur u kunt het voorkomen door goed te en te verwarmen. Zorg voor voldoende frisse lucht in huis. Lees deze advieswijzer aandachtig

Nadere informatie

Onzichtbaar ventileren en een gezond binnenklimaat

Onzichtbaar ventileren en een gezond binnenklimaat Onzichtbaar ventileren en een gezond binnenklimaat MISSIE: Movair stelt zich ten doel: Partijen in de bouw, aanbieders en vragers, in staat te stellen, op esthetisch verantwoorde wijze, een voor de bewoner

Nadere informatie

Ventilatie berekening Nieuwbouw woning Den Hartog

Ventilatie berekening Nieuwbouw woning Den Hartog Ventilatie berekening Nieuwbouw woning Den Hartog Rapport nr: 9011_VENT Datum: 9-1-201 Status: Uitvoering Opdrachtgever : W. den Hartog Lijsterstraat 43 294 CC Groot-Ammers Opgesteld door : Advies & tekenburo

Nadere informatie

Welkom bij BouwLokalen. Gezond bouwen en verbouwen

Welkom bij BouwLokalen. Gezond bouwen en verbouwen Welkom bij BouwLokalen Gezond bouwen en verbouwen Gezond bouwen en verbouwen ing. John Bouwman Adviesburo Nieman B.V. april/mei 2005 Adviesburo Nieman: wie en wat? Middelgroot ingenieursbureau ca. 50 medewerkers

Nadere informatie

5 OPNAMEFORMULIER BINNENMILIEUPROFIEL WONINGEN

5 OPNAMEFORMULIER BINNENMILIEUPROFIEL WONINGEN 5 OPNAMEFORMULIER BINNENMILIEUPROFIEL WONINGEN Inleiding In dit hoofdstuk staat het opnameformulier weergegeven dat een adviseur nodig heeft voor het opnemen van een woning voor het Binnenmilieuprofiel.

Nadere informatie

Vraaggestuurd ventileren op niveau

Vraaggestuurd ventileren op niveau Individuele -regeling voor gestapelde bouw Vraaggestuurd ventileren op niveau Uniek! Ideaal voor renovatie Energie-efficiënt Voor collectieve ventilatiesystemen -regeling per appartement Voor renovatie

Nadere informatie

MultiVent ventilatieprogramma. Voor een gezond binnenklimaat en verhoogd wooncomfort

MultiVent ventilatieprogramma. Voor een gezond binnenklimaat en verhoogd wooncomfort MultiVent ventilatieprogramma Voor een gezond binnenklimaat en verhoogd wooncomfort Optimale ventilatie voor een gezond binnenklimaat Voor een gezond binnenklimaat is optimale ventilatie onmisbaar. Het

Nadere informatie

MultiVent Hybride. Optimale ventilatie voor bestaande woningbouw

MultiVent Hybride. Optimale ventilatie voor bestaande woningbouw MultiVent Hybride Optimale ventilatie voor bestaande woningbouw Ventilatieproblemen Ventilatieproblemen in bestaande woningbouw Miljoenen woningen in Nederland kampen nog altijd met vochtproblemen. Een

Nadere informatie

Gebruik van de WTW-installatie:

Gebruik van de WTW-installatie: Gebruik van de WTW-installatie: Voor een zorgeloos gebruik van de WTW-installatie hoeft u slechts het volgende in acht te nemen: Koken: Als u gaat koken dient u de bedieningsschakelaar boven het aanrecht

Nadere informatie

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen.

, relatieve luchtvochtigheid (RH) en temperatuur hoeft u zelf helemaal niets te doen. DUCO at HOME De standaard voor woningventilatie Bij Duco Ventilation & Sun Control staat de gezondheid van de bewoners op de eerste plaats. Het Duco Reno System, Duco Comfort System en DucoTronic System

Nadere informatie

Vocht en ventilatie. Ventileren en luchten! Door constant te ventileren en dagelijks te luchten behoudt u een gezonde en droge lucht binnenshuis.

Vocht en ventilatie. Ventileren en luchten! Door constant te ventileren en dagelijks te luchten behoudt u een gezonde en droge lucht binnenshuis. Vocht en ventilatie 2 Vocht en ventilatie Goede isolatie van de woning scheelt veel stookkosten. Maar in een goed geïsoleerd huis is regelmatig ventileren wel noodzakelijk, anders neemt vocht in huis teveel

Nadere informatie

Rgd. Dichtheid. Voor het aspect dichtheid van bouwconstructies wordt onderscheid gemaakt in:

Rgd. Dichtheid. Voor het aspect dichtheid van bouwconstructies wordt onderscheid gemaakt in: Rgd 5 Dichtheid Voor het aspect dichtheid van bouwconstructies wordt onderscheid gemaakt in: Dichtheid wet Rgd 5.1 Waterdichtheid 5.1.1 Wering vocht van buiten 5.1.2 Wering vocht van binnen 5.2 Luchtdichtheid

Nadere informatie

Zo eenvoudig kan ventileren zijn. Gebruiksvriendelijk Comfortabel Geluidsarm Energiezuinig Optimaal binnenklimaat

Zo eenvoudig kan ventileren zijn. Gebruiksvriendelijk Comfortabel Geluidsarm Energiezuinig Optimaal binnenklimaat Zo eenvoudig kan ventileren zijn Gebruiksvriendelijk Comfortabel Geluidsarm Energiezuinig Optimaal binnenklimaat Gezond en efficiënt ventileren Voor een gezond binnenklimaat is het noodzakelijk dat er

Nadere informatie

Ventilatie is het proces waarbij verse lucht van buiten naar binnen wordt toegevoerd en gebruikte lucht van binnen naar buiten wordt afgevoerd.

Ventilatie is het proces waarbij verse lucht van buiten naar binnen wordt toegevoerd en gebruikte lucht van binnen naar buiten wordt afgevoerd. VENTILEREN Ventilatie is het proces waarbij verse lucht van buiten naar binnen wordt toegevoerd en gebruikte lucht van binnen naar buiten wordt afgevoerd. Met ventilatie kan worden voorkomen dat hinderlijke

Nadere informatie

MultiVent ventilatieprogramma. Voor een gezond binnenklimaat en verhoogd wooncomfort

MultiVent ventilatieprogramma. Voor een gezond binnenklimaat en verhoogd wooncomfort MultiVent ventilatieprogramma Voor een gezond binnenklimaat en verhoogd wooncomfort OPTIMALE VENTILATIE VOOR EEN GEZOND BINNENKLIMAAT Voor een gezond binnenklimaat is optimale ventilatie onmisbaar. Het

Nadere informatie

Duco. www.atc-ventilation.be

Duco. www.atc-ventilation.be Duco www.atc-ventilation.be Duco Ducobox Classic ventilator pagina 3 Duco Comfort System pagina 4 Duco Comfort Plus System pagina 6 Duco Tronic System pagina 9 Duco Tronic Plus System pagina 11 Ducobox

Nadere informatie

Ventileren in huis. Handleiding mechanisch ventilatiesysteem

Ventileren in huis. Handleiding mechanisch ventilatiesysteem Ventileren in huis Handleiding mechanisch ventilatiesysteem 2 Samen met uw huisgenoten, huisdieren en kamerplanten produceert u iedere dag gemiddeld tien liter vocht. Tel daarbij op de waterdamp die vrijkomt

Nadere informatie

Zo eenvoudig en gezond kan ventileren zijn

Zo eenvoudig en gezond kan ventileren zijn Vraaggestuurd ventileren met OxyGreen Zo eenvoudig en gezond kan ventileren zijn Gebruiksvriendelijk Optimaal binnenklimaat Comfortabel Energiezuinig Geluidsarm OxyGreen vraaggestuurde ventilatiesystemen

Nadere informatie

Inhoud. Regelgeving. J.E. StorkAir. Jerôme Corba Adviseur woningbouw. - Regelgeving. - Bouwbesluit berekening / installatie ontwerp - EPC.

Inhoud. Regelgeving. J.E. StorkAir. Jerôme Corba Adviseur woningbouw. - Regelgeving. - Bouwbesluit berekening / installatie ontwerp - EPC. J.E. StorkAir Jerôme Corba Adviseur woningbouw Inhoud - Regelgeving - Bouwbesluit berekening / installatie ontwerp - EPC - Bestekken Regelgeving - Wat is het Bouwbesluit - Wanneer dien je aan het Bouwbesluit

Nadere informatie

EPC-verlagende systemen

EPC-verlagende systemen EPC-verlagende systemen In de vier natuurlijke ventilatiesystemen die in deze brochure de revue passeren, passen we uitsluitend roosters toe van bewezen kwaliteit: n Bingo ventilatieroosters n BingoForte

Nadere informatie

ComfoFan S 425 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur

ComfoFan S 425 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur ComfoFan S 425 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur Handleiding voor de installateur z.o.z. Manuel de l installateur t.s.v.p. Heating Koeling Fresh Air Clean Air Inhoudsopgave 1. Introductie...1

Nadere informatie

Zo kiest u het juiste ventilatiesysteem

Zo kiest u het juiste ventilatiesysteem bouwmaterialen Zo kiest u het juiste ventilatiesysteem Productoverzicht Stappenplan installatie Keuzehulp Waarom ventileren? Wij brengen ongeveer 90% van ons leven door in gesloten ruimtes, waarvan ongeveer

Nadere informatie

Vocht in de woning. Ventileren is gezond en bespaart energie

Vocht in de woning. Ventileren is gezond en bespaart energie Ventileren is gezond en bespaart energie We staan er meestal niet bij stil, maar de lucht om ons heen bevat vocht. Dat geldt natuurlijk ook voor de lucht in huis. Door transpiratie, douchen, koken en wassen

Nadere informatie

VENTILATIE VOOR THUIS. de duurzaam winkel. maakt uw woning klaar voor de toekomst

VENTILATIE VOOR THUIS. de duurzaam winkel. maakt uw woning klaar voor de toekomst VOOR THUIS VENTILATIE de duurzaam winkel maakt uw woning klaar voor de toekomst Wat is het belang van goed ventileren? Een slecht geventileerde woning kan fysieke klachten opleveren. Het CO 2 -gehalte

Nadere informatie

ComfoFan CMF 14 Handleiding voor de gebruiker

ComfoFan CMF 14 Handleiding voor de gebruiker ComfoFan CMF 14 Handleiding voor de gebruiker Handleiding voor de installateur z.o.z. Verwarming Koeling Ventilatie Filtering Inhoudsopgave 1. Introductie...2 2. Werking systeem...3 3. Garantie...4 4.

Nadere informatie

MultiVent hybride. Optimale ventilatie voor bestaande woningbouw

MultiVent hybride. Optimale ventilatie voor bestaande woningbouw MultiVent hybride Optimale ventilatie voor bestaande woningbouw Ventilatie problemen in bestaande woningbouw Miljoenen woningen in Nederland kampen nog altijd met vochtproblemen. Een niet (optimaal) functionerend

Nadere informatie

Goed, mooi en gezond ventileren

Goed, mooi en gezond ventileren Integrale aanpak levert optimaal ventilatiesysteem op Goed, mooi en gezond ventileren Arjan Gooijer en Harm Valk Bij de aanpak van bestaande complexen vraagt de ventilatie van de woningen om bijzondere

Nadere informatie

Daglicht- en ventilatieberekening

Daglicht- en ventilatieberekening Daglicht- en ventilatieberekening Project gegevens Project : Nieuwbouw woongebouw Zaagmolenstraat 197-203 te Rotterdam Kadastrale gemeente : Rotterdam 7 e afdeling Sectie : W Perceel : 2827, 2828,3027

Nadere informatie

Initiatiefnemer: Wooncorporatie ProWonen Revitalisatie en renovatie 18 woningen te Zelhem. Datum: 19 02 2106 Rapportage bouwbesluit INHOUD

Initiatiefnemer: Wooncorporatie ProWonen Revitalisatie en renovatie 18 woningen te Zelhem. Datum: 19 02 2106 Rapportage bouwbesluit INHOUD Initiatiefnemer: Wooncorporatie ProWonen Project: Revitalisatie en renovatie 18 woningen te Zelhem Locatie: Magnoliaweg 9 43 te Zelhem Datum: 19 02 2106 Betreft: Rapportage bouwbesluit INHOUD Gebruiksoppervlakte

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

Over isoleren, besparen en comfort

Over isoleren, besparen en comfort Warm voor Weinig Over isoleren, besparen en comfort WARM VOOR WEINIG U woont in een huurwoning, en heeft er waarschijnlijk een aangename plek van gemaakt. Maar misschien kan het nog veel comfortabeler!

Nadere informatie

EPA maatwerkadvies en ventilatieadvies

EPA maatwerkadvies en ventilatieadvies VvE De Rijpgracht Jan Haringstraat EPA maatwerkadvies en ventilatieadvies Amsterdam, 5-12-2013 Opdrachtgever: Bestuur VvE onderdeel van: Azartplein 139 1019pc Amsterdam 06 28815310 siem@siemgoede.nl Het

Nadere informatie

PreSets Q-Stream en SmartStream woonhuisventilatoren

PreSets Q-Stream en SmartStream woonhuisventilatoren PreSets Q-Stream en SmartStream woonhuisventilatoren TOTAL CONTROL De stilste woonhuisventilatoren met de hoogste EPC-reductie BUVA SmartStream en Q-Stream: de stilste en energiezuinigste woonhuisventilatoren

Nadere informatie

Strategie voor energiezuinig wooncomfort

Strategie voor energiezuinig wooncomfort VENTILATIE IN WONINGEN Ventilatie en renovatie Informatie-avond 18 mei 2011 Paul Van den Bossche WTCB Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf Strategie voor energiezuinig wooncomfort

Nadere informatie

Het ontwerpen van een

Het ontwerpen van een Het ontwerpen van een ventilatiesysteem André Meester Alusta natuurlijke ventilatietechniek Het ontwerpen van een ventilatiesysteem Bepaling capaciteit toe en afvoer volgens bouwbesluit Aanvullende eisen

Nadere informatie

WTW of VNV? VNV! VRAAGGESTUURDE NATUURLIJKE VENTILATIE VNV

WTW of VNV? VNV! VRAAGGESTUURDE NATUURLIJKE VENTILATIE VNV WTW of VNV? VNV! VRAAGGESTUURDE NATUURLIJKE VENTILATIE VNV The Gree Duco werd in 006 bekroond met de prestigieuze Award van meest energiebewuste onderneming in Vlaanderen! Gezondheid, leefcomfort en energiezuinigheid

Nadere informatie

voorkomt schade aan uw woning door vocht en schimmel

voorkomt schade aan uw woning door vocht en schimmel ventileren goede ventilatie... voorkomt schade aan uw woning door vocht en schimmel is beter voor uw gezondheid bespaart energie Ventilatie is: gebruikte lucht eruit en frisse lucht erin. Goed ventileren

Nadere informatie

MultiVent ventilatieprogramma. Voor een gezond binnenklimaat en verhoogd wooncomfort

MultiVent ventilatieprogramma. Voor een gezond binnenklimaat en verhoogd wooncomfort MultiVent ventilatieprogramma Voor een gezond binnenklimaat en verhoogd wooncomfort OPTIMALE VENTILATIE VOOR EEN GEZOND BINNENKLIMAAT Voor een gezond binnenklimaat is optimale ventilatie onmisbaar. Het

Nadere informatie

ComfoFan S R 275 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur

ComfoFan S R 275 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur ComfoFan S R 275 Handleiding voor de gebruiker Manuel de l utilisateur Handleiding voor de installateur z.o.z. Manuel de l installateur t.s.v.p. Heating Koeling Fresh Air Clean Air Inhoudsopgave 1. Introductie...1

Nadere informatie

Member of the. Ventilatie in uw woning

Member of the. Ventilatie in uw woning Member of the Ventilatie in uw woning Wist u dat we gemiddeld zo n 70% van onze tijd tussen 4 muren doorbrengen? Dit lijkt misschien veel, maar reken maar eens na. Overdag werken we binnen, s avonds leven

Nadere informatie

Netjes weggewerkt, alles uit het zicht. Effectieve ventilatievoorzieningen aan het oog onttrokken

Netjes weggewerkt, alles uit het zicht. Effectieve ventilatievoorzieningen aan het oog onttrokken Netjes weggewerkt, alles uit het zicht Effectieve ventilatievoorzieningen aan het oog onttrokken De onzichtbare manier van ventileren Een ventilatiesysteem met natuurlijke luchttoevoer werkt in de meeste

Nadere informatie

Model opnamerapport mechanisch ventilatiesysteem

Model opnamerapport mechanisch ventilatiesysteem Model opnamerapport mechanisch ventilatiesysteem Datum en tijd: Naam controlerende instantie: Naam inspecteur: Aanwezig bij het onderzoek: Project: Adres of bouwnummer: Type ventilatiesysteem Fabricaat

Nadere informatie

Al uw vragen over mechanische ventilatie beantwoord

Al uw vragen over mechanische ventilatie beantwoord Al uw vragen over mechanische ventilatie beantwoord Wat is in mijn project het ideale systeem van mechanische ventilatie? Waar moet je in het ontwerp op letten? Waarom is één CO 2 -sensor per woning niet

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Hoe komt energielabel tot stand Relatie (of niet!)

Nadere informatie

Gezond ventileren en verluchten

Gezond ventileren en verluchten Gezond ventileren en verluchten Tips voor keuze en onderhoud van ventilatiesystemen 1 2 Inhoud Ventileren en verluchten 5 Waarom ventileren 8 Hoe uw woning ventileren 10 Ontwerp, plaatsing en onderhoud

Nadere informatie

Installatie overzicht bij EPC-concepten

Installatie overzicht bij EPC-concepten Installatie overzicht bij EPC-concepten Dit boekje geeft een overzicht van de belangrijkste installaties zoals die nu op de markt aanwezig zijn. PelserHartman probeert u een zo volledig mogelijk overzicht

Nadere informatie

Rapportage Energiebus

Rapportage Energiebus Rapportage Energiebus Amstelstraat, Assen Type woningen: 107 flats met interne galerij, 50 m2, bedrijfs- en algemene ruimten op de begane grond Bouwjaar: 1974 Op verzoek van: Huurdersorganisatie Amstelflat

Nadere informatie

Ventilatie in uw woning Systeem C en Systeem D. Koeling Ventilatie Luchtzuivering

Ventilatie in uw woning Systeem C en Systeem D. Koeling Ventilatie Luchtzuivering Ventilatie in uw woning Systeem C en Systeem D Verwarming Koeling Ventilatie Luchtzuivering Wat is ventileren? Isoleren = ventileren Wist u dat we gemiddeld zo n 70% van onze tijd tussen 4 muren doorbrengen?

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 2/25 3/25 1. Praktijk van het verleden

Nadere informatie

INFORMATIE GIDS VOOR DOE HET ZELFVERS

INFORMATIE GIDS VOOR DOE HET ZELFVERS Ventileren Wat? Ventileren is verse lucht aanvoeren en vervuilde lucht, die schadelijke stoffen en geuren bevat, afvoeren. Ventileren is meer dan de kamer luchten door ramen en deuren even wijd open te

Nadere informatie

Ventileren en verluchten. Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht

Ventileren en verluchten. Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht Ventileren en verluchten Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht 1 Waarom ventileren en verluchten? Binnen is de lucht meestal slechter

Nadere informatie

De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie!

De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie! De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie! Selekt MOVAIR + kozijn 120 (Hout) Selekt MOVAIR + kozijn waarvan de onderregel is uitgevoerd met MOVAIR + glasvezelcomposietdorpel. Dit kozijn is uitgevoerd

Nadere informatie

I Ventilatiesystemen principes :

I Ventilatiesystemen principes : I Ventilatiesystemen principes : Types A, B, C van ventilatie technieken: Ventilatiesysteem A : Het natuurlijke ventilatieconcept, genaamd ventilatiesysteem A, gebruikt het schoorsteenprincipe om de luchtstroming

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

WTCB EEN UITGAVE VAN HET WETENSCHAPPELIJK EN TECHNISCH CENTRUM VOOR HET BOUWBEDRIJF

WTCB EEN UITGAVE VAN HET WETENSCHAPPELIJK EN TECHNISCH CENTRUM VOOR HET BOUWBEDRIJF DIGEST WTCB EEN UITGAVE VAN HET WETENSCHAPPELIJK EN TECHNISCH CENTRUM VOOR HET BOUWBEDRIJF VENTILATIE VAN WONINGEN Dit Digest is het eerste van een drietal over ventilatie. Het geeft een beknopte inleiding

Nadere informatie

Eenvoudige oplossingen voor ventilatieproblemen in de kinderopvang

Eenvoudige oplossingen voor ventilatieproblemen in de kinderopvang 1 Eenvoudige oplossingen voor ventilatieproblemen in de kinderopvang vijf casussen onderzocht W/E adviseurs: Marit Béguin en Cees Leenaerts BOinK, Belangenvereniging Ouders in de Kinderopvang: Gjalt Jellesma

Nadere informatie

Waarom ventileren? Duco s handleiding voor een gezond binnenklimaat

Waarom ventileren? Duco s handleiding voor een gezond binnenklimaat Waarom ventileren? Duco s handleiding voor een gezond binnenklimaat Waarom ventileren? Wie vandaag een huis (ver)bouwt, moet alles zo goed mogelijk luchtdicht maken. Dat wil zeggen dat alles perfect geïsoleerd

Nadere informatie

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4

WOONLASTEN 4 15. Zijn de maandlasten voor huur + energie in een Passiefhuis lager dan in een normale woning? 4 PASSIEFHUIZEN COLUMBUSKWARTIER ALMERE VEEL GESTELDE VRAGEN PASSIEFHUIZEN EN WONEN IN EEN PASSIEFHUIS 2 1. Wat is een Passiefhuis? 2 2. Wat is het voordeel van een Passiefhuis? 2 3. Wat zijn bewonerservaringen

Nadere informatie

Waarom ventileren? Duco s handleiding voor een gezond binnenklimaat

Waarom ventileren? Duco s handleiding voor een gezond binnenklimaat Waarom ventileren? Duco s handleiding voor een gezond binnenklimaat Waarom ventileren? Wie vandaag een huis (ver)bouwt, moet alles zo goed mogelijk luchtdicht maken. Dat wil zeggen dat alles perfect geïsoleerd

Nadere informatie

Ventilatievoorzieningen, Daglicht, VWA en HWA

Ventilatievoorzieningen, Daglicht, VWA en HWA Oude Parklaan 2 Castricum Ventilatievoorzieningen, Daglicht, VWA en HWA t.b.v. bouwaanvraag Opdrachtgever: Moke Architecten Projectnr. 1315.01 Datum: 15 juli 2015 ir. K.C.J. Nobel -2- INHOUD 1. INLEIDING...

Nadere informatie

Verbouw Abdij Koningsoord te Berkel-Enschot. - Werkplaats - Toetsing verblijfsgebieden, verblijfsruimten Luchtverversing Daglichttoetreding

Verbouw Abdij Koningsoord te Berkel-Enschot. - Werkplaats - Toetsing verblijfsgebieden, verblijfsruimten Luchtverversing Daglichttoetreding Verbouw Abdij Koningsoord te Berkel-Enschot - Werkplaats - Toetsing verblijfsgebieden, verblijfsruimten Luchtverversing Daglichttoetreding Verbouw Abdij Koninsgoord te Berkel-Enschot - Werkplaats - Toetsing

Nadere informatie

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?,

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, ir. F.W. (Freek) den Dulk Nieuwe eis per 1 januari 2006 EPC 0,8 Herziening norm: NEN 5128:2004 Energieprestatie van woonfuncties en

Nadere informatie

Ventilatie in bestaande bouw

Ventilatie in bestaande bouw Ventilatie in bestaande bouw Ontwerp en uitwerkingsvoorbeelden van praktische oplossingen André Meester Algemeen directeur Alusta Natuurlijke Ventilatietechniek BV Daar sta je dan. Verbetering van: Luchtkwaliteit

Nadere informatie

Onderhoud 84 WONINGEN. Sprundel. De werkzaamheden vinden plaats aan de woningen in deze straten:

Onderhoud 84 WONINGEN. Sprundel. De werkzaamheden vinden plaats aan de woningen in deze straten: Onderhoud 84 WONINGEN Sprundel De werkzaamheden vinden plaats aan de woningen in deze straten: Graaf Ansfriedstraat Benedictastraat Anna Leonorastraat Anna Salomestraat Koekoekstraat Noorderstraat 8 september

Nadere informatie

Vlaanderen is milieubewust. Gezond ventileren en verluchten. Tips voor keuze en onderhoud van ventilatiesystemen

Vlaanderen is milieubewust. Gezond ventileren en verluchten. Tips voor keuze en onderhoud van ventilatiesystemen Vlaanderen is milieubewust Gezond ventileren en verluchten Tips voor keuze en onderhoud van ventilatiesystemen 1 2 Inhoud Ventileren en verluchten 5 Waarom ventileren 8 Hoe uw woning ventileren 10 Ontwerp,

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk

Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk Concept second opinion voor de Schaepmanstraat, Katwijk Geert-Jan Persoon Adviseur woningkwaliteit Vereniging Nederlandse Woonbond Nieuwe Achtergracht 17 1018 XV Amsterdam 020-5517784 www.woonbond.n www.bespaarenergiemetdewoonbond.nl

Nadere informatie

Bouwbureau Jansman. Nieuwbouw woning a.d. Koekoekweg 2 te Harfsen.

Bouwbureau Jansman. Nieuwbouw woning a.d. Koekoekweg 2 te Harfsen. Bouwbureau Jansman Arrierflierweg 8-7735 KN - Arrien - Tel: 0529-457371 Fax: 0529-457016 Wilhelminastraat 3-7721 CD - Dalfsen - Tel: 0529-434438 Fax: 0529-435678 Havenweg 60-7772 AG - Hardenberg - Tel:

Nadere informatie

De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie!

De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie! De revolutionaire innovatie voor de kozijnindustrie! Selekt MOVAIR+ kozijn 120 (Hout) Selekt MOVAIR+ kozijn waarvan de onderregel is uitgevoerd met MOVAIR+ glasvezelcomposietdorpel. Dit kozijn is uitgevoerd

Nadere informatie

De combinatie van een gezond binnenklimaat, energie besparen en duurzame schoonheid in één kozijn

De combinatie van een gezond binnenklimaat, energie besparen en duurzame schoonheid in één kozijn De combinatie van een gezond binnenklimaat, energie besparen en duurzame schoonheid in één kozijn De pluspunten van het MOVAIR+ VISION kozijn Verbetering energielabel U-waarde 0,80 W/m²K 0.15 - -0.24 EPC

Nadere informatie

: Nieuwbouw woning aan de Ruigendijk 8 te de Koog. : Ventilatie berekening

: Nieuwbouw woning aan de Ruigendijk 8 te de Koog. : Ventilatie berekening Project: : Nieuwbouw woning aan de Ruigendijk 8 te de Koog Werknummer : 2015006 Onderdeel : Ventilatie berekening Gewijzigd: : 10-09-2015 Van der Veen Advisering 1 / 14 10/09/15 INHOUD: 1. Inleiding Blz.

Nadere informatie

ventileren wonen met karakter

ventileren wonen met karakter ventileren wonen met karakter goede ventilatie... voorkomt schade aan uw woning door vocht en schimmel is beter voor uw gezondheid bespaart energie Ventilatie is: gebruikte lucht eruit en frisse lucht

Nadere informatie

Vlaanderen is milieubewust. Geniet van gezonde lucht Tips voor keuze en onderhoud van ventilatiesystemen

Vlaanderen is milieubewust. Geniet van gezonde lucht Tips voor keuze en onderhoud van ventilatiesystemen Vlaanderen is milieubewust Geniet van gezonde lucht Tips voor keuze en onderhoud van ventilatiesystemen 1 2 Inhoud Inleiding 5 Ventileren en verluchten 7 Waarom ventileren? 11 Hoe uw woning ventileren?

Nadere informatie

et presteen echanische entilatie- Het presteren van mechanische ventilatiesystemen in nieuwbouw eengezinswoningen

et presteen echanische entilatie- Het presteren van mechanische ventilatiesystemen in nieuwbouw eengezinswoningen et presteen van echanische Het presteren van mechanische ventilatiesystemen in nieuwbouw eengezinswoningen entilatie- Inleiding Klachten over mechanische ventilatie In 2008 was het uitgebreid in het nieuws:

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

gebruikshandleiding woninginstallaties comfortabel, milieubewust en veilig wonen

gebruikshandleiding woninginstallaties comfortabel, milieubewust en veilig wonen gebruikshandleiding woninginstallaties comfortabel, milieubewust en veilig wonen UNETO-VNI Bredewater 20, Postbus 188-2700 AD Zoetermeer T 079 325 06 50 - F 079 325 06 66 - info@uneto-vni.nl Geachte bewoner,

Nadere informatie